CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐÀO TẠO NGUỒN NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1.1 Khái niệm nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Nhân lực là yếu tố quan trọng quyết định lớn đến sự thành công hay thất bại của công ty. Chính vì thế, bên cạnh việc xây dựng và phát triển chiến lược kinh doanh, các công ty cũng cần phải chú trọng đến việc phát triển nguồn nhân lực trong công ty mình. Vậy nguồn nhân lực là gì? Để hiểu về nguồn nhân lực thì có nhiều quan niệm khác nhau: Theo Trần Xuân Cầu, Mai Quốc Chánh (2008), Giáo trình Kinh tế nguồn nhân lực, NXB Đại học Kinh Tế Quốc Dân, Hà Nội: “Nhân lực là sức lực con người, nằm trong mỗi con người và làm cho con người hoạt động. Sức lực đó ngày càng phát triển cùng với sự phát triển của cơ thể con người và đến một mức độ nào đó, con người đủ điều kiện tham gia vào quá trình lao động - con người có sức lao động” [1].
Theo Trần Xuân Cầu, Mai Quốc Chánh (2008), Giáo trình Kinh tế nguồn nhân lực, NXB Đại học Kinh Tế Quốc Dân, Hà Nội: “Nguồn nhân lực là nguồn lực con người có khả năng sáng tạo ra của cải vật chất và tinh thần cho xã hội được biểu hiện ra là số lượng và chất lượng nhất định tại một thời điểm nhất định” [1]. Theo Nguyễn Ngọc Quân, Nguyễn Vân Điềm (2012), Giáo trình Quản trị nhân lực, NXB Đại học Kinh Tế Quốc Dân, Hà Nội: “Nhân lực là nguồn lực của mỗi con người mà nguồn lực này gồm thể lực và trí lực. Trong đó thể lực chỉ sức khoẻ của thân thể, trí lực chỉ sức suy nghĩ, sự hiểu biết, tiếp thu kiến thức tài năng, năng khiếu cũng như quan điểm, lòng tin, nhân cách… của từng con người” [2]. Theo Mai Thanh Lan, Nguyễn Thị Minh Nhàn (2016), Giáo trình Quản trị nhân lực căn bản, NXB Thống kê, Hà Nội: “Nhân lực trong tổ chức/doanh nghiệp được hiểu là toàn bộ những người làm việc trong tổ 4 chức/doanh nghiệp được trả công, khai thác và sử dụng có hiệu quả nhằm thực hiện mục tiêu của tổ chức/doanh nghiệp” [3].2 Khái niệm đào tạo nguồn nhân lực Song song với việc xây dựng và phát triển chiến lược kinh doanh, các công ty cũng cần chú trọng phát triển đội ngũ nhân lực.
Muốn có một đội ngũ nhân sự chất lượng thì cần quan tâm hơn cả là công tác đào tạo nguồn nhân lực, đây được coi là công tác nâng cao trình độ NNL trong doanh nghiệp. Vậy chúng ta nên hiểu như thế nào là hoạt động đào tạo nguồn nhân lực? Theo Nguyễn Ngọc Quân, Nguyễn Vân Điềm (2012), Giáo trình Quản trị nhân lực, NXB Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội: “Đào tạo là quá trình học tập làm cho người lao động có thể thực hiện được các chức năng nhiệm vụ có hiệu quả hơn trong công tác của mình” [2]. Theo Mai Thanh Lan, Nguyễn Thị Minh Nhàn (2016), Giáo trình Quản trị nhân lực căn bản, NXB Thống kê, Hà Nội: “Đào tạo nhân lực được hiểu là quá trình liên quan đến việc hoàn thiện và nâng cao các kiến thức, kỹ năng, phẩm chất và kinh nghiệm nghề nghiệp của người lao động nhằm đáp ứng yêu cầu trong quá trình thực hiện công việc của họ ở cả hiện tại và tương lai, từ đó góp phần thực hiện mục tiêu đã xác đinh của tổ chức/doanh nghiệp” [3]. Từ đó ta có thể thấy “Đào tạo NNL là quá trình thúc đẩy phát triển nguồn lực con người tri thức, phát triển các kỹ năng và các phẩm chất lao động mới, thúc đẩy sáng tạo thành tựu khoa học – công nghệ mới, đảm bảo sự vận động tích cực của các ngành nghề, lĩnh vực và toàn xã hội.
Quá trình đào tạo làm biến đổi nguồn lực cả về số lượng, chất lượng và cơ cấu nhằm phát huy, khơi dậy những tiềm năng con người, phát triển toàn bộ và từng bộ phận trong cấu trúc nhân cách, phát triển cả năng lực vật chất và năng lực tnh thần, tạo dựng và ngày càng nâng cao, hoàn thiện về đạo đức và tay nghề, cả về tâm hồn và hành vi từ trình độ chất lượng này đến trình độ chất lượng khác cao 5 hơn hoàn thiện hơn, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu nhân lực cho công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước.3 Mục tiêu và vai trò của đào tạo nguồn nhân lực 1.1 Mục tiêu của việc đào tạo nguồn nhân lực Mục tiêu chung của việc đào tạo nguồn nhân lực là nhằm sử dụng tối đa nguồn nhân lực có hiệu quả và nâng cao tính hiệu quả của tổ chức thông qua việc giúp cho người lao động hiểu rõ hơn về doanh nghiệp, nắm vững hơn về nghề nghiệp của mình và thực hiện chức năng, nhiệm vụ của mình một cách tự giác hơn, thái độ tốt hơn cũng như nâng cao khả năng thích ứng của họ đối với công việc trong tương lai.2 Vai trò của việc đào tạo nguồn nhân lực (1) Đối với doanh nghiệp • Giảm được sự giám sát do đối với những người lao động đã qua đào tạo họ đã quen việc, có thể tự giám sát công việc của mình và của những người khác cùng nhiệm vụ. • Giúp doanh nghiệp nâng cao năng suất lao động và hiệu quả sản xuất kinh doanh. Duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, tạo lợi thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. • Tránh tình trạng quản lý lỗi thời.
Các nhà quản trị cần áp dụng các phương pháp quản lý sao cho phù hợp được với những thay đổi về quy trình công nghệ, kỹ thuật và môi trường kinh doanh. • Giải quyết các vấn đề về tổ chức. Đào tạo và phát triển có thể giúp các nhà quản trị giải quyết các vấn đề về mâu thuẫn, xung đột giữa các cá nhân và giữa công đoàn với các nhà quản trị, đề ra các chính sách về quản lý nguồn nhân lực của doanh nghiệp có hiệu quả. • Hướng dẫn công việc cho nhân viên mới.
Nhân viên mới thường gặp nhiều khó khăn, bỡ ngỡ trong những ngày đầu làm việc trong tổ chức, doanh nghiệp, các chương trình định hướng công việc đối với nhân 6 viên mới sẽ giúp họ mau chóng thích ứng với môi trường làm việc mới của doanh nghiệp. • Chuẩn bị đội ngũ cán bộ quản lý, chuyên môn kế cận. Đào tạo và phát triển giúp cho nhân viên có được những kỹ năng cần thiết cho các cơ hội thăng tiến và thay thế cho các cán bộ quản lý, chuyên môn khi cần thiết. • Giảm bớt tai nạn lao động vì nhiều tai nạn xảy ra là do những hạn chế của con người hơn là do hạn chế của trang thiết bị hay do điều kiện làm việc.
• Sự ổn định và năng động của tổ chức tăng lên, đảm bảo hiệu quả của công việc và tốc độ tăng trưởng của doanh nghiệp. (2) Đối với người lao động • Nâng cao hiệu quả đào tạo giúp nhân viên nâng cao tay nghề, kiến thức chuyên môn và các kĩ năng cần thiết cho công việc. Tạo ra tính chuyên nghiệp và sự gắn bó giữa người lao động và doanh nghiệp • Đáp ứng được nhu cầu và nguyện vọng phát triển của người lao động. Được trang bị những kỹ năng chuyên môn cần thiết sẽ kích thích nhân viên thực hiện công việc tốt hơn, đạt được nhiều thành tích tốt hơn, muốn được trao những nhiệm vụ có tính thách thức cao hơn có nhiều cơ hội thăng tiến hơn • Trực tiếp giúp nhân viên thực hiện công việc tốt hơn, đặc biệt khi nhân viên thực hiện công việc không đáp ứng được các tiêu chuẩn mẫu, hoặc khi nhân viên nhận công việc mới.
• Tạo cho người lao động có cách nhìn, cách tư duy mới trong công việc của họ, đó cũng chính là cơ sở để phát huy tính sáng tạo cảu người lao động trong công việc • Nhân viên đã qua đào tạo có công việc và thu nhập ổn định sẽ yên tâm công tác và gắn bó với nghề mà mình đang theo đuổi.4 Quy trình đào tạo nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Công tác đào tạo nhân lực là một hoạt động xuyên suốt quá trình hình thành và phát triển của tổ chức. Do đó, các cấp lãnh đạo cần có tầm nhìn đủ rộng để trước hết là xây dựng chiến lược tổng thể về đào tạo cho tổ chức, sau đó là lên kế hoạch đào tạo cụ thể cho từng giai đoạn nhất định. Một quy trình đào tạo nguồn nhân lực thường có những bước sau: Sơ đồ 1.1 Quy trình đào tạo nâng cao chất lượng nguồn nhân lực trong doanh nghiệp Xác định nhu cầu đào tạo Xác định mục tiêu đào tạo Lựa chọn đối tượng đào tạo Xây dựng chương trình đào tạo Lựa chọn phương pháp đào tạo Lựa chọn giảng viên đào tạo Dự tính chi phí đào tạo Đánh giá kết quả sau đào tạo Bố trí sử dụng lao động sau đào tạo 8 1.1 Xác định nhu cầu đào tạo Đào tạo nguồn nhân lực là một nhu cầu tất yếu mà doanh nghiệp nào cũng cần phải thực hiện và cập nhật thường xuyên trong suốt quá trình hoạt động. Người lao động luôn có nhu cầu về đào tạo, bồi dưỡng để họ có thể nâng cao trình độ năng lực của bản thân để có thể hoàn thành tốt công việc được giao, đồng thời giúp họ tự tin, có khả năng điều chỉnh hành vi trong công việc.
Nhu cầu đào tạo được xác định dựa trên việc phân tích nhu cầu lao động của tổ chức, các yêu cầu về kiến thức, kĩ năng cần thiết cho việc thực hiện công việc dựa trình độ kiến thức, kỹ năng hiện có của người lao động. Đây là một bước đầu quan trọng giúp nhà quản trị nâng cao hiệu quả của công tác đào tạo, phát triển nguồn nhân lực và là cơ sở để đánh giá trình độ chuyên môn của người lao động trong mỗi công ty, tổ chức. Để hoàn thành được công việc và nâng cao năng suất lao động thì tổ chức phải thường xuyên xem xét, phân tích kết quả thực hiện công việc hiện tại để tìm ra những điểm yếu, điểm mạnh, những thiếu hụt về khả năng thực hiện công việc đang đảm nhiệm. Từ đó đề ra mục tiêu để cải thiện những thiếu hụt đó.
Công tác đào tạo nguồn nhân lực của doanh nghiệp phải gắn liền với hoạch định chiến lược và thực tiễn hoạt động quản lí. Trước khi thực hiện đào tạo, công việc đầu tiên phải làm đó là phân tích nhu cầu đào tạo này có thật sự cần thiết không. Bước này chính là việc xác định những kĩ năng cụ thể cần được đào tạo, trình độ kỹ năng có được sau đào tạo, số lượng và cơ cấu học viên, thời gian đào tạo.