Hệ thống tư liệu hỗ trợ dạy học hóa học lớp 10

Hệ thống tư liệu hỗ trợ dạy học hóa học lớp 10 đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy. 102 trang · Trường ĐHSP Hà Nội · 2023.

• Tác giả: Trần Huy Khoa
• Trường học: Trường ĐHSP Hà Nội
• Chuyên ngành: Hóa học
• Đề tài: Hệ Thống Tư Liệu Hỗ Trợ Dạy Học Hóa Học Lớp 10
• Loại tài liệu: luận văn tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1.1. Lí do chọn đề tài
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Khách thể nghiên cứu, đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Giả thuyết khoa học
• 1.7. Những đóng góp mới của đề tài
• 2. NỘI DUNG
• 2.1. TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 2.1.1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
• 2.1.2. Đổi mới phương pháp dạy học hoá học theo hướng dạy học tích cực
• 2.1.2.1. Khái niệm phương pháp dạy học tích cực
• 2.1.2.2. Những dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
• 2.2. Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin trong việc sử dụng tư liệu dạy học điện tử trong dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông
• 2.3. Xây dựng hệ thống tư liệu điện tử cho chương trình hóa học lớp 10 – nâng cao
• 2.3.1. Một số đặc điểm cấu trúc nội dung chương trình sách giáo khoa hóa học lớp 10 – nâng cao
• 2.3.2. Nguyên tắc lựa chọn xây dựng TLĐT
• 2.3.3. Quy trình xây dựng TLĐT
• 2.3.4. Xây dựng nội dung và cấu trúc tư liệu dạy học điện tử
• 2.3.5. Hướng dẫn cách khai thác sử dụng hệ thống tư liệu điện tử trong dạy học hóa học lớp 10 – nâng cao
• 2.3.6. Nguyên tắc lựa chọn phương pháp dạy học cho tư liệu điện tử
• 2.3.7. Sử dụng hệ thống tư liệu dạy học điện tử theo các phương pháp dạy học tích cực
• 2.3.8. Hệ thống các TLĐT và gợi ý lựa chọn các phương pháp dạy học cho các tư liệu dạy học điện tử lớp 10 – nâng cao
• 2.3.9. Thiết kế hoạt động dạy học cho các tư liệu điện tử trong một số bài của chương trình hóa học lớp 10 – nâng cao
• 2.4. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 2.4.1. Mục đích thực nghiệm
• 2.4.2. Nhiệm vụ thực nghiệm
• 2.4.3. Kế hoạch thực nghiệm
• 2.4.4. Lựa chọn đối tượng thực nghiệm
• 2.4.5. Chuẩn bị cho thực nghiệm sư phạm
• 2.4.6. Tiến hành thực nghiệm sư phạm
• 2.4.7. Xử lý kết quả thực nghiệm
• 2.4.8. Kết quả đánh giá của GV và HS
• 2.4.9. Đánh giá định lượng
• 2.4.10. Phân tích kết quả thực nghiệm
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 3.1. Phương hướng nghiên cứu trong thời gian tới
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hệ Thống Tư Liệu Hỗ Trợ Dạy Học Hóa Học Lớp 10

Hệ thống tư liệu hỗ trợ dạy học hóa học lớp 10 đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng giảng dạy. Việc áp dụng công nghệ thông tin vào giáo dục đã tạo ra những cơ hội mới cho giáo viên và học sinh. Hệ thống này không chỉ cung cấp kiến thức mà còn giúp học sinh phát triển tư duy phản biện và khả năng tự học. Đặc biệt, các tư liệu điện tử giúp mô phỏng các thí nghiệm hóa học phức tạp, từ đó tạo hứng thú học tập cho học sinh.

1.1. Khái niệm về Hệ Thống Tư Liệu Hỗ Trợ Dạy Học

Hệ thống tư liệu hỗ trợ dạy học hóa học lớp 10 bao gồm các tài liệu điện tử, video thí nghiệm và phần mềm mô phỏng. Những tư liệu này giúp giáo viên dễ dàng truyền đạt kiến thức và tạo điều kiện cho học sinh thực hành.

1.2. Lợi ích của Hệ Thống Tư Liệu Hỗ Trợ Dạy Học

Hệ thống tư liệu này giúp nâng cao hiệu quả dạy học, tạo sự hứng thú cho học sinh và hỗ trợ giáo viên trong việc giảng dạy. Nó cũng giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức và phát triển kỹ năng tự học.

II. Vấn đề và Thách thức trong Dạy Học Hóa Học Lớp 10

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc áp dụng hệ thống tư liệu hỗ trợ dạy học hóa học lớp 10 cũng gặp phải một số thách thức. Giáo viên cần phải có kỹ năng sử dụng công nghệ thông tin và lựa chọn tư liệu phù hợp với nội dung bài học. Ngoài ra, không phải tất cả học sinh đều có khả năng tiếp cận công nghệ, điều này có thể tạo ra sự chênh lệch trong việc học tập.

2.1. Khó khăn trong Việc Sử Dụng Công Nghệ

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc sử dụng công nghệ thông tin để giảng dạy. Việc thiếu kỹ năng và kiến thức về công nghệ có thể làm giảm hiệu quả của hệ thống tư liệu.

2.2. Sự Chênh Lệch trong Tiếp Cận Tư Liệu

Không phải tất cả học sinh đều có điều kiện tiếp cận công nghệ thông tin. Điều này có thể dẫn đến sự chênh lệch trong việc học tập và tiếp thu kiến thức giữa các học sinh.

III. Phương Pháp Xây Dựng Hệ Thống Tư Liệu Hóa Học Lớp 10

Để xây dựng hệ thống tư liệu hỗ trợ dạy học hóa học lớp 10 hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Việc lựa chọn tư liệu phù hợp và thiết kế hoạt động học tập sáng tạo sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn. Các phương pháp này không chỉ giúp học sinh hiểu bài mà còn phát triển kỹ năng tư duy và giải quyết vấn đề.

3.1. Nguyên Tắc Lựa Chọn Tư Liệu

Tư liệu cần phải phù hợp với nội dung chương trình và khả năng tiếp thu của học sinh. Việc lựa chọn tư liệu cũng cần dựa trên tính thực tiễn và khả năng ứng dụng trong cuộc sống.

3.2. Thiết Kế Hoạt Động Học Tập Sáng Tạo

Hoạt động học tập cần được thiết kế sao cho khuyến khích sự tham gia của học sinh. Các hoạt động nhóm, thảo luận và thực hành sẽ giúp học sinh phát triển kỹ năng làm việc nhóm và tư duy phản biện.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn của Hệ Thống Tư Liệu Hóa Học

Hệ thống tư liệu hỗ trợ dạy học hóa học lớp 10 đã được áp dụng thực tiễn tại nhiều trường học. Kết quả cho thấy việc sử dụng tư liệu điện tử giúp học sinh hứng thú hơn với môn học và cải thiện kết quả học tập. Các giáo viên cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực trong cách tiếp cận và giảng dạy của mình.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu và Đánh Giá

Nghiên cứu cho thấy học sinh có sự tiến bộ rõ rệt trong việc hiểu bài và thực hành thí nghiệm. Giáo viên cũng đánh giá cao tính hiệu quả của hệ thống tư liệu trong việc hỗ trợ giảng dạy.

4.2. Phản Hồi từ Giáo Viên và Học Sinh

Phản hồi từ giáo viên và học sinh cho thấy hệ thống tư liệu đã tạo ra sự hứng thú và động lực học tập. Học sinh cảm thấy tự tin hơn khi thực hành và tham gia vào các hoạt động học tập.

V. Kết Luận và Tương Lai của Hệ Thống Tư Liệu Hóa Học

Hệ thống tư liệu hỗ trợ dạy học hóa học lớp 10 là một công cụ quan trọng trong việc đổi mới phương pháp dạy học. Tương lai của hệ thống này sẽ phụ thuộc vào việc cải tiến và cập nhật tư liệu, cũng như đào tạo giáo viên về công nghệ thông tin. Việc phát triển hệ thống tư liệu sẽ góp phần nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Định Hướng Phát Triển Hệ Thống Tư Liệu

Cần có kế hoạch phát triển hệ thống tư liệu một cách bền vững, bao gồm việc cập nhật nội dung và cải tiến công nghệ. Điều này sẽ giúp hệ thống luôn phù hợp với nhu cầu học tập của học sinh.

5.2. Vai Trò của Giáo Viên trong Việc Ứng Dụng Tư Liệu

Giáo viên cần đóng vai trò chủ động trong việc khai thác và sử dụng hệ thống tư liệu. Việc đào tạo và nâng cao kỹ năng cho giáo viên sẽ giúp tối ưu hóa hiệu quả dạy học.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục ở thế kỷ 21, việc ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông là một trong những giải pháp then chốt nhằm phát huy năng lực tự học và tư duy sáng tạo của học sinh. Mặc dù hơn 80% giáo viên trung học phổ thông nhận thức rõ tầm quan trọng của việc ứng dụng công nghệ, thực tế cho thấy chỉ có khoảng 14% giáo viên thường xuyên tiếp cận và sử dụng các thư viện tư liệu số chuyên dụng vào bài giảng.

Chương trình Hóa học lớp 10 nâng cao tại các trường trung học phổ thông chứa đựng hệ thống kiến thức lý thuyết trừu tượng và phức tạp hàng đầu, đặc biệt là các nội dung về cấu tạo nguyên tử, obitan nguyên tử, sự lai hóa obitan và bản chất của liên kết hóa học. Do tính chất vi mô của các đối tượng nghiên cứu, học sinh thường gặp khó khăn lớn trong việc hình dung cấu trúc không gian và cơ chế biến đổi chất nếu chỉ dựa vào phương pháp thuyết trình truyền thống. Trong khi đó, giáo viên thường mất từ 2 đến 4 giờ cho mỗi tiết dạy để tìm kiếm các tư liệu rời rạc trên mạng Internet, nhưng phần lớn các nguồn tài liệu này chưa được thẩm định khoa học, sử dụng tiếng nước ngoài và thiếu định hướng phương pháp sư phạm cụ thể.

Mục tiêu của luận văn là xây dựng hệ thống tư liệu dạy học điện tử hoàn chỉnh cho 4 chương lý thuyết nền tảng của chương trình Hóa học lớp 10 nâng cao, đồng thời đề xuất quy trình khai thác bài bản theo định hướng dạy học tích cực. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào 46 tiết học đầu tiên của chương trình lớp 10 nâng cao và được khảo sát thực tế tại các trường trung học phổ thông trên địa bàn tỉnh Hậu Giang. Kết quả nghiên cứu mang lại ý nghĩa thiết thực, giúp giảm khoảng 30% thời gian diễn giảng lý thuyết trên lớp, tối ưu hóa thời lượng cho các hoạt động thảo luận nhóm và nâng cao khả năng tiếp thu bài của học sinh lên mức rõ rệt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của lý thuyết dạy học tích cực, thuyết kiến tạo trong giáo dục và lý thuyết đa phương tiện. Phương pháp dạy học tích cực lấy học sinh làm trung tâm, thúc đẩy người học trực tiếp tham gia vào quá trình phát hiện và chiếm lĩnh tri thức thông qua các tình huống có vấn đề và hoạt động thực nghiệm.

Hệ thống lý thuyết của đề tài tập trung làm rõ 4 khái niệm khoa học cốt lõi:

1. Phương pháp dạy học tích cực: Hệ thống các con đường và cách thức tổ chức dạy học nhằm kích thích tính chủ động, năng lực tư duy độc lập và khả năng giải quyết vấn đề của người học.
2. Tư liệu dạy học điện tử: Toàn bộ các nguồn học liệu số hóa bao gồm văn bản, hình ảnh, video thí nghiệm thực tế, hoạt cảnh mô phỏng và bài tập tương tác được thiết kế theo kịch bản sư phạm chuẩn mực.
3. Phương tiện dạy học trực quan: Các công cụ đóng vai trò là nguồn xuất xứ tri thức, giúp cụ thể hóa các khái niệm trừu tượng và hỗ trợ học sinh kiểm chứng các giả thuyết khoa học.
4. Tương tác sư phạm đa chiều: Mối quan hệ tương hỗ giữa người dạy với người học, giữa học sinh với học sinh và giữa người học với học liệu số nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và khoa học, đề tài sử dụng dữ liệu thực tiễn thu thập từ 100 giáo viên giảng dạy môn Hóa học tại 3 trường trung học phổ thông thuộc tỉnh Hậu Giang, bao gồm trường THPT Long Mỹ với 70 phiếu, trường THPT Tây Đô với 15 phiếu và trường THPT Tân Phú với 15 phiếu khảo sát.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để khảo sát các đơn vị trường học đại diện cho nhiều khu vực địa bàn khác nhau. Đề tài kết hợp chặt chẽ nhóm phương pháp nghiên cứu lý luận (phân tích, tổng hợp tài liệu chuyên ngành), phương pháp chuyên gia và phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục.

Việc lựa chọn phương pháp thống kê mô tả và phân tích phân phối tần suất giúp định lượng chính xác năng lực sử dụng công nghệ thông tin của giáo viên và thực trạng trang thiết bị tại các trường phổ thông. Đây là căn cứ khoa học vững chắc để thiết kế hệ thống tư liệu tương thích với điều kiện thực tế. Toàn bộ quá trình nghiên cứu được thực hiện trong thời gian 12 tháng, trải qua 3 giai đoạn từ khảo sát lý luận và thực trạng, thiết kế số hóa trên phần mềm Lecturemaker cho đến thẩm định và hoàn thiện bài giảng mẫu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dữ liệu khảo sát 100 giáo viên trung học phổ thông đã chỉ ra những phát hiện quan trọng:

1. Thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin còn mang tính tự phát và đơn lẻ: 40% giáo viên thường xuyên sử dụng giáo án điện tử trình chiếu, 20% tra cứu thông tin học liệu trên Internet và 18% sử dụng các phần mềm hóa học chuyên biệt. Đáng chú ý, tỷ lệ giáo viên khai thác thư viện điện tử hoặc sách điện tử chỉ đạt 14%, và chỉ có 3% giáo viên từng triển khai các hình thức học tập trực tuyến.
2. Xây dựng hoàn chỉnh hệ thống tư liệu điện tử tích hợp: Tác giả đã số hóa và cấu trúc thành công đĩa tư liệu môn Hóa học lớp 10 nâng cao bằng phần mềm Lecturemaker bao gồm 4 chương với 46 bài học. Hệ thống bao gồm hơn 50 tư liệu mô phỏng thí nghiệm 3D, video thí nghiệm thực nghiệm có độ nét cao, hệ thống câu hỏi trắc nghiệm tự động đánh giá và các tư liệu đọc thêm mở rộng kiến thức.
3. Định hình 4 quy trình sư phạm khai thác tư liệu theo hướng tích cực: Luận văn đã cụ thể hóa phương pháp khai thác cho từng dạng tư liệu gồm phương pháp kiểm chứng (như thí nghiệm kẽm tác dụng với axit clohidric), phương pháp nghiên cứu (mô phỏng tia âm cực để tìm ra electron), phương pháp nêu vấn đề (mô hình lai hóa obitan trong phân tử metan) và phương pháp đối chứng (so sánh phản ứng của natri và magie với nước).
4. Thiết kế thành công kế hoạch bài dạy mẫu: Đề tài đã xây dựng hoàn chỉnh 6 giáo án điện tử tiêu biểu thuộc các bài học trọng tâm, giúp giáo viên tiết kiệm khoảng 35% thời gian chuẩn bị đồ dùng dạy học mỗi tuần.

Thảo luận kết quả

Thực trạng tỷ lệ giáo viên sử dụng thư viện điện tử chỉ ở mức 14% và dạy học trực tuyến 3% phản ánh việc thiếu hụt nghiêm trọng các nguồn học liệu tiếng Việt có cấu trúc sư phạm chuẩn mực. Đa phần các tư liệu trên Internet hiện nay mang tính rời rạc, đòi hỏi giáo viên phải mất nhiều thời gian xử lý kỹ thuật trước khi đưa vào bài giảng.

Khi so sánh với các nghiên cứu trước đây vốn chủ yếu tập trung thiết kế các trang web tĩnh hoặc các tệp trình chiếu đơn lẻ bằng phần mềm Macromedia Flash hay Dreamweaver trong giai đoạn từ năm 2006 đến năm 2009, hệ thống tư liệu trong luận văn này vượt trội hơn nhờ khả năng đóng gói đồng bộ, tích hợp kiểm tra đánh giá và vận hành ngoại tuyến không cần mạng Internet.

Dữ liệu khảo sát được mô tả trực quan thông qua biểu đồ cột thể hiện sự chênh lệch rõ nét giữa tỷ lệ sử dụng bài giảng trình chiếu thông thường (40%) so với việc khai thác tài nguyên học liệu số chuyên sâu (14%). Bên cạnh đó, hệ thống bảng ma trận đối chiếu chi tiết giữa mục tiêu bài học, mã số tư liệu và phương pháp dạy học tương ứng giúp giáo viên dễ dàng tra cứu và áp dụng vào từng hoạt động giảng dạy cụ thể.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả ứng dụng hệ thống tư liệu dạy học điện tử trong môn Hóa học lớp 10 nâng cao, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp cụ thể:

1. Nhân rộng và chuẩn hóa hệ thống tư liệu điện tử tại các trường trung học phổ thông: Sở Giáo dục và Đào tạo cùng các tổ bộ môn tiến hành phân phối đĩa tư liệu và hướng dẫn sử dụng đến 100% các trường phổ thông trên địa bàn, đặt mục tiêu trên 85% giáo viên Hóa học làm chủ công cụ này trong vòng 12 tháng.
2. Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về phương pháp dạy học tương tác: Ban Giám hiệu các trường trung học phổ thông phối hợp cùng chuyên gia sư phạm triển khai 2 đợt tập huấn nghiệp vụ mỗi năm học, tập trung bồi dưỡng kỹ năng sử dụng mô phỏng 3D theo phương pháp nghiên cứu và nêu vấn đề cho 100% giáo viên dạy lớp 10.
3. Nâng cấp đồng bộ hạ tầng thiết bị và phòng học bộ môn: Các cơ sở giáo dục ưu tiên đầu tư máy chiếu, màn hình tương tác và dàn máy vi tính có cấu hình tối thiểu vi xử lý Pentium IV, bộ nhớ RAM 1 GB và dung lượng trống 2 GB cho 100% phòng thực hành bộ môn trong lộ trình 2 năm học.
4. Phát triển kho học liệu mở và ngân hàng câu hỏi đánh giá trực tuyến: Đội ngũ giáo viên bộ môn Hóa học tại các cụm trường thành lập nhóm cộng tác chuyên môn, cam kết cập nhật thêm ít nhất 20 video thí nghiệm mô phỏng và 100 câu hỏi trắc nghiệm tương tác mới vào hệ thống sau mỗi học kỳ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang lại giá trị thực tiễn và học thuật cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Giáo viên giảng dạy môn Hóa học tại các trường trung học phổ thông: Khai thác trực tiếp kho tư liệu video, mô phỏng 3D và 6 kế hoạch bài dạy mẫu để thiết kế các tiết học trực quan sinh động cho chương Nguyên tử và Bảng tuần hoàn, giúp tiết kiệm thời gian chuẩn bị bài giảng.
2. Sinh viên chuyên ngành Sư phạm Hóa học tại các trường đại học: Sử dụng luận văn làm tài liệu học tập nghiệp vụ sư phạm, nghiên cứu cách thức ứng dụng phần mềm Lecturemaker và phương pháp dạy học tích cực nhằm chuẩn bị cho các đợt thực tập sư phạm và khóa luận tốt nghiệp.
3. Học viên cao học và cán bộ nghiên cứu lý luận dạy học: Tham khảo khung phương pháp luận, quy trình thiết kế công cụ số hóa và phương pháp nghiên cứu thực tiễn với cỡ mẫu 100 giáo viên để triển khai các đề tài nghiên cứu liên quan đến đổi mới phương tiện dạy học.
4. Cán bộ quản lý chuyên môn và chuyên viên giáo dục: Nắm bắt bức tranh thực trạng về năng lực số của giáo viên và cơ sở vật chất tại địa phương, từ đó xây dựng kế hoạch bồi dưỡng chuyên đề và đầu tư trang thiết bị dạy học một cách hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Hệ thống tư liệu điện tử trong luận văn bao gồm những nội dung cụ thể nào? Hệ thống bao quát toàn diện 4 chương lý thuyết trọng tâm của Hóa học 10 nâng cao với 46 tiết học. Cấu trúc học liệu gồm 6 hợp phần: Thư viện tư liệu, Danh mục tra cứu, Hệ thống bài tập tự luận và trắc nghiệm, Phân hệ giải trí, Góc kiến thức mở rộng và Hướng dẫn sử dụng chi tiết.

2. Vì sao tác giả lựa chọn phần mềm Lecturemaker để xây dựng hệ thống tư liệu? Lecturemaker có giao diện trực quan tương tự Microsoft PowerPoint, hỗ trợ liên kết trang linh hoạt và xuất bản ra nhiều định dạng như file thực thi tự chạy, trang web ngoại tuyến hoặc gói chuẩn SCORM. Phần mềm này giúp tối ưu hóa dung lượng và được Bộ Giáo dục và Đào tạo khuyến khích sử dụng.

3. Giáo viên và học sinh có cần kết nối Internet liên tục để sử dụng hệ thống học liệu không? Người dùng không cần kết nối Internet vì toàn bộ hệ thống đã được đóng gói thành tệp thực thi tự chạy trên đĩa CD hoặc lưu trữ trên ổ cứng máy tính. Điều này giúp bài giảng vận hành ổn định 100% trong mọi điều kiện cơ sở vật chất ở các trường vùng sâu, vùng xa.

4. Phương pháp dạy học nêu vấn đề được triển khai như thế nào thông qua tư liệu mô phỏng? Giáo viên trình chiếu đoạn phim mô phỏng hiện tượng, ví dụ như 4 liên kết C-H giống hệt nhau trong phân tử metan. Hình ảnh trực quan này tạo mâu thuẫn nhận thức với góc liên kết 90 độ theo mô hình obitan truyền thống, kích thích học sinh tích cực khám phá bản chất thuyết lai hóa obitan.

5. Cấu hình máy tính tối thiểu để vận hành hệ thống tư liệu điện tử là gì? Hệ thống yêu cầu cấu hình cơ bản gồm hệ điều hành Windows XP hoặc Vista, vi xử lý Pentium III 800 MHz, bộ nhớ RAM 512 MB và dung lượng đĩa trống tối thiểu 2 GB. Để đạt hiệu suất hiển thị tối ưu cho các video độ nét cao, khuyến nghị máy tính trang bị vi xử lý Pentium IV 2.4 GHz và RAM từ 1 GB trở lên.

Kết luận

• Hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về phương pháp dạy học tích cực và vai trò then chốt của phương tiện trực quan đa phương tiện trong đổi mới giáo dục Hóa học.
• Đánh giá trung thực thực trạng ứng dụng công nghệ thông tin qua khảo sát 100 giáo viên trung học phổ thông tại Hậu Giang, chỉ rõ tỷ lệ sử dụng thư viện điện tử mới chỉ đạt 14%.
• Xây dựng thành công hệ thống tư liệu điện tử hoàn chỉnh trên phần mềm Lecturemaker bao quát 4 chương với 46 tiết học của chương trình Hóa học 10 nâng cao.
• Đề xuất quy trình sư phạm bài bản khai thác tư liệu theo 4 phương pháp dạy học tích cực và thiết kế hoàn thiện 6 kế hoạch bài dạy minh họa có tính ứng dụng cao.
• Đưa ra 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi nhằm phát triển nguồn học liệu số trong các cơ sở giáo dục phổ thông.

Trong giai đoạn 12 đến 24 tháng tới, hướng nghiên cứu tiếp theo sẽ tập trung mở rộng số hóa cho toàn bộ chương trình Hóa học lớp 11, lớp 12 và chuyển đổi hệ thống sang nền tảng web tương tác HTML5 hiện đại. Các thầy cô giáo, sinh viên và nhà nghiên cứu hãy tải về và ứng dụng ngay hệ thống tư liệu điện tử này để nâng cao chất lượng giảng dạy Hóa học theo định hướng đổi mới và phát triển năng lực người học!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Lịch sử vấn đề nghiên cứu: Cùng với sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin và truyền thông, việc tự học qua mạng, qua hệ thống E-learning và các E-book đang được phổ biến rộng rãi. Người học có thể học bất cứ lúc nào, bất kì ở đâu, với bất kì ai, học những vấn đề mà bản thân quan tâm, phù hợp với năng lực và sở thích, phù hợp với yêu cầu công việc …qua đó mỗi cá nhân có thể tự giàu thêm nguồn tri thức cho chính mình. Trên mạng Internet đã xuất hiện rất nhiều website viết về học tập như hocmai.Cũng có không ít các website về Hoá Học trong đó có cung cấp một số các tư liệu điện tử để giúp cho GV và HS phổ thông có thể tham khảo để dạy và học nhưng đối với GV và HS phổ thông sẽ chưa thực sự thuận lợi khi tìm kiếm kiến thức bộ môn bởi lẽ đa số các trang web trên đều sử dụng ngôn ngữ nước ngoài.

Hiện nay đã có khá nhiều đề tài về thiết kế trang web, e-book ,thư viện tư liệu điện tử từ khóa luận tốt nghiệp của sinh viên đến các luận văn thạc sỹ của học viên cao học như : 1. Phạm Duy Nghĩa (2006), Thiết kế website phục vụ việc học tập và ôn tập chương nguyên tử cho học sinh lớp 10 bằng phần mềm Macromedia Flash và Dreamweaver. Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Nguyễn Ngọc Anh Thư (2006), Phối hợp phần mềm Macromedia Dreamweaver MX và Macromedia Flash MX 2004 để tạo trang web hỗ trợ cho học sinh trong việc tự học môn Hóa học lớp 11 nhóm nitơ chương trình phân ban thí điểm.

Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Nguyễn Thị Thu Hà (2007), Thiết kế sách giáo khoa điện tử lớp 10 – nâng cao chương “ Nhóm halogen”, luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP Hồ Chí Minh. Trần Huy Khoa Lớp cao học Hóa K19 7 Luận văn tốt nghiệp Trường ĐHSP Hà Nội 4. Trần Tuyết Nhung (2007), Thiết kế sách giáo khoa điện tử chương “ Dung dịch – Sự điện li” lớp 10 chuyên hóa học, luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP Hồ Chí Minh.

Lê Thị Xuân Hương (2007), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học chương Halogen lớp 10 THPT, khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Trịnh Lê Hồng Phương (2008), Thiết kế học liệu điện tử chương oxi – lưu huỳnh lớp 10 hỗ trợ hoạt động tự học hóa học cho học sinh trung học phổ thông, khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Ngô Thị Phương Bích (2008),Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và tự học chương nhóm oxy lớp 10 THPT, khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP. Nguyễn Thị Minh Thanh (2008), Thiết kế Blog hóa học, Khóa luận tốt nghiệp, ĐHSP TP.

Lê Thị Thu Hà (2009), Thiết kế website hỗ trợ việc dạy và học môn Hóa học ở trường THPT, luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Thanh Hoa (2009), Thiết kế E-book hóa học hỗ trợ giáo dục môi trường ở trường THPT, luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP Hồ Chí Minh. Đàm Thị Thanh Hưng (2009), Thiết kế E-book dạy học môn Hóa học lớp 12 chương 6 chương trình nâng cao, luận văn thạc sĩ giáo dục học, ĐHSP TP Hồ Chí Minh. Nguyễn Thị Thu (2010), Xây dựng và hướng dẫn khai thác, sử dụng hệ thống tư liệu dạy học điện tử hóa học 10 nâng cao, Khóa luận tốt nghiệp, Khoa Hóa Học Trường Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội.

Hoàng Anh Tuấn (2010) Xây dựng và hướng dẫn khai thác sử dụng hệ thống tư liệu dạy học điện tử môn hóa học lớp 12 nâng cao THPT, góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng dạy học tích cực”. Trên đây chúng tôi mới chỉ liệt kê tên đề tài của một số khoá luận tốt nghiệp và luận văn thạc sĩ nghiên cứu về vấn đề có lien quan đến ứng dụng CNTT trong dạy và học hoá học , còn khá nhiều các khoá luận tốt nghiệp luận văn thạc sĩ khác nghiên cứu về vấn đề này. Tuy nhiên các khoá luận, luận văn đều có đặc điểm Trần Huy Khoa Lớp cao học Hóa K19 8 Luận văn tốt nghiệp Trường ĐHSP Hà Nội chung là góp phần nâng cao hiệu quả cho việc tự học, tự nghiên cứu kiến thức của học sinh. Cung cấp tư liệu cho GV và học sinh tham khảo để dạy học và tự học.

Tuy nhiên các đề tài nghiên cứu còn một số tồn tại sau: - Một số website đòi hỏi phải truy cập Internet mới sử dụng được. - Các E-book chưa chú ý tới phần củng cố, kiểm tra và đánh giá sau mỗi bài học. - Các tư liệu điện tử còn chưa được đa dạng phong phú, chủ yếu dưới dạng tư liệu chưa có sự hướng dẫn sử dụng trong dạy học như thế nào cho có hiệu quả 1. Đổi mới phương pháp dạy học hoá học theo hướng dạy học tích cực Từ thực tế của ngành giáo dục, cùng với yêu cầu đào tạo nguồn nhân lực cho sự phát triển đất nước, chúng ta đang tiến hành đổi mới phương pháp dạy học, chú trọng đến việc phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động của học sinh, coi học sinh là trung tâm của quá trình dạy học.

Phát huy tính tích cực học tập của học sinh được coi là nguyên tắc nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả của quá trình dạy học. Nguyên tắc này đã được nghiên cứu, phát triển mạnh mẽ trên thế giới và được xác định là một trong những phương hướng cải cách giáo dục phổ thông Việt Nam. Những tư tưởng, quan điểm, những tiếp cận mới thể hiện nguyên tắc trên đã được chúng ta nghiên cứu, áp dụng trong dạy học các môn học và được coi là phương hướng dạy học tích cực. Những xu hướng dạy học hoá học hiện nay như : Dạy học hướng vào người học; Dạy học theo hướng “Hoạt động hoá người học” ; Dạy học tích cực về bản chất đều là tăng cường sự học tập tích cực , tự giác và sáng tạo của học sinh.

Khái niệm phương pháp dạy học tích cực. Phương pháp dạy học tích cực là thuật ngữ nói tới những phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Vì vậy phương pháp dạy học tích cực thực chất là các phương pháp dạy học hướng tới việc giúp học sinh học tập chủ động, tích cực, sáng tạo chống lại thói quen học tập thụ động. Trần Huy Khoa Lớp cao học Hóa K19 9 Luận văn tốt nghiệp Trường ĐHSP Hà Nội 1.

Những dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực. Phương pháp dạy và học tích cực phát triển ở học sinh năng lực sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề, do đó nó đề cao vai trò của học sinh: học bằng hoạt động, thông qua hoạt động của chính bản thân mình mà học sinh chiếm lĩnh kiến thức, hình thành năng lực và phẩm chất đạo đức, còn giáo viên chủ yếu giữ vai trò người tổ chức, hướng dẫn, giúp đỡ, tạo điều kiện tốt cho học sinh có thể thực hiện thành công các hoạt động học tập. Có thể nêu ra các dấu hiệu đặc trưng của phương pháp dạy và học tích cực là: -Những phương pháp dạy học có chú trọng đến việc tổ chức, chỉ đạo để người học trở thành chủ thể hoạt động, tự khám phá những kiến thức mà mình chưa biết. Khi giáo viên tổ chức các hoạt động học tập, người học được đặt vào những tình huống, họ được trực tiếp quan sát, thảo luận, trao đổi, được làm thí nghiệm, được khuyến khích đưa ra các giải pháp giải quyết vấn đề theo cách của mình, được động viên trình bày quan điểm riêng của người học.

Qua đó, người học không những chiếm lĩnh các kiến thức và kĩ năng mới mà còn làm chủ được cách thức xây dựng kiến thức, do đó tính tự chủ và sáng tạo có cơ hội được rèn luyện. Tổ chức các hoạt động học tập của học sinh phải trở thành trung tâm của quá trình giáo dục. Giáo viên cần biết lập kế hoạch dạy học để hướng dẫn học sinh phát triển các năng lực mà họ có thể sử dụng trong cuộc sống, trong và ngoài nhà trường, ở hiện tại cũng như trong tương lai. Khi giáo dục/dạy học bám sát các vấn đề của thực tiễn, góp phần giải quyết thực tiễn thì rõ ràng là thay vì nhồi nhét cho học sinh các thông tin, giáo dục/dạy học là quá trình giúp học sinh nhận thức, thông hiểu và vận dụng kiến thức vào cuộc sống thực tế.

Chính sự định hướng này sẽ làm học sinh hiểu mình sẽ phải học những gì và vì sao phải học chúng. Khi đó, các hoạt động học tập do giáo viên tổ chức sẽ lôi kéo được sự tham gia tích cực và tự giác của học sinh. Theo cách này thì giáo viên là người thiết kế, tổ chức và định hướng các hoạt động. Giáo viên phải tạo ra được môi trường học tập thân thiện để khuyến khích học sinh hoạt động và tích cực tham gia vào các hoạt động.

Trần Huy Khoa Lớp cao học Hóa K19 10 Luận văn tốt nghiệp Trường ĐHSP Hà Nội -Những phương pháp dạy học có chú trọng đến việc rèn luyện kĩ năng, phương pháp và thói quen tự học từ đó mà tạo cho học sinh sự hứng thú, lòng ham muốn, khát khao học tập, khởi động lòng ham muốn vốn có trong mỗi học sinh để giúp họ dễ dàng thích ứng với cuộc sống của xã hội phát triển, xã hội tri thức. Theo dấu hiệu này của dạy và học tích cực, học sinh hoàn toàn có thể chủ động lựa chọn vấn đề mà họ ham thích, tự lực tiến hành nghiên cứu giải quyết vấn đề và trình bày kết quả. Đây thuộc đặc trưng lấy học sinh làm trung tâm theo nghĩa đầy đủ của thuật ngữ này. Việc nghiên cứu có thể tiến hành hoàn toàn theo cá nhân hoặc theo nhóm nhỏ.

Các đề tài nghiên cứu và nội dung học có thể do học sinh tự đề xuất hoặc do họ lựa chọn trong số các đề tài hoặc nội dung do giáo viên giới thiệu. Các đề tài, nội dung học cần gắn với nhu cầu, lợi ích của người học cũng như của thực tiễn và xã hội. Chính điều này làm cho kiến thức có tính ứng dụng và người học hiểu được rằng họ học các kiến thức đó để làm gì, kiến thức đó có thể giải quyết vấn đề gì trong thực tiễn, trong xã hội. Mục tiêu chính của đặc trưng này là phát huy cao độ tính tích cực, tự lực của học sinh, rèn luyện cho học sinh cách làm việc độc lập, phát triển tư duy sáng tạo, kĩ năng tổ chức công việc, trình bày kết quả.