mở đầu cho thời kì Thơ Mới. Đúng như băn khoăn của Phan Khôi, tư tưởng duy tân thi ca và bài thơ Tình già của ông lập tức bị chỉ trích nặng nề. Thậm chí bị coi như một quái thai của thời đại, một điều sỉ nhục cho thơ ca! Ông Vân Bằng, trên tạp Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn chí An Nam số 39 (30.1932) đã phẫn nộ lên tiếng trong một bài báo có tựa đề: “Tôi thất vọng vì Phan Khôi”.1932, báo Phụ nữ tân văn số 153 có đăng một bức thư của Lưu Trọng Lư gửi Phan Khôi. Đây là lời hưởng ứng đầu tiên, là tiếng nói tha thiết của nhà thi sĩ trẻ đối với việc làm mang tính cách mạng của Phan Khôi.
Lưu Trọng Lư Viết: “Nếu cứ phải uốn nắn theo khuôn khổ chật hẹp như hiện tình thi ca nước nhà thì họ thất vọng biết dường nào. Vậy ta ngần ngừ gì nữa mà không mở rộng cái “lãnh thổ” kia ra, để mặc sức cho họ đem những cái gì thiên tài phú bẩm ra mà đua bơi, vẫy vùng…Trong cái lúc quá độ ắt phải như thế, có buông lửng, có phóng túng mới có thể phát triển hết những cái rất hay, rất quí, rất đẹp trong mình, tuy có nhiều lộn xộn, nhưng một ngày kia thành thục rồi, sẽ trở vào trong những cái nguyên tắc lề lối, rộng rãi hơn, tự do hơn. Dám khuyên tiên sinh nên mạnh dạn một lần nữa mà tiến lên đường” [52]. Kèm với bức thư là hai bài thơ viết theo lối mới, bài “Trên đường đời” kí tên Lưu Trọng Lư và bài “Vắng khách thơ” kí Thanh Tâm.1932) cũng hưởng ứng, lên tiếng kịch liệt đả kích thơ cũ, hô hào bênh vực cho thơ mới.1933) nhắc lại vấn đề này, khẳng định: “…Bỏ luật, niêm, đối, bỏ điển tích, sáo ngữ, nghĩa là tóm tắt, đừng bắt chước cổ nhân một cách nô lệ.
Thơ ca phải mới, mới văn thể, mới ý tưởng” [71]. Ngay sau đó, trên thi đàn, đã nổ ra một phong trào - một cuộc tranh luận gay gắt giữa hai phái: phái bênh vực và phái phản đối Thơ Mới. Các nhà lí luận - phê bình, các thi sĩ mới đã đăng đàn diễn thuyết “khẩu chiến”, tiếp tục viết những bài “bút chiến” tranh luận với “phái bênh vực thơ cũ” để tìm chỗ đứng xứng đáng cho thơ theo lối mới, mà theo họ là “phù hợp với bánh xe lịch sử”: Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn Trong bài Một thời đại trong thi ca [88], Hoài Thanh đã tường thuật tóm tắt cuộc tranh luận ấy như sau: “…Ngày 26 tháng 7 năm 1933, một nữ sĩ có tài và có gan, cô Nguyễn Thị Kiêm, đã lên diễn đàn Hội khuyến học Sài Gòn, hết sức tán dương Thơ Mới. Hội Khuyến học Sài Gòn thành lập đến bây giờ đã 25 năm.
Lần thứ nhất một bạn gái lên diễn đàn và cũng lần thứ nhất có một cuộc diễn thuyết được đông người nghe như thế. Nối gót cô Nguyễn Thị Kiêm còn nhiều diễn giả cũng theo một mục đích: giành lấy phần thắng cho Thơ Mới: Juin 1934: Ông Lưu Trọng Lư diễn thuyết tại nhà học hội Qui Nhơn Janvier 1935: Ông Đỗ Đức Vượng diễn thuyết tại Hội Trí tri Hà Nội. Janvier 1935: Cô Nguyễn Thị Kiêm lại diễn thuyết tại hội Khuyến học Sài Gòn để tranh luận với ông Nguyễn Văn Hanh. November 1935: Ông Vũ Đình Liên diễn thuyết tại hội Trí tri Nam Định.
Fesvrir 1936: Ông Trương Tửu diễn thuyết về thơ Bạch Nga tại hội Khai trí tiến đức Hà Nội. Trên báo chương cũng luôn luôn có những bài bênh vực, khích lệ thơ mới. Ông Lưu Trọng Lư gửi hai bức thư lên Khê Thượng nói chuyện thơ mới với Tản Đà. Ông Lê Tràng Kiều viết tám bài ca tụng các nhà thơ mới để trả lời ông Tùng Lâm và ông Thái Phỉ.
Ngoài ra còn bao nhiêu bài nữa…”. Đó là những phác họa của Hoài Thanh về cuộc tranh luận Thơ mới - Thơ cũ. Để làm rõ tính chất gay gắt, phức tạp của cuộc tranh luận có ý nghĩa văn học sử quan trọng này, chúng tôi xin được bổ sung những tư liệu khác với mong muốn làm rõ hơn quan điểm của những người bênh vực Thơ Mới trong khoảng thời gian 1932 - 1936, giai đoạn mà thơ Mới đang hình thành và giành quyền chiếm lĩnh thi đàn. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn Tháng 1.1933, Việt Sinh- Nhất Linh đăng bài Chế giễu các ông làm thơ cũ.
Phong hóa số 31, ngày 12. Phong hóa số Tết (24.1933) đăng lại bức thư của Lưu Trọng Lư gửi Phan Khôi và các bài thơ mới của Lưu Trọng Lư, Thế Lữ, Tân Việt và sau đó tiếp tục đăng Thơ Mới của Tứ Ly, Thế Lữ, Nhất Linh, Nguyễn Văn Kiện, Vũ Đình Liên, Đoàn Phú Tứ, Huy Thông.1933, Lưu Trọng Lư có bài Một cuộc cải cách về thi ca in trong tập Người sơn nhân, sau đó đăng lại trên Phụ nữ tân văn số 216, ngày 15.1933, cô Nguyễn Thị Kiêm đăng đàn tại Hội Khuyến học Sài gòn tán dương Thơ Mới. Phụ nữ tân văn số 210, ngày 3.1933 đăng bài Nghe cô Nguyễn Thị Kiêm diễn thuyết của Bà Nguyễn Đức Nhuận ca ngợi cô Nguyễn Thị Kiêm. Bài diễn thuyết của cô Nguyễn Thị Kiêm đăng trên Phụ nữ tân văn số 211, ngày 10.1933 và số 212, ngày 24.1933, An Diễn có bài Lối thơ mới khẳng định "Lối thơ mới là một cái khuynh hướng đương phát triển trong văn giới An nam".
Phụ nữ tân văn số 207, ngày 6.1933, Nguyễn Thị Kiêm có bài Bức thư gửi cho tất cả ai ưa hay là ghét bỏ lối thơ mới đăng trên Phụ nữ tân văn số 228, ngày14.1934, Lưu Trọng Lư diễn thuyết tại nhà Học hội Quy Nhơn. Bài diễn thuyết được đặt tên Phong trào Thơ Mới được trích đăng trên Tiểu thuyết thứ bảy số 27, ngày 1.1934, Hoài Thanh có bài Thơ Mới khẳng định "Thơ Mới không những có, mà lại có những tay thi sĩ có tài sản xuất nhiều tác phẩm rất giá trị nữa". Tiểu thuyết thứ bảy số 31, ngày 29. Tất nhiên là các học giả bênh vực thơ cũ cũng tranh luận rất quyết liệt để bảo vệ thơ cũ, bài xích thơ mới.
Các ông Tân Việt, Tản Đà, Hoàng Duy Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn Từ, Nguyễn Văn Hanh, Tường Vân và Phi Vân, Thái Phỉ, Huỳnh Thúc Kháng… đều đã có bài viết hoặc diễn thuyết bày tỏ quan điểm bênh vực thơ cũ của mình. Tuy vậy, trước sự bành trướng mãnh liệt của Thơ Mới, trước những sự hô hào rầm rộ của những người trong phái Thơ Mới, dù làng thơ cũ đã có phản ứng, cũng không sao cứu vãn được tình thế. Cuộc đấu tranh đã đến hồi không ngang sức. Thơ Mới đã thắng thế.
Năm 1936, Lê Tràng Kiều, trong lời đề tựa Những áng văn hay đã đề nghị nên xóa bỏ hai chữ “Thơ Mới” vì “Cuộc cách mệnh về thi ca nay đã yên lặng như nước hồ thu”, thơ ca đã định hình theo lối mới. Còn tác giả của Thi nhân Việt Nam, khi tổng kết “Một thời đại trong thi ca” năm 1941, đã gọi cuộc tranh luận ấy là “cuộc đại náo trong làng thơ” và nhận định tình hình: “Thơ Mới đã đấu tranh gắt gao với thơ cũ, một bên giành quyền sống, một bên giữ quyền sống. Cuộc đấu tranh kéo dài cho đến ngày Thơ Mới toàn thắng… Bước sang năm 1936 sự toàn thắng của Thơ Mới đã rõ rệt ” [88]. Có thể nói, các bài viết, các bài diễn thuyết về quan điểm, quan niệm thơ đã tạo nên một đời sống văn học vô cùng sôi động, một không khí thi đàn nóng bỏng trong những năm tháng này.
Và không còn nghi ngờ gì nữa, nó góp phần quan trọng vào việc tìm ra một lối đi, một thế đứng cho Thơ Mới, đồng thời cũng hỗ trợ sáng tác, góp phần không nhỏ vào thắng lợi của Thơ Mới - một xu thế tất yêú của thi ca thời đại, trong sự vận động chung của văn học trước những biến động dữ dội của đời sống xã hội. Cũng qua cuộc tranh luận Thơ mới - Thơ cũ trên thi đàn, dần hình thành, tạo nên một diện mạo riêng cho lí luận về thơ… Có thể ghi nhận những vấn đề chính của các quan niệm về thơ ở chặng này: - Sự gò bó, chật hẹp, lạc hậu của thơ cũ trong khuôn khổ của niêm, luật, đối… trước xu thế mới, tình hình xã hội mới và nhu cầu văn chương nghệ Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.vn thuật mới của công chúng đã không còn phù hợp, nhất thiết phải cách mạng, phải thay đổi. - Thơ Mới ra đời như một đòi hỏi tất yếu có tính thời đại. Được phôi thai từ những năm hai mươi của thế kỉ, Thơ mới bùng nổ từ 1932 và đấu tranh mạnh mẽ cho sự tồn tại của mình trước thành trì bảo thủ và kiên cố là thơ cũ.
Trên cơ sở cách cảm, cách nghĩ của một thế hệ mới - những thanh niên trí thức Tây học giàu tài năng, nhiệt huyết đối với nền thi ca nước nhà, tinh thần mới của Thơ Mới là tìm kiếm một sự thay đổi, thoát ra khỏi cái chật hẹp tù túng, giả dối khô khan của khuôn sáo, bởi “tình tứ mới cần diễn ra trong khuôn khổ mới” [38]. - Cách cảm cách nghĩ của một thế hệ mới đã thay đổi. Thế hệ mới, trước sự thâm nhập mạnh mẽ và sâu rộng của văn hóa phương Tây, luôn khát khao được sống đúng, sống thật là chính mình, được nói lên suy nghĩ thật của riêng mình, thoát khỏi cái TA phi ngã bao thế kỉ nay đã trói buộc các thế hệ ông cha. Và thi ca, nơi tin cậy nhất để gửi gắm tâm tư sâu kín của tâm hồn, cũng thao thiết được thành thực: “Cái khát vọng cỏi trói cho thi ca chỉ là khát vọng được nói rõ những điều kín nhiệm u uất, cái khát vọng được thành thực.
Một khát vọng khẩn thiết đến đau đớn. - Sau nhiều thăng trầm, nhiều tranh luận gay gắt và mạnh mẽ trên thi đàn, thực tế đã khẳng định sự ra đời và phát triển tất yếu của một lối Thơ Mới. Và những quan niệm về thơ đã hình thành, dần đi đến các chuẩn mực, nguyên tắc cho lối thơ này. Từng bƣớc hoàn chỉnh và mở rộng hệ thống quan niệm về một mô hình thơ ca mới.
Vận động và hoàn chỉnh. Thơ Mới, trong cuộc đấu tranh “giành quyền sống” cho mình, đã thực sự tạo ra “ một cuộc cách mạng trong thi ca”. Lí luận thơ, với tư cách là một Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – Đại học Thái Nguyên http://www.
