i LỜI CẢM ƠN Sau thời gian học tập và nghiên cứu, đến nay tác giả đã hoàn thành Luận văn thạc sĩ quản trị kinh doanh với đề tài “Hiệu quả xoá đói giảm nghèo từ các dự án phát triển nông thôn tại Hà Tĩnh”. Tác giả xin trân trọng cảm ơn tất cả các thầy cô giáo Trường Đại học Kinh tế- Đại học Quốc gia Hà Nội đã tận tình dạy bảo, giúp đỡ và định hướng cho tác giả trong quá trình học tập và nghiên cứu khoa học; Cảm ơn thầy giáo PGS- TS. Đàm Văn Huệ, Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội đã tận tình giúp đỡ và hướng dẫn tác giả trong quá trình thực hiện đề tài. Tác giả xin chân thành cảm ơn tất cả các tập thể, các cá nhân, các đồng nghiệp, bạn bè và những người thân đã chỉ bảo, giúp đỡ, động viên khích lệ tác giả và đóng góp nhiều ý kiến quý báu trong suốt quá trình nghiên cứu và hoàn thiện đề tài.
Hà Tĩnh, ngày 27 tháng 10 năm 2008 Người cảm ơn Phan Thành Biển ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan tất cả số liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn này là trung thực, chưa được sử dụng để bảo vệ một học vị nào. Các số liệu, cứ liệu trích dẫn trong luận văn này là rõ ràng về nguồn gốc trích dẫn. Tác giả xin chịu hoàn toàn trách nhiệm về cam đoan của mình. 3 MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT.VII LỜI NÓI ĐẦU.
CÁC PHƯƠNG PHÁP TIẾP CẬN VÀ HIỆU QUẢ XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO. Nghèo đói và tiêu chí đánh giá nghèo đói. Các khái niệm về nghèo đói. Nguyên nhân nghèo đói.
Mối quan hệ giữa tăng trưởng kinh tế, bất bình đẳng và nghèo đói. Tầm quan trọng của vấn đề xoá đói giảm nghèo đối với tăng trưởng và phát triển kinh tế bền vững. Phương pháp xác định chuẩn nghèo. Phương pháp xác định chuẩn nghèo dựa vào nhu cầu chi tiêu.
Phương pháp xác định chuẩn nghèo dựa vào so sánh với thu nhập bình quân đầu người của các hộ gia đình. Phương pháp điều chỉnh chuẩn nghèo. Chuẩn nghèo của Việt Nam. Khái quát tình hình nghèo đói tại Việt Nam.
Các phương pháp tiếp cận giảm nghèo. Phương pháp tiếp cận theo kiểu cứu trợ. Phương pháp tiếp cận thông qua hệ thống an sinh xã hội. Phương pháp tiếp cận thông qua hỗ trợ vốn và tư liệu sản xuất.
Phương pháp tiếp cận thông qua nâng cao năng lực và giải quyết việc làm. Phương pháp tiếp cận tổng hợp. Hiệu quả xóa đói giảm nghèo. Khái niệm về hiệu quả xóa đói giảm nghèo.
Các tiêu chí đánh giá hiệu quả xoá đói giảm nghèo của một dự án. Sự chuyển dịch cơ cấu thu nhập và chi tiêu ở cấp hộ. Sự cải thiện về kết cấu cơ sở hạ tầng. Sự cải thiện về điều kiện tiếp cận các dịch vụ.
Sự cải thiện về năng lực và kỹ năng lao động. Tỉ lệ hộ nghèo giảm. Mức độ tham gia của người nghèo vào đời sống chính trị tại cộng đồng. Một số nhân tố ảnh hưởng đến hiệu quả xoá đói giảm nghèo của một dự án.
HIỆU QUẢ XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO TỪ CÁC DỰ ÁN PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TẠI HÀ TĨNH TRONG THỜI GIAN QUA. Đặc điểm tự nhiên- kinh tế và xã hội tỉnh Hà Tĩnh. Điều kiện tự nhiên và tình hình phát triển kinh tế xã hội. Điều kiện tự nhiên.
Dân số, dân cư và nguồn lao động. Những đặc điểm nổi bật về phát triển kinh tế- xã hội những năm gần đây. Tình hình nghèo đói của tỉnh Hà Tĩnh. Thực trạng hiệu quả xoá đói giảm nghèo của các dự án PTNT tại Hà Tĩnh thời gian qua.
Dự án PTNT Hà Tĩnh (HRDP). Hợp phần phát triển tham dự. Hợp phần đa dạng hóa thu nhập. Hợp phần cầu và đường nông thôn.
Hợp phần quản lý dự án. Dự án hạ tầng cơ sở nông thôn dựa vào cộng đồng (CBRIP). Nâng cao năng lực cho người dân vùng dự án. Đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu tại các xã nghèo.
Tạo việc làm, tăng thu nhập bằng tiền cho người dân. Dự án Ngành cơ sở hạ tầng nông thôn Hà Tĩnh. Dự án Xóa đói giảm nghèo đa mục tiêu huyện Vũ Quang và vùng phụ cận tỉnh Hà Tĩnh (MPRP). Phát triển giao thông nông thôn.
Phát triển thuỷ lợi nhỏ nhằm chủ động cấp nước quanh năm cho 1.426 ha đất sản xuất với 3 vụ/năm; tăng năng suất sản xuất nông nghiệp và thu nhập của nông dân. Phát triển giáo dục. Phát triển điện nông thôn. Phát triển chợ nông thôn.
Đánh giá hiệu quả xoá đói giảm nghèo từ các dự án PTNT tại Hà Tĩnh và bài học kinh nghiệm. Kết quả đạt được. Kết cấu cơ sở hạ tầng ở các vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn được cải thiện và thay đổi nhiều, góp phần làm cho các vùng nông thôn khởi sắc. Cải thiện điều kiện tiếp cận các dịch vụ cho người dân, đặc biệt là các gia đình nghèo.
Năng lực và kỹ năng lao động của người dân vùng hưởng lợi được tăng cường và cải thiện. Các dự án xoá đói giảm nghèo trên địa bàn đã góp phần đáng kể làm tăng thu nhập, thay đổi cơ cấu chi tiêu và cải thiện đời sống cho các hộ nghèo. Tỷ lệ hộ đói nghèo đã giảm xuống rõ rệt. Mức độ tham gia của người nghèo vào đời sống chính trị của cộng đồng được nâng cao một bước.
Hạn chế và những nguyên nhân. Bài học kinh nghiệm rút ra từ việc thực hiện các dự án PTNT tại Hà Tĩnh thời gian qua. GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ XOÁ ĐÓI GIẢM NGHÈO TRONG CÁC DỰ ÁN PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN TẠI HÀ TĨNH. Đánh giá tổng hợp những thuận lợi, khó khăn ảnh hưởng đến quá trình phát triển kinh tế-xã hội của tỉnh.
Khó khăn và tồn tại. Phương hướng, mục tiêu và quan điểm về xóa đói giảm nghèo của tỉnh Hà Tĩnh đến năm 2010. Phương hướng. Mục tiêu chủ yếu.
Quan điểm về xóa đói giảm nghèo khi xây dựng các giải pháp.Xóa đói giảm nghèo là nhiệm vụ to lớn của toàn Đảng, Nhà nước và của toàn xã hội 76 3. Xóa đói giảm nghèo bằng phát huy tính tự lực, tự chủ vươn lên của chính người nghèo, hộ nghèo, vùng nghèo. Huy động và khai thác hiệu quả mọi nguồn lực trong xã hội cho xóa đói giảm nghèo. Mở rộng và khai thác hiệu quả các nguồn lực từ bên ngoài cho công cuộc xoá đói giảm nghèo 78 3.
Sử dụng phương pháp tiếp cận tổng hợp với quy trình tham dự. Quan điểm lấy thị trường làm định hướng cho các hoạt động can thiệp của các dự án PTNT. Giải pháp nâng cao hiệu quả xoá đói giảm nghèo trong các dự án phát triển nông thôn tại Hà Tĩnh. Xác định đúng đối tượng tác động.
Định hướng đối tượng mục tiêu theo không gian. Định hướng đối tượng mục tiêu theo hợp phần. Định hướng đối tượng mục tiêu riêng cho từng dự án. Tìm kiếm đối tác và huy động nguồn lực.
Tăng cường công tác giáo dục, tuyên truyền, nâng cao hiệu quả các đợt tập huấn, các khóa đào tạo 87 3. Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng. Sử dụng phương pháp tiếp cận đa thị trường vào việc thiết kế và thực hiện các hoạt động của dự án PTNT. Về phía Trung ương.
Về phía các nhà tài trợ. Về phía tỉnh.102 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 107 DANH SÁCH CÁC BẢNG Bảng 1. Chuẩn nghèo của Việt Nam và một số nước Bảng 1.
Tỷ lệ nghèo qua từng thời kỳ ở Việt Nam Bảng 1. Tỷ lệ nghèo khu vực Bảng 2. Cơ cấu GDP và cơ cấu lao động năm 2006 Bảng 2. Một số chỉ tiêu kinh tế chủ yếu trong các năm 2005- 2007 Bảng 3.
Các yếu tố khi phân tích thị trường DANH SÁCH CÁC BIỂU Biểu 1. Tháp tiếp cận nghèo đói Biểu 3. Mối quan hệ giữa khó khăn, cơ hội cùng như định hướng các biện pháp xử lý DANH SÁCH CÁC KHUNG Khung 2. Tác động của chương trình dịch vụ tài chính dự án HRDP Khung 2.
Tác động của chương trình chợ nông thôn dự án HRDP Khung 2. Câu chuyện từ những người nuôi bò DANH SÁCH ĐỒ THỊ VÀ HÌNH Đồ thị 1. Đường cong Lorenz 7 Hình 3. Phân loại một thị trường vii DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nguyên nghĩa ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á AFD Cơ quan phát triển quốc tế Pháp AusAID Cơ quan phát triển quốc tế Australia CBRIP Dự án hạ tầng cơ sở nông thôn dựa vào cộng đồng CDF Quỹ phát triển cộng đồng CF Cán bộ trợ giúp cộng đồng CIDA Cơ quan hợp tác quốc tế Canada CNH, HĐH Công nghiệp hóa, hiện đại hóa DANIDA Cơ quan hợp tác quốc tế Đan Mạch DFID Bộ phát triển quốc tế vương quốc Anh ESCAP Uỷ ban Kinh tế Xã hội châu Á-Thái Bình Dương của Liên hợp quốc FDI Đầu trư trực tiếp nước ngoài GDP Tổng sản phẩm Quốc nội GNP Tổng sản phẩm Quốc dân HDI Chỉ số phát triển con người HRDP Dự án phát triển nông thôn Hà Tĩnh IDA Hiệp hội phát triển quốc tế IFAD Quỹ Phát triển nông nghiệp Quốc tế ILO Tổ chức lao động Quốc tế IMPP Cải thiện sự tham gia thị trường cho người nghèo MDGs Các mục tiêu phát triển thiên niên kỷ MOLISA Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội MPRP Dự án xóa đói giảm nghèo đa mục tiêu huyện Vũ Quang và vùng phụ cận tỉnh Hà Tĩnh NGO Tổ chức Phi chính phủ ODA Hỗ trợ phát triển chính thức OFID Quỹ OPEC về phát triển quốc tế OM Vận hành, duy tu và bảo dưỡng công trình 8 OPEC Tổ chức các nước xuất khẩu dầu lửa PCU Ban điều phối dự án PMCDB Ban phát triển tín dụng quy mô nhỏ PRA Đánh giá nông thôn có sự tham gia PTNT Phát triển nông thôn CDF Quỹ phát triển cộng đồng RRA Phương pháp đánh giá nhanh nông thôn SIDA Cơ quan phát triển quốc tế Thụy Điển TD-TK Tín dụng- Tiết kiệm UBND Ủy ban nhân dân UNDP Chương trình phát triển Liên hợp quốc USD Đô la Mỹ VAT Thuế giá trị gia tăng VDGs Các mục tiêu phát triển của Việt Nam WB Ngân hàng thế giới WUA Hội sử dụng nước XĐGN Xóa đói giảm nghèo XHCN Xã hội chủ nghĩa 9 LỜI NÓI ĐẦU 1.
Tính cấp thiết của đề tài Nghèo đói là một vấn đề của nhiều quốc gia trên thế giới. Tại phiên họp Đại Hội đồng Liên Hiệp Quốc (6/2000), các thành viên tham gia đã cam kết giảm một nửa số người đói nghèo vào năm 2015. Việt Nam trong tiến trình hội nhập với nền kinh tế thế giới sẽ tạo ra nhiều cơ hội cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức đối với sự nghiệp giảm nghèo.