MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn thực hiện đề tài Chúng ta đang sống trong thời đại cách mạng công nghiệp lần thứ tư, với sự phát triển mạnh mẽ của CNTT và trí tuệ nhân tạo, sự phát triển của CNTT đã và đang tác động mạnh mẽ đến mọi lĩnh vực của đời sống xã hội, từ kinh tế, xã hội, quốc phòng. Đối với giáo dục và đào tạo, CNTT có vai trò đặc biệt quan trọng, là công cụ đắc lực hỗ trợ đổi mới phương pháp giảng dạy, học tập và hỗ trợ đổi mới quản lý, góp phần nâng cao hiệu quả và chất lượng giáo dục. Vai trò to lớn của CNTT đối với ngành GDĐT đã được Đảng ta xác định từ đầu thế kỷ XX bằng Chỉ thị số 58-CT/TW ngày 17 tháng 10 năm 2000 về “Đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong công tác GDĐT ở các cấp học, bậc học, ngành học.
Phát triển các hình thức đào tạo từ xa phục vụ cho nhu cầu học tập của toàn xã hội” (Ban Chấp hành TW, 2000). Đặc biệt tập trung phát triển mạng máy tính phục vụ cho GDĐT, kết nối internet tới tất cả các cơ sở GDĐT”. Bộ GDĐT ban hành Chỉ thị số 55/2008/CT-2008 ngày 30 tháng 9 năm 2008 về “Tăng cường giảng dạy, đào tạo và ứng dụng công nghệ thông tin trong ngành giáo dục giai đoạn 2008-2012” (Bộ GDĐT, 2008). Quyết định số 698/QĐ-TTg, ngày 01 tháng 6 năm 2009 của Thủ tướng Chính phủ về “Phê duyệt kế hoạch tổng thể phát triển nguồn nhân lực công nghệ thông tin đến năm 2015 và định hướng đến năm 2020” (Thủ Tướng Chính Phủ, 2008).
Hàng năm, Bộ GDĐT đều ban hành văn bản chỉ đạo hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ ứng dụng CNTT. Sự bùng phát của dịch bệnh Covid-19 đã đặt ra việc ứng dụng CNTT trong quản lý và dạy học là nhiệm vụ bắt buộc của các cơ sở giáo dục, hầu hết các cơ sở giáo dục trong toàn quốc đều thực hiện dạy-học trực tuyến qua mạng internet trên các nền tảng ứng dụng bổ trợ. Ứng dụng CNTT trong ngành GDĐT đã trở thành xu thế tất yếu trong quản lý và trong các hoạt động dạy và học. Mặc dù vậy, hiện nay tại các cơ sở giáo dục vẫn tồn tại những bất cập trong công tác quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học, Bộ GDĐT chưa có quy định bắt buộc số hóa trong việc quản lý hồ sơ, tuy nhiên nhiều cơ sở giáo dục đã số hóa nhiều hồ sơ quản lý như dữ liệu học sinh, sổ điểm, sổ học bạ, lịch báo giảng,.
trong khi các đơn vị khác vẫn chưa thực hiện. 1 Cùng với các cơ sở giáo dục trên cả nước, nhiều năm qua các trường THPT của huyện Ninh Phước đã có nhiều nỗ lực trong việc ứng dụng CNTT trong dạy học, những cố gắng ấy đã tạo ra những chuyển biến đáng kể trong phong trào thi đua dạy tốt học tốt của các trường trong huyện. Tuy nhiên, phong trào ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học ở các trường THPT huyện Ninh Phước vẫn còn hạn chế so với tốc độ phát triển của công nghệ số. Ngoài ra, việc đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị, đường truyền ở các trường còn thiếu và chưa đồng bộ, việc ứng dụng CNTT vào dạy học của giáo viên ở các trường chưa đồng đều và chỉ dừng lại ở phong trào bề nổi của hình thức mà chưa đi vào chiều sâu chất lượng.
Khi thực hiện nghiên cứu thực tế, tôi nhận thấy có nhiều đề tài nghiên cứu về ứng dụng CNTT trong dạy và học ở các bộ môn như là: đề tài ứng dụng CNTT trong đổi mới phương pháp giảng dạy các bộ môn Công nghệ, Vật Lý, Sinh học, Tiếng Anh, Toán, Lịch sử…. Tuy nhiên đến nay còn ít đề tài nghiên cứu về quản lý ứng dụng CNTT trong hoạt động dạy học ở các trường THPT. Tại huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận hiện nay chưa có một công trình nghiên cứu khoa học nào bàn về vấn đề này. Với những lý do trên, chúng tôi đã chọn đề tài: “Quản lý ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học ở các trường trung học phổ thông huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận” làm đề tài nghiên cứu cho luận văn tốt thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo dục.
Mục đích nghiên cứu Làm rõ cơ sở lý luận ứng dụng CNTT trong dạy học và quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học, đề tài khảo sát thực trạng quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THPT huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận. Từ đó đề xuất một số biện pháp quản lý ứng dụng CNTT trong dạy học ở các trường THPT huyện Ninh Phước, tỉnh Ninh Thuận, góp phần nâng cao chất lượng dạy học ở các nhà trường THPT hiện nay. Giả thuyết khoa học Ứng dụng CNTT vào công tác quản lý đang là xu thế của giáo dục hiện đại nhằm tạo sự chuyển biến về nâng cao chất lượng giáo dục. Trong công tác quản lý, nếu thật sự coi trọng giáo dục nhận thức, trách nhiệm cho các chủ thể quản lý; xác định rõ kế hoạch thực hiện với lộ trình thích hợp, kết hợp với tổ chức bồi dưỡng nâng cao trình độ sử dụng CNTT cho đội ngũ CBQL, giáo viên; hiện đại hoá phương tiện kỹ thuật hiện đại, tạo môi trường thuận lợi cho việc ứng dụng CNTT vào các hoạt động quản lý thì các 2 hoạt động ứng dụng CNTT trong dạy học sẽ được quản lý chặt chẽ, khoa học; góp phần trực tiếp nâng cao chất lượng giáo dục bậc THPT hiên nay.
Tổng quan tình hình nghiên cứu 4. Nghiên cứu ở nước ngoài Những quốc gia có nền giáo dục phát triển trên thế giới đều chú trọng đến ứng dụng CNTT như: Australia, Canada, Nhật Bản, Hàn Quốc, Singapore, Hoa Kỳ. Để có được những thành quả về ứng dụng CNTT như ngày nay những quốc gia này đã có một quá trình nghiên cứu và phát triển lâu dài, với nhiều dự án, chương trình quốc gia về tin học cũng như ứng dụng CNTT vào lĩnh vực giáo dục. Họ xác định đây là vấn đề cốt lõi của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật, là chìa khoá để xây dựng thành công công nghiệp hoá và hiện đại hoá đất nước, là tiền đề cơ bản đề đưa đất nước bước vào thực hiện cuộc cách mạng lần thứ tư.
Tác giả Dr Penni Tearle với nghiên cứu The implementation of ICT in UK secondary schools (tạm dịch: Việc triển khai CNTT trong các trường trung học ở Vương quốc Anh), xuất phát từ thực tiễn thực hiện ứng dụng CNTT trong các trường trung học Vương quốc Anh, công trình đã đưa ra những khó khăn, thách thức phải đối mặt khi triển khai thực hiện ICT trong trường trung học. Nghiên cứu đã mở ra một loạt các vấn đề, trong đó đặc biệt liên quan đến quản lý ứng dụng CNTT và ảnh hưởng của nó tới văn hóa toàn bộ trường học. Những phát hiện chính: (1) Cần thiết phải có một chiến lược CNTT với tầm nhìn toàn trường; (2) Hiệu trưởng trong trường học phải thấy được tầm quan trọng, sự cần thiết của ứng dụng CNTT và phải thực hiện đưa CNTT vào giảng dạy trong trường học; (3) Xác định các nhu cầu của giáo viên và hỗ trợ đào tạo giáo viên về trình độ CNTT; (4) Vai trò cơ sở vật chất và hỗ trợ cơ sở vật chất trong quá trình thực hiện ứng dụng CNTT; (5) Sự đổi mới trong công tác quản lý của người đứng đầu nhà trường trong việc đẩy mạnh ứng dụng CNTT trong dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục (Dr Penni Tearle, 2004). Các tác giả Sara Hennessy, Brown Onguko, David Harrison, Enos Kiforo Ang'ondi, Susan Namalefe, Azra Naseem, Leonard Wamakote với công trình nghiên cứu Developing the Use of Information and Communication Technology to Enhance Teaching and Learning in East African Schools (Tạm dịch: Phát triển sử dụng thông tin và công nghệ truyền thông tăng cường dạy và học trong trường học ở Đông Phi).
Tài 3 liệu nêu ra vai trò của CNTT trong việc nâng cao chất lượng học tập và giảng dạy; các chính sách quốc gia về sử dụng CNTT để hỗ trợ giảng dạy và học tập ở các trường tiểu học và THCS; chính sách sử dụng CNTT trong việc hỗ trợ học tập học và đào tạo giáo viên ở Đông Phi; chính sách quốc gia về đầu tư tài chính và biện pháp can thiệp khi kiểm tra các vấn đề phát sinh liên quan đến việc tiếp cận các loại hình sử dụng CNTT trong trường học. Các tác giả đã đưa ra các yếu tố thuận lợi và khó khăn trong việc phát triển ứng dụng CNTT và quản lý ứng dụng CNTT trong nhà trường với bối cảnh hiện nay. Các vấn đề mới nổi lên bao gồm: sự nhận thức, phương pháp và kỹ năng cũng như kỹ thuật chuyên môn, cơ sở hạ tầng công nghệ, tiềm năng của công nghệ; các yếu tố ảnh hưởng đến giáo viên sử dụng CNTT trong lớp học… và một số gợi ý cho nghiên cứu trong tương lai và các sáng kiến phát triển ứng dụng CNTT trong trường học phổ thông (Sara Hennessy, Brown Onguko, David Harrison, Enos Kiforo Ang'ondi, Susan Namalefe, Azra Naseem, Leonard Wamakote, 2010). Nghiên cứu vấn đề ảnh hưởng của CNTT trong các trường học, tác giả Mojgan Afshari, Đại học Malaya đã có bài viết Factors Affecting the Transformational Leadership Role of Principals in Implementing ICT in Schools (Tạm dịch: Các yếu tố ảnh hưởng đến sự thay đổi vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng trong việc thực hiện CNTT trong các trường học).
Bài viết này dựa trên phản hồi của các hiệu trưởng ở Iran và đưa ra kết quả nghiên cứu như sau: trình độ sử dụng CNTT của hiệu trưởng trường trung học gián tiếp ảnh hưởng đến vai trò lãnh đạo của hiệu trưởng trong thực hiện CNTT trong các trường học; cần đào tạo, cung cấp kiến thức kỹ năng cho cán bộ quản lý từ đó tạo sự uy tín cũng như truyền cảm hứng để tạo động lực khuyến khích các cá nhân trong trường học tham gia ứng dụng CNTT trong lĩnh vực của họ (Mojgan Afshari, 2012). Tác giả Doug Johnson, trong bài viết Power Up! / Technology Skills Every Teacher Needs (Tạm dịch: Tăng sức mạnh! Kỹ năng công nghệ mà mỗi giáo viên cần) đã nghiên cứu về sử dụng CNTT trong giảng dạy của giáo viên. Tác giả đã khẳng định: “thay vì bắt đầu bằng kỹ năng công nghệ và áp dụng chúng vào giáo dục, cách tiếp cận tốt hơn sẽ bắt đầu với những phương pháp giảng dạy giỏi và xem xét kỹ thuật có thể củng cố các thực tiễn đó như thế nào”.