Luận án tiến sĩ hiệu quả của mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng nhằm cải thiện một số yếu tố nguy cơ tăng huyết áp ở cộng đồng

Luận án tiến sĩ đánh giá hiệu quả mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng giúp cải thiện yếu tố nguy cơ tăng huyết áp trong cộng đồng.

• Tác giả: Trương Thị Thùy Dương
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thị Hương
• Trường học: Trường Đại học Y Hà Nội
• Chuyên ngành: Dinh dưỡng
• Đề tài: Hiệu quả của mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng nhằm cải thiện một số yếu tố nguy cơ tăng huyết áp tại cộng đồng
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ y học
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Tăng huyết áp và tình hình tăng huyết áp trên thế giới và Việt Nam
• 1.1.1. Khái niệm, phân loại và cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp
• 1.1.1.1. Khái niệm về huyết áp và tăng huyết áp
• 1.1.1.2. Phân loại tăng huyết áp
• 1.1.1.3. Cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp
• 1.1.1.3.1. Tăng huyết áp nguyên phát
• 1.1.1.3.2. Tăng huyết áp thứ phát
• 1.2. ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Thời gian nghiên cứu
• 1.2.2. Địa điểm nghiên cứu
• 1.2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.2.4. Thiết kế nghiên cứu
• 1.2.5. Mẫu nghiên cứu
• 1.2.6. Nội dung, các biến số và chỉ số nghiên cứu
• 1.2.7. Các bước xây dựng mô hình và hoạt động của mô hình can thiệp truyền thông giáo dục dinh dưỡng phòng chống tăng huyết áp tại xã An Lão
• 1.2.8. Kỹ thuật và công cụ thu thập thông tin
• 1.2.9. Xử lý và phân tích số liệu
• 1.2.10. Sai số và khống chế sai số
• 1.2.11. Các khía cạnh đạo đức trong nghiên cứu
• 1.3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 1.3.1. Thực trạng, một số yếu tố nguy cơ và kiến thức, thực hành phòng chống tăng huyết áp ở người trưởng thành tại hai xã Đồn Xá (xã đối chứng) và An Lão (xã can thiệp) của huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam
• 1.3.2. Hiệu quả của mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng nhằm cải thiện một số yếu tố nguy cơ tăng huyết áp tại cộng đồng
• 1.3.3. Một số hạn chế của đề tài
• 1.3.4. Những đóng góp mới của đề tài
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giáo dục dinh dưỡng và tăng huyết áp

Giáo dục dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ tăng huyết áp tại cộng đồng. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc nâng cao kiến thức về dinh dưỡng giúp người dân thực hiện chế độ ăn hợp lý, giảm tiêu thụ muối và chất béo, từ đó hạn chế các yếu tố nguy cơ gây tăng huyết áp. Mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng được áp dụng tại xã An Lão, huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, đã chứng minh hiệu quả trong việc cải thiện kiến thức và thực hành dinh dưỡng của người dân. Kết quả cho thấy, tỷ lệ người hiểu biết về các biện pháp phòng ngừa tăng huyết áp tăng đáng kể sau can thiệp.

1.1. Vai trò của giáo dục dinh dưỡng

Giáo dục dinh dưỡng không chỉ giúp người dân hiểu rõ về tầm quan trọng của chế độ ăn uống lành mạnh mà còn thúc đẩy thực hành dinh dưỡng đúng cách. Các hoạt động truyền thông như tư vấn dinh dưỡng, hội thảo, và tài liệu giáo dục đã góp phần nâng cao nhận thức về các yếu tố nguy cơ như tiêu thụ quá nhiều muối, chất béo, và lối sống ít vận động. Điều này đặc biệt quan trọng trong việc phòng ngừa tăng huyết áp, một bệnh lý nguy hiểm nhưng có thể kiểm soát được thông qua thay đổi hành vi.

1.2. Kết quả can thiệp tại cộng đồng

Sau khi áp dụng mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng, tỷ lệ người dân tại xã An Lão có kiến thức đúng về tăng huyết áp tăng từ 45% lên 75%. Đồng thời, thực hành dinh dưỡng cũng được cải thiện đáng kể, với việc giảm tiêu thụ muối và tăng cường hoạt động thể lực. Kết quả này cho thấy hiệu quả của việc kết hợp giáo dục dinh dưỡng và truyền thông sức khỏe trong việc giảm nguy cơ tăng huyết áp tại cộng đồng.

II. Mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng

Mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng được thiết kế nhằm cải thiện các yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp thông qua việc nâng cao kiến thức và thực hành dinh dưỡng. Mô hình này bao gồm các hoạt động như tư vấn dinh dưỡng cá nhân, hội thảo cộng đồng, và phân phối tài liệu giáo dục. Kết quả nghiên cứu cho thấy, mô hình đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ tăng huyết áp tại xã An Lão, từ 25% xuống còn 15% sau 12 tháng can thiệp.

2.1. Thiết kế và triển khai mô hình

Mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng được triển khai qua ba giai đoạn: khảo sát thực trạng, thiết kế chương trình can thiệp, và đánh giá hiệu quả. Các hoạt động bao gồm tư vấn dinh dưỡng cá nhân, hội thảo cộng đồng, và phân phối tài liệu giáo dục. Mô hình này tập trung vào việc thay đổi hành vi dinh dưỡng và lối sống, đặc biệt là giảm tiêu thụ muối và tăng cường hoạt động thể lực.

2.2. Hiệu quả của mô hình

Kết quả nghiên cứu cho thấy, mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng đã giúp giảm tỷ lệ tăng huyết áp tại xã An Lão từ 25% xuống còn 15% sau 12 tháng can thiệp. Đồng thời, kiến thức và thực hành dinh dưỡng của người dân cũng được cải thiện đáng kể. Điều này chứng minh rằng, việc áp dụng mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng là một giải pháp hiệu quả trong việc giảm nguy cơ tăng huyết áp tại cộng đồng.

III. Phòng ngừa bệnh tăng huyết áp

Phòng ngừa bệnh tăng huyết áp là một trong những mục tiêu chính của giáo dục dinh dưỡng và truyền thông sức khỏe. Nghiên cứu chỉ ra rằng, việc thay đổi hành vi dinh dưỡng và lối sống có thể giảm đáng kể nguy cơ tăng huyết áp. Các biện pháp phòng ngừa bao gồm giảm tiêu thụ muối, tăng cường hoạt động thể lực, và duy trì chế độ ăn uống lành mạnh. Mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng đã chứng minh hiệu quả trong việc thúc đẩy các biện pháp phòng ngừa này tại cộng đồng.

3.1. Các biện pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa tăng huyết áp bao gồm giảm tiêu thụ muối, tăng cường hoạt động thể lực, và duy trì chế độ ăn uống lành mạnh. Giáo dục dinh dưỡng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy các biện pháp này, thông qua việc nâng cao kiến thức và thực hành dinh dưỡng của người dân. Nghiên cứu cho thấy, việc thay đổi hành vi dinh dưỡng và lối sống có thể giảm đáng kể nguy cơ tăng huyết áp.

3.2. Hiệu quả của phòng ngừa

Kết quả nghiên cứu tại xã An Lão cho thấy, việc áp dụng các biện pháp phòng ngừa tăng huyết áp thông qua giáo dục dinh dưỡng đã giúp giảm tỷ lệ tăng huyết áp từ 25% xuống còn 15%. Điều này chứng minh rằng, phòng ngừa bệnh tăng huyết áp thông qua thay đổi hành vi dinh dưỡng và lối sống là một giải pháp hiệu quả và bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Bệnh tăng huyết áp (THA) là một trong những vấn đề sức khỏe cộng đồng phổ biến hàng đầu trên phạm vi toàn cầu và tại Việt Nam. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2000, toàn cầu ghi nhận khoảng 972 triệu người mắc tăng huyết áp (chiếm 26,4% dân số), gây ra khoảng 7,5 triệu ca tử vong trực tiếp mỗi năm; dự báo đến năm 2025 con số này sẽ tăng lên 1,56 tỷ người. Tại Việt Nam, kết quả điều tra dịch tễ học của Viện Tim mạch Trung ương năm 2008 ở người từ 25 tuổi trở lên tại 8 tỉnh, thành phố cho thấy tỷ lệ mắc là 25,1%; điều tra quốc gia năm 2015 của Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế ở nhóm tuổi 18–69 tại 63 tỉnh/thành phố ghi nhận tỷ lệ 18,9%.

Mặc dù việc phát hiện và điều trị tăng huyết áp có thể thực hiện được thông qua các kỹ thuật cơ bản, thực tế lâm sàng và y tế công cộng vẫn tồn tại ba nghịch lý: bệnh dễ phát hiện qua đo huyết áp nhưng đa số người dân không biết thời điểm mắc; bệnh có thể điều trị được nhưng tỷ lệ người được điều trị còn thấp; bệnh có thể khống chế nhưng số người đạt mức huyết áp mục tiêu chưa cao. Phần lớn các can thiệp tại Việt Nam trước đây chủ yếu tập trung vào điều trị lâm sàng cho bệnh nhân đã phát hiện, trong khi các mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng (TTGDDD) tại cộng đồng nhằm tác động vào các yếu tố nguy cơ thay đổi được (chế độ ăn thừa muối, lạm dụng rượu bia, hút thuốc lá, ít hoạt động thể lực) chưa được nghiên cứu và chuẩn hóa tương xứng.

Luận án tiến sĩ y học của nghiên cứu sinh Trương Thị Thùy Dương, chuyên ngành Dinh dưỡng (Mã số: 62.03), bảo vệ năm 2016 tại Trường Đại học Y Hà Nội, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Lê Thị Hương và PGS. Lê Thị Tài, được thực hiện nhằm giải quyết khoảng trống nêu trên. Đề tài được kế thừa một phần số liệu từ Đề tài cấp Nhà nước: “Nghiên cứu thực trạng, xây dựng mô hình dự báo, kiểm soát một số nhóm bệnh có liên quan đến biến đổi khí hậu ở Việt Nam” (Mã số ĐTĐL).

Mục tiêu nghiên cứu được xác định cụ thể:

1. Mô tả thực trạng tăng huyết áp, một số yếu tố nguy cơ và kiến thức, thực hành phòng chống tăng huyết áp ở người trưởng thành tại huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam năm 2013.
2. Đánh giá hiệu quả của mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng tại cộng đồng nhằm cải thiện một số yếu tố nguy cơ tăng huyết áp ở người trưởng thành.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: Người trưởng thành tại cộng đồng dân cư.
• Không gian: Huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam (trong đó xã An Lão là địa bàn can thiệp, xã Đồn Xá là địa bàn đối chứng).
• Thời gian: Nghiên cứu điều tra thực trạng ban đầu thực hiện năm 2013, triển khai can thiệp và theo dõi, đánh giá hiệu quả đến năm 2016.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án hệ thống hóa các công trình nghiên cứu dịch tễ học và can thiệp tăng huyết áp trong nước và quốc tế theo các nhóm nội dung chính:

Tình hình dịch tễ học tăng huyết áp

• Quốc tế: Các số liệu dịch tễ từ các nghiên cứu tại châu Âu (1990–2003), Canada (1995, tỷ lệ 22%), Tây Ban Nha (1996, tỷ lệ 30%), Mêhicô (1998, tỷ lệ 19,4%), Cu Ba (1998, 44%), Hoa Kỳ (Minesota 1999 ghi nhận 53% ở người trên 45 tuổi; năm 2007 là 32,7%), Trung Quốc (điều tra 2000–2001 trên 15.540 người từ 35–74 tuổi ghi nhận 27,2%), Thái Lan (2001, 20,5%), Singapore (1998, 26,6%), Bồ Đào Nha (2010 ghi nhận nam 46,7%, nữ 42,3%). Các công trình của Jo I tại Hàn Quốc (2001), Egan B.M., Zhao Y. và cộng sự tại Trung Quốc (2010) khẳng định sự gia tăng tỷ lệ mắc theo lứa tuổi và khác biệt theo giới tính.
• Việt Nam: Quá trình diễn tiến tỷ lệ mắc tăng huyết áp qua các thời kỳ: Đặng Văn Chung (1960, tỷ lệ 1% ở miền Bắc), Trần Đỗ Trinh và cộng sự (1992, tỷ lệ 11,7% toàn quốc), Phạm Gia Khải và cộng sự (2001–2002 tại 4 tỉnh phía Bắc ghi nhận 16,3%; năm 2003 so sánh thành thị 22,7% và nông thôn 12,3%), Phạm Hùng Lực và Lê Thế Thự (2002, 14,9% tại Đồng bằng sông Cửu Long), Đào Duy An (2003, 12,54% ở Kon Tum), Lê Anh Tuấn (2003, 16,17% tại Hà Nội), Cao Thị Yến Thanh và CS (2006, 17,5% tại Đắk Lắk), Chu Hồng Thắng (2008, Thái Nguyên), Nguyễn Lân Việt (2008, Đông Anh - Hà Nội), Lại Đức Trường (2011, Thái Nguyên, 17,8%), Đỗ Thị Phương Hà (2015, 25,2% ở người thừa cân). Số liệu Niên giám Thống kê Y tế giai đoạn 2000–2013 cho thấy số mắc trên 100.000 dân có xu hướng tăng liên tục, cao nhất vào năm 2010 với 515,5/100.000 dân.

Cơ chế bệnh sinh và các yếu tố liên quan

Luận án tổng kết vai trò của hệ thần kinh giao cảm, hệ Renin - Angiotensin - Aldosteron (RAA), vai trò của natri trong vách động mạch theo Tubian (1954) và Braunwald (1954), sự suy giảm các chất giãn mạch nội sinh như Prostaglandin E2 và Kallikrein. Các yếu tố nguy cơ được phân định thành nhóm không thay đổi được (tuổi, giới tính, chủng tộc, di truyền theo nghiên cứu của Yeon Hwan Park và Misoon Song, 2011) và nhóm thay đổi được (ăn mặn >14g/ngày, hút thuốc lá/thuốc lào qua tác động của nicotin và khí CO, tiêu thụ rượu bia >100ml/ngày, lối sống tĩnh tại ít vận động, căng thẳng thần kinh, thừa cân béo phì, rối loạn lipid máu, đái tháo đường).

Vị trí và khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn

Các can thiệp quốc tế như chương trình dự phòng bệnh không lây nhiễm tại 7 thành phố lớn của Trung Quốc (1996–2002), phân tích gộp 18 thử nghiệm của Wang Y.C. và cộng sự (2007), nghiên cứu của Zdrojewski (2004), Finlay A. McAlister tại Canada (2006), Khosravi tại Isfahan - Iran (2010), Manuel Morgado (2011) đều chỉ ra hiệu quả của việc thay đổi hành vi lối sống phối hợp tư vấn cá thể hóa. Tại Việt Nam, nghiên cứu can thiệp truyền thông giáo dục dinh dưỡng có cấu trúc, dựa trên khung lý thuyết truyền thông chiến lược nhằm thay đổi đồng thời kiến thức, thực hành khẩu phần và các chỉ số nhân trắc, huyết áp tại địa bàn nông thôn còn thiếu vắng. Luận án lựa chọn giải quyết trực tiếp khoảng trống này tại huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và phân loại chuẩn

• Mô hình lý thuyết chiến lược truyền thông (The Strategic Communication Model): Luận án vận dụng mô hình với công thức cốt lõi: $$\text{Động cơ (Why)} + \text{Đối tượng (Who)} + \text{Loại truyền thông (What)} = \text{Áp dụng hiệu quả (How)}$$
• Mô hình thay đổi hành vi sức khỏe: Áp dụng tiến trình thay đổi 5 bước: (1) Nhận ra vấn đề mới $\rightarrow$ (2) Quan tâm đến hành vi mới $\rightarrow$ (3) Áp dụng thử nghiệm $\rightarrow$ (4) Đánh giá kết quả $\rightarrow$ (5) Khẳng định hành vi mới.
• Tiêu chuẩn phân loại huyết áp: Sử dụng phân loại của WHO/ISH (2003) và khuyến cáo của Hội Tim mạch học Quốc gia Việt Nam:

Phân loại huyết áp	Huyết áp tâm thu (mmHg)	Huyết áp tâm trương (mmHg)
Huyết áp tối ưu	$< 120$	$< 80$
Huyết áp bình thường	$< 130$	$< 85$
Tiền tăng huyết áp	$130 - 139$	và/hoặc $85 - 89$
Tăng huyết áp độ I	$140 - 149$	và/hoặc $90 - 99$
Tăng huyết áp độ II	$160 - 179$	và/hoặc $100 - 109$
Tăng huyết áp độ III	$\ge 180$	và/hoặc $\ge 110$
Tăng huyết áp tâm thu đơn độc	$\ge 140$	và $< 90$

• Tiêu chuẩn phân loại tình trạng dinh dưỡng: Dựa trên chỉ số khối cơ thể ($BMI = \text{Cân nặng (kg)} / [\text{Chiều cao (m)}]^2$) theo ngưỡng phân loại của WHO (2006): Thiếu năng lượng trường diễn ($< 18,5$), Bình thường ($18,50 - 24,99$), Thừa cân ($\ge 25,00$), Tiền béo phì ($25,00 - 29,99$), Béo phì độ I ($30,00 - 34,99$), Béo phì độ II ($35,00 - 39,99$).
• Khung dinh dưỡng can thiệp: Dựa trên chế độ ăn ADASH (Dietary Approaches to Stop Hypertension), chế độ Kempner (ăn nhạt, tăng rau quả), kiểm soát muối natri ($< 2.300\text{ mg/ngày}$, đối tượng nguy cơ cao $< 1.500\text{ mg/ngày}$), bổ sung kali ($4 - 5\text{ g/ngày}$), bổ sung acid béo không no omega-3, hạn chế chất béo bão hòa và cholesterol.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng, so sánh trước - sau can thiệp giữa hai nhóm độc lập (xã can thiệp An Lão và xã đối chứng Đồn Xá), kết hợp phương pháp định lượng và định tính.
• Phương pháp thu thập thông tin:
  • Định lượng: Điều tra bằng bộ câu hỏi cấu trúc về nhân khẩu học, kiến thức, thực hành phòng chống THA, tần suất tiêu thụ thực phẩm (FFQ), khẩu phần ăn 24 giờ, đo đạc nhân trắc (chiều cao, cân nặng, vòng bụng, vòng mông), đo huyết áp theo quy trình chuẩn.
  • Định tính: Phỏng vấn sâu (PVS) và thảo luận nhóm (TLN) nhằm xác định nhu cầu, rào cản tâm lý, tập quán ăn uống và nhận thức của người dân địa phương.
• Chỉ số đánh giá can thiệp:
  • Chỉ số hiệu quả nhóm can thiệp ($CSHQ_{ct}$), Chỉ số hiệu quả nhóm chứng ($CSHQ_{ch}$).
  • Hiệu quả can thiệp ($HQCT = CSHQ_{ct} - CSHQ_{ch}$).
  • Tỷ số nguy cơ, khoảng tin cậy 95% ($95%\text{ CI}$).
• Xử lý và phân tích số liệu: Sử dụng các thuật toán thống kê y sinh học, kiểm định sự khác biệt tỷ lệ và giá trị trung bình trước - sau giữa hai nhóm; sử dụng mô hình hồi quy logistic để xác định các yếu tố ảnh hưởng tới hiệu quả can thiệp phòng chống tăng huyết áp.
• Khống chế sai số và đạo đức: Chuẩn hóa công cụ đo lường, tập huấn điều tra viên, giám sát thực địa; nghiên cứu tuân thủ các nguyên tắc đạo đức trong nghiên cứu y sinh học, được sự đồng thuận của đối tượng và cơ quan quản lý.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tài liệu

Chương này tổng thuật toàn diện cơ sở khoa học về bệnh tăng huyết áp, cơ chế bệnh sinh phân tử và thể dịch, các tổn thương cơ quan đích (tim, não, thận, mạch máu, mắt theo phân loại Keith-Wagener Barker 4 giai đoạn). Tác giả phân tích dữ liệu dịch tễ học toàn cầu và trong nước qua các mốc thời gian, bảng phân bố số mắc theo vùng sinh thái Việt Nam giai đoạn 2000–2013 (Bảng 1.2), cho thấy vùng Đồng bằng sông Cửu Long liên tục có tỷ lệ THA nằm trong nhóm 10 bệnh mắc cao nhất, trong khi Bắc Trung Bộ ghi nhận mức thấp hơn.

Chương 1 đi sâu chứng minh vai trò của các chất dinh dưỡng: Kali làm tăng thải natri niệu; Calci khẩu phần ($1.000 - 1.500\text{ mg/ngày}$) giúp ức chế tác động gây tăng áp của muối; Magnesi, Folate, Vitamin C, Flavonoid, L-arginin, Acid béo omega-3 trong cá, Lycopen trong cà chua và gấc, Hoạt chất Allixin trong hành tỏi, Catechin trong chè xanh hỗ trợ bảo vệ nội mạc và giãn mạch. Tác giả phân tích các mô hình truyền thông giáo dục sức khỏe (Claude Shannon, David Berlo S-M-C-R, Strategic Communication Model) và kinh nghiệm can thiệp cộng đồng tại Trung Quốc, Hoa Kỳ, Canada, Iran, Ba Lan.

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết địa bàn nghiên cứu tại huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam. Thiết kế can thiệp có nhóm chứng được triển khai tại xã An Lão (can thiệp) và xã Đồn Xá (đối chứng). Quy trình can thiệp gồm các bước: khảo sát ban đầu $\rightarrow$ xây dựng bộ tài liệu truyền thông đặc thù $\rightarrow$ tập huấn mạng lưới truyền thông viên/cán bộ y tế cơ sở $\rightarrow$ triển khai đa kênh (loa truyền thanh xã, tư vấn trực tiếp hộ gia đình, sinh hoạt câu lạc bộ, giáo dục nhóm, hướng dẫn thực hành chế biến giảm muối) $\rightarrow$ đánh giá sau can thiệp. Quy định rõ ràng các tiêu chí đo lường nhân trắc (BMI, WHR), phương thức đo huyết áp bằng huyết áp kế chuẩn, bảng hỏi kiến thức - thực hành, và mô hình hồi quy logistic kiểm soát biến số gây nhiễu.

Chương 3: Kết quả nghiên cứu

Chương này trình bày toàn bộ hệ thống số liệu thu được từ nghiên cứu thực địa, phân thành hai trục nội dung chính:

1. Thực trạng ban đầu tại hai xã nghiên cứu (năm 2013)

• Đặc điểm nhân khẩu, các chỉ số nhân trắc, BMI, chỉ số huyết áp trung bình và tỷ lệ mắc tăng huyết áp của đối tượng nghiên cứu tại xã can thiệp (An Lão) và xã đối chứng (Đồn Xá).
• Tỷ lệ hiện diện của các yếu tố nguy cơ: thói quen ăn mặn, tần suất sử dụng thực phẩm nhiều chất béo/phủ tạng động vật, mức độ tiêu thụ rượu bia, hút thuốc lá/thuốc lào, thời gian hoạt động thể lực và thời gian tĩnh tại trung bình ngày.
• Mức độ nhận thức: Tỷ lệ đối tượng hiểu đúng khái niệm THA, nhận biết trị số huyết áp bản thân, nhận biết các yếu tố nguy cơ, dấu hiệu cảnh báo, biến chứng và các biện pháp dự phòng bằng điều chỉnh dinh dưỡng - lối sống.
• Thực hành phòng ngừa biến chứng ở nhóm người đã mắc bệnh trước can thiệp.

2. Đánh giá hiệu quả của mô hình can thiệp TTGDDD

• Thay đổi về kiến thức: Mức độ hiểu biết về trị số huyết áp, nguyên nhân, triệu chứng, biến chứng và các biện pháp dự phòng không dùng thuốc ở nhóm can thiệp tăng vượt trội so với nhóm chứng ($p < 0,05$).
• Thay đổi về hành vi và thực hành dinh dưỡng - lối sống: Tần suất tiêu thụ thực phẩm giàu nguy cơ giảm rõ rệt; lượng muối tiêu thụ giảm; tăng tỷ lệ người duy trì hoạt động thể lực $\ge 30\text{ phút/ngày}$; giảm thời gian hoạt động tĩnh tại; giảm lượng tiêu thụ rượu bia và thuốc lá ở nhóm can thiệp.
• Thay đổi về chỉ số sinh học và tỷ lệ bệnh: Sự thay đổi tích cực về chỉ số khối cơ thể (BMI), giảm trị số huyết áp trung bình (huyết áp tâm thu và huyết áp tâm trương), cải thiện tỷ lệ kiểm soát huyết áp ở người mắc bệnh.
• Mô hình hồi quy logistic: Xác định các yếu tố nhân khẩu, thói quen và mức độ tiếp cận thông tin truyền thông có mối liên quan độc lập tác động đến hiệu quả can thiệp phòng chống tăng huyết áp tại cộng đồng.

Chương 4: Bàn luận

Tác giả so sánh, đối chiếu các phát hiện của luận án với các nghiên cứu trong nước (Phạm Gia Khải, Nguyễn Lân Việt, Đỗ Thị Phương Hà, Lại Đức Trường) và quốc tế (Khosravi, Wang Y.C., Manuel Morgado). Phân tích sâu nguyên nhân dẫn đến sự cải thiện nhận thức và thực hành của người dân nông thôn khi có sự tác động của mô hình truyền thông chiến lược phù hợp văn hóa địa phương; bàn luận về tính bền vững của các thay đổi hành vi dinh dưỡng (giảm mặn, tăng rau xanh, kiểm soát năng lượng); phân tích các yếu tố hạn chế trong quá trình can thiệp tại thực địa và nêu bật các đóng góp khoa học mới của luận án.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận và khoa học

• Cung cấp bức tranh dịch tễ học cập nhật về thực trạng tăng huyết áp, cơ cấu yếu tố nguy cơ và khoảng trống kiến thức - thái độ - thực hành (KAP) của người trưởng thành tại khu vực nông thôn Đồng bằng sông Hồng (huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam).
• Vận dụng thành công mô hình lý thuyết chiến lược truyền thông (The Strategic Communication Model) kết hợp nguyên lý thay đổi hành vi 5 bước vào lĩnh vực dinh dưỡng dự phòng tăng huyết áp tại tuyến y tế cơ sở, chứng minh tính khả thi của việc lồng ghép giáo dục dinh dưỡng vào mạng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu.

Đóng góp về mặt thực tiễn và ứng dụng

• Xây dựng và thử nghiệm thành công mô hình can thiệp truyền thông giáo dục dinh dưỡng toàn diện, đa kênh tại cấp xã (truyền thanh cơ sở, tư vấn trực tiếp, câu lạc bộ sức khỏe, can thiệp thay đổi thói quen nêm nếm gia vị giảm muối natri).
• Đưa ra hệ thống minh chứng định lượng về hiệu quả can thiệp: nâng cao tỷ lệ hiểu biết đúng về THA, chuyển biến thực hành ăn uống hợp lý (tăng tiêu thụ rau quả giàu kali, giảm mỡ động vật, giảm muối), giảm hành vi tĩnh tại, hỗ trợ giảm trị số huyết áp trung bình và kiểm soát chỉ số khối cơ thể.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

1. Nhân rộng mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng phòng chống tăng huyết áp dựa vào trạm y tế xã và mạng lưới y tế thôn bản tại các địa bàn nông thôn có điều kiện tương đồng.
2. Chuẩn hóa và phổ biến các bộ tài liệu, thông điệp truyền thông dinh dưỡng ngắn gọn, tập trung vào việc giảm muối trong khẩu phần ăn gia đình, hạn chế rượu bia và duy trì hoạt động thể lực tối thiểu 30 phút mỗi ngày.
3. Tăng cường đào tạo kỹ năng truyền thông giáo dục sức khỏe và dinh dưỡng cho cán bộ y tế tuyến cơ sở nhằm duy trì bền vững kết quả can thiệp.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của đề tài

• Nghiên cứu can thiệp được triển khai trên phạm vi hai xã thuộc huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam, do đó tính đại diện cho các vùng sinh thái đặc thù khác (miền núi, ven biển hoặc đô thị lớn) có thể bị giới hạn bởi các tập quán ẩm thực và điều kiện kinh tế - xã hội khác biệt.
• Thời gian theo dõi đánh giá sau can thiệp phản ánh hiệu quả ngắn và trung hạn; việc duy trì bền vững các hành vi dinh dưỡng lành mạnh (như thói quen ăn nhạt kéo dài suốt đời) đòi hỏi cơ chế giám sát và can thiệp liên tục lâu dài hơn.

Hướng nghiên cứu tiếp

• Tiếp tục theo dõi dọc đoàn hệ sau can thiệp để đánh giá độ duy trì hành vi và hiệu quả phòng ngừa biến chứng tim mạch dài hạn.
• Mở rộng thử nghiệm mô hình can thiệp trên các nhóm quần thể có nguy cơ cao chuyên biệt (tiền tăng huyết áp, người mắc hội chứng chuyển hóa, đái tháo đường kết hợp) tại nhiều vùng sinh thái khác nhau.

---

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên ngành Dinh dưỡng, Y học dự phòng và Y tế công cộng: Tham khảo phương pháp thiết kế nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng, kỹ thuật xây dựng bảng hỏi KAP, công cụ đánh giá tần suất tiêu thụ thực phẩm (FFQ), phương pháp đo đạc nhân trắc học và kỹ thuật xử lý số liệu thống kê y sinh (tính chỉ số $HQCT$, hồi quy logistic).
• Cán bộ y tế dự phòng và quản lý chương trình y tế tuyến tỉnh, huyện, xã: Sử dụng cấu trúc mô hình truyền thông 4 câu hỏi (Why, Who, What, How) và các thông điệp truyền thông dinh dưỡng giảm muối, chế độ ăn dự phòng tim mạch để áp dụng trực tiếp tại địa phương.
• Nhà hoạch định chính sách y tế: Cung cấp cơ sở khoa học thực chứng phục vụ việc xây dựng các hướng dẫn quốc gia về can thiệp không dùng thuốc, chiến lược giảm tiêu thụ muối toàn dân và chính sách kiểm soát bệnh không lây nhiễm tại tuyến cơ sở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án sử dụng tiêu chuẩn nào để phân loại huyết áp và chẩn đoán tăng huyết áp?

Luận án áp dụng tiêu chuẩn phân loại huyết áp theo khuyến cáo của WHO/ISH (2003) và Hội Tim mạch học Quốc gia Việt Nam. Theo đó, tăng huyết áp được xác định khi huyết áp tâm thu $\ge 140\text{ mmHg}$ và/hoặc huyết áp tâm trương $\ge 90\text{ mmHg}$, hoặc người đang được điều trị bằng thuốc hạ áp. Các phân độ bao gồm: Huyết áp tối ưu ($<120/<80$), Bình thường ($<130/<85$), Tiền tăng huyết áp ($130-139$ và/hoặc $85-89$), Tăng huyết áp độ I ($140-149$ và/hoặc $90-99$), Độ II ($160-179$ và/hoặc $100-109$), Độ III ($\ge 180$ và/hoặc $\ge 110$), và Tăng huyết áp tâm thu đơn độc ($\ge 140$ và $<90\text{ mmHg}$).

2. Mô hình lý thuyết nào được tác giả ứng dụng để thiết kế can thiệp truyền thông?

Tác giả ứng dụng Mô hình lý thuyết chiến lược truyền thông (The Strategic Communication Model) dựa trên việc phân tích 4 câu hỏi định hướng: Động cơ (Why - vì sao cần truyền thông), Đối tượng (Who - ai là nhóm đích và nhu cầu của họ), Loại truyền thông (What - nội dung và kênh truyền thông phù hợp), và Áp dụng (How - phương thức triển khai thực tế). Mô hình này được kết hợp với tiến trình thay đổi hành vi sức khỏe 5 giai đoạn để xây dựng các hoạt động can thiệp tại xã An Lão.

3. Nghiên cứu được triển khai tại địa bàn nào và có thiết kế ra sao?

Nghiên cứu được tiến hành tại huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam theo thiết kế nghiên cứu can thiệp cộng đồng có đối chứng, kết hợp phương pháp định lượng và định tính. Trong đó, xã An Lão được chọn làm địa bàn can thiệp mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng, và xã Đồn Xá là địa bàn đối chứng không can thiệp để so sánh đánh giá hiệu quả trước và sau can thiệp.

4. Những yếu tố dinh dưỡng nào được luận án nhấn mạnh có vai trò phòng ngừa tăng huyết áp?

Luận án chỉ ra các yếu tố dinh dưỡng bảo vệ gồm: giảm lượng muối natri tiêu thụ ($<2.300\text{ mg/ngày}$ hoặc $<1.500\text{ mg/ngày}$ ở nhóm nguy cơ cao), tăng cường kali ($4 - 5\text{ g/ngày}$ từ rau quả, khoai tây, đậu), đảm bảo calci ($1.000 - 1.500\text{ mg/ngày}$), bổ sung magnesi, folate, vitamin C, flavonoid, acid béo không no omega-3 từ cá, sử dụng thực phẩm chứa allixin (hành, tỏi), lycopen (cà chua, gấc), catechin (chè xanh) và áp dụng nguyên lý chế độ ăn ADASH và Kempner.

---

Kết luận

Luận án của nghiên cứu sinh Trương Thị Thùy Dương đã hoàn thành đầy đủ hai mục tiêu nghiên cứu: mô tả chính xác thực trạng, các yếu tố nguy cơ và kiến thức thực hành về tăng huyết áp tại huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam năm 2013, đồng thời chứng minh hiệu quả thực tế của mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng tại cộng đồng. Bằng thiết kế can thiệp có đối chứng chặt chẽ và cơ sở lý thuyết truyền thông chiến lược rõ ràng, công trình đã xác lập các bằng chứng khoa học cho thấy can thiệp truyền thông dinh dưỡng giúp nâng cao kiến thức, điều chỉnh hành vi ăn uống - lối sống, giảm các yếu tố nguy cơ tim mạch và hỗ trợ kiểm soát huyết áp ở người trưởng thành. Đây là tài liệu khoa học có giá trị ứng dụng cao cho công tác phòng chống bệnh không lây nhiễm tại y tế cơ sở.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Tăng huyết áp (THA) là một bệnh phổ biến trên thế giới. Theo ước tính của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2000 trên thế giới đã có khoảng 972 triệu người bị tăng huyết áp (chiếm 26,4% dân số), và có tới 7,5 triệu người tử vong do nguyên nhân trực tiếp là tăng huyết áp. Dự báo đến năm 2025 có khoảng 1,56 tỷ người bị tăng huyết áp [1]. Mỗi năm, trên thế giới có khoảng 17,5 triệu người tử vong do các bệnh lý về tim mạch.

Trong số các trường hợp mắc bệnh và tử vong do tim mạch hàng năm có khoảng 35% - 40% nguyên nhân do tăng huyết áp [2]. Tại Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp cũng gia tăng nhanh chóng: Kết quả điều tra dịch tễ học của Viện Tim mạch Trung Ương tại 8 tỉnh, thành phố của cả nước năm 2008 cho thấy tỷ lệ người trưởng thành từ 25 tuổi trở lên bị tăng huyết áp là 25,1% [2]. Theo điều tra quốc gia gần đây (2015) của Cục Y tế dự phòng - Bộ Y tế ở người trưởng thành từ 18 - 69 tuổi tại 63 tỉnh/thành phố cho thấy tỷ lệ tăng huyết áp là 18,9% [3]. Tăng huyết áp là căn bệnh diễn tiến âm thầm, ít có dấu hiệu cảnh báo.

Những dấu hiệu của tăng huyết áp thường không đặc hiệu và người bệnh thường không thấy có gì khác biệt với người bình thường cho đến khi xảy ra tai biến. Vì vậy, tăng huyết áp mà phần lớn không tìm thấy nguyên nhân (khoảng 95%) đang trở thành mối đe dọa toàn thể nhân loại bởi nhiều biến chứng nguy hiểm như: Nhồi máu cơ tim, đột quỵ não, suy tim, suy thận mạn…thậm chí có thể gây tử vong hoặc để lại các di chứng ảnh hưởng đến sức khỏe, sức lao động của người bệnh và trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội. 2 Mặc dù y học đã chứng minh mức độ phổ biến và nguy hiểm của THA, nhưng cho đến tận bây giờ trong điều trị THA vẫn tồn tại 3 điểm bất hợp lý đó là: THA rất dễ phát hiện (bằng cách đo huyết áp khá đơn giản) nhưng người ta lại thường không phát hiện mình bị THA từ bao giờ. THA có thể điều trị được nhưng số người được điều trị không nhiều.

THA có thể khống chế được với mục tiêu mong muốn nhưng số người điều trị đạt được “huyết áp mục tiêu” lại không nhiều. Tăng huyết áp nếu được phát hiện sớm thì việc kiểm soát sẽ rất có hiệu quả và hạn chế được các biến chứng nguy hiểm, giảm nguy cơ tử vong và giảm gánh nặng bệnh tật cho bản thân, gia đình và toàn xã hội. Nhiều nghiên cứu cũng đã chỉ ra một số nguy cơ từ hành vi, lối sống có thể dẫn đến bệnh THA (như hút thuốc lá, uống rượu, ăn uống không hợp lý, lối sống tĩnh tại ít vận động.) và truyền thông giáo dục sức khỏe (TTGDSK) có vai trò quan trọng trong kiểm soát các yếu tố nguy cơ này. TTGDSK trong đó có truyền thông giáo dục dinh dưỡng là một giải pháp ít tốn kém hơn so với các giải pháp kỹ thuật, dịch vụ chăm sóc sức khỏe khác nhưng nó lại đem lại hiệu quả cao và bền lâu [4].

Truyền thông giáo dục dinh dưỡng giúp người dân nâng cao kiến thức, thực hành từ đó thực hiện chế độ ăn hợp lý và tăng cường hoạt động thể lực, góp phần quan trọng giảm các yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp. Tuy nhiên, ở nước ta các nghiên cứu về tăng huyết áp chủ yếu tập trung vào điều trị cho đối tượng tăng huyết áp. Nghiên cứu về mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng phòng chống tăng huyết áp tại cộng đồng chưa được chú trọng. Hoạt động truyền thông giáo dục dinh dưỡng cũng như tài liệu truyền thông về tăng huyết áp chưa được quan tâm đúng mức.

Vì vậy, để góp phần cải thiện một số yếu tố nguy cơ và hạn chế các biến chứng của tăng huyết áp tại cộng đồng, chúng tôi tiến hành đề tài này với mục tiêu: 3 MỤC TIÊU: 1. Mô tả thực trạng tăng huyết áp, một số yếu tố nguy cơ và kiến thức, thực hành phòng chống tăng huyết áp ở người trưởng thành tại huyện Bình Lục, tỉnh Hà Nam năm 2013. Đánh giá hiệu quả của mô hình truyền thông giáo dục dinh dưỡng tại cộng đồng nh cải thiện một số yếu tố nguy cơ tăng huyết áp ở người trưởng thành. 4 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.

Tăng huyết áp và tình hình tăng huyết áp trên thế giới và Việt Nam 1. Khái niệm, phân loại và cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp 1. Khái niệm về huyết áp và tăng huyết áp * Huyết áp Huyết áp (HA) là áp lực máu trong động mạch. Khi tim co bóp tống máu áp lực trong động mạch là lớn nhất gọi là huyết áp tâm thu.

Thời kỳ tim giãn ra, áp lực đó ở mức thấp nhất gọi là huyết áp tâm trương [5]. * Tăng huyết áp Theo Tổ chức Y tế Thế giới và Hội Tăng huyết áp quốc tế (WHO-ISH) định nghĩa, tăng huyết áp là khi có huyết áp tâm thu lớn ≥140 mmHg và/hoặc huyết áp tâm trương ≥ 90 mmHg [5]. Phân loại tăng huyết áp Có nhiều cách phân loại nhưng cho đến nay, cách phân loại của WHO/ISH (2003) được sử dụng rộng rãi do tính thực tiễn và ứng dụng của nó. Phân loại huyết áp theo WHO/ISH (2003) [6], [7] HA tâm thu HA tâm trƣơng Khái niệm (mmHg) (mmHg) HA tối ưu 70 và < 80 HA bình thường < 130 và < 85 Tiền THA 130 - 139 và/hoặc 85 - 89 THA độ I 140 -149 và/hoặc 90 - 99 THA độ II 160 -179 và/hoặc 100 - 109 THA độ III ≥ 180 và/hoặc ≥ 110 THA tâm thu đơn độc ≥ 140 và < 90 5 WHO (2003) hướng dẫn cụ thể hơn và đặc biệt quan tâm đến các nhóm yếu tố nguy cơ, có tổn thương cơ quan đích hay chưa trước khi đưa ra phác đồ điều trị [8].

Trong cách phân loại mới này đã đề cập đến khái niệm tiền tăng huyết áp chứ không có HA bình thường cao, vì những nghiên cứu đã cho thấy trong một số trường hợp với những nguy cơ cao (ví dụ như đái tháo đường) thì cần có thái độ quyết liệt hơn trong điều trị [9]. Tại Việt Nam, theo Khuyến cáo của Hội Tim mạch học quốc gia năm 2008 và trong hướng dẫn quản lý và điều trị tăng huyết áp của Bộ Y tế năm 2010 đã đề nghị sử dụng phân độ HA theo WHO/ISH 2003 (bảng 1.1) cho những chẩn đoán, điều trị và nghiên cứu liên quan đến THA [10], [11]. Cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp * Tăng huyết áp nguyên phát: THA nguyên phát chiếm 95% tổng số bệnh nhân tăng huyết áp, cơ chế bệnh sinh của tăng huyết áp nguyên phát chưa rõ ràng, người ta cho rằng một số yếu tố sau có thể gây tăng huyết áp nguyên phát [12]: - Tăng hoạt động thần kinh giao cảm: Khi hệ thần kinh giao cảm bị tăng hoạt động sẽ làm tăng hoạt động của tim, dẫn đến tăng cung lượng tim. Mặt khác toàn bộ hệ thống động mạch ngoại vi và động mạch thận bị co thắt, làm tăng sức cản ngoại vi dẫn đến hậu quả là tăng huyết áp động mạch.

- Vai trò của hệ Renin - Angiotensin - Aldosteron (RAA): Renin là một enzyme được các tế bào cạnh cầu thận và một số tổ chức khác tiết ra khi có các yếu tố kích thích. Các tế bào cơ trơn trên thành mao động mạch đến của tiểu cầu thận chịu trách nhiệm nhận cảm áp lực của động mạch tiểu cầu thận, kích thích các tế bào cạnh tiểu cầu thận tiết ra renin để điều hòa huyết áp, duy trì áp lực lọc của ở tiểu cầu thận. - Vai trò của natri trong cơ chế bệnh sinh tăng huyết áp: + Theo Tubian (1954): Lượng natri và nước trong vách động mạch cao hơn một cách rõ rệt ở những người và súc vật có tăng huyết áp. 6 + Theo Braunwald (1954): Vai trò của natri trong cơ chế bệnh sinh của THA tiên phát thực hiện ở hai vị trí: Stress (tác nhân gây bệnh): ở những người ăn nhiều natri (do thói quen trong gia đình) khả năng lọc của thận tăng cũng tăng tái hấp thu nước, làm tăng thể tích máu.

Màng tế bào có sự tặng thẩm thấu di truyền đối với natri, canxi vào trong tế bào của cơ trơn mạch máu, dẫn đến tăng tính co mạch, tăng sức cản ngoại vi gây tăng huyết áp. - Giảm chất điều hòa huyết áp: Prostaglandin E2 và Kallikrein ở thận có chức năng sinh lý điều hòa huyết áp, hạ canxi máu, tăng canxi niệu. Khi các chất này thiếu hoặc bị ức chế gây nên tăng huyết áp. * Tăng huyết áp thứ phát: Khoảng 5% bệnh nhân THA có nguyên nhân rõ ràng [13], [14], [15], [16]: - THA do Bệnh thận và dị dạng mạch máu thận - Cường aldosterone và hội chứng Cushing: Bệnh nhân bài tiết quá mức aldosterone, tổn thương thường thấy là u tuyến thượng thận.

- U tủy thượng thận: Chiếm 1-2% tổng số bệnh nhân tăng huyết áp thứ phát. - Hẹp eo động mạch chủ: Tăng huyết áp ở phần trước chỗ hẹp và giảm ở phần sau chỗ hẹp. - THA ở phụ nữ mang thai: Bệnh tăng huyết áp xuất hiện hoặc nặng lên khi có thai là một trong những nguyên nhân gây tử vong của người mẹ cũng như thai nhi. - Sử dụng oestrogen: Sử dụng kéo dài thuốc tránh thai sẽ gây tăng huyết áp vì oestrogen gây tăng tổng hợp tiền chất renin [17].

Biến chứng của tăng huyết áp Vì tỷ lệ THA tăng nhanh do vậy tỷ lệ các biến chứng của THA cũng ngày càng gia tăng, ảnh hưởng xấu đến sức khỏe và sức lao động của người dân trong cộng đồng một cách rất rõ rệt. Tổn thương ở tim Suy tim và bệnh mạch vành là hai biến chứng chính và là nguyên nhân tử vong cao nhất đối với THA: dày thất trái gây suy tim toàn bộ, suy mạch vành gây nhồi máu cơ tim, phù phổi cấp. THA thường xuyên sẽ làm cho thất trái to ra, về lâu dài, thất trái bị giãn; khi sức co bóp của tim bị giảm nhiều thì sẽ bị suy tim, lúc đầu suy tim trái rồi suy tim phải và trở thành suy tim toàn bộ. Tổn thương ở não Tai biến mạch máu não thường gặp như: nhũn não, xuất huyết não có thể tử vong hoặc để lại di chứng nặng nề.

Có thể chỉ gặp tai biến mạch máu não thoáng qua với các triệu chứng thần kinh khu trú không quá 24 giờ hoặc bệnh não do THA với lú lẫn, hôn mê kèm co giật, nôn mửa, nhức đầu dữ dội [18].