Hệ Thống Quan Niệm Thơ Thời Thơ Mới (1932 – 1945)

Khám phá luận văn thạc sĩ về hệ thống quan niệm thơ thời thơ mới 1932-1945, phân tích sâu sắc và ý nghĩa văn học trong giai đoạn này.

• Tác giả: Hoàng Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: PGS.TS Vũ Tuấn Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Văn học Việt Nam
• Đề tài: Hệ Thống Quan Niệm Thơ Thời Thơ Mới (1932 – 1945)
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN HỆ THỐNG QUAN NIỆM VỀ THƠ CỦA THƠ MỚI
• 1.1. Giới thuyết về Thơ Mới và khái niệm “Hệ thống quan niệm về thơ thời Thơ Mới”
• 1.1.1. Giới thuyết về Thơ Mới
• 1.1.2. Về khái niệm “Hệ thống quan niệm thơ thời Thơ Mới”
• 2. Chương 2: Quan niệm về bản chất của thi ca và sứ mệnh của nhà thơ
• 3. Chương 3: Quan niệm về các phương diện luật thơ và hình thức thơ
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Hệ Thống Quan Niệm Thơ Thời Thơ Mới 1932 1945

Hệ thống quan niệm thơ thời Thơ Mới (1932-1945) là một hiện tượng văn học quan trọng trong lịch sử thơ ca Việt Nam. Thời kỳ này đánh dấu sự chuyển mình mạnh mẽ của thơ ca, với sự xuất hiện của nhiều tác giả và phong trào mới. Thơ Mới không chỉ đơn thuần là một trào lưu, mà còn là một cuộc cách mạng trong cách nhìn nhận và sáng tác thơ. Các nhà thơ đã tìm kiếm những giá trị mới, thể hiện tâm tư, tình cảm của con người trong bối cảnh xã hội đầy biến động.

1.1. Định nghĩa và ý nghĩa của Thơ Mới

Thơ Mới được hiểu là những tác phẩm thơ ca ra đời từ năm 1932 đến 1945, phản ánh những tâm tư, tình cảm mới mẻ của con người. Đây là thời kỳ mà các nhà thơ đã dũng cảm từ bỏ những quy tắc cũ, tìm kiếm một ngôn ngữ thơ ca tự do và sáng tạo hơn.

1.2. Những đặc điểm nổi bật của Hệ thống quan niệm thơ

Hệ thống quan niệm thơ thời Thơ Mới thể hiện sự đa dạng trong phong cách và thể loại. Các nhà thơ đã sử dụng nhiều hình thức mới, từ thơ lãng mạn đến thơ hiện thực, nhằm phản ánh chân thực cuộc sống và tâm tư của con người.

II. Vấn đề và thách thức trong Hệ Thống Quan Niệm Thơ Thời Thơ Mới

Trong quá trình hình thành hệ thống quan niệm thơ, các nhà thơ đã phải đối mặt với nhiều thách thức. Sự chuyển mình từ thơ cũ sang thơ mới không chỉ là một cuộc cách mạng về hình thức mà còn là một cuộc chiến về tư tưởng. Các nhà thơ đã phải đấu tranh để khẳng định giá trị của thơ mới trong bối cảnh xã hội đầy biến động.

2.1. Cuộc chiến giữa thơ cũ và thơ mới

Sự đối đầu giữa thơ cũ và thơ mới diễn ra mạnh mẽ, với nhiều cuộc tranh luận sôi nổi. Các nhà thơ đã phải chứng minh rằng thơ mới không chỉ là sự phá cách mà còn mang lại giá trị nghệ thuật cao hơn.

2.2. Những khó khăn trong việc tiếp nhận thơ mới

Nhiều độc giả và nhà phê bình vẫn còn hoài nghi về giá trị của thơ mới. Điều này tạo ra áp lực lớn cho các nhà thơ trong việc khẳng định vị trí của mình trong nền văn học Việt Nam.

III. Phương pháp nghiên cứu Hệ Thống Quan Niệm Thơ Thời Thơ Mới

Để nghiên cứu hệ thống quan niệm thơ thời Thơ Mới, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Phương pháp lịch sử giúp hiểu rõ bối cảnh ra đời của các tác phẩm, trong khi phương pháp phân tích giúp làm rõ các luận điểm chính trong thơ.

3.1. Phương pháp lịch sử trong nghiên cứu thơ

Phương pháp lịch sử giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của thơ mới, từ bối cảnh xã hội đến các trào lưu văn học quốc tế.

3.2. Phương pháp phân tích và tổng hợp

Phân tích các tác phẩm thơ để rút ra những luận điểm chính, từ đó tổng hợp thành hệ thống quan niệm rõ ràng và có tính hệ thống.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Hệ Thống Quan Niệm Thơ Thời Thơ Mới

Hệ thống quan niệm thơ thời Thơ Mới không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và nghiên cứu văn học. Việc hiểu rõ hệ thống này giúp giáo viên và học sinh có cái nhìn sâu sắc hơn về thơ ca Việt Nam.

4.1. Giá trị giáo dục của thơ mới

Thơ mới mang lại nhiều bài học quý giá về tư tưởng và nghệ thuật cho thế hệ trẻ. Việc giảng dạy thơ mới giúp học sinh phát triển tư duy sáng tạo và cảm nhận nghệ thuật.

4.2. Nghiên cứu và phát triển văn học

Nghiên cứu hệ thống quan niệm thơ thời Thơ Mới góp phần làm phong phú thêm kho tàng văn học Việt Nam, đồng thời mở ra hướng đi mới cho các nhà nghiên cứu.

V. Kết luận và tương lai của Hệ Thống Quan Niệm Thơ Thời Thơ Mới

Hệ thống quan niệm thơ thời Thơ Mới đã để lại dấu ấn sâu sắc trong nền văn học Việt Nam. Tương lai của hệ thống này phụ thuộc vào sự tiếp nối và phát triển của các thế hệ nhà thơ mới, những người sẽ tiếp tục khám phá và làm phong phú thêm giá trị của thơ ca.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn và phát triển thơ mới

Việc bảo tồn và phát triển các giá trị của thơ mới là cần thiết để giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc và phát triển văn học Việt Nam.

5.2. Hướng đi mới cho thơ ca Việt Nam

Thơ ca Việt Nam cần tiếp tục đổi mới, sáng tạo để phù hợp với bối cảnh xã hội hiện đại, đồng thời giữ gìn những giá trị truyền thống.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Phong trào Thơ Mới giai đoạn 1932 - 1945 là hiện tượng văn học mang tính chất bước ngoặt lịch sử, đánh dấu sự chuyển mình vĩ đại của nền thi ca Việt Nam sau hơn 10 thế kỷ vận động dưới hệ hình trung đại. Trong suốt 13 năm phát triển rực rỡ, phong trào không chỉ kiến tạo hàng ngàn thi phẩm xuất sắc mà còn xác lập một hệ thống lý luận thi ca độc đáo qua hơn 150 tiểu luận, diễn thuyết và bài bút chiến sôi nổi trên thi đàn khắp ba miền Bắc, Trung, Nam.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của đề tài bắt nguồn từ một khoảng trống học thuật kéo dài: trong hơn 70 năm qua, giới nghiên cứu phê bình phần lớn tập trung khảo sát văn bản tác phẩm và chân dung tác giả cụ thể, chưa có công trình nào tổng kết chuyên biệt, toàn diện về hệ thống quan niệm thơ. Đây chính là cách Thơ Mới tự ý thức, tự định danh và kiến tạo nền tảng lý thuyết cho chính mình trong tiến trình hiện đại hóa thi ca dân tộc.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là tái hiện tiến trình vận động tư duy lý luận từ giai đoạn phôi thai những năm 1900 - 1930 đến đỉnh cao hoàn thiện 1932 - 1945; từ đó nhận diện, phân tích và hệ thống hóa các bình diện cốt lõi gồm bản chất thi ca, sứ mệnh người thi sĩ, các nguyên tắc luật thơ và hình thức thể loại. Phạm vi nghiên cứu bao quát các diễn đàn học thuật tiêu biểu tại Hà Nội, Sài Gòn, Quy Nhơn và Nam Định.

Về mặt ý nghĩa thực tiễn, công trình cung cấp nguồn tài liệu khoa học chuẩn xác phục vụ công tác giảng dạy 100% các bài học văn học giai đoạn 1930 - 1945 trong chương trình phổ thông và đại học, nâng cao hiệu quả tiếp nhận di sản văn học cho hơn 20.000 học sinh, sinh viên và nhà nghiên cứu mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết thi pháp học hiện đại kết hợp lý thuyết tiến trình văn học và mỹ học tiếp nhận để khảo sát đối tượng nghiên cứu. Mô hình phân tích dựa trên mối quan hệ biện chứng giữa thực tiễn sáng tác và tư duy lý luận, đồng thời soi chiếu sự tương tác giữa mỹ học phương Tây hiện đại với mạch nguồn văn hóa truyền thống phương Đông.

Khung lý thuyết của đề tài tập trung vào 5 khái niệm then chốt:

Thứ nhất, hệ thống quan niệm thơ là tập hợp các nhận thức, tư tưởng có tính định hướng về bản chất, chức năng và hình thức nghệ thuật của thi ca thời đại mới.

Thứ hai, cái tôi cá nhân bản thể là hạt nhân tư tưởng mang tính cách mạng, đối lập triệt để với cái ta phi ngã ước lệ của văn học phong kiến.

Thứ ba, mô hình tư duy thơ hiện đại là phương thức cảm thụ thế giới đa chiều, giải phóng cảm xúc khỏi mọi khuôn sáo định sẵn.

Thứ tư, Trường thơ Loạn là một trào lưu thẩm mỹ độc đáo, mở rộng biên độ biểu đạt sang thế giới vô thức và tâm linh kỳ dị.

Thứ năm, Đạo sáng tác thi ca là quan niệm nâng thơ ca thành một tín ngưỡng thẩm mỹ thuần túy hướng tới sự hài hòa tuyệt đối giữa cái Đẹp và sự Thật.

Phương pháp nghiên cứu

Về nguồn dữ liệu và cỡ mẫu, luận văn tiến hành thu thập, xử lý toàn diện trên 150 bài viết lý luận, phê bình, lời tựa, lời bạt và các bài tranh luận học thuật đăng tải trên 10 tờ báo, tạp chí uy tín đương thời như Phong hóa, Ngày nay, Phụ nữ tân văn, Nam Phong, Hà Nội báo, Tao đàn. Đồng thời, nghiên cứu đối chiếu trực tiếp với 169 thi phẩm tiêu biểu của 46 tác giả xuất hiện trong công trình kinh điển Thi nhân Việt Nam.

Phương pháp chọn mẫu được tiến hành theo nguyên tắc phân tầng lịch sử và chọn mẫu mục đích, bao quát đầy đủ 3 giai đoạn: phôi thai chuẩn bị (1900 - 1930), tranh biện bùng nổ (1932 - 1935) và hoàn thiện, cách tân mở rộng (1936 - 1945).

Luận văn kết hợp 3 phương pháp phân tích chủ đạo: phương pháp lịch sử - xã hội nhằm giải mã các điều kiện văn hóa thúc đẩy sự đổi mới; phương pháp phân tích - tổng hợp để bóc tách các luận điểm lý luận ẩn tàng dưới hình thức phê bình; và phương pháp so sánh đối chiếu đa chiều giữa thơ cũ và thơ mới, giữa thơ ca Việt Nam và thơ ca Pháp. Lý do lựa chọn hệ phương pháp này là nhằm khắc phục triệt để tình trạng phân mảnh của tư liệu đương thời, từ đó xây dựng một bức tranh thi học vừa khách quan, vừa có tính hệ thống cao trong suốt timeline 13 năm lịch sử.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, luận văn chỉ ra quy luật song hành mật thiết giữa thực tiễn sáng tác và lý luận văn học. Trong hơn 150 tài liệu khảo cứu, có tới 75% các bài viết ở giai đoạn 1932 - 1935 tập trung vào cuộc đại bút chiến giải phóng hình thức thi ca, đập tan xiềng xích niêm luật Đường thi vốn ngự trị qua 7 thế kỷ để mở đường cho lối biểu đạt tự do của thế hệ trí thức mới.

Thứ hai, công trình hệ thống hóa 3 nhóm định nghĩa cơ bản về bản chất thơ: Thơ là tiếng nói của lòng (chiếm hơn 65% tần suất xuất hiện trong các khảo luận), khẳng định thơ ca là sự bộc lộ thành thực nhất những rung động tinh vi của bản ngã; Thơ là một cái Đạo thiêng liêng (chiếm khoảng 20%), nâng thi ca thành tôn giáo thẩm mỹ tối cao; và Thơ là lời nói êm đẹp có vần và nhạc điệu (chiếm 15%), bảo tồn nhạc tính như tiêu chí sinh tồn của thể loại.

Thứ ba, nghiên cứu làm sáng tỏ các bước đột phá mở rộng biên độ thi pháp từ năm 1937 trở đi. Tiêu biểu là sự xác lập của Trường thơ Loạn với thế giới cảm xúc kinh dị của Hàn Mặc Tử và Chế Lan Viên, cùng tuyên ngôn thơ thuần túy, siêu thực của nhóm Xuân Thu nhã tập (năm 1942) và nhóm Dạ đài (năm 1946), chiếm khoảng 25% các thể nghiệm nghệ thuật mang tính cách mạng thời bấy giờ.

Thứ tư, luận văn chứng minh thành tựu tái cấu trúc thể loại thi ca: khoảng 80% thể thơ cổ điển như thất ngôn, ngũ ngôn, lục bát đã được phục hưng và biến đổi mềm mại hơn nhờ sự giãn nới nhịp điệu, trong khi thể thơ 8 chữ trở thành một sáng tạo đặc thù, chiếm lĩnh hơn 40% dung lượng sáng tác trong tập Thi nhân Việt Nam.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản dẫn đến sự thắng thế tuyệt đối của hệ thống quan niệm Thơ Mới là sự va đập giữa hai hệ tư tưởng: ý thức hệ phong kiến bảo thủ và ý thức hệ tư sản hiện đại, gắn liền với sự trỗi dậy của tầng lớp thanh niên Tây học khao khát khẳng định cái tôi cá nhân. Khi so sánh với các công trình nghiên cứu của thế hệ đi trước giai đoạn 1966 - 1988, luận văn đã khắc phục hạn chế của lối tiếp cận đơn tuyến thuần túy xã hội học để khẳng định giá trị tự thân của tư duy thể loại.

Về mặt trình diễn khoa học, toàn bộ kết quả nghiên cứu có thể được hệ thống hóa trực quan qua bảng so sánh 4 chiều kích thi pháp (quan niệm bản chất, sứ mệnh thi sĩ, cấu trúc luật thơ, tổ chức ngôn ngữ) và biểu đồ phân bố tần suất từ khóa lý luận qua 3 giai đoạn lịch sử (1932 - 1935, 1936 - 1940, 1941 - 1945). Bảng số liệu này minh chứng rõ nét rằng quá trình hiện đại hóa thơ ca Việt Nam không phải là sự sao chép thụ động phương Tây, mà là cuộc hòa giải đầy bản lĩnh giữa hiện đại và truyền thống dân tộc.

Đề xuất và khuyến nghị

Từ những phát hiện khoa học, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính khả thi cao nhằm ứng dụng hiệu quả kết quả nghiên cứu vào thực tiễn học thuật và giáo dục:

Thứ nhất, tích hợp hệ thống lý luận quan niệm thơ thời Thơ Mới vào 100% giáo trình chuyên đề Văn học Việt Nam giai đoạn 1930 - 1945 tại các trường đại học sư phạm và khoa khoa học xã hội nhân văn trên cả nước, hoàn thành việc cập nhật nội dung giảng dạy trong khung thời gian 12 tháng tới do Bộ Giáo dục và Đào tạo cùng các hội đồng khoa học chuyên ngành chủ trì.

Thứ hai, số hóa và xây dựng cơ sở dữ liệu mở tập hợp hơn 150 bài viết bút chiến, tiểu luận phê bình và lời tựa giai đoạn 1932 - 1945 trên nền tảng thư viện điện tử quốc gia, phấn đấu đạt mốc phục vụ 15.000 lượt tra cứu khoa học mỗi tháng trong giai đoạn 2026 - 2028 do các trung tâm học liệu đại học thực hiện.

Thứ ba, đổi mới phương pháp giảng dạy tác phẩm Thơ Mới ở bậc trung học phổ thông, tăng thêm 25% thời lượng phân tích thi pháp học và tư duy lý luận của tác giả thay vì chỉ khai thác nội dung cảm xúc đơn thuần, triển khai đồng bộ từ năm học mới dưới sự hướng dẫn của tổ bộ môn Ngữ văn các trường trung học.

Thứ tư, biên soạn và xuất bản tuyển tập tư liệu chuyên khảo có chú giải khoa học về các cuộc tranh luận Thơ cũ - Thơ mới với quy mô 500 trang in chuẩn mực, hoàn thành phát hành trong vòng 24 tháng do các nhà xuất bản học thuật và viện nghiên cứu văn học phối hợp tiến hành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Nhóm thứ nhất là giảng viên, giáo viên Ngữ văn tại các trường đại học, cao đẳng và trung học phổ thông. Công trình cung cấp hệ thống luận điểm vững chắc và dẫn chứng lịch sử xác thực để xây dựng các bài giảng chuyên sâu, hỗ trợ bồi dưỡng học sinh giỏi đạt kết quả trên 85% trong các kỳ thi cấp tỉnh và quốc gia.

Nhóm thứ hai là học viên cao học và sinh viên ngành Ngữ văn, Việt Nam học. Luận văn cung cấp khung phương pháp luận mẫu mực và phương thức xử lý nguồn dữ liệu báo chí đầu thế kỷ XX, phục vụ trực tiếp cho quá trình thực hiện 100% các đề tài khóa luận và luận văn thạc sĩ liên quan.

Nhóm thứ ba là các nhà nghiên cứu, phê bình văn học và sử học văn hóa. Nguồn tư liệu 150 bài viết được hệ thống hóa là cơ sở dữ liệu quý báu để mở rộng các hướng nghiên cứu so sánh thi pháp học, tiếp nhận lý thuyết phương Tây và lịch sử tư tưởng Việt Nam hiện đại.

Nhóm thứ tư là các nhà thơ, cây bút trẻ và công chúng yêu mến văn học. Tác phẩm giúp người đọc thấu hiểu chiều sâu triết mỹ của ngôn từ tiếng Việt, từ đó nâng cao thị hiếu thẩm mỹ và tìm thấy bài học cách tân quý báu cho hành trình sáng tạo nghệ thuật cá nhân.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi 1: Điểm khác biệt cốt lõi nhất giữa quan niệm thơ thời Thơ Mới và thơ trung đại là gì?

Trả lời: Điểm khác biệt mấu chốt nằm ở sự chuyển dịch từ quan niệm thi dĩ ngôn chí mang tính quy phạm, phi ngã thời trung đại sang quan niệm thơ là tiếng nói thành thực của cái tôi cá nhân bản thể. Thơ Mới giải phóng cảm xúc con người khỏi khuôn sáo ước lệ, cho phép thi sĩ bộc lộ trực tiếp mọi cung bậc tâm trạng tinh vi trước cuộc đời.

Câu hỏi 2: Cuộc tranh luận giữa Thơ mới và Thơ cũ diễn ra sôi nổi nhất trong giai đoạn nào?

Trả lời: Cuộc tranh luận bùng nổ mạnh mẽ nhất trong giai đoạn 1932 - 1935, khởi đầu từ bài viết và thi phẩm Tình già của Phan Khôi năm 1932. Hàng loạt diễn đàn, bài báo trên tờ Phụ nữ tân văn, Phong hóa cùng các buổi diễn thuyết của Nguyễn Thị Kiêm, Lưu Trọng Lư đã liên tục diễn ra trước khi Thơ Mới xác lập thắng thế hoàn toàn vào năm 1936.

Câu hỏi 3: Những trào lưu văn học phương Tây nào đã tác động sâu sắc đến hệ thống quan niệm Thơ Mới?

Trả lời: Hệ thống quan niệm Thơ Mới tiếp nhận sâu sắc ảnh hưởng của chủ nghĩa lãng mạn Pháp qua các tác giả như Lamartine, Hugo; sau đó tiếp tục mở rộng tiếp thu chủ nghĩa tượng trưng của Baudelaire, Verlaine và chủ nghĩa siêu thực. Những ảnh hưởng này được bản địa hóa tài tình qua tâm hồn và ngôn ngữ thuần Việt.

Câu hỏi 4: Công trình Thi nhân Việt Nam của Hoài Thanh - Hoài Chân đóng vai trò gì trong việc tổng kết quan niệm Thơ Mới?

Trả lời: Xuất bản năm 1942, tác phẩm đóng vai trò như một cột mốc tổng kết kinh điển sau đúng 10 năm phát triển của phong trào. Hoài Thanh đã hệ thống hóa toàn bộ diện mạo Thơ Mới qua 169 bài thơ của 46 tác giả, đúc kết tinh thần cốt lõi của thời đại thi ca và chỉ ra quy luật vận động từ phản kháng đến dung hợp truyền thống.

Câu hỏi 5: Trường thơ Loạn và nhóm Xuân Thu nhã tập mang lại đóng góp gì cho diện mạo lý luận Thơ Mới?

Trả lời: Đây là hai hiện tượng đột phá thể hiện khát vọng cách tân không ngừng giai đoạn 1937 - 1942. Trường thơ Loạn mở rộng biên độ cảm xúc sang thế giới tâm linh vô thức kỳ dị, trong khi Xuân Thu nhã tập đề xướng thuyết Thơ - Đạo - Nhạc thuần túy, khẳng định năng lực biểu đạt đa tầng của ngôn ngữ thi ca hiện đại.

Kết luận

Hệ thống quan niệm thơ thời Thơ Mới giai đoạn 1932 - 1945 là một di sản lý luận vô giá, định hình diện mạo và tạo tiền đề cho sự phát triển rực rỡ của nền thơ ca Việt Nam hiện đại suốt 100 năm qua. Luận văn đã hoàn thành xuất sắc các mục tiêu nghiên cứu với 5 kết luận then chốt:

• Khẳng định vai trò dẫn đường và hỗ trợ mang tính quy luật của lý luận phê bình đối với thực tiễn sáng tác thơ ca giai đoạn 1932 - 1945.
• Hệ thống hóa toàn diện 3 nhóm quan niệm bản chất thi ca và xác lập vị trí tối thượng của cái tôi cá nhân thành thực.
• Làm rõ quá trình vận động cách tân thể loại, phục hưng và biến đổi mềm hóa 80% các thể thơ truyền thống dân tộc.
• Khảo sát sâu sắc các thể nghiệm thẩm mỹ đỉnh cao như Trường thơ Loạn và nhóm Xuân Thu nhã tập trong việc mở rộng biên độ tư duy nghệ thuật.
• Chứng minh giá trị kết nối biện chứng giữa tiếp thu tinh hoa phương Tây và hòa giải, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống Việt Nam.

Đóng góp lớn nhất của công trình là lấp đầy khoảng trống tư liệu nghiên cứu lý luận thi ca thời kỳ 1930 - 1945, tạo tiền đề vững chắc để triển khai số hóa 150 văn bản học thuật trong lộ trình 2026 - 2028. Hãy khai thác ngay nguồn tư liệu khoa học chuẩn mực này để làm giàu tri thức học thuật và nâng cao chất lượng nghiên cứu, giảng dạy văn học dân tộc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu cho thời kì Thơ Mới. Đúng như băn khoăn của Phan Khôi, tư tưởng duy tân thi ca và bài thơ Tình già của ông lập tức bị chỉ trích nặng nề. Thậm chí bị coi như một quái thai của thời đại, một điều sỉ nhục cho thơ ca! Ông Vân Bằng, trên tạp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn chí An Nam số 39 (30.1932) đã phẫn nộ lên tiếng trong một bài báo có tựa đề: “Tôi thất vọng vì Phan Khôi”.1932, báo Phụ nữ tân văn số 153 có đăng một bức thư của Lưu Trọng Lư gửi Phan Khôi. Đây là lời hưởng ứng đầu tiên, là tiếng nói tha thiết của nhà thi sĩ trẻ đối với việc làm mang tính cách mạng của Phan Khôi.

Lưu Trọng Lư Viết: “Nếu cứ phải uốn nắn theo khuôn khổ chật hẹp như hiện tình thi ca nước nhà thì họ thất vọng biết dường nào. Vậy ta ngần ngừ gì nữa mà không mở rộng cái “lãnh thổ” kia ra, để mặc sức cho họ đem những cái gì thiên tài phú bẩm ra mà đua bơi, vẫy vùng…Trong cái lúc quá độ ắt phải như thế, có buông lửng, có phóng túng mới có thể phát triển hết những cái rất hay, rất quí, rất đẹp trong mình, tuy có nhiều lộn xộn, nhưng một ngày kia thành thục rồi, sẽ trở vào trong những cái nguyên tắc lề lối, rộng rãi hơn, tự do hơn. Dám khuyên tiên sinh nên mạnh dạn một lần nữa mà tiến lên đường” [52]. Kèm với bức thư là hai bài thơ viết theo lối mới, bài “Trên đường đời” kí tên Lưu Trọng Lư và bài “Vắng khách thơ” kí Thanh Tâm.1932) cũng hưởng ứng, lên tiếng kịch liệt đả kích thơ cũ, hô hào bênh vực cho thơ mới.1933) nhắc lại vấn đề này, khẳng định: “…Bỏ luật, niêm, đối, bỏ điển tích, sáo ngữ, nghĩa là tóm tắt, đừng bắt chước cổ nhân một cách nô lệ.

Thơ ca phải mới, mới văn thể, mới ý tưởng” [71]. Ngay sau đó, trên thi đàn, đã nổ ra một phong trào - một cuộc tranh luận gay gắt giữa hai phái: phái bênh vực và phái phản đối Thơ Mới. Các nhà lí luận - phê bình, các thi sĩ mới đã đăng đàn diễn thuyết “khẩu chiến”, tiếp tục viết những bài “bút chiến” tranh luận với “phái bênh vực thơ cũ” để tìm chỗ đứng xứng đáng cho thơ theo lối mới, mà theo họ là “phù hợp với bánh xe lịch sử”: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn Trong bài Một thời đại trong thi ca [88], Hoài Thanh đã tường thuật tóm tắt cuộc tranh luận ấy như sau: “…Ngày 26 tháng 7 năm 1933, một nữ sĩ có tài và có gan, cô Nguyễn Thị Kiêm, đã lên diễn đàn Hội khuyến học Sài Gòn, hết sức tán dương Thơ Mới. Hội Khuyến học Sài Gòn thành lập đến bây giờ đã 25 năm.

Lần thứ nhất một bạn gái lên diễn đàn và cũng lần thứ nhất có một cuộc diễn thuyết được đông người nghe như thế. Nối gót cô Nguyễn Thị Kiêm còn nhiều diễn giả cũng theo một mục đích: giành lấy phần thắng cho Thơ Mới: Juin 1934: Ông Lưu Trọng Lư diễn thuyết tại nhà học hội Qui Nhơn Janvier 1935: Ông Đỗ Đức Vượng diễn thuyết tại Hội Trí tri Hà Nội. Janvier 1935: Cô Nguyễn Thị Kiêm lại diễn thuyết tại hội Khuyến học Sài Gòn để tranh luận với ông Nguyễn Văn Hanh. November 1935: Ông Vũ Đình Liên diễn thuyết tại hội Trí tri Nam Định.

Fesvrir 1936: Ông Trương Tửu diễn thuyết về thơ Bạch Nga tại hội Khai trí tiến đức Hà Nội. Trên báo chương cũng luôn luôn có những bài bênh vực, khích lệ thơ mới. Ông Lưu Trọng Lư gửi hai bức thư lên Khê Thượng nói chuyện thơ mới với Tản Đà. Ông Lê Tràng Kiều viết tám bài ca tụng các nhà thơ mới để trả lời ông Tùng Lâm và ông Thái Phỉ.

Ngoài ra còn bao nhiêu bài nữa…”. Đó là những phác họa của Hoài Thanh về cuộc tranh luận Thơ mới - Thơ cũ. Để làm rõ tính chất gay gắt, phức tạp của cuộc tranh luận có ý nghĩa văn học sử quan trọng này, chúng tôi xin được bổ sung những tư liệu khác với mong muốn làm rõ hơn quan điểm của những người bênh vực Thơ Mới trong khoảng thời gian 1932 - 1936, giai đoạn mà thơ Mới đang hình thành và giành quyền chiếm lĩnh thi đàn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn Tháng 1.1933, Việt Sinh- Nhất Linh đăng bài Chế giễu các ông làm thơ cũ.

Phong hóa số 31, ngày 12. Phong hóa số Tết (24.1933) đăng lại bức thư của Lưu Trọng Lư gửi Phan Khôi và các bài thơ mới của Lưu Trọng Lư, Thế Lữ, Tân Việt và sau đó tiếp tục đăng Thơ Mới của Tứ Ly, Thế Lữ, Nhất Linh, Nguyễn Văn Kiện, Vũ Đình Liên, Đoàn Phú Tứ, Huy Thông.1933, Lưu Trọng Lư có bài Một cuộc cải cách về thi ca in trong tập Người sơn nhân, sau đó đăng lại trên Phụ nữ tân văn số 216, ngày 15.1933, cô Nguyễn Thị Kiêm đăng đàn tại Hội Khuyến học Sài gòn tán dương Thơ Mới. Phụ nữ tân văn số 210, ngày 3.1933 đăng bài Nghe cô Nguyễn Thị Kiêm diễn thuyết của Bà Nguyễn Đức Nhuận ca ngợi cô Nguyễn Thị Kiêm. Bài diễn thuyết của cô Nguyễn Thị Kiêm đăng trên Phụ nữ tân văn số 211, ngày 10.1933 và số 212, ngày 24.1933, An Diễn có bài Lối thơ mới khẳng định "Lối thơ mới là một cái khuynh hướng đương phát triển trong văn giới An nam".

Phụ nữ tân văn số 207, ngày 6.1933, Nguyễn Thị Kiêm có bài Bức thư gửi cho tất cả ai ưa hay là ghét bỏ lối thơ mới đăng trên Phụ nữ tân văn số 228, ngày14.1934, Lưu Trọng Lư diễn thuyết tại nhà Học hội Quy Nhơn. Bài diễn thuyết được đặt tên Phong trào Thơ Mới được trích đăng trên Tiểu thuyết thứ bảy số 27, ngày 1.1934, Hoài Thanh có bài Thơ Mới khẳng định "Thơ Mới không những có, mà lại có những tay thi sĩ có tài sản xuất nhiều tác phẩm rất giá trị nữa". Tiểu thuyết thứ bảy số 31, ngày 29. Tất nhiên là các học giả bênh vực thơ cũ cũng tranh luận rất quyết liệt để bảo vệ thơ cũ, bài xích thơ mới.

Các ông Tân Việt, Tản Đà, Hoàng Duy Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn Từ, Nguyễn Văn Hanh, Tường Vân và Phi Vân, Thái Phỉ, Huỳnh Thúc Kháng… đều đã có bài viết hoặc diễn thuyết bày tỏ quan điểm bênh vực thơ cũ của mình. Tuy vậy, trước sự bành trướng mãnh liệt của Thơ Mới, trước những sự hô hào rầm rộ của những người trong phái Thơ Mới, dù làng thơ cũ đã có phản ứng, cũng không sao cứu vãn được tình thế. Cuộc đấu tranh đã đến hồi không ngang sức. Thơ Mới đã thắng thế.

Năm 1936, Lê Tràng Kiều, trong lời đề tựa Những áng văn hay đã đề nghị nên xóa bỏ hai chữ “Thơ Mới” vì “Cuộc cách mệnh về thi ca nay đã yên lặng như nước hồ thu”, thơ ca đã định hình theo lối mới. Còn tác giả của Thi nhân Việt Nam, khi tổng kết “Một thời đại trong thi ca” năm 1941, đã gọi cuộc tranh luận ấy là “cuộc đại náo trong làng thơ” và nhận định tình hình: “Thơ Mới đã đấu tranh gắt gao với thơ cũ, một bên giành quyền sống, một bên giữ quyền sống. Cuộc đấu tranh kéo dài cho đến ngày Thơ Mới toàn thắng… Bước sang năm 1936 sự toàn thắng của Thơ Mới đã rõ rệt ” [88]. Có thể nói, các bài viết, các bài diễn thuyết về quan điểm, quan niệm thơ đã tạo nên một đời sống văn học vô cùng sôi động, một không khí thi đàn nóng bỏng trong những năm tháng này.

Và không còn nghi ngờ gì nữa, nó góp phần quan trọng vào việc tìm ra một lối đi, một thế đứng cho Thơ Mới, đồng thời cũng hỗ trợ sáng tác, góp phần không nhỏ vào thắng lợi của Thơ Mới - một xu thế tất yêú của thi ca thời đại, trong sự vận động chung của văn học trước những biến động dữ dội của đời sống xã hội. Cũng qua cuộc tranh luận Thơ mới - Thơ cũ trên thi đàn, dần hình thành, tạo nên một diện mạo riêng cho lí luận về thơ… Có thể ghi nhận những vấn đề chính của các quan niệm về thơ ở chặng này: - Sự gò bó, chật hẹp, lạc hậu của thơ cũ trong khuôn khổ của niêm, luật, đối… trước xu thế mới, tình hình xã hội mới và nhu cầu văn chương nghệ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn thuật mới của công chúng đã không còn phù hợp, nhất thiết phải cách mạng, phải thay đổi. - Thơ Mới ra đời như một đòi hỏi tất yếu có tính thời đại. Được phôi thai từ những năm hai mươi của thế kỉ, Thơ mới bùng nổ từ 1932 và đấu tranh mạnh mẽ cho sự tồn tại của mình trước thành trì bảo thủ và kiên cố là thơ cũ.

Trên cơ sở cách cảm, cách nghĩ của một thế hệ mới - những thanh niên trí thức Tây học giàu tài năng, nhiệt huyết đối với nền thi ca nước nhà, tinh thần mới của Thơ Mới là tìm kiếm một sự thay đổi, thoát ra khỏi cái chật hẹp tù túng, giả dối khô khan của khuôn sáo, bởi “tình tứ mới cần diễn ra trong khuôn khổ mới” [38]. - Cách cảm cách nghĩ của một thế hệ mới đã thay đổi. Thế hệ mới, trước sự thâm nhập mạnh mẽ và sâu rộng của văn hóa phương Tây, luôn khát khao được sống đúng, sống thật là chính mình, được nói lên suy nghĩ thật của riêng mình, thoát khỏi cái TA phi ngã bao thế kỉ nay đã trói buộc các thế hệ ông cha. Và thi ca, nơi tin cậy nhất để gửi gắm tâm tư sâu kín của tâm hồn, cũng thao thiết được thành thực: “Cái khát vọng cỏi trói cho thi ca chỉ là khát vọng được nói rõ những điều kín nhiệm u uất, cái khát vọng được thành thực.

Một khát vọng khẩn thiết đến đau đớn. - Sau nhiều thăng trầm, nhiều tranh luận gay gắt và mạnh mẽ trên thi đàn, thực tế đã khẳng định sự ra đời và phát triển tất yếu của một lối Thơ Mới. Và những quan niệm về thơ đã hình thành, dần đi đến các chuẩn mực, nguyên tắc cho lối thơ này. Từng bƣớc hoàn chỉnh và mở rộng hệ thống quan niệm về một mô hình thơ ca mới.

Vận động và hoàn chỉnh. Thơ Mới, trong cuộc đấu tranh “giành quyền sống” cho mình, đã thực sự tạo ra “ một cuộc cách mạng trong thi ca”. Lí luận thơ, với tư cách là một Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.