KẾT QUẢ TẠO HÌNH ĐỐT SỐNG BẰNG BƠM XI MĂNG SINH HỌC TRONG VỠ LÚN THÂN ĐỐT SỐNG DO CHẤN THƢƠNG

Chuyên khảo Hiệu quả tạo hình đốt sống bằng xi măng sinh học điều trị vỡ lún do ch phân tích chuyên sâu các khía cạnh quan trọng trong lĩnh vực

• Tác giả: Nông Thị Kim Ngân
• Người hướng dẫn: Ts. Lê Hồng Nhân
• Trường học: Trường Đại Học Y Dược, Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Ngoại Khoa
• Đề tài: Kết Quả Tạo Hình Đốt Sống Bằng Bơm Xi Măng Sinh Học Trong Vỡ Lún Thân Đốt Sống Do Chấn Thương
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Y Học
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Giải phẫu xương cột sống và liên quan
• 1.2. Tổn thương vỡ lún thân đốt sống
• 1.3. Loãng xương và mối liên quan với vỡ lún thân đốt sống
• 1.4. Cơ chế chấn thương
• 1.5. Hình ảnh học của tổn thương vỡ lún đốt sống
• 1.6. Phương pháp điều trị
• 1.6.1. Điều trị bảo tồn
• 1.6.2. Bơm xi măng tạo hình thân đốt sống
• 1.6.3. Phẫu thuật giải ép cố định đốt sống
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Tiêu chuẩn lựa chọn
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3. Loại hình nghiên cứu
• 2.4. Thiết kế nghiên cứu
• 2.5. Các bước tiến hành nghiên cứu
• 2.6. Các biến số nghiên cứu
• 2.7. Đặc điểm lâm sàng
• 2.8. Đặc điểm cận lâm sàng hình ảnh học
• 2.9. Kết quả trong phẫu thuật
• 2.10. Kết quả hậu phẫu
• 2.11. Phương pháp thống kê và xử lí kết quả
• 2.12. Đạo đức nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ
• 3.1. Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh
• 3.2. Đặc điểm lâm sàng
• 3.3. Đặc điểm hình ảnh học đốt sống vỡ lún
• 3.4. Quá trình điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. Phân bố bệnh nhân theo tuổi, giới, tiền sử bệnh
• 4.2. Nguyên nhân chấn thương
• 4.3. Đặc điểm lâm sàng và chẩn đoán hình ảnh
• 4.4. Đặc điểm hình ảnh học đốt sống vỡ lún
• 4.5. Quá trình phẫu thuật
• 4.6. Đánh giá kết quả điều trị bằng bơm xi măng
• 4.7. Cải thiện chất lượng cuộc sống
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tạo Hình Đốt Sống Trong Điều Trị Chấn Thương 55

Cột sống là cấu trúc xương quan trọng nhất của cơ thể, kết nối các phần cơ thể cả về giải phẫu lẫn chức năng. Mỗi người có khoảng 33-35 đốt sống xếp chồng lên nhau thành các đoạn. Cột sống là trục trụ của cơ thể, vừa có tính linh động vừa chịu lực cho toàn bộ cơ thể. Chiều dài của toàn bộ cột sống xấp xỉ bằng 40% chiều cao cơ thể. Các điểm cong và mặt khớp nối linh hoạt giữa các đốt sống cho phép cột sống phân bổ lực đều, giúp cơ thể duy trì thăng bằng và thực hiện đa dạng các chuyển động. Cấu trúc của mỗi đốt sống giống nhau về tổng quan nhưng có điểm khác biệt phù hợp với vị trí. Thân đốt sống hình trụ dẹt là bộ phận chịu tải trọng chính. Nó nối với đĩa đệm ở trên và dưới để cho phép chuyển động giữa các đốt. Cung sau đốt sống gồm hai mảnh xương hình vòm nối với thân qua hai cuống. Các mỏm xương tách ra từ cung sau phục vụ cho các khớp liên đốt ổn định vận động. Khi các đốt xếp lại, chúng tạo thành ống sống để bảo vệ tủy sống và cho phép cột sống uốn cong theo nhiều hướng khác nhau.

1.1. Giải Phẫu Cột Sống Và Tầm Quan Trọng Trong Chấn Thương

Cột sống đóng vai trò như một trụ cột chính của cơ thể, bảo vệ tủy sống và cho phép cử động linh hoạt. Cấu trúc phức tạp của nó, bao gồm thân đốt, cung sau, và các mỏm, tạo nên sự cân bằng giữa độ vững chắc và khả năng vận động. Sự hiểu biết sâu sắc về giải phẫu cột sống là yếu tố then chốt để chẩn đoán và điều trị hiệu quả các chấn thương cột sống. Tổn thương cột sống có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng vận động và chất lượng cuộc sống.

1.2. Vai Trò Của Xi Măng Sinh Học Trong Cấu Trúc Đốt Sống

Xi măng sinh học được sử dụng trong tạo hình đốt sống có vai trò quan trọng trong việc tái tạo và củng cố cấu trúc của đốt sống bị tổn thương. Nó giúp giảm đau, ổn định cột sống và cải thiện chức năng. Loại vật liệu này phải tương thích sinh học, không gây phản ứng phụ và có khả năng liên kết tốt với xương tự nhiên. Nghiên cứu và phát triển các loại xi măng sinh học mới đang mở ra nhiều tiềm năng trong điều trị các bệnh lý cột sống.

II. Nguyên Nhân Và Dấu Hiệu Nhận Biết Vỡ Lún Đốt Sống 59

Vỡ lún đốt sống của cột sống xảy ra thứ phát do lực nén theo trục dọc trên – dưới và khi cột sống bị hạn chế khả năng gập – duỗi thẳng. Theo định nghĩa, VLĐS làm tổn thương cột trước của cột sống, do đó dẫn đến tổn thương tường trước – giữa của thân đốt sống và dây chằng dọc trước. Đặc điểm này giúp phân biệt giữa vỡ lún đốt sống và vỡ trật đốt sống. Nguyên nhân phổ biến nhất của vỡ lún đốt sống là loãng xương, mặc dù chấn thương, nhiễm trùng và khối u cũng có thể dẫn đến vỡ lún đốt sống. Phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ cao nhất do thay đổi nội tiết tố. Khoảng 1 đến 1,5 triệu trường hợp vỡ lún đốt sống xảy ra hàng năm chỉ riêng ở Hoa Kỳ. Vị trí bị ảnh hưởng nhiều nhất là đoạn từ D12 đến L2.

2.1. Các Yếu Tố Nguy Cơ Gây Vỡ Lún Đốt Sống Do Chấn Thương

Các yếu tố nguy cơ gây vỡ lún đốt sống do chấn thương bao gồm tai nạn giao thông, té ngã từ độ cao, chấn thương thể thao và các tác động trực tiếp vào cột sống. Những người lớn tuổi, người có bệnh lý nền về xương khớp, và người sử dụng steroid lâu dài có nguy cơ cao hơn. Việc xác định các yếu tố nguy cơ giúp đánh giá khả năng xảy ra vỡ lún đốt sống và có biện pháp phòng ngừa phù hợp.

2.2. Triệu Chứng Lâm Sàng Của Vỡ Lún Đốt Sống Cần Lưu Ý

Triệu chứng lâm sàng của vỡ lún đốt sống bao gồm đau lưng dữ dội, hạn chế vận động, tê bì hoặc yếu chi dưới, và biến dạng cột sống. Mức độ đau có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ tổn thương và vị trí của đốt sống bị vỡ. Việc nhận biết sớm các triệu chứng này giúp chẩn đoán kịp thời và điều trị hiệu quả.

2.3. Ảnh hưởng của Loãng Xương đến nguy cơ Vỡ Lún Đốt Sống

Loãng xương làm suy yếu cấu trúc xương, khiến cho xương dễ gãy hơn khi gặp chấn thương. Do đó, người bị loãng xương có nguy cơ vỡ lún đốt sống cao hơn nhiều so với người có xương khỏe mạnh. Việc tầm soát và điều trị loãng xương là rất quan trọng để phòng ngừa vỡ lún đốt sống.

III. Tạo Hình Đốt Sống Bằng Xi Măng Giải Pháp Ưu Việt 52

Phẫu thuật tạo hình thân đốt sống bằng bơm xi măng đã được chứng minh là một phương pháp hiệu quả giúp giảm đau nhanh, làm vững bền và cải thiện biến dạng cột sống. Hiện nay, phương pháp tạo hình thân đốt sống được thực hiện bằng cách sử dụng bóng và không có bóng. Bệnh nhân sẽ được thăm khám kỹ trên lâm sàng kết hợp với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh để xác định vị trí và dạng vỡ lún, có hay khôn có phù tủy trên phim cộng hưởng từ sóng T2W - STIR. Hervé Deramond và Galibert (người Pháp) đã thực hiện bơm xi măng vào đốt sống qua da điều trị xẹp lún cho một số bệnh nhân bị u máu cột sống và ghi nhận kết quả giảm đau tốt sau thủ thuật. Đến năm 1994, Mark Reiley – một phẫu thuật viên Chấn thương chỉnh hình đã đưa ra cách sử dụng bóng bơm xi măng để tạo hình thân đốt sống lún xẹp.

3.1. Ưu Điểm Vượt Trội Của Phương Pháp Bơm Xi Măng Sinh Học

Phương pháp bơm xi măng sinh học có nhiều ưu điểm vượt trội so với các phương pháp điều trị khác, bao gồm giảm đau nhanh chóng, cải thiện độ vững chắc của cột sống, giảm thời gian nằm viện và xâm lấn tối thiểu. Thủ thuật này giúp bệnh nhân phục hồi chức năng vận động sớm và cải thiện chất lượng cuộc sống. Theo nghiên cứu của Đại học Quốc gia Hà Nội, kết quả cho thấy bệnh nhân giảm đau đáng kể sau thủ thuật.

3.2. Quy Trình Thực Hiện Tạo Hình Đốt Sống Chi Tiết A Z

Quy trình tạo hình đốt sống bao gồm các bước chuẩn bị bệnh nhân, gây tê tại chỗ, chọc kim vào đốt sống bị tổn thương, bơm xi măng sinh học vào đốt sống, và theo dõi sau thủ thuật. Quá trình này được thực hiện dưới hướng dẫn của hình ảnh học để đảm bảo độ chính xác và an toàn. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa bác sĩ phẫu thuật, kỹ thuật viên hình ảnh và điều dưỡng.

3.3. Các Tiêu Chí Lựa Chọn Bệnh Nhân Phù Hợp Tạo Hình Đốt Sống

Việc lựa chọn bệnh nhân phù hợp cho thủ thuật tạo hình đốt sống dựa trên nhiều yếu tố, bao gồm mức độ đau, tình trạng vỡ lún, mật độ xương, và các bệnh lý nền khác. Bệnh nhân cần được đánh giá kỹ lưỡng về lâm sàng và hình ảnh học để xác định xem có đủ điều kiện để thực hiện thủ thuật hay không. Các chỉ định và chống chỉ định cần được tuân thủ nghiêm ngặt.

IV. Điều Trị Vỡ Lún Đốt Sống Do Chấn Thương Bằng Xi Măng 54

Kể từ đó, việc sử dụng xi măng tạo hình thân đốt sống đã để điều trị vỡ lún thân đốt sống do loãng xương, chấn thương và ung thư di căn. Điều này giúp bệnh nhân giảm đau nhanh chóng, cải thiện độ gù vẹo cột sống, giảm thời gian nằm viện và xâm lấn tối thiểu, không gây tàn phá các tổ chức xung quanh. Khoa phẫu thuật thần kinh bệnh viện E đã tiến hành áp dụng kỹ thuật bơm xi măng tạo hình thân đốt sống vỡ lún vững do chấn thương và bước đầu đạt kết quả khả quan. Do đó, cần tiến hành nghiên cứu đánh giá kết quả tạo hình đốt sống bằng bơm xi măng trong vỡ lún thân đốt sống do chấn thương

4.1. Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Vỡ Lún Bằng Phương Pháp Mới

Việc đánh giá hiệu quả của phương pháp tạo hình đốt sống bằng xi măng sinh học đòi hỏi các tiêu chí khách quan, bao gồm giảm đau, cải thiện vận động và chất lượng cuộc sống. Thang điểm VAS (Visual Analog Scale) thường được sử dụng để đánh giá mức độ đau trước và sau thủ thuật. Ngoài ra, cần đánh giá các biến chứng có thể xảy ra và so sánh với các phương pháp điều trị truyền thống. Nghiên cứu cần đảm bảo tính khoa học và tuân thủ các quy tắc đạo đức.

4.2. Biến Chứng Tiềm Ẩn Và Cách Phòng Ngừa Sau Tạo Hình Đốt Sống

Mặc dù phương pháp tạo hình đốt sống bằng xi măng sinh học có nhiều ưu điểm, nhưng vẫn có thể xảy ra một số biến chứng, bao gồm rò rỉ xi măng, nhiễm trùng, và tổn thương thần kinh. Để phòng ngừa các biến chứng này, cần tuân thủ nghiêm ngặt quy trình kỹ thuật, sử dụng vật liệu chất lượng cao, và theo dõi sát bệnh nhân sau thủ thuật. Cần có sự chuẩn bị kỹ lưỡng và kinh nghiệm của đội ngũ y tế.

V. Nghiên Cứu Khoa Học Về Hiệu Quả Tạo Hình Đốt Sống 57

Vào những năm 1980, Hervé Deramond và Galibert (người Pháp) đã thực hiện bơm xi măng vào đốt sống qua da điều trị xẹp lún cho một số bệnh nhân bị u máu cột sống và ghi nhận kết quả giảm đau tốt sau thủ thuật. Khoa phẫu thuật thần kinh bệnh viện E đã tiến hành áp dụng kỹ thuật bơm xi măng tạo hình thân đốt sống vỡ lún vững do chấn thương và bước đầu đạt kết quả khả quan. Nghiên cứu của Nông Thị Kim Ngân đã được thực hiện nhằm “Đánh giá kết quả tạo hình đốt sống bằng bơm xi măng trong vỡ lún thân đốt sống do chấn thương” với 2 mục tiêu chính: Mô tả lâm sàng và hình ảnh của vỡ lún thân đốt sống do chấn thương được bơm xi măng. Đánh giá kết quả bơm xi măng.

5.1. Kết Quả Nghiên Cứu Thực Tế Về Tạo Hình Tại Bệnh Viện E

Nghiên cứu của khoa phẫu thuật thần kinh bệnh viện E cho thấy phương pháp bơm xi măng tạo hình thân đốt sống vỡ lún vững do chấn thương có kết quả khả quan bước đầu. Các bệnh nhân tham gia nghiên cứu đều giảm đau và cải thiện khả năng vận động sau thủ thuật. Nghiên cứu này cung cấp thêm bằng chứng về hiệu quả của phương pháp tạo hình đốt sống bằng xi măng sinh học.

5.2. So Sánh Các Phương Pháp Tạo Hình Đốt Sống Qua Nghiên Cứu

Các nghiên cứu khoa học đã so sánh hiệu quả của các phương pháp tạo hình đốt sống, bao gồm sử dụng bóng và không sử dụng bóng. Kết quả cho thấy cả hai phương pháp đều có hiệu quả trong việc giảm đau và ổn định cột sống. Tuy nhiên, phương pháp sử dụng bóng có thể giúp phục hồi chiều cao đốt sống tốt hơn. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp phụ thuộc vào từng trường hợp cụ thể.

5.3. Đánh Giá Mức Độ Phục Hồi Vận Động Sau Tạo Hình Đốt Sống

Nghiên cứu đánh giá mức độ phục hồi vận động sau tạo hình đốt sống cho thấy bệnh nhân có thể cải thiện đáng kể khả năng đi lại, đứng thẳng và thực hiện các hoạt động hàng ngày. Việc phục hồi chức năng vận động giúp bệnh nhân trở lại cuộc sống bình thường và cải thiện chất lượng cuộc sống. Cần có chương trình phục hồi chức năng phù hợp sau thủ thuật.

VI. Tạo Hình Đốt Sống Hướng Phát Triển Và Ứng Dụng 58

Hiệu quả tạo hình đốt sống bằng xi măng sinh học trong điều trị vỡ lún đốt sống do chấn thương đã được chứng minh qua nhiều nghiên cứu và ứng dụng thực tế. Phương pháp này mang lại nhiều lợi ích cho bệnh nhân, bao gồm giảm đau, phục hồi chức năng và cải thiện chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các kỹ thuật mới để nâng cao hiệu quả và giảm thiểu biến chứng. Vai trò của bác sĩ tạo hình đốt sống cũng rất quan trọng để đạt hiệu quả điều trị tốt nhất.

6.1. Các Vật Liệu Xi Măng Sinh Học Mới Nhất Hiện Nay

Các nhà khoa học đang nghiên cứu và phát triển các vật liệu xi măng sinh học mới với nhiều ưu điểm vượt trội, bao gồm khả năng tương thích sinh học cao, độ bền cơ học tốt và khả năng kích thích tái tạo xương. Các vật liệu này hứa hẹn sẽ mang lại kết quả điều trị tốt hơn và giảm thiểu biến chứng. Cần có thêm nhiều nghiên cứu để đánh giá hiệu quả của các vật liệu mới này.

6.2. Ứng Dụng Công Nghệ Tiên Tiến Trong Tạo Hình Đốt Sống

Công nghệ tiên tiến, như hình ảnh học 3D và robot hỗ trợ phẫu thuật, đang được ứng dụng rộng rãi trong tạo hình đốt sống. Các công nghệ này giúp tăng độ chính xác của thủ thuật, giảm thiểu xâm lấn và cải thiện kết quả điều trị. Tuy nhiên, việc ứng dụng công nghệ tiên tiến đòi hỏi đội ngũ y tế có trình độ chuyên môn cao và trang thiết bị hiện đại.

6.3. Tương Lai Của Tạo Hình Đốt Sống Trong Điều Trị

Tương lai của tạo hình đốt sống hứa hẹn nhiều tiềm năng với sự phát triển của vật liệu mới, công nghệ tiên tiến và kỹ thuật xâm lấn tối thiểu. Phương pháp này sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong điều trị vỡ lún đốt sống và các bệnh lý cột sống khác. Cần có sự đầu tư vào nghiên cứu và đào tạo để phát triển lĩnh vực này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Vỡ lún thân đốt sống do chấn thương là một trong những tổn thương phổ biến, đặc biệt ở nhóm bệnh nhân loãng xương, gây ra áp lực y tế lớn trên toàn cầu. Ước tính tại Hoa Kỳ mỗi năm có khoảng 1 – 1,5 triệu trường hợp vỡ lún đốt sống, trong đó 40 – 50% bệnh nhân trên 80 tuổi được phát hiện vỡ lún thân đốt sống cấp tính hoặc tình cờ khi khám sức khỏe. Vị trí tổn thương thường tập trung ở vùng bản lề ngực lưng (D12 – L2), chiếm khoảng 60 – 70% các trường hợp. Vỡ lún thân đốt sống gây đau đớn nghiêm trọng, biến dạng cột sống và giảm chất lượng cuộc sống, đặc biệt khi điều trị bảo tồn không hiệu quả.

Phẫu thuật tạo hình thân đốt sống bằng bơm xi măng sinh học là phương pháp điều trị xâm lấn tối thiểu, giúp giảm đau nhanh, cải thiện biến dạng cột sống và tăng độ vững chắc thân đốt. Kỹ thuật này được thực hiện bằng hai phương pháp chính: bơm xi măng có bóng và không có bóng. Nghiên cứu được tiến hành tại Bệnh viện E, Hà Nội, trong giai đoạn 2021-2022, với mục tiêu mô tả đặc điểm lâm sàng, hình ảnh và đánh giá kết quả điều trị bằng bơm xi măng trong vỡ lún thân đốt sống do chấn thương.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp bằng chứng khoa học về hiệu quả và an toàn của kỹ thuật bơm xi măng tạo hình thân đốt sống, góp phần hoàn thiện phác đồ điều trị, giảm thiểu biến chứng và nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân. Các chỉ số đánh giá bao gồm mức độ đau theo thang điểm VAS, góc biến dạng cột sống (gù, xẹp, Cobb), và thang điểm MacNab về chất lượng cuộc sống sau phẫu thuật.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Giải phẫu cột sống và cơ chế chấn thương: Cột sống gồm 33-35 đốt sống, phân thành các đoạn cổ, ngực, thắt lưng, cùng và cụt. Vỡ lún thân đốt sống xảy ra do lực nén trục dọc và uốn cong cột sống, gây tổn thương trục trước thân đốt với biến dạng hình nêm đặc trưng. Các phân loại tổn thương như Denis, Margel, Genant, Kanis và TLICS được sử dụng để đánh giá mức độ tổn thương và lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp.

• Loãng xương và mối liên quan với vỡ lún thân đốt sống: Loãng xương làm giảm mật độ khoáng xương (BMD), làm xương dễ gãy. Định nghĩa loãng xương theo WHO là BMD thấp hơn 2,5 độ lệch chuẩn so với người trẻ khỏe mạnh. Loãng xương là nguyên nhân hàng đầu gây vỡ lún thân đốt sống, đặc biệt ở phụ nữ sau mãn kinh và người cao tuổi.

• Phương pháp bơm xi măng tạo hình thân đốt sống: Kỹ thuật bơm xi măng sinh học vào thân đốt sống bị vỡ nhằm giảm đau, chỉnh biến dạng và tăng độ vững chắc cột sống. Hai kỹ thuật chính là bơm xi măng có bóng (kyphoplasty) và không có bóng (vertebroplasty). Xi măng giúp lấp đầy các khe nứt, tạo sự ổn định cơ học và có tác dụng giảm đau nhờ cơ chế nhiệt và hóa học.

Phương pháp nghiên cứu

• Loại hình nghiên cứu: Nghiên cứu hồi cứu mô tả cắt ngang.

• Đối tượng nghiên cứu: 41 bệnh nhân loãng xương, được chẩn đoán vỡ lún vững thân đốt sống do chấn thương, đã thực hiện phẫu thuật tạo hình thân đốt sống bằng kỹ thuật bơm xi măng tại khoa phẫu thuật thần kinh Bệnh viện E trong giai đoạn 01/2021 – 12/2022.

• Tiêu chuẩn lựa chọn: Bệnh nhân có T-score < -2,5, đau lưng nhiều do vỡ lún thân đốt sống vững, có hình ảnh phù tủy trên MRI, không có tổn thương thần kinh hoặc mất vững cột sống, đồng ý tham gia nghiên cứu và có hồ sơ đầy đủ.

• Nguồn dữ liệu: Hồ sơ bệnh án, kết quả chẩn đoán hình ảnh (X-quang, CLVT, MRI), thang điểm VAS, thang điểm MacNab, các chỉ số góc biến dạng cột sống được đo bằng phần mềm chẩn đoán hình ảnh.

• Phương pháp phân tích: So sánh mức độ đau, góc biến dạng cột sống trước và sau phẫu thuật bằng kiểm định thống kê phù hợp (Mann-Whitney, t-test). Đánh giá chất lượng cuộc sống theo thang điểm MacNab sau ít nhất 1 năm theo dõi.

• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu từ 01/2021 đến 12/2022, theo dõi kết quả sau phẫu thuật tối thiểu 12 tháng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Giảm đau rõ rệt sau bơm xi măng: Điểm VAS trung bình giảm từ 8,8 ± 1,2 trước phẫu thuật xuống còn 2,9 ± 1,0 sau phẫu thuật (p < 0,001), tương đương giảm hơn 65%. Kết quả này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế và trong nước, cho thấy hiệu quả giảm đau nhanh và bền vững của kỹ thuật.

2. Cải thiện biến dạng cột sống: Góc gù trung bình giảm từ 12,5° trước phẫu thuật xuống 6,0° sau phẫu thuật, góc Cobb giảm từ 17,53° ± 6,95° xuống 14,24° ± 6,39° (p < 0,01). Mức độ phục hồi chiều cao thân đốt sống đạt khoảng 40-50% so với chiều cao ban đầu, giúp cải thiện hình thái cột sống và giảm áp lực lên các cấu trúc thần kinh.

3. Chất lượng cuộc sống được nâng cao: Theo thang điểm MacNab, 88,5% bệnh nhân đạt mức rất tốt và tốt sau 6 tháng, chỉ 11,5% ở mức trung bình, không có trường hợp tồi tệ. Điều này chứng tỏ sự cải thiện rõ rệt về chức năng vận động và giảm đau, giúp bệnh nhân trở lại sinh hoạt bình thường.

4. Tỉ lệ biến chứng thấp và kiểm soát tốt: Tỉ lệ rò rỉ xi măng khoảng 8-10%, không gây biến chứng lâm sàng nghiêm trọng. Một số tai biến như tràn khí màng phổi, tổn thương cơ thắt lưng chậu được kiểm soát nhờ kỹ thuật chọc kim chính xác dưới màn hình tăng sáng. Không ghi nhận trường hợp tử vong hoặc biến chứng nặng liên quan đến thủ thuật.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu khẳng định hiệu quả của kỹ thuật bơm xi măng tạo hình thân đốt sống trong điều trị vỡ lún thân đốt sống do chấn thương, nhất là ở bệnh nhân loãng xương. Việc giảm đau nhanh chóng giúp bệnh nhân cải thiện vận động, giảm thời gian nằm viện và nguy cơ biến chứng do bất động lâu ngày. Cải thiện biến dạng cột sống góp phần giảm áp lực lên tủy sống và rễ thần kinh, hạn chế tiến triển gù vẹo.

So sánh với các nghiên cứu quốc tế, mức giảm đau và cải thiện góc biến dạng tương tự hoặc tốt hơn, chứng tỏ kỹ thuật được thực hiện đúng quy trình và an toàn. Tỉ lệ biến chứng thấp nhờ kiểm soát kỹ thuật chọc kim và theo dõi sát quá trình bơm xi măng. Kết quả này cũng phù hợp với các nghiên cứu trong nước, góp phần củng cố bằng chứng khoa học cho phương pháp điều trị này.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện sự giảm điểm VAS trước và sau phẫu thuật, biểu đồ đường thể hiện sự cải thiện góc gù và góc Cobb theo thời gian, bảng phân loại kết quả theo thang điểm MacNab. Các biểu đồ này giúp minh họa rõ ràng hiệu quả điều trị và sự cải thiện chất lượng cuộc sống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng rộng rãi kỹ thuật bơm xi măng tạo hình thân đốt sống cho bệnh nhân vỡ lún thân đốt sống do chấn thương, đặc biệt nhóm loãng xương có đau lưng nặng không đáp ứng điều trị bảo tồn sau 3 tuần. Mục tiêu giảm điểm VAS xuống dưới 3 trong vòng 1 tháng sau phẫu thuật. Chủ thể thực hiện: các bệnh viện chuyên khoa thần kinh, chấn thương chỉnh hình.

2. Đào tạo chuyên sâu kỹ thuật chọc kim và bơm xi măng dưới màn hình tăng sáng nhằm giảm thiểu biến chứng như rò rỉ xi măng, tràn khí màng phổi. Thời gian đào tạo 6 tháng, áp dụng cho phẫu thuật viên mới và nhân viên hỗ trợ kỹ thuật.

3. Xây dựng quy trình chẩn đoán hình ảnh chuẩn hóa bao gồm X-quang, CLVT và MRI để đánh giá chính xác vị trí, mức độ vỡ lún và phù tủy, làm cơ sở chỉ định phẫu thuật. Thời gian thực hiện: trong vòng 1 tuần sau nhập viện.

4. Theo dõi và đánh giá kết quả điều trị lâu dài bằng thang điểm VAS, MacNab và đo góc biến dạng cột sống định kỳ sau 3, 6, 12 tháng để điều chỉnh phác đồ điều trị và phục hồi chức năng phù hợp.

5. Tăng cường công tác phòng ngừa loãng xương và nâng cao nhận thức cộng đồng về nguy cơ vỡ lún thân đốt sống, đặc biệt ở người cao tuổi và phụ nữ sau mãn kinh, nhằm giảm tỉ lệ chấn thương và nhu cầu phẫu thuật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ chuyên khoa Ngoại thần kinh và Chấn thương chỉnh hình: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu thực tiễn về hiệu quả và kỹ thuật bơm xi măng tạo hình thân đốt sống, hỗ trợ trong việc lựa chọn phương pháp điều trị phù hợp cho bệnh nhân vỡ lún thân đốt sống.

2. Chuyên viên chẩn đoán hình ảnh: Tham khảo các tiêu chuẩn hình ảnh học (X-quang, CLVT, MRI) trong đánh giá tổn thương vỡ lún thân đốt sống, giúp nâng cao độ chính xác chẩn đoán và hỗ trợ phẫu thuật.

3. Nhân viên y tế và kỹ thuật viên phẫu thuật: Nắm bắt quy trình kỹ thuật bơm xi măng có bóng và không bóng, các biện pháp phòng tránh biến chứng, đảm bảo an toàn và hiệu quả trong thực hành lâm sàng.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên y khoa: Tài liệu tham khảo quý giá về cơ sở lý thuyết, phương pháp nghiên cứu và kết quả thực nghiệm trong lĩnh vực ngoại khoa cột sống, góp phần phát triển nghiên cứu sâu hơn về điều trị vỡ lún thân đốt sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Bơm xi măng tạo hình thân đốt sống là gì và khi nào nên áp dụng?
   Bơm xi măng tạo hình thân đốt sống là kỹ thuật bơm xi măng sinh học vào thân đốt sống bị vỡ nhằm giảm đau và tăng độ vững chắc. Phương pháp được chỉ định cho bệnh nhân vỡ lún thân đốt sống vững, đau nhiều không đáp ứng điều trị bảo tồn, có hình ảnh phù tủy trên MRI.

2. Phương pháp bơm xi măng có bóng và không bóng khác nhau thế nào?
   Phương pháp có bóng (kyphoplasty) sử dụng bóng bơm vào thân đốt để tạo khoảng trống trước khi bơm xi măng, giúp nâng chiều cao đốt sống và giảm biến dạng tốt hơn. Phương pháp không bóng (vertebroplasty) bơm xi măng trực tiếp vào thân đốt. Cả hai đều giảm đau hiệu quả, nhưng có bóng giúp kiểm soát tốt hơn biến dạng.

3. Biến chứng thường gặp khi bơm xi măng tạo hình thân đốt sống là gì?
   Các biến chứng gồm rò rỉ xi măng ra ngoài thân đốt, tràn khí màng phổi, tổn thương thần kinh do xi măng chèn ép, vỡ bóng bơm xi măng. Tuy nhiên, tỉ lệ biến chứng thấp và thường không nghiêm trọng nếu kỹ thuật được thực hiện đúng quy trình.

4. Kết quả điều trị được đánh giá bằng những chỉ số nào?
   Kết quả được đánh giá qua thang điểm đau VAS, góc biến dạng cột sống (gù, xẹp, Cobb), và thang điểm MacNab về chất lượng cuộc sống. Giảm điểm VAS và cải thiện góc biến dạng cho thấy hiệu quả điều trị tốt.

5. Phẫu thuật bơm xi măng có phù hợp với tất cả bệnh nhân vỡ lún thân đốt sống không?
   Không. Phẫu thuật chỉ áp dụng cho vỡ lún thân đốt sống vững, không có chèn ép thần kinh nặng hoặc mất vững cột sống. Những trường hợp nặng hơn cần phẫu thuật giải ép cố định cột sống. Ngoài ra, bệnh nhân có chống chỉ định như nhiễm trùng hoặc rối loạn đông máu cũng không phù hợp.

Kết luận

• Kỹ thuật bơm xi măng tạo hình thân đốt sống là phương pháp an toàn, hiệu quả trong điều trị vỡ lún thân đốt sống do chấn thương, giúp giảm đau nhanh và cải thiện biến dạng cột sống rõ rệt.
• Điểm VAS giảm trung bình hơn 65%, góc gù và góc Cobb cải thiện đáng kể sau phẫu thuật, nâng cao chất lượng cuộc sống theo thang điểm MacNab.
• Tỉ lệ biến chứng thấp, chủ yếu là rò rỉ xi măng không gây triệu chứng nghiêm trọng, nhờ kiểm soát kỹ thuật chọc kim và bơm xi măng dưới màn hình tăng sáng.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc áp dụng rộng rãi kỹ thuật này tại các cơ sở y tế chuyên khoa, đồng thời đề xuất các giải pháp đào tạo và quy trình chẩn đoán hình ảnh chuẩn hóa.
• Các bước tiếp theo bao gồm mở rộng nghiên cứu với mẫu lớn hơn, theo dõi dài hạn và phát triển kỹ thuật phối hợp bơm xi măng với phẫu thuật cố định để nâng cao hiệu quả điều trị.

Hành động khuyến nghị: Các chuyên gia y tế và nhà quản lý cần thúc đẩy đào tạo kỹ thuật, chuẩn hóa quy trình và tăng cường phòng ngừa loãng xương để giảm thiểu gánh nặng bệnh tật do vỡ lún thân đốt sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Loãng xương là nguyên nhân thường gặp dẫn đến tình trạng vỡ lún thân đốt sống, dù chỉ với một lực tác động rất nhẹ. Ước tính, nước Mỹ hằng năm có khoản 1 – 1,5 triệu bệnh nhân được chẩn đoán vỡ lún đốt sống gây nên áp lực y tế rất lớn1. Trong đó, 40 – 50% số bệnh nhân trên 80 tuổi được chẩn đoán vỡ lún thân đốt sống cấp cứu hoặc ngẫu nhiên khi đi khám sức khỏe2. Vị trí vỡ lún thường là ở vùng bản lề ngực lưng (D12 – L2), chiếm khoảng 60 – 70% trường hợp3.

Phẫu thuật tạo hình thân đốt sống bằng bơm xi măng đã được chứng minh là một phương pháp hiệu quả giúp giảm đau nhanh, làm vững bền và cải thiện biến dạng cột sống. Hiện nay, phương pháp tạo hình thân đốt sống được thực hiện bằng cách sử dụng bóng và không có bóng. Những bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật bằng phương pháp này là những bệnh nhân loãng xương, vỡ lún thân đốt sống sau tai nạn với lực tác động rất nhẹ (tai nạn sinh hoạt, mang vác nặng, vận động sai tư thế v.v…), không đáp ứng với phương pháp điều trị bảo tồn sau 3 tuần. Bệnh nhân sẽ được thăm khám kỹ trên lâm sàng kết hợp với các phương pháp chẩn đoán hình ảnh để xác định vị trí và dạng vỡ lún, có hay khôn có phù tủy trên phim cộng hưởng từ sóng T2W - STIR.

Vào những năm 1980, Hervé Deramond và Galibert (người Pháp) đã thực hiện bơm xi măng vào đốt sống qua da điều trị xẹp lún cho một số bệnh nhân bị u máu cột sống và ghi nhận kết quả giảm đau tốt sau thủ thuật. Sau đó, phương pháp này được phát triển và thực hiện ở nhiều nơi tại Pháp rồi dần dần mới lan sang Bắc Mỹ4. Đến năm 1994, Mark Reiley5 – một phẫu thuật viên Chấn thương chỉnh hình đã đưa ra cách sử dụng bóng bơm xi măng để tạo hình thân đốt sống lún xẹp. Hai phương pháp bơm xi măng này ngày càng được phát triển và hoàn thiện về dụng cụ kỹ thuật.

Kể từ đó, việc sử dụng xi măng tạo hình thân đốt sống đã để điều trị vỡ lún thân đốt sống do loãng xương, chấn thương và ung thư di căn3, giúp bệnh nhân giảm đau nhanh 2 chóng, cải thiện độ gù vẹo cột sống, giảm thời gian nằm viện và xâm lấn tối thiểu, không gây tàn phá các tổ chức xung quanh. Khoa phẫu thuật thần kinh bệnh viện E đã tiến hành áp dụng kỹ thuật bơm xi măng tạo hình thân đốt sống vỡ lún vững do chấn thương và bước đầu đạt kết quả khả quan. Do đó, chúng tôi tiến hành nghiên cứu “Đánh giá kết quả tạo hình đốt sống bằng bơm xi măng trong vỡ lún thân đốt sống do chấn thương” với 2 mục tiêu sau: 1. Mô tả lâm sàng và hình ảnh của vỡ lún thân đốt sống do chấn thương được bơm xi măng tạo hình thân đốt sống tại bệnh viện E.

Đánh giá kết quả bơm xi măng trong vỡ lún thân đốt sống do chấn thương tại bệnh viện E. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN 1. Giải phẫu xƣơng cột sống và liên quan Cột sống là cấu trúc xương quan trọng nhất của cơ thể con người, có vai trò kết nối các phần cơ thể cả về giải phẫu lẫn chức năng. Mỗi người có khoảng 33-35 đốt sống được xếp chồng lên nhau thành các đoạn khác nhau.

Cụ thể, phần cổ gồm 7 đốt sống, cong lên phía trước. Phần ngực có 12 đốt sống cong ra phía sau. Phần thắt lưng bao gồm 5 đốt sống cong lên phía trước. 5 đốt sống tiếp theo nối với nhau thành xương cùng, cong ra phía sau.

2-3 đốt cuối cùng hiện dính liền thành xương cụt. Mỗi đoạn cột sống có cấu trúc và số lượng đốt riêng phù hợp với chức năng của nó như hỗ trợ cử động đầu, hô hấp, mang thai. Cột sống là trục trụ của cơ thể, vừa có tính linh động vừa chịu lực cho toàn bộ cơ thể. Chiều dài của toàn bộ cột sống xấp xỉ bằng 40% chiều cao cơ thể.

Các điểm cong và mặt khớp nối linh hoạt giữa các đốt sống cho phép cột sống phân bổ lực đều, giúp cơ thể duy trì thăng bằng và thực hiện đa dạng các chuyển động. Cấu trúc của mỗi đốt sống giống nhau về tổng quan (Hình 1.1) nhưng có điểm khác biệt phù hợp với vị trí. Thân đốt sống hình trụ dẹt là bộ phận chịu tải trọng chính. Nó nối với đĩa đệm ở trên và dưới để cho phép chuyển động giữa các đốt.

Thành phần chính của đĩa đệm là sụn đàn hồi và gân, giúp giảm tác động lực truyền lên tủy sống. Cung sau đốt sống gồm hai mảnh xương hình vòm nối với thân qua hai cuống. Cuống có thành hõm bao quanh lỗ đốt sống - khe hở cho dây thần kinh và mạch máu đi qua. Các mỏm xương tách ra từ cung sau phục vụ cho các khớp liên đốt ổn định vận động.

Khi các đốt xếp lại, chúng tạo thành ống sống để bảo vệ tủy sống và cho phép cột sống uốn cong theo nhiều hướng khác nhau. Cấu tạo phức tạp song linh hoạt này mang lại sự cân bằng giữa độ vững chắc và đa dạng chuyển động cho cột sống. Cấu trúc điển hình của một đốt sống Kích thước các phần cấu tạo của đốt sống khác nhau giữa các vùng cột sống nhằm đáp ứng chức năng linh động. Cụ thể, thân đốt và cuống có kích thước tăng dần từ đoạn cổ xuống đoạn thắt lưng.

Tương quan với thể tích tang dần phía trong đốt, cần được đánh giá trước và sau khi nén, qua đó xác định lượng xi măng cần bơm. Nếu bơm quá mức có thể dẫn tới rò rỉ xi măng ra ngoài. Do đó, kích thước Trocar sử dụng khác nhau giữa các vùng: 11G thắt lưng và ngực thấp hoặc 13G cho đoạn ngực cao hơn. Khi chọc qua cuống, đường vào cần định hướng về phía trên của cuống để tránh gây tổn thương cho rễ thần kinh và mạch máu nằm ở góc trên của lỗ giữa đốt.

Điều này góp phần bảo đảm an toàn kỹ thuật cho bệnh nhân. Đốt sống c Cột sống cổ bao gồm 7 đốt xếp chồng theo chiều thẳng đứng, hình dạng có sự khác biệt giữa các vị trí song vẫn giữ những đặc điểm chung của một đống sống. Tổn thương xẹp đốt sống xuất phát từ quá trình di căn ung thư hoặc loãng xương. Phương pháp bơm xi măng tạo hình thân đốt sống không 5 được chỉ định trong trường hợp này do nhiều nguy cơ biến chứng phẫu thuật.

Đốt sống ng c Cột sống ngực bao gồm 12 đốt sống được đánh số từ D1 đến D12 (Hình 1. Mỗi đốt có cấu tạo tương tự như thân đốt, cung sau, mỏm gai. Hai bên mỗi thân đốt là hõm sườn trên và dưới. Chúng nối liền với đầu xương sườn tạo thành cấu trúc xương sườn bảo vệ tạng trong lồng ngực và ổ bụng.

Kích thước đốt tăng dần theo chiều xuống để đảm bảo tính ổn định. Cuống D12 thẳng đứng hỗ trợ trọng lượng phía trên. Hình dạng cuống nghiêng ra ngoài giúp mở rộng lồng ngực, tạo khoảng cho cơ hoành và phổi hoạt động. Xương sườn cùng với cột sống tạo khoang lồng ngực, cho phép ngực mở rộng co lại để hô hấp thực hiện.

Cấu trúc của đốt sống ng c (Atlas giải phẫu Frank Netter – Phiên bản 06 – 2016) Cuống sống đoạn ngực càng lên cao càng giảm kích thước thiết diện và góc tạo với thân đốt sống càng dốc hẹp, khó tiếp cận để đưa Trocar mở đườn 6 cho bơm xi măng tạo hình thân đốt sống, dễ làm vỡ cuống và có nguy cơ chọc vào màng phổi do không kiểm soát được lực bơm và hướng đưa Trocar, gây tràn khí màn phổi. Do đó, vỡ lún thân đốt sống đoạn ngực cao rất ít khi được chỉ định bơm xi măng tạo hình. Đốt sống th t lưng 5 đốt sống thắt lưng là những đốt sống có kích thước lớn nhất của cột sống. Đặc điểm phân biệt là có mỏm ngang và không có diện sườn như ở cột sống ngực (Hình 1.

Cuống đốt L1 hướng thẳng trước sau, giống với những cuống đốt sống đoạn ngực thấp. Càng xuống thấp tới L5, hướng đi của cuống càng chéo vát, lớn nhất là ở đốt L5, Đường tiếp cận thông dụng là qua cuống sống do kích thước cuống to. Khi chọc Trocar, cần lưu ý theo dõi tụ máu trong cơ thắt lưng chậu do đường đi của dụng cụ men qua cơ này, để đảm bảo an toàn thủ thuật. Cấu trúc của đốt sống th t lưng (Atlas giải phẫu Frank Netter – Phiên bản 06 – 2016) 7 M ch m u Các nhánh động mạch phân tách từ động mạch chủ, chạy dọc theo rìa ngoài của thân đốt sống để cung cấp máu (Hình 1.

Chúng liên kết thành vòng quanh thân đốt. Hệ thống tĩnh mạch cột sống gồm 3 hệ không van: trong thân đốt, xung quanh ngoài màng cứng và dọc theo thân đốt. Sự liên thông giữa các hệ có thể gây tràn dịch mủ. Tĩnh mạch trong thân đốt thoát ra sau qua tĩnh mạch nền, nối với hệ xung quanh ngoài màng cứng.

Nó cũng thoát ra bên vào hệ dọc theo thân đốt. Hệ dọc thân đốt tạo thành mạng lưới chạy song song các thân đốt, liên kết với hệ ngoài màng cứng rồi đổ vào hệ tĩnh mạch ở giữa phía trước cột sống. Hệ thống mạch máu quanh sống 1. Tổn thƣơng vỡ lún thân đốt sống Vỡ lún đốt sống (VLĐS) của cột sống xảy ra thứ phát do lực nén theo trục dọc trên – dưới và khi cột sống bị hạn chế khả năng gập – duỗi thẳng, dẫn đến.

Theo định nghĩa, VLĐS làm tổn thương cột trước của cột sống, do đó dẫn đến tổn thương tường trước – giữa của thân đốt sống và dây chằng dọc 8 trước. Điều này dẫn đến sự biến dạng hình nêm đặc trưng. VLĐS không liên quan đến tường sau của thân đốt sống và không liên quan đến các tổ chức sau sống hoặc phức hợp dây chằng dọc sau. Đặc điểm này giúp phân biệt giữa vỡ lún đốt sống và vỡ trật đốt sống.

Vỡ lún đốt sống do áp lực nén ép thường được coi là vỡ lún vững. Dịch tễ Nguyên nhân phổ biến nhất của vỡ lún đốt sống là loãng xương, mặc dù chấn thương, nhiễm trùng và khối u cũng có thể dẫn đến vỡ lún đốt sống6. Phụ nữ sau mãn kinh có nguy cơ cao nhất do thay đổi nội tiết tố có thể dẫn đến loãng xương. Mật độ khoáng xương giảm do chứng loãng xương làm gián đoạn vi cấu trúc xương và làm thay đổi hàm lượng protein không phải collagen trong chất nền xương.

Sự suy giảm cấu trúc của mô này dẫn đến xương dễ gãy và dễ bị gãy.