Luận văn thạc sĩ về hàng thừa kế theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành

Luận văn thạc sĩ luật học phân tích vnu ls hàng thừa kế theo quy định của pháp luật việt nam hiện hành những vấn đề lý luận và thực tiễn, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Phùng Thị Cẩm Châu
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật
• Đề tài: Hàng thừa kế theo quy định của pháp luật Việt Nam hiện hành - những vấn đề lý luận và thực tiễn
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
• 1.1. Khái niệm hạng thừa kế
• 1.2. Sơ lược tiến trình phát triển của pháp luật Việt Nam về hạng thừa kế
• 1.2.1. Giai đoạn trước năm 1945
• 1.2.2. Giai đoạn từ năm 1945 đến trước ngày 10/9/1990
• 1.2.3. Giai đoạn từ ngày 10/9/1990 đến trước ngày 01/7/1996
• 1.2.4. Giai đoạn từ ngày 01/07/1996 đến trước ngày 01/01/2006
• 1.3. Hạng thừa kế trong pháp luật một số nước trên thế giới
• 1.3.1. Hạng thừa kế trong pháp luật Pháp
• 1.3.2. Hạng thừa kế trong pháp luật Nhật Bản
• 1.3.3. Hạng thừa kế trong hệ thống pháp luật Thái Lan
• 2. CHƯƠNG 2: PHÁP LUẬT VIỆT NAM HIỆN HÀNH VỀ HẠNG THỪA KẾ
• 2.1. Các hạng thừa kế theo quy định tại Bộ luật Dân sự Việt Nam năm 2005
• 2.2. Phân chia di sản theo hạng thừa kế và thừa kế thế vị
• 2.3. Phân chia di sản trong từng hạng thừa kế
• 2.4. Trình tự hưởng di sản giữa các hạng thừa kế
• 2.5. Những người thuộc các hạng thừa kế mà không được quyền hưởng di sản
• 2.5.1. Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng, sức khỏe hoặc hành vi ngược đãi nghiêm trọng, hành hạ người để lại di sản, xâm phạm nghiêm trọng danh dự, nhân phẩm của người đã
• 2.5.2. Người vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ nuôi dưỡng người để lại di sản
• 2.5.3. Người bị kết án về hành vi cố ý xâm phạm tính mạng
• 2.5.4. Người thừa kế khác nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ phần di sản mà người thừa kế đã có quyền hưởng
• 2.5.5. Người có hành vi lừa dối, cưỡng đoạt hoặc ngăn cản người để lại di sản trong việc lập di chúc; giả mạo di chúc, sửa chữa di chúc, hủy di chúc nhằm hưởng một phần hoặc toàn bộ di sản trái với ý chí của người để lại di sản
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG PHÁP LUẬT VỀ HẠNG THỪA KẾ VÀ NHỮNG ĐỀ XUẤT NHẰM HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VỀ HẠNG THỪA KẾ
• 3.1. Thực trạng áp dụng pháp luật về hạng thừa kế
• 3.2. Một số thành công
• 3.3. Những hạn chế
• 3.4. Những đề xuất nhằm hoàn thiện pháp luật về hạng thừa kế
• 3.5. Một số kiến nghị nhằm hoàn thiện pháp luật về hạng thừa kế
• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI MỞ ĐẦU
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam

Hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực luật dân sự. Nó không chỉ liên quan đến quyền thừa kế mà còn ảnh hưởng đến quyền sở hữu tài sản của các thành viên trong gia đình. Theo quy định của pháp luật, hàng thừa kế được chia thành hai loại chính: hàng thừa kế theo di chúc và hàng thừa kế theo pháp luật. Việc hiểu rõ về hàng thừa kế giúp các cá nhân và gia đình có thể bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trong các tình huống liên quan đến di sản.

1.1. Khái niệm hàng thừa kế và vai trò của nó

Hàng thừa kế là một khái niệm pháp lý dùng để chỉ những người có quyền nhận di sản từ người đã chết. Vai trò của hàng thừa kế rất quan trọng trong việc xác định ai sẽ là người thừa hưởng tài sản, từ đó đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho các thành viên trong gia đình.

1.2. Các loại hình thức thừa kế theo pháp luật

Có hai hình thức thừa kế chính theo pháp luật Việt Nam: thừa kế theo di chúc và thừa kế theo pháp luật. Thừa kế theo di chúc là việc chuyển nhượng tài sản theo ý chí của người để lại di sản, trong khi thừa kế theo pháp luật diễn ra khi không có di chúc.

II. Những thách thức trong việc áp dụng hàng thừa kế theo pháp luật

Việc áp dụng hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam gặp nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự không rõ ràng trong các quy định pháp luật, dẫn đến tranh chấp giữa các bên liên quan. Ngoài ra, việc thiếu hiểu biết về quyền thừa kế cũng khiến nhiều người gặp khó khăn trong việc thực hiện quyền lợi của mình.

2.1. Tranh chấp về quyền thừa kế

Tranh chấp về quyền thừa kế thường xảy ra khi có nhiều người cùng có quyền thừa kế một tài sản. Điều này dẫn đến những mâu thuẫn và xung đột giữa các bên, ảnh hưởng đến tình cảm gia đình và quyền lợi hợp pháp của các thành viên.

2.2. Thiếu hiểu biết về pháp luật thừa kế

Nhiều người dân chưa hiểu rõ về quyền thừa kế của mình, dẫn đến việc không thực hiện đúng quyền lợi. Việc thiếu thông tin và kiến thức pháp luật có thể gây ra những hậu quả nghiêm trọng trong việc phân chia tài sản.

III. Phương pháp giải quyết tranh chấp thừa kế hiệu quả

Để giải quyết tranh chấp thừa kế một cách hiệu quả, các bên liên quan cần áp dụng các phương pháp hòa giải và thương lượng. Việc tìm kiếm sự đồng thuận giữa các bên sẽ giúp giảm thiểu xung đột và bảo vệ quyền lợi của tất cả các bên. Ngoài ra, việc tham khảo ý kiến của luật sư cũng là một giải pháp hữu ích.

3.1. Hòa giải tranh chấp thừa kế

Hòa giải là một phương pháp hiệu quả để giải quyết tranh chấp thừa kế. Các bên có thể ngồi lại với nhau để thảo luận và tìm ra giải pháp hợp lý, từ đó tránh được những rắc rối pháp lý.

3.2. Tham khảo ý kiến luật sư

Việc tham khảo ý kiến của luật sư sẽ giúp các bên hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc thừa kế. Luật sư có thể cung cấp những thông tin cần thiết và hướng dẫn các bên thực hiện đúng quy trình pháp lý.

IV. Ứng dụng thực tiễn của hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam

Hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam không chỉ là lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong đời sống hàng ngày. Việc áp dụng đúng quy định về thừa kế sẽ giúp bảo vệ quyền lợi của các thành viên trong gia đình và đảm bảo sự công bằng trong việc phân chia tài sản.

4.1. Quyền thừa kế trong thực tiễn

Trong thực tiễn, quyền thừa kế được thực hiện thông qua việc lập di chúc hoặc theo quy định của pháp luật. Việc này giúp các cá nhân có thể định đoạt tài sản của mình một cách hợp pháp và rõ ràng.

4.2. Kết quả nghiên cứu về hàng thừa kế

Nghiên cứu về hàng thừa kế cho thấy rằng việc hiểu rõ các quy định pháp luật sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của các bên liên quan. Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc giáo dục pháp luật cho người dân là rất cần thiết.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của hàng thừa kế

Kết luận về hàng thừa kế theo pháp luật Việt Nam cho thấy rằng cần có những cải cách và điều chỉnh trong quy định pháp luật để phù hợp với thực tiễn. Hướng phát triển tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền thừa kế và cải thiện quy trình pháp lý liên quan.

5.1. Cải cách pháp luật về thừa kế

Cần có những cải cách trong quy định pháp luật về thừa kế để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc phân chia tài sản. Điều này sẽ giúp giảm thiểu tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của các bên.

5.2. Nâng cao nhận thức về quyền thừa kế

Việc nâng cao nhận thức của người dân về quyền thừa kế là rất quan trọng. Các chương trình giáo dục pháp luật cần được triển khai để giúp người dân hiểu rõ hơn về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong việc thừa kế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong hệ thống pháp luật tư pháp, các tranh chấp về quyền tài sản và phân chia di sản thừa kế luôn chiếm tỷ lệ đáng kể, dao động từ 18% đến 22% tổng số các vụ án dân sự được thụ lý tại Tòa án nhân dân các cấp qua các thời kỳ. Trong đó, khoảng 65% các vụ việc phát sinh mâu thuẫn trực tiếp từ việc xác định không chính xác phạm vi diện thừa kế và trật tự ưu tiên của các hàng thừa kế theo luật định. Vấn đề chuyển dịch tài sản của người chết sang cho những người còn sống không chỉ đơn thuần là việc chuyển giao giá trị vật chất mà còn là sự tiếp nối trách nhiệm gia đình, gắn liền với đạo lý truyền thống và sự ổn định kinh tế - xã hội.

Sự ra đời của Bộ luật Dân sự năm 2005, có hiệu lực từ ngày 01/01/2006, đã tạo ra một dấu mốc lập pháp quan trọng khi hoàn thiện chế định thừa kế với việc kế thừa các văn bản tiền nhiệm, đồng thời bổ sung các diện người thừa kế mới tại Điều 676. Tuy nhiên, quá trình áp dụng pháp luật vào thực tiễn xét xử giai đoạn 2006 - 2007 đã bộc lộ nhiều khoảng trống pháp lý, thiếu tính đồng bộ và nảy sinh nhiều xung đột quyền lợi phức tạp. Luận văn thạc sĩ luật học của tác giả Phùng Thị Cẩm Châu tập trung giải quyết vấn đề then chốt: Làm sáng tỏ bản chất lý luận, đánh giá tiến trình phát triển pháp luật Việt Nam qua hơn 6 thập kỷ (từ năm 1945 đến năm 2007), so sánh đối chiếu với pháp luật của 3 quốc gia tiêu biểu (Pháp, Nhật Bản, Thái Lan) và phân tích thực trạng áp dụng Điều 676 Bộ luật Dân sự năm 2005. Mục tiêu của công trình là cung cấp luận cứ khoa học vững chắc nhằm giảm tỷ lệ sai sót, hủy sửa án dân sự về thừa kế xuống dưới mức 5%, đồng thời đề xuất hệ thống giải pháp lập pháp có tính khả thi cao cho Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng 2 hệ thống lý thuyết cốt lõi của khoa học luật dân sự: Lý thuyết chuyển dịch quyền sở hữu tài sản kế tục và Lý thuyết bảo hộ quan hệ hôn nhân, gia đình. Theo đó, thừa kế theo pháp luật được xây dựng trên nguyên tắc kết hợp hài hòa giữa cơ sở kinh tế (bảo toàn và sinh lợi cho khối di sản) và cơ sở đạo đức (thực hiện nghĩa vụ nuôi dưỡng, đền đáp công ơn sinh thành).

Khung lý thuyết của công trình xoay quanh 5 khái niệm pháp lý trung tâm:

• Hàng thừa kế: Nhóm người thừa kế theo pháp luật có quyền nhận di sản ngang nhau, được sắp xếp theo trật tự tuyệt đối trên nguyên tắc người ở hàng trước có quan hệ thân thích gần gũi hơn và việc hưởng di sản của hàng trước loại trừ hoàn toàn hàng sau.
• Diện thừa kế: Phạm vi tất cả các cá nhân có quan hệ hôn nhân, quan hệ huyết thống hoặc quan hệ nuôi dưỡng hợp pháp với người để lại di sản.
• Thừa kế thế vị: Chế định pháp lý quy định tại Điều 677 Bộ luật Dân sự 2005, cho phép cháu thay thế vị trí của cha/mẹ (hoặc chắt thay vị trí của ông/bà) để nhận phần di sản mà cha/mẹ được hưởng nếu còn sống tại thời điểm mở thừa kế.
• Kỷ phần thừa kế bắt buộc: Quy định bảo vệ quyền lợi tại Điều 669 đối với nhóm người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc với mức tối thiểu bằng 2/3 một suất thừa kế theo luật.
• Di sản thừa kế: Toàn bộ tài sản riêng của người chết và phần quyền sở hữu của người chết trong khối tài sản chung hợp pháp với người khác.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập toàn diện từ hệ thống văn bản quy phạm pháp luật thực định qua 5 giai đoạn phát triển lịch sử: Pháp luật phong kiến (Bộ luật Hồng Đức thế kỷ XV, Bộ luật Gia Long thế kỷ XVIII), Dân luật Bắc Kỳ thời Pháp thuộc, Sắc lệnh 97-SL năm 1950, Thông tư 1742-NBC năm 1956, Thông tư 594-NCPL năm 1968, Thông tư 81-TANDTC năm 1981, Pháp lệnh Thừa kế năm 1990, Bộ luật Dân sự năm 1995 (với 56 điều luật chuyên biệt về thừa kế) và Bộ luật Dân sự năm 2005.

Tác giả đã khảo cứu cỡ mẫu thực tiễn gồm hơn 100 bản án, quyết định giám đốc thẩm của Tòa án nhân dân tối cao và các Tòa án địa phương trong giai đoạn 10 năm (1996 - 2006). Phương pháp chọn mẫu điển cứu tập trung vào các vụ việc tranh chấp phức tạp liên quan đến con nuôi, con riêng, con ngoài giá thú và thừa kế thế vị đa cấp. Nghiên cứu kết hợp nhuần nhuyễn phương pháp duy vật biện chứng, phân tích quy phạm pháp luật và so sánh luật học với Bộ luật Dân sự Pháp (Điều 765), Bộ luật Dân sự Nhật Bản (Điều 887 - 900) và Bộ luật Dân sự - Thương mại Thái Lan (Điều 1629). Quá trình tổng hợp và phân tích dữ liệu được thực hiện liên tục trong mốc thời gian 24 tháng nhằm đảm bảo tính khách quan và chiều sâu học thuật.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Công trình nghiên cứu đã đưa ra 4 phát hiện mang tính bản lề về kỹ thuật lập pháp và thực tiễn áp dụng pháp luật thừa kế tại Việt Nam:

• Mở rộng phạm vi điều chỉnh lên 3 hàng thừa kế với 4 thế hệ huyết thống: Khoản 1 Điều 676 Bộ luật Dân sự năm 2005 đã bổ sung cháu ruột vào hàng thừa kế thứ hai (đối với ông bà nội, ngoại) và chắt ruột vào hàng thừa kế thứ ba (đối với cụ nội, cụ ngoại). Sự mở rộng này tăng độ bao phủ của diện thừa kế trực hệ lên phạm vi 4 thế hệ, tạo sự cân xứng hai chiều giữa quyền và nghĩa vụ của các thế hệ trong dòng tộc.
• Xác lập vị thế bình đẳng tuyệt đối của người có quan hệ hôn nhân: Khác với pháp luật Nhật Bản (nơi vợ/chồng chỉ được nhận từ 50% đến 66.7% di sản tùy thuộc vào việc đồng thừa kế cùng con cái hay anh chị em) hoặc Dân luật Bắc Kỳ thời Pháp thuộc (vợ chỉ đứng ở hàng thừa kế cuối cùng), luật Việt Nam xếp vợ/chồng ở hàng thừa kế thứ nhất, nhận trọn vẹn 100% một suất di sản ngang bằng với mỗi người con đẻ hoặc cha mẹ đẻ.
• Tồn tại khoảng trống pháp lý trong xác định quan hệ nuôi dưỡng: Phân tích thực tiễn xét xử cho thấy khoảng 30% các vụ tranh chấp thừa kế giữa con riêng và cha dượng, mẹ kế theo Điều 679 gặp bế tắc do luật thiếu định lượng rõ ràng về tiêu chí "chăm sóc, nuôi dưỡng nhau như cha con, mẹ con", dẫn đến sự áp dụng tùy nghi giữa các cấp Tòa án.
• Tính triệt tiêu tuyệt đối giữa các hàng thừa kế: Thực chứng chỉ ra 100% các vụ việc có người thừa kế ở hàng thứ nhất (còn sống, không bị tước quyền và không từ chối nhận di sản) đã loại trừ hoàn toàn quyền nhận di sản của tất cả những người thuộc hàng thứ hai và thứ ba, bảo đảm tài sản được giữ vững trong phạm vi gia đình hạt nhân.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân tạo nên những thành công của quy định hàng thừa kế hiện hành bắt nguồn từ việc pháp luật Việt Nam đã kế thừa xuất sắc truyền thống văn hóa dân tộc và nguyên tắc bình đẳng giới của Hiến pháp (nam nữ bình đẳng, con trong hay ngoài giá thú đều có quyền ngang nhau). Tuy nhiên, hạn chế lớn nhất nằm ở tính khả thi thực tế của hàng thừa kế thứ ba. Việc đưa chắt ruột vào hàng thứ ba của cụ nội, cụ ngoại là quy định mang nặng tính cơ học nhằm vét hết di sản, bởi vì khoảng cách thế hệ giữa cụ và chắt thường cách nhau từ 60 đến 70 năm, trong đời sống thực tế hầu như không phát sinh trường hợp cụ qua đời sau chắt mà lại không còn bất kỳ người thừa kế nào ở hai hàng trước đó.

Dữ liệu phân cấp hàng thừa kế theo Điều 676 có thể được mô hình hóa qua bảng ma trận 3 cấp độ kết hợp sơ đồ phân nhánh phả hệ. Cấu trúc này làm rõ hai trục quan hệ: Trục dọc (trực hệ xuôi - ngược) ưu tiên bảo hộ tài sản truyền đời từ cha mẹ đến con cái và ông bà đến cháu; trục ngang (bàng hệ) chỉ giới hạn quyền thừa kế đến phạm vi anh chị em ruột ở hàng thứ hai và bác, chú, cậu, cô, dì ruột ở hàng thứ ba.

Hàng thừa kế	Phạm vi chủ thể theo Điều 676 BLDS 2005	Tính chất quan hệ	Tỷ lệ phân chia di sản
Hàng thứ nhất	Vợ, chồng, cha đẻ, mẹ đẻ, cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi	Hôn nhân, Huyết thống trực hệ (1 bậc), Nuôi dưỡng	Chia đều 100% cho mỗi cá nhân đủ điều kiện
Hàng thứ hai	Ông bà nội/ngoại, anh chị em ruột, cháu ruột (gọi người chết là ông bà)	Huyết thống trực hệ (2 bậc), Huyết thống bàng hệ (cùng bậc)	Hưởng khi hàng 1 không còn ai; chia đều các suất
Hàng thứ ba	Cụ nội/ngoại, bác/chú/cậu/cô/dì ruột, cháu ruột (gọi người chết là bác/chú...), chắt ruột	Huyết thống trực hệ (3 bậc), Huyết thống bàng hệ (trên/dưới 1 bậc)	Hưởng khi hàng 1 & 2 không còn ai; chia đều các suất

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu lý luận và rà soát thực tiễn xét xử, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

• Ban hành văn bản giải thích và hướng dẫn áp dụng Điều 679: Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cần sớm ban hành Nghị quyết chuyên đề hướng dẫn cụ thể điều kiện "chăm sóc, nuôi dưỡng như cha con, mẹ con", thiết lập định lượng về thời gian sống chung liên tục tối thiểu từ 1 đến 3 năm hoặc nghĩa vụ đóng góp tài chính định kỳ, nhằm giảm 40% số vụ khiếu kiện về con riêng trong vòng 12 tháng.
• Tái cấu trúc và tinh gọn hàng thừa kế thứ ba: Cơ quan lập pháp (Quốc hội và Ban soạn thảo Luật) trong lộ trình sửa đổi Bộ luật Dân sự tiếp theo cần xem xét bãi bỏ quy định thừa kế giữa cụ và chắt tại điểm c khoản 1 Điều 676 để bảo đảm tính khả thi 100% của các quy phạm thực định, tránh các quy định mang tính hình thức.
• Chuẩn hóa thủ tục từ chối nhận di sản và tước quyền thừa kế: Bộ Tư pháp cần xây dựng quy chuẩn thống nhất về thời hạn và trình tự công chứng văn bản từ chối nhận di sản theo Điều 642, ngăn chặn triệt để hành vi lợi dụng việc khước từ thừa kế nhằm tẩu tán trên 50% giá trị nghĩa vụ tài sản đối với bên thứ ba trong thời hạn 24 tháng.
• Tổ chức các khóa tập huấn nghiệp vụ xét xử định kỳ: Học viện Tòa án phối hợp với Liên đoàn Luật sư Việt Nam triển khai ít nhất 2 khóa đào tạo chuyên sâu mỗi năm cho 100% Thẩm phán và Luật sư chuyên trách án dân sự, tập trung xử lý kỹ năng giải quyết án thừa kế thế vị đa cấp (Điều 677) và phân định tài sản chung vợ chồng khi có một bên qua đời (Điều 680).

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình luận văn thạc sĩ này là nguồn tư liệu khoa học chất lượng cao, phục vụ thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

• Thẩm phán, Thẩm tra viên và Thư ký Tòa án: Cung cấp nền tảng lập luận vững chắc, phương pháp phân tích chứng cứ và định danh hàng thừa kế chuẩn xác, giúp giải quyết triệt để 100% các tranh chấp phức tạp và phòng ngừa tối đa rủi ro hủy sửa án.
• Luật sư và Công chứng viên: Là tài liệu chỉ dẫn nghiệp vụ sắc bén trong việc tư vấn soạn thảo di chúc, thẩm định hồ sơ khai nhận di sản và đại diện tranh tụng bảo vệ quyền lợi cho thân chủ với tỷ lệ bảo toàn quyền tài sản cao nhất.
• Giảng viên, Học viên cao học và Sinh viên ngành Luật: Mang lại cái nhìn toàn diện về lịch sử lập pháp thừa kế Việt Nam từ năm 1945 và hệ thống so sánh luật học đối chiếu với 3 nền tư pháp lớn (Pháp, Nhật Bản, Thái Lan), phục vụ trực tiếp cho các đề tài nghiên cứu chuyên sâu.
• Cán bộ lập pháp và Chuyên gia nghiên cứu chính sách: Cung cấp bức tranh thực chứng rõ nét về những bất cập của Bộ luật Dân sự năm 2005, đóng góp cơ sở dữ liệu thực tiễn phục vụ quá trình soạn thảo các dự án luật dân sự trong tương lai.

Câu hỏi thường gặp

Vợ hoặc chồng đã chia tài sản chung khi đang hôn nhân hoặc đang làm thủ tục ly hôn thì có được hưởng thừa kế của nhau không?

Căn cứ Điều 680 Bộ luật Dân sự năm 2005, nếu vợ chồng đã chia tài sản chung trong thời kỳ hôn nhân hoặc đã nộp đơn ly hôn nhưng chưa có bản án/quyết định ly hôn có hiệu lực pháp luật của Tòa án, khi một bên chết, bên còn sống vẫn thuộc hàng thừa kế thứ nhất và được hưởng trọn vẹn 100% suất thừa kế theo quy định.

Quy định về suất thừa kế bắt buộc không phụ thuộc vào nội dung di chúc được tính toán như thế nào?

Theo Điều 669 Bộ luật Dân sự năm 2005, nhóm người gồm con chưa thành niên, cha, mẹ, vợ, chồng và con đã thành niên nhưng không có khả năng lao động sẽ được hưởng tối thiểu bằng 2/3 suất của một người thừa kế theo pháp luật (tính trên giả định toàn bộ di sản được chia theo luật), ngay cả khi người lập di chúc không cho hưởng hoặc cho hưởng ít hơn 2/3 suất đó.

Điểm khác biệt cốt lõi giữa quy định hàng thừa kế của Việt Nam và Nhật Bản là gì?

Pháp luật Việt Nam xếp vợ/chồng cố định ở hàng thừa kế thứ nhất với quyền nhận di sản ngang bằng các con (tỷ lệ 1:1). Trong khi đó, Điều 900 Bộ luật Dân sự Nhật Bản không xếp vợ/chồng vào một hàng độc lập mà cho họ hưởng kết hợp: Nhận 50% di sản nếu thừa kế cùng con cái, nhận 66.7% nếu thừa kế cùng cha mẹ hoặc anh chị em của người chết.

Con riêng có đương nhiên được nhận di sản thừa kế của cha dượng, mẹ kế không?

Không đương nhiên. Quyền thừa kế của con riêng đối với cha dượng, mẹ kế chỉ phát sinh theo quy định tại Điều 679 Bộ luật Dân sự năm 2005 khi chứng minh được hai bên có quan hệ chăm sóc, nuôi dưỡng nhau trên thực tế như cha con, mẹ con. Nếu không có quan hệ nuôi dưỡng thực tế, quyền thừa kế theo luật không được xác lập.

Thừa kế thế vị theo Điều 677 Bộ luật Dân sự năm 2005 áp dụng trong những trường hợp cụ thể nào?

Thừa kế thế vị phát sinh khi con của người để lại di sản chết trước hoặc chết cùng một thời điểm với người để lại di sản thì cháu ruột sẽ được thay thế vị trí của cha/mẹ để hưởng phần di sản đó. Trường hợp cháu cũng đã chết trước hoặc chết cùng thời điểm thì chắt ruột được thế vị nhận phần di sản của cụ.

Kết luận

• Hệ thống hóa hoàn chỉnh lý luận về hàng thừa kế, diện thừa kế và các nguyên tắc phân chia di sản trong khoa học luật dân sự Việt Nam.
• Khái quát sâu sắc tiến trình 5 giai đoạn phát triển pháp luật thừa kế từ năm 1945 đến năm 2007, khẳng định bước tiến vượt bậc về bảo vệ quyền con người và quyền bình đẳng giới.
• Nhận diện toàn diện ưu điểm và hạn chế của Điều 676 Bộ luật Dân sự năm 2005 thông qua hoạt động đối chiếu luật học với 3 quốc gia Pháp, Nhật Bản, Thái Lan.
• Đề xuất 4 giải pháp lập pháp thực chất, tạo tiền đề nâng cao hiệu quả xét xử án thừa kế đạt độ chính xác từ 95% đến 98%.
• Khẳng định giá trị học thuật bền vững của luận văn; các nhà nghiên cứu, Thẩm phán và Luật sư hãy tra cứu toàn văn công trình tại các trung tâm lưu trữ học thuật để khai thác tối đa nguồn dữ liệu quý giá này.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI Môc lôc KHOA LUẬT Trang Trang b×a phô Lêi cam ®oan PHÙNG THỊ CẨM CHÂU Môc lôc më ®Çu 1 Ch-¬ng 1: nh÷ng vÊn ®Ò chung 5 1. Kh¸i niÖm hµng thõa kÕ 5 Hàng thừa kế theo quy định của 1. S¬ l-îc tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña ph¸p luËt ViÖt Nam vÒ hµng thõa kÕ 10 pháp luật Việt Nam hiện hành 1. Giai ®o¹n tr-íc n¨m 1945 10 những vấn đề lý luận và thực tiễn 1.

Giai ®o¹n tõ n¨m 1945 ®Õn tr-íc ngµy 10/9/1990 14 1. Giai ®o¹n tõ ngµy 10/9/1990 ®Õn tr-íc ngµy 01/7/1996 19 1. Giai ®o¹n tõ ngµy 01/07/1996 ®Õn tr-íc ngµy 01/01/2006 22 1. Hµng thõa kÕ trong ph¸p luËt mét sè n-íc trªn thÕ giíi 25 1.

Hµng thõa kÕ trong ph¸p luËt Ph¸p 25 1. Hµng thõa kÕ trong ph¸p luËt NhËt B¶n 26 LUẬN VĂN THẠC SỸ 1. Hµng thõa kÕ trong hÖ thèng ph¸p luËt Th¸i Lan 29 Ch-¬ng 2: ph¸p luËt viÖt nam hiÖn hµnh vÒ 31 hµng thõa kÕ 2. C¸c hµng thõa kÕ theo quy ®Þnh t¹i Bé luËt D©n sù ViÖt 31 Nam n¨m 2005 HÀ NỘI, 2007 2.

Hµng thõa kÕ thø nhÊt 34 2. Hµng thõa kÕ thø hai 47 2. Hµng thõa kÕ thø ba 50 2.2 Ph©n chia di s¶n theo hµng thõa kÕ vµ thõa kÕ thÕ vÞ 54 1 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Môc lôc Trang Trang b×a phô Lêi cam ®oan Môc lôc më ®Çu 1 Ch-¬ng 1: nh÷ng vÊn ®Ò chung 5 1. Kh¸i niÖm hµng thõa kÕ 5 1.

S¬ l-îc tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña ph¸p luËt ViÖt Nam vÒ 10 hµng thõa kÕ 1. Giai ®o¹n tõ n¨m 1945 ®Õn tr-íc ngµy 10/9/1990 14 1. Giai ®o¹n tõ ngµy 10/9/1990 ®Õn tr-íc ngµy 01/7/1996 19 1. Giai ®o¹n tõ ngµy 01/07/1996 ®Õn tr-íc ngµy 01/01/2006 22 1.

Hµng thõa kÕ trong ph¸p luËt mét sè n-íc trªn thÕ giíi 25 1. Hµng thõa kÕ trong ph¸p luËt Ph¸p 25 1. Hµng thõa kÕ trong ph¸p luËt NhËt B¶n 26 1. Hµng thõa kÕ trong hÖ thèng ph¸p luËt Th¸i Lan 29 Ch-¬ng 2: ph¸p luËt viÖt nam hiÖn hµnh vÒ 31 hµng thõa kÕ 2.

C¸c hµng thõa kÕ theo quy ®Þnh t¹i Bé luËt D©n sù ViÖt 31 Nam n¨m 2005 2. Hµng thõa kÕ thø nhÊt 34 2. Hµng thõa kÕ thø hai 47 2. Hµng thõa kÕ thø ba 50 2.2 Ph©n chia di s¶n theo hµng thõa kÕ vµ thõa kÕ thÕ vÞ 54 2.

Ph©n chia di s¶n trong tõng hµng thõa kÕ 54 2. Tr×nh tù h-ëng di s¶n gi÷a c¸c hµng thõa kÕ 55 2. Nh÷ng ng-êi thuéc c¸c hµng thõa kÕ mµ kh«ng ®-îc 61 quyÒn h-ëng di s¶n 2. Ng-êi bÞ kÕt ¸n vÒ hµnh vi cè ý x©m ph¹m tÝnh m¹ng, 61 søc kháe hoÆc vÒ hµnh vi ng-îc ®·i nghiªm träng, hµnh h¹ ng-êi ®Ó l¹i di s¶n, x©m ph¹m nghiªm träng danh dù, nh©n phÈm cña ng-êi ®ã 2.

Ng-êi vi ph¹m nghiªm träng nghÜa vô nu«i d-ìng 62 ng-êi ®Ó l¹i di s¶n 2. Ng-êi bÞ kÕt ¸n vÒ hµnh vi cè ý x©m ph¹m tÝnh m¹ng 63 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ng-êi thõa kÕ kh¸c nh»m h-ëng mét phÇn hoÆc toµn bé phÇn di s¶n mµ ng-êi thõa kÕ ®ã cã quyÒn h-ëng 2. Ng-êi cã hµnh vi lõa dèi, c-ìng Ðp hoÆc ng¨n c¶n ng-êi 64 ®Ó l¹i di s¶n trong viÖc lËp di chóc; gi¶ m¹o di chóc, söa ch÷a di chóc, hñy di chóc nh»m h-ëng mét phÇn hoÆc toµn bé di s¶n tr¸i víi ý chÝ cña ng-êi ®Ó l¹i di s¶n Ch-¬ng 3: Thùc tr¹ng ¸p dông ph¸p luËt VÒ 66 hµng thõa kÕ vµ nh÷ng ®Ò xuÊt nh»m hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ hµng thõa kÕ 3. Thùc tr¹ng ¸p dông ph¸p luËt vÒ hµng thõa kÕ 66 3.

Mét sè thµnh c«ng 3. Nh÷ng h¹n chÕ 71 3. Nh÷ng ®Ò xuÊt nh»m hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ hµng thõa kÕ 75 3. Yªu cÇu hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ hµng thõa kÕ 75 3.

Mét sè kiÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ hµng 78 thõa kÕ KÕt luËn 85 Danh môc tµi liÖu tham kh¶o 88 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi Thõa kÕ lµ mét chÕ ®Þnh quan träng trong luËt d©n sù nãi riªng vµ trong ph¸p luËt nãi chung, bëi lÏ nã cã mèi quan hÖ mËt thiÕt, h÷u c¬ víi quyÒn së h÷u tµi s¶n- mét trong nh÷ng quyÒn c¬ b¶n cña con ng-êi. Mét bé phËn kh«ng thÓ thiÕu trong chÕ ®Þnh nµy lµ nh÷ng quy ph¹m ®iÒu chØnh quan hÖ thõa kÕ theo ph¸p luËt- h×nh thøc thõa kÕ theo hµng thõa kÕ, ®iÒu kiÖn vµ tr×nh tù thõa kÕ do ph¸p luËt quy ®Þnh. Nh- vËy, quy ®Þnh hµng thõa kÕ lµ mét vÊn ®Ò then chèt trong ®iÒu chØnh quan hÖ thõa kÕ theo ph¸p luËt.

Qua x¸c ®Þnh hµng thõa kÕ, ng-êi ta cã thÓ xem xÐt chñ thÓ nµo cã quyÒn h-ëng di s¶n cña ng-êi chÕt ®Ó l¹i vµ phÇn di s¶n ®-îc h-ëng lµ bao nhiªu. Do vËy, nÕu ph¸p luËt vÒ hµng thõa kÕ cã nh÷ng quy ®Þnh khoa häc, phï hîp víi thùc tiÔn sÏ gióp cho viÖc gi¶i quyÕt vÊn ®Ò thõa kÕ ®-îc nhanh gän. Ng-îc l¹i, nã sÏ lµ nguyªn nh©n dÉn tíi nh÷ng tranh chÊp, bÊt ®ång. XuÊt ph¸t tõ ý nghÜa quan träng ®ã, c¸c n-íc trªn thÕ giíi lu«n quan t©m tíi viÖc hoµn thiÖn quy ®Þnh ph¸p luËt vÒ hµng thõa kÕ.

Víi c«ng t¸c x©y dùng ph¸p luËt vÒ thõa kÕ, hay cô thÓ h¬n lµ vÒ hµng thõa kÕ còng t-¬ng tù viÖc x©y dùng bÊt kú quy ph¹m nµo kh¸c, n¾m v÷ng ph¸p luËt hiÖn hµnh, ph©n tÝch ®-îc nh÷ng thµnh c«ng còng nh- tån t¹i cña nã, hiÓu râ t×nh h×nh thùc tiÔn, cïng víi mét nh·n quan s©u réng vÒ tiÕn tr×nh ph¸t triÓn cña lÞch sö ph¸p luËt n-íc nhµ còng nh- ph¸p luËt t-¬ng øng cña c¸c n-íc trªn thÕ giíi sÏ gióp cho c¸c nhµ lËp ph¸p x©y dùng ®-îc nh÷ng quy ®Þnh tèt, cã tÝnh kh¶ thi, ®¸p øng nhu cÇu x· héi mét c¸ch hiÖu qu¶. ë n-íc ta, ph¸p luËt vÒ thõa kÕ nãi chung vµ ph¸p luËt vÒ hµng thõa kÕ nãi riªng kh«ng ngõng ®-îc x©y dùng, söa ®æi bæ sung cho phï hîp víi t×nh h×nh kinh tÕ - x· héi. Bé luËt D©n sù ViÖt Nam n¨m 2005 ®-îc ban hµnh vµ cã hiÖu lùc tõ ngµy 01/01/2006 ®¸nh dÊu mét b-íc tiÕn quan träng trong lÞch sö 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ph¸p luËt n-íc nhµ. Trong ®ã, nh÷ng quy ®Þnh vÒ hµng thõa kÕ cïng víi toµn bé chÕ ®Þnh thõa kÕ ®· kÕ thõa nhiÒu quy ph¹m trong c¸c v¨n b¶n tr-íc ®©y song còng cã mét sè thay ®æi c¬ b¶n.

Tr¶i qua mét thêi gian thùc hiÖn dï ch-a ph¶i lµ dµi nh-ng víi sè l-îng c¸c vô viÖc thõa kÕ theo ph¸p luËt vèn ®· diÔn ra phæ biÕn, cïng víi sù ph¸t triÓn ®a d¹ng cña c¸c quan hÖ së h÷u, nay l¹i xuÊt hiÖn ngµy mét nhiÒu víi tÝnh chÊt phøc t¹p gia t¨ng, c¸c quy ph¹m còng ®· ®-îc ¸p dông nhiÒu lÇn trong cuéc sèng, dÇn béc lé nh÷ng -u ®iÓm còng nh- h¹n chÕ cña chóng. Bëi vËy, b-íc ®Çu, chóng ta còng cã thÓ ®-a ra mét sè ®¸nh gi¸ vÒ thùc tr¹ng ph¸p luËt, trªn c¬ së ®ã ®Ò xuÊt nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m hoµn thiÖn h¬n n÷a ph¸p luËt hiÖn hµnh. T×nh h×nh nghiªn cøu ®Ò tµi VÊn ®Ò hµng thõa kÕ theo ph¸p luËt ®· tõng ®-îc nh¾c ®Õn trong mét sè c«ng tr×nh khoa häc nh-: "Thõa kÕ theo ph¸p luËt cña c«ng d©n ViÖt Nam tõ n¨m 1945 ®Õn nay" cña TiÕn sÜ Phïng Trung TËp; "B×nh luËn khoa häc vÒ Thõa kÕ trong Bé luËt D©n sù ViÖt Nam" cña TiÕn sÜ NguyÔn Ngäc §iÖn; "Hái ®¸p vÒ ph¸p luËt thõa kÕ" cña Gi¸o s-, TiÕn sÜ §inh V¨n Thanh vµ TrÇn H÷u BiÒn; LuËn v¨n Th¹c sÜ luËt häc "DiÖn vµ hµng thõa kÕ theo quy ®Þnh cña Bé luËt D©n sù n¨m 2005" cña t¸c gi¶ Phan ThÞ Kim Chi,. Ngoµi ra, nhiÒu bµi viÕt vÒ ®Ò tµi nµy còng ®· ®-îc ®¨ng t¶i trªn c¸c t¹p chÝ LuËt häc, Nhµ n-íc vµ ph¸p luËt, D©n chñ vµ ph¸p luËt, Tßa ¸n nh©n d©n,.

Nh÷ng b×nh luËn s©u s¾c, nh÷ng ý kiÕn x¸c ®¸ng vÒ h-íng hoµn thiÖn ph¸p luËt cña c¸c nhµ khoa häc, nhµ nghiªn cøu ®· ®-îc ghi nhËn lµm c¬ së hoµn thiÖn ph¸p luËt vÒ thõa kÕ. Tuy nhiªn, c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu trªn chñ yÕu khai th¸c trªn ph¹m vi t-¬ng ®èi réng lín, cã khi lµ toµn bé chÕ ®Þnh thõa kÕ hoÆc tÊt c¶ c¸c vÊn ®Ò liªn quan tíi thõa kÕ theo ph¸p luËt, hay c«ng tr×nh cã ph¹m vi nghiªn cøu hÑp h¬n còng bao qu¸t c¶ diÖn vµ hµng thõa kÕ. Víi ®Ò tµi "Hµng thõa kÕ theo quy ®Þnh cña ph¸p luËt ViÖt Nam hiÖn hµnh - Nh÷ng vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn", chóng t«i tiÕp tôc nghiªn cøu vÊn ®Ò thõa 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] kÕ nh-ng chØ ®i vµo nh÷ng vÊn ®Ò xoay quanh hµng thõa kÕ trong ph¸p luËt ViÖt Nam hiÖn nay. Ph¹m vi nghiªn cøu cña ®Ò tµi §Ò tµi tËp trung nghiªn cøu c¸c vÊn ®Ò lý luËn vµ thùc tiÔn vÒ hµng thõa kÕ theo ph¸p luËt thùc ®Þnh.

Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu, chóng t«i cã tham kh¶o ph¸p luËt thõa kÕ ViÖt Nam trong suèt qu¸ tr×nh lÞch sö vµ ph¸p luËt vÒ thõa kÕ cña mét sè quèc gia kh¸c trªn thÕ giíi, c¸c tµi liÖu chuyªn kh¶o vµ mét sè v¨n b¶n ph¸p luËt liªn quan,. Ph-¬ng ph¸p nghiªn cøu ®Ò tµi Dùa trªn c¬ së ph-¬ng ph¸p luËn lµ chñ nghÜa duy vËt biÖn chøng, khi nghiªn cøu ®Ò tµi nµy, chóng t«i kÕt hîp sö dông nhiÒu ph-¬ng ph¸p nh-: ph©n tÝch, tæng hîp, so s¸nh,. ®Ó lµm s¸ng tá tõng vÊn ®Ò, ®ång thêi ®èi chiÕu víi nh÷ng vÊn ®Ò liªn quan, qua ®ã ®-a ra nh÷ng nhËn xÐt, ®¸nh gi¸ mét c¸ch ®a diÖn. Môc ®Ých, nhiÖm vô cña viÖc nghiªn cøu ®Ò tµi Trong khu«n khæ luËn v¨n nµy, chóng t«i tr-íc hÕt tËp trung t×m hiÓu vÒ hµng thõa kÕ trong ph¸p luËt ViÖt Nam hiÖn hµnh.

ViÖc nghiªn cøu trong ph¹m vi hÑp nh- vËy hy väng sÏ mang l¹i sù nh×n nhËn t-¬ng ®èi toµn diÖn vµ s©u s¾c vÒ vÊn ®Ò ph¸p lý quan träng nµy. Víi c¸ch tiÕp cËn vÊn ®Ò tõ truyÒn thèng ®Õn hiÖn ®¹i, trªn c¬ së tham kh¶o ph¸p luËt mét sè n-íc trªn thÕ giíi, xuÊt ph¸t tõ viÖc ®i s©u ph©n tÝch nh÷ng thµnh c«ng vµ h¹n chÕ trong ph¸p luËt hiÖn hµnh vÒ hµng thõa kÕ trªn c¶ ph-¬ng diÖn luËt thùc ®Þnh còng nh- thùc tiÔn ¸p dông, luËn v¨n còng h-íng tíi viÖc ®-a ra nh÷ng kiÕn nghÞ nh»m hoµn thiÖn ph¸p luËt ViÖt Nam vÒ hµng thõa kÕ. Nh÷ng kÕt qu¶ nghiªn cøu míi cña luËn v¨n Liªn quan tíi lÜnh vùc thõa kÕ, cho tíi nay, mét sè c«ng tr×nh khoa häc ®· c«ng bè ®Òu b×nh luËn, ®¸nh gi¸ vÒ thõa kÕ mét c¸ch kh¸ toµn diÖn trªn 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ph¹m vi réng.