Chương 1: Những vấn đề lý luận cơ bản về công tác kiểm soát chi thường xuyên tại Kho bạc Nhà nước; 4 Chương 2: Thực trạng công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Dương Kinh giai đoạn 2014 – 2018; Chương 3: Một số biện pháp hoàn thiện công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách Nhà nước tại Kho bạc Nhà nước Dương Kinh giai đoạn 2019 – 2023. NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ CÔNG TÁC KIỂM SOÁT CHI THƯỜNG XUYÊN TẠI KHO BẠC NHÀ NƯỚC 1. Khái niệm về chi thường xuyên và công tác kiểm soát chi thường xuyên tại Kho bạc Nhà nước 1. Khái niệm và đặc điểm chi thường xuyên 1.
Khái niệm Chi thường xuyên NSNN là nhiệm vụ chi của NSNN nhằm bảo đảm hoạt động của bộ máy nhà nước, tổ chức chính trị, tổ chức chính trị - xã hội, hỗ trợ hoạt động của các tổ chức khác và thực hiện các nhiệm vụ thường xuyên của Nhà nước về phát triển kinh tế - xã hội (KT-XH), bảo đảm quốc phòng, an ninh. Đặc điểm chi thường xuyên NSNN Một là, hầu hết các khoản chi thường xuyên từ NSNN đều mang tính chất ổn định và có tính chu kỳ trong một khoảng thời gian nhất định là hàng tháng, hàng quý, hàng năm. Hai là, đối với các khoản chi thường xuyên thì phần lớn mục đích là tiêu dùng. Mục đích của tất cả các khoản chi thường xuyên đều nhằm là trang trải cho các nhu cầu về quản lý hành chính, hoạt động sự nghiệp, an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội và các hoạt động xã hội khác do Nhà nước tổ chức.
Nhưng những khoản chi thường xuyên lại có một tác dụng rất quan trọng đối với việc phát triển kinh tế, nó tạo ra một môi trường kinh tế ổn định, nâng cao chất lượng lao động thông qua các khoản chi cho giáo dục - đào tạo. Ba là, mức độ và phạm vi của chi thường xuyên NSNN là việc gắn liền với cơ cấu tổ chức bộ máy nhà nước và thực hiện các chính sách kinh tế, chính trị, xã hội của Nhà nước trong từng thời kỳ. Đại đa số các khoản chi 6 thường xuyên là nhằm mục đích là duy trì bảo đảm hoạt động bình thường, hiệu quả của bộ máy quản lý nhà nước. Bốn là, bên cạnh đó chi thường xuyên còn là công cụ ổn định chính trị, xã hội, quốc phòng, an ninh.
Từ công tác chi thường xuyên, Nhà nước đã thực hiện các chính sách xã hội, nhắm đảm bảo ổn định, an toàn xã hội, an ninh và quốc phòng [4] 1. Khái niệm về công tác kiểm soát chi thường xuyên ngân sách nhà nước qua Kho bạc Nhà nước 1. Khái niệm về kiểm soát chi thường xuyên Kiểm soát chi (KSC) thường xuyên chi NSNN là việc kiểm tra, kiểm soát (KS) các khoản chi thường xuyên chi NSNN theo đúng chế độ, định mức chi Ngân sách và theo dự toán chi tiêu đã được cơ quan Nhà nước có thẩm quyền duyệt. Khái niệm về công tác kiểm soát chi thường xuyên NSNN Công tác KSC thường xuyên NSNN qua Kho bạc Nhà nước (KBNN): Là quá trình KBNN sử dụng các công cụ của mình thực hiện kiểm tra, kiểm soát các khoản chi thường xuyên NSNN của các đối tượng sử dụng NSNN phù hợp với các chính sách, chế độ, định mức chi tiêu do nhà nước quy định, theo những nguyên tắc, hình thức và phương pháp quản lý tài chính trong quá trình câp phát và thanh toán các khoản chi thường xuyên NSNN.
Sự cần thiết thực hiện kiểm soát chi thường xuyên ngân sách Nhà nước qua Kho bạc Nhà nước Một là, qũy NSNN được hình thành chủ yếu từ tiền thu thuế của dân (ví dụ: các sắc thuế thu nhập doanh nghiệp, thuế môn bài, thuế xuất nhập khẩu…) và khai thác tài nguyên quốc gia (ví dụ: dầu khí, than…), ngoài ra còn các khoản viện trợ (hoàn lại và không hoàn lại), do đó cần phải có một tổ chức để quản lý chi NSNN một cách minh bạch, tiết kiệm và thận trọng để phát huy 7 hết được hiệu quả của NSNN và cả tránh được gánh nặng nợ nần cho thế hệ sau. Hai là, quá trình thực hiện công tác quản lý NSNN là phải liên quan đến trách nhiệm của các cơ quan liên quan trong quá trình đó. Chính vì thế việc phân định rõ trách nhiệm, nhiệm vụ của các cơ quan trong khâu quản lý NSNN đối với hoạt động thu - chi NSNN, từ đó mới nâng cao được vai trò, trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị liên quan đến công tác quản lý và sử dụng quỹ NSNN. Ba là, từ yêu cầu của công cuộc đổi mới về cơ chế quản lý tài chính và đổi mới cơ chế quản lý NSNN, việc đòi hỏi mọi khoản chi phải đảm bảo đúng mục đích, tiết kiệm và hiệu quả, mà nhất là trong điều kiện NSNN còn hạn hẹp mà nhu cầu chi cho KT-XH ngày càng lớn thì việc KS chặt chẽ các khoản chi NSNN mà nhất là các khoản chi thường xuyên thực sự là một trong những vấn đề hết sức quan trọng và cấp bách trong quản lý tài chính, quản lý NSNN của đất nước ta hiện nay.
Bốn là, chi thường xuyên NSNN thực hiện các chính sách về an sinh xã hội, đảm bảo ổn định, an toàn xã hội và phát triển KT-XH trên tất cả các lĩnh vực của kinh tế. Vì vậy, chi thường xuyên là một công cụ ổn định chính trị, xã hội, an ninh, quốc phòng. Năm là, KBNN đã góp phần quản lý tiền mặt, quản lý phương tiện thanh toán thông qua KSC thường xuyên. Việc sử dụng phương thức thanh toán không dùng tiền mặt mà thực hiện triệt để nguyên tắc thanh toán trực tiếp cho người cung cấp hàng hóa, dịch vụ đang được KBNN tăng cường sử dụng.
Nội dung công tác KSC thường xuyên tại KBNN Việc KSC thường xuyên, KSC đầu tư phát triển phải kiểm soát theo đúng quy trình và được thể hiện qua sơ đồ quy trình lập dự toán, thẩm định, thanh toán và quyết toán dưới đây: 8 Cơ quan Tài chính Nguồn thu Ngân Đơn vị sử dụng sách Nhà nước thẩm định dự toán và NSNN lập dự cấp dự toán toán Đơn vị sử dụng NSNN lập chứng từ và mang ra Kho bạc để thanh toán KBNN Thực hiện kiểm Cơ quan tài chính soát các khoản thanh toán quyết toán NSNN và thanh toán cho đơn vị Sơ đồ 1.1: Quy trình KSC ngân sách nhà nước 1. Việc kiểm soát tính hợp pháp về chữ ký và mẫu dấu của đơn vị sử dụng ngân sách. Khi tiến hành thực hiện giao dịch tại KBNN, ĐVSDNS phải làm thủ tục đăng ký mẫu dấu, chữ ký theo hướng dẫn tại Thông tư 61/2014/TT-BTC ngày 12/5/2014 đối với các chức danh Chủ tài khoản, người uỷ quyền Chủ tài khoản (nếu có), Kế toán trưởng, người uỷ quyền Kế toán trưởng (nếu có). Khi có sự thay đổi về Chủ tài khoản hay Kế toán trưởng thì phải thực hiện đăng ký thay đổi mẫu dấu, chữ ký.
Các chứng từ gửi KBNN làm thủ tục thanh toán phải có đầy đủ chữ ký của Thủ trưởng đơn vị, Kế toán trưởng và khi ký phải giống với mẫu đã đăng ký mở và sử dụng tài khoản hoặc mẫu đăng ký thay đổi mẫu dấu, chữ ký đã được đăng ký tại KBNN. Việc kiểm soát tính hợp pháp, hợp lệ của hồ sơ, chứng từ ĐVSDNS phải thực hiện lập chứng từ đảm bảo đúng mẫu theo quy định tại Thông tư 77/2017/TT-BTC ngày 28/7/2017 và ghi đầy đủ các yếu tố trên chứng từ được hướng dẫn như ngày, tháng, năm lập chứng từ, tên đơn vị, mã quan hệ ngân sách, mã tài khoản, tên đơn vị hưởng…Nội dung của chứng từ phải phù hợp với mã nội dung kinh tế và phải có trong dự toán được giao. 9 Các liên chứng từ gửi ra KBNN phải giống nhau và được thủ trưởng đơn vị chuẩn chi, có đầy đủ chữ ký và dấu trên chứng từ. Số lượng liên chứng từ phải đầy đủ theo quy định hiện hành (chuyển khoản cho các đơn vị mở tài khoản tại Ngân hàng, mở tài khoản tại Kho bạc khác, rút tiền mặt tại Kho bạc lập 02 liên chứng từ; chuyển khoản cho các đơn vị mở tài khoản tại Kho bạc cùng hệ thống với ĐVSDNS lập 03 liên chứng từ…) Chứng từ gửi Kho bạc không được tẩy xoá, cạo sửa.
Nội dung chi phải thực hiện đúng chế độ, định mức theo quy định. Điều kiện cấp phát, thanh toán các khoản chi NSNN Các khoản chi từ NSNN chỉ được thực hiện chi trả và thanh toán qua KBNN khi có đủ những điều kiện sau đây: - Đã có trong dự toán chi NSNN được giao trừ các trường hợp sau: + Chi ứng trước dự toán NSNN năm sau đối với các dự án, công trình xây dựng cơ bản thuộc nhóm A đủ điều kiện thực hiện theo quy định của Quy định về quản lý đầu tư và xây dựng, đang thực hiện và cần phải đẩy nhanh tiến độ; Các nhiệm vụ quan trọng, cấp bách được xác định thuộc dự toán năm sau, nhưng phải thực hiện ngay trong năm, chưa được bố trí trong dự toán và nguồn dự phòng không đáp ứng được. + Tạm cấp kinh phí đối với các khoản chi lương, các khoản có tính chất tiền lương; chi nghiệp vụ phí và công vụ phí (đấy là khi dự toán đầu năm đơn vị chưa được phân bổ) chi cho dự án chuyển tiếp thuộc các chương trình mục tiêu quốc gia; chi bổ sung cân đối cho ngân sách cấp dưới; một số khoản chi khác đảm bảo hoạt động của bộ máy trừ các khoản mua sắm tài sản, trang thiết bị theo quy định của pháp luật + Chi từ nguồn dự phòng NSNN và nguồn tăng thu so với dự toán được giao theo quy định để khắc phục thiên tai, bệnh dịch… và các khoản chi đột xuất không thể trì hoãn được ngoài dự toán được giao đầu năm và phát sinh trong năm. 10 - Thực hiện chi đúng chế độ, đúng tiêu chuẩn, đúng định mức do cơ quan có thẩm quyền quy định.
- Đã được thủ trưởng ĐVSDNS hoặc người được ủy quyền quyết định chi được thể hiện dưới hình thức văn bản hoặc thông qua việc phê duyệt trên chứng từ và các hồ sơ thanh toán gửi KBNN kèm theo. [2] - Có đủ hồ sơ, chứng từ thanh toán. Kiểm soát chi tạm ứng chi NSNN đối với các đơn vị sử dụng NSNN Tạm ứng là việc chi trả các khoản chi thường xuyên NSNN cho ĐVSDNS (ví dụ: tạm ứng chi cho con người, mua hàng hóa, vật tư văn phòng.) trong trường hợp khoản chi thường xuyên NSNN của ĐVSDN chưa có đủ hóa đơn, chứng từ theo quy định do công việc chưa hoàn thành.