CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ HƯỚNG TIẾP CẬN LÍ THUYẾT.TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU. Cuốn sách “Giúp đỡ trẻ em mù” của tác giả Sandy Niemann –Namita Jacob do dịch giả Bùi Đức Thắng dịch và được nhà xuất bản giáo dục Việt Nam ấn hành là một trong những cuốn sách hữu ích đối với những bậc phụ huynh có con là người khiếm thị. Cuốn sách này nói về sự hỗ trợ trẻ bị khuyết tật thị giác từ sơ sinh đến năm tuổi. Giúp những người chăm sóc trẻ như: cha mẹ, các thành viên trong gia đình và các nhân viên y tế thấu hiểu về khuyết tật, về cách giúp trẻ học tập và phát triển bằng cách sử dụng những hoạt động phát triển trí tuệ thích hợp.Những nội dung chính của cuốn sách gồm: Đánh giá mức độ khuyết tật thị giác của trẻ.
Kích thích sự hoạt động của trẻ qua hoạt động học tập. Đương đầu với những thách thức tăng lên của trẻ bị khuyết tật thị giác. Làm việc với những thành viên khác trong cộng đồng để tăng cường chăm sóc trẻ có khuyết tật thị giác. Giúp trẻ trở thành một người năng động trong cộng đồng.
Cuốn sách gồm tám chương. Trong bốn chương đầu cung cấp những thông tin nền tảng cho các bậc phụ huynh trong việc giúp con mình khi con bị khiếm thị. Các chương còn lại tập trung vào các ví dụ giúp trẻ phát triển các kỹ năng và những thông tin để các chăm sóc viên có thể hỗ trợ lẫn nhau. Có thể nói điểm thành công nhất của cuốn sách là thấy được những hỗ trợ cho trẻ bị khiếm thị ở giai đoạn đầu là điều vô cùng cần thiết.
Những ví dụ trong cuốn sách tương đối cụ thể và sát thực. Tuy nhiên cuốn sách chỉ mới hạn chế trong phạm vi hẹp từ sơ sinh đến năm tuổi. Cuốn sách cũng chưa bàn sâu đến những hỗ trợ có tính hệ thống của đội ngũ giáo viên trong các trung tâm. Mặc dù vậy điểm tích cực là cuốn sách đã có được những nghiên cứu đặc thù về người khiếm thị.
Thông qua những kiến thức được cung cấp từ cuốn sách, đề tài đã có thêm những thông tin bổ ích về việc hỗ trợ trẻ phát triển các kĩ 10 năng và các phương pháp để những người hỗ trợ hay các chăm sóc viên cho trẻ có thể hỗ trợ lẫn nhau trong quá trình làm việc. Cuốn sách: "Hướng dẫn phát triển cho trẻ khiếm thị sơ sinh – cẩm nang can thiệp sớm” của các tác giả: Amanda hall Lueck, Deborah Chen và Linda S.kekelis là cuốn sách vô cùng quan trọng cung cấp một khối lượng kiến thức nền tảng về lĩnh vực trẻ khiếm thị sơ sinh cho các bậc phụ huynh có con bị khiếm thị, các giáo viên và những người quan tâm nghiên cứu trẻ khiếm thị. Từ những vấn đề cụ thể được đưa ra, các tác giả đã có sự nghiên cứu, phân tích, đánh giá và gợi ý các giải pháp can thiệp giúp cho trẻ khiếm thị sơ sinh có được những định hướng của phát triển ổn định, khắc phục dần khiếm khuyết cơ thể để từng bước hòa nhập với cuộc sống. Cuốn sách bao gồm sáu phần tương ứng với những nội dung phát triển sau: + Sự phát triển tình cảm, xã hội.
+ Sự phát triển giao tiếp. + Sự phát triển nhận thức. + Sự phát triển vận động tinh. + Sự phát triển vận động thô.
+ Sự phát triển thị giác chức năng. Nhìn tổng thể cuốn sách đã bao quát các nội dung cơ bản của sự phát triển trẻ khiếm thị từ 0-24 tháng tuổi (sơ sinh) có khiếm khuyết thị giác ở các mức độ khác nhau. Trong mỗi phần có các nội dung cụ thể và trong mỗi nội dung ấy lại được phân nhỏ thành các vấn đề. Với sự trình bày rõ ràng, mạch lạc, có sự kết hợp hài hòa giữa kiến thức cơ bản với chuyên sâu, vận dụng cả lý thuyết với thực hành, cuốn sách mang đến cho người đọc cái nhìn toàn diện về sự phát triển của trẻ khiếm thị sơ sinh, từ đó người đọc có thêm nguồn tư liệu tham khảo để có thể giúp đỡ trẻ khiếm thị sơ sinh phát triển tốt hơn.
Đối với đề tài này, tài liệu đã góp phần cung cấp những kiến thức can thiệp sớm cho trẻ khiếm thị sơ sinh. Những kiến thức này giúp chúng tôi hiểu rõ hơn về các hình thức can thiệp với trẻ 11 khiếm thị, ngoài ra, những kiến thức này được cung cấp dựa trên những nghiên cứu của các tác giả có kinh nghiệm nghiên cứu về trẻ khiếm thị, vì vậy đây là những kiến thức vô cùng bổ ích. Chúng tôi có thể sử dụng những kiến thức này để phân tích các phương pháp hỗ trợ trẻ khiếm thị ở hiện tại. Cuốn sách: "Đại cương về giáo dục trẻ khiếm thị" của Trần Thi Hòa là cuốn sách cung cấp những kiến thức cơ bản nhất về trẻ khiếm thị: đặc điểm tâm lí cơ bản của trẻ khiếm thị như cảm giác tri giác, ngôn ngữ, giao tiếp, nhận thức, phát triển các kĩ năng đặc thù của trẻ khiếm thị, giới thiệu hệ thống phương tiện trợ thị và tình hình giáo dục trẻ khiếm thị ở Việt Nam.
Qua cuốn sách, chúng ta nắm được những đặc điểm tâm lí của trẻ khiếm thị trong nhận thức, giao tiếp và tình cảm xã hội, ngôn ngữ. Đặc biệt trong phần phát triển các kĩ năng cho trẻ khiếm thị, chúng ta biết thêm rất nhiều kĩ năng hỗ trợ cho trẻ khiếm thị gồm: + Kĩ năng định hướng di chuyển: là kĩ năng quan trọng nhất đối với trẻ khiếm thị. Trong phần này, tác giả đã nêu ra kĩ thuật cụ thể như: kĩ thuật đi với người dẫn đường, kĩ thuật sử dụng các thế tay an toàn, kĩ thuật sử dụng gậy… + Phát triển kĩ năng xúc giác: khi làm việc với người khiếm thị chúng ta phải kích thích họ sử dụng xúc giác vì đây là cơ quan rất nhạy cảm, phát triển một cách khác biệt khi bị khiếm thị. + Dạy kĩ năng đọc, viết chữ nổi: tư thế ngồi, cách đặt giấy, đọc chữ Braille… + Phát triển kĩ năng thị giác: kích thích và luyện tập thị giác ở các mức độ khác nhau cho trẻ.
Những kiến thức này đặc biệt quan trọng đối với những gia đình có con bị khiếm thị nói riêng và với các trung tâm hỗ trợ trẻ khiếm thị nói chung. Những kiến thức, kĩ năng mà cuốn sách này đề cập rất hữu ích cho đề tài của chúng tôi. Nó giúp chúng tôi hiểu rõ thêm về các kĩ năng để hỗ trợ trẻ khiếm, từ đó, chúng tôi có thêm các tư liệu cần thiết đề hoàn thành đề tài này. CÁCH TIẾP CẬN VÀ LÍ THUYẾT ỨNG DỤNG.
Cách tiếp cận: Bên cạnh việc gặp gỡ, trao đổi trực tiếp với các giáo viên đứng lớp và nhân viên cơ sở, nhóm còn tiếp xúc và trao đổi với người thân của trẻ và cá nhân trẻ. Ngoài ra, nhóm còn tham khảo ý kiến của những người có quan tâm đến lĩnh vực này, tìm hiểu thông tin qua một số tài liệu tham khảo và internet. Các lí thuyết ứng dụng. Thuyết nhu cầu của Maslow: Maslow đã xây dựng học thuyết “nhu cầu” vào những năm 50 của thế kỷ XX nhằm giải thích sự phát triển của con người trong sự lành mạnh cả về vật chất lẫn tinh thần.
Ông đã xây dựng hệ thống nhu cầu của con người như là những bậc thang từ thấp lên cao. Các nhu cầu sẽ tùy vào mức độ quan trọng mà được sắp xếp theo những thứ bậc.Và nếu một trong những nhu cầu cấp thấp không được đáp ứng thì sự phát triển sẽ có sự lệch lạc. Maslow đã chia hệ thống nhu cầu theo trình tự như sau: + Nhu cầu về vật chất: Đây được xem là nhu cầu cơ bản nhất, quan trọng nhất liên quan trực tiếp tới sự sinh tồn của mỗi con người. Nhu cầu về vật chất bao gồm: đồ ăn, nước uống, quần áo, nhà ở, phương tiện đi lại… Những nhu cầu này không thể thiếu với bất kỳ ai.
Nó càng trở nên quan trọng đối với những đứa trẻ khiếm khuyết một phần cơ thể, bởi các em là người phụ thuộc rất nhiều vào người lớn. + Nhu cầu về an ninh và sự an toàn: Đây là nhu cầu tâm sinh lý khá phổ biến của mỗi con người. Nó đảm bảo cho con người một môi trường không nguy hiểm có lợi cho sự phát triển lành mạnh và lâu dài. Các mặt an toàn bao gồm: an toàn sinh mệnh, an toàn lao động, an toàn môi trường, an toàn kinh tế, an toàn nghề nghiệp, an toàn ở và đi lại, an toàn sức khỏe và an toàn tâm lý.
Nhu cầu an toàn thể hiện ở tính chặt chẽ của pháp luật và những quy định. Nếu không được an toàn con người sẽ không thực hiện được các nhu cầu khác. + Nhu cầu được thừa nhận: Bản chất con người là luôn tìm kiếm tình bạn, sự thừa nhận và tình yêu thương từ người khác. Nhu cầu này bao gồm các mặt như sự thân cận, gần gũi, 13 sự khích lệ… Nói chung nhu cầu này tương đối phong phú, đa dạng, kỳ diệu và cũng rất phức tạp.
+ Nhu cầu về sự tự trọng: Tự trọng được xem là sự quan tâm đánh giá đúng mức về nhân phẩm của một người. Nhu cầu về tự trọng gồm lòng tự trọng và được người khác tôn trọng. + Nhu cầu về phát triển cá nhân: Nhu cầu cho sự trưởng thành cá nhân này có thể được hiểu là sự tiếp cận với hệ thống giáo dục, bao gồm cả việc học ở nhà, đào tạo kỹ năng nghề nghiệp, chơi thể thao, trải nghiệm….Đó là tất cả những gì có thể đem đến cơ hội và sự phát triển toàn diện cho con người. Nhu cầu này được Maslow gọi là “Nhu cầu muốn thể hiện toàn bộ tiềm lực của con người”.
Áp dụng thuyết “Nhu cầu” của Maslow vào nghiên cứu, chúng tôi thấy hơn lúc nào hết những nhu cầu này càng trở nên rất quan trọng và bức thiết với những trẻ khiếm thị. Các bậc thang trong Thuyết nhu cầu đều tương ứng với trẻ khiếm thị về mọi mặt. Đáp ứng được những nhu cầu này sẽ giúp các em có điều kiện được lao động, sinh hoạt, được học tập và tham gia các hoạt động xã hội để các em phát triển toàn diện bản thân trong sự bình đẳng từ đó tạo cho các em một nền tảng tốt với đầy đủ những cơ hội. Thuyết hệ thống cảm xúc gia đình: Từ những năm 1960 khi mới bắt đầu xuất hiện, học thuyết hệ thống cảm xúc gia đình của Murray Bowen đề xướng đã trở nên rất hữu dụng đặc biệt trong việc đánh giá và trị liệu gia đình.