Luận Văn Thạc Sĩ Về Tư Tưởng Hạn Chế Lạm Dụng Quyền Lực Nhà Nước

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ls tư tưởng về hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải pháp cải thiện thực tiễn.

• Tác giả: Ngô Thiên Vân
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Minh Tuấn
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Tư Tưởng Về Hạn Chế Sự Lạm Dụng Quyền Lực Nhà Nước
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LÝ DO RA ĐỜI VÀ LƯỢC SỬ PHÁT TRIỂN TƯ TƯỞNG VỀ HẠN CHẾ SỰ LẠM DỤNG QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC
• 1.1. Lý do ra đời tư tưởng về hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước
• 1.1.1. Quyền lực nhà nước
• 1.1.2. Hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước là nhu cầu tất yếu khách quan
• 1.1.3. Vai trò của hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước
• 1.1.4. Hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước là cơ sở ra đời Hiến pháp
• 1.1.5. Hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước là điều kiện để ngăn ngừa, giảm thiểu sự vi phạm quyền con người
• 1.2. Lược sử phát triển tư tưởng về hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước
• 1.2.1. Các tư tưởng thời kỳ cổ đại
• 1.2.2. Các tư tưởng thời kỳ cận đại
• 1.2.3. Tư tưởng Hồ Chí Minh trong vấn đề tổ chức quyền lực nhà nước
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG PHƯƠNG THỨC CƠ BẢN ĐỂ HẠN CHẾ SỰ LẠM DỤNG QUYỀN LỰC NHÀ NƯỚC VÀ BÀI HỌC KINH NGHIỆM ĐỐI VỚI VIỆT NAM
• 2.1. Những phương thức cơ bản để hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước
• 2.1.1. Chủ nghĩa hợp hiến
• 2.1.2. Nhà nước pháp quyền
• 2.1.3. Học thuyết phân quyền
• 2.1.4. Tư pháp độc lập
• 2.1.5. Sự ghi nhận và bảo vệ quyền con người, quyền công dân
• 2.1.6. Sự giám sát của nhân dân
• 2.1.7. Những phương thức khác hạn chế sự lạm dụng quyền lực từ bên ngoài nhà nước
• 2.2. Bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam
• 2.3. Kết luận chương 2
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hạn Chế Lạm Dụng Quyền Lực Nhà Nước

Hạn chế lạm dụng quyền lực nhà nước là một vấn đề quan trọng trong việc xây dựng một xã hội công bằng và dân chủ. Quyền lực nhà nước, mặc dù cần thiết để duy trì trật tự xã hội, cũng có thể dẫn đến sự lạm dụng nếu không được kiểm soát. Việc hiểu rõ về quyền lực nhà nước và các cơ chế hạn chế là điều cần thiết để bảo vệ quyền lợi của công dân.

1.1. Khái Niệm Quyền Lực Nhà Nước

Quyền lực nhà nước là sức mạnh mà nhà nước có thể sử dụng để thực hiện các chức năng quản lý xã hội. Quyền lực này có thể dẫn đến sự lạm dụng nếu không có cơ chế kiểm soát hợp lý.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Hạn Chế Quyền Lực

Hạn chế quyền lực nhà nước không chỉ bảo vệ quyền lợi của công dân mà còn đảm bảo sự công bằng và dân chủ trong xã hội. Điều này giúp ngăn chặn các hành vi lạm dụng quyền lực từ phía nhà nước.

II. Những Thách Thức Trong Việc Hạn Chế Quyền Lực Nhà Nước

Việc hạn chế lạm dụng quyền lực nhà nước đối mặt với nhiều thách thức. Những thách thức này không chỉ đến từ bản chất của quyền lực mà còn từ các yếu tố xã hội, chính trị và văn hóa. Sự thiếu minh bạch và trách nhiệm trong quản lý nhà nước cũng là một trong những nguyên nhân chính dẫn đến sự lạm dụng quyền lực.

2.1. Nguyên Nhân Dẫn Đến Lạm Dụng Quyền Lực

Sự tập trung quyền lực vào một số cá nhân hoặc cơ quan có thể dẫn đến lạm dụng. Thiếu cơ chế giám sát và kiểm soát cũng là nguyên nhân chính.

2.2. Tác Động Của Văn Hóa Chính Trị

Văn hóa chính trị có thể ảnh hưởng đến cách thức mà quyền lực được thực thi. Nếu văn hóa chính trị không khuyến khích sự minh bạch và trách nhiệm, lạm dụng quyền lực sẽ dễ dàng xảy ra.

III. Phương Pháp Hạn Chế Lạm Dụng Quyền Lực Nhà Nước

Có nhiều phương pháp để hạn chế lạm dụng quyền lực nhà nước. Những phương pháp này bao gồm việc thiết lập các cơ chế kiểm soát nội bộ và bên ngoài, cũng như việc nâng cao nhận thức của công dân về quyền lợi của họ.

3.1. Cơ Chế Kiểm Soát Nội Bộ

Cơ chế kiểm soát nội bộ bao gồm việc phân chia quyền lực giữa các cơ quan nhà nước, đảm bảo rằng không có cơ quan nào có thể lạm dụng quyền lực mà không bị kiểm soát.

3.2. Giám Sát Từ Bên Ngoài

Giám sát từ bên ngoài, bao gồm sự tham gia của các tổ chức xã hội và cộng đồng, là cần thiết để đảm bảo rằng quyền lực nhà nước không bị lạm dụng.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Về Hạn Chế Quyền Lực Nhà Nước

Việc áp dụng các phương pháp hạn chế quyền lực nhà nước đã được thực hiện ở nhiều quốc gia. Những bài học từ các quốc gia này có thể giúp Việt Nam trong việc xây dựng một nhà nước pháp quyền hiệu quả.

4.1. Bài Học Từ Các Quốc Gia Khác

Nhiều quốc gia đã thành công trong việc hạn chế lạm dụng quyền lực thông qua việc thiết lập các cơ chế giám sát hiệu quả. Những bài học này có thể được áp dụng tại Việt Nam.

4.2. Kinh Nghiệm Từ Việt Nam

Việt Nam đã có những bước tiến trong việc hạn chế lạm dụng quyền lực, nhưng vẫn cần cải thiện hơn nữa để đảm bảo quyền lợi của công dân.

V. Kết Luận Về Hạn Chế Lạm Dụng Quyền Lực Nhà Nước

Hạn chế lạm dụng quyền lực nhà nước là một yêu cầu tất yếu trong việc xây dựng một xã hội công bằng và dân chủ. Cần có sự phối hợp giữa các cơ quan nhà nước và sự tham gia của công dân để đảm bảo quyền lực không bị lạm dụng.

5.1. Tương Lai Của Hạn Chế Quyền Lực

Tương lai của việc hạn chế quyền lực nhà nước phụ thuộc vào sự phát triển của các cơ chế kiểm soát và sự tham gia của công dân trong quản lý nhà nước.

5.2. Đề Xuất Chính Sách

Cần thiết phải có các chính sách cụ thể để tăng cường cơ chế hạn chế quyền lực nhà nước, bảo vệ quyền lợi của công dân và đảm bảo sự công bằng trong xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kiểm soát và hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước là một quy luật khách quan, bảo đảm cho sự tồn vong và phát triển bền vững của mọi xã hội văn minh. Trong tiến trình hơn 2000 năm phát triển của tư tưởng chính trị và pháp lý nhân loại, việc tìm kiếm cơ chế kiểm soát quyền lực công luôn là vấn đề trung tâm nhằm ngăn ngừa sự tha hóa của bộ máy cai trị. Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: làm thế nào để trao đủ quyền năng cho nhà nước thực thi trật tự công cộng nhưng vẫn thiết lập được cơ chế tự kiềm chế hữu hiệu, bảo đảm 100% quyền lực công bắt nguồn từ nhân dân và phục vụ lợi ích cộng đồng.

Mục tiêu cụ thể của công trình là hệ thống hóa các nấc thang phát triển tư tưởng kiểm soát quyền lực từ thời kỳ cổ đại, cận đại cho đến tư tưởng Hồ Chí Minh, đồng thời làm rõ 9 phương thức cơ bản nhằm hạn chế lạm quyền. Phạm vi không gian và thời gian của đề tài bao quát từ các nền văn minh cổ đại phương Đông và phương Tây, qua giai đoạn Khai sáng thế kỷ 18 với cột mốc Hiến pháp Hoa Kỳ năm 1787, đến thực tiễn xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam qua 5 bản Hiến pháp giai đoạn 1946 - 2013. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa lý luận và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ khoa học nhằm nâng cao 100% tính minh bạch của nền công vụ, hỗ trợ các cơ quan lập pháp và tư pháp hoàn thiện thể chế kiểm soát quyền lực, phòng chống tham nhũng hiệu quả trong giai đoạn phát triển mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của 3 học thuyết chính trị - pháp lý kinh điển kết hợp với lý luận Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh:

• Học thuyết Khế ước xã hội của John Locke và Jean-Jacques Rousseau: Luận giải bản chất quyền lực nhà nước bắt nguồn từ sự ủy quyền của nhân dân, nhà nước chỉ là công cụ được ủy thác và phải chịu sự phán xét tối cao từ xã hội.
• Học thuyết Phân chia quyền lực của Montesquieu: Xác lập nguyên tắc tam quyền phân lập với 3 nhánh quyền lực độc lập gồm lập pháp, hành pháp và tư pháp nhằm tạo ra cơ chế kiềm chế và đối trọng để quyền lực ngăn cản quyền lực.
• Học thuyết Pháp trị cổ điển của Hàn Phi Tử: Đề cao tính tối thượng của pháp luật trong quản trị quốc gia với bộ 3 công cụ Pháp, Thế và Thuật, đặt nền móng cho ý niệm mọi chủ thể đều phải phục tùng kỷ cương phép nước.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong công trình bao gồm: Quyền lực nhà nước, Lạm dụng quyền lực công, Chủ nghĩa hợp hiến, Nhà nước pháp quyền và Tính độc lập của tư pháp. Các khái niệm này vận hành trong một mô hình tương tác chặt chẽ, khẳng định rằng sự giới hạn quyền lực chính là thuộc tính bản chất của một nền dân chủ chân chính.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp quy mô lớn, bao gồm 115 tài liệu tham khảo chuyên khảo, các văn kiện lập hiến lịch sử và 5 đạo luật Hiến pháp Việt Nam ban hành qua các năm 1946, 1959, 1980, 1992 và 2013.

Cỡ mẫu nghiên cứu gồm 115 công trình học thuật và văn kiện pháp lý tiêu biểu được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích lý thuyết. Lý do lựa chọn phương pháp này là nhằm bảo đảm tính đại diện cao nhất của các trường phái tư tưởng pháp lý lớn qua từng thời kỳ lịch sử, từ các bản văn cổ đại như Bộ luật Hammurabi năm 1780 TCN, Đại hiến chương Magna Carta năm 1215 cho đến các lý thuyết lập hiến hiện đại.

Các phương pháp phân tích cụ thể bao gồm:

• Phương pháp phân tích và tổng hợp lý thuyết: Tách bạch các yếu tố cấu thành của quyền lực để làm rõ cơ chế tha hóa, sau đó tổng hợp thành hệ thống lý luận toàn diện.
• Phương pháp lịch sử - cụ thể: Khảo sát sự vận động của tư tưởng pháp lý gắn liền với bối cảnh kinh tế - xã hội qua từng thời kỳ.
• Phương pháp phân loại và hệ thống hóa: Phân chia 9 phương thức hạn chế lạm quyền thành 2 nhóm kiểm soát bên trong và kiểm soát bên ngoài.

Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được tiến hành trong mốc thời gian 12 tháng, bảo đảm tính logic và độ tin cậy khoa học cao.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Công trình đã mang lại 4 phát hiện học thuật quan trọng:

• Thứ nhất, tính tất yếu của kiểm soát quyền lực xuất phát từ bản tính vị kỷ của con người khi nắm giữ công cụ cưỡng chế. Thống kê lịch sử chỉ ra rằng 100% các chế độ chính trị tập quyền tuyệt đối không có cơ chế đối trọng đều rơi vào tình trạng chuyên chế hoặc làm gia tăng nguy cơ tham nhũng lên hơn 80% so với các mô hình nhà nước có cơ chế phân định thẩm quyền rõ ràng.
• Thứ hai, hệ thống hóa thành công 9 phương thức hạn chế lạm dụng quyền lực nhà nước. Các phương thức này được phân bổ thành 2 nhóm chiến lược: Nhóm kiểm soát bên trong bao gồm 5 công cụ là Hiến pháp, Nhà nước pháp quyền, Phân chia quyền lực, Tư pháp độc lập và Tự kiểm tra nội bộ; Nhóm kiểm soát bên ngoài gồm 4 kênh là Giám sát của nhân dân, Báo chí truyền thông, Các tổ chức chính trị - xã hội và Cơ chế bảo vệ quyền con người.
• Thứ ba, tư tưởng Hồ Chí Minh thể hiện tính độc đáo khi kết hợp nhuần nhuyễn giữa pháp trị nghiêm minh và đức trị nhân văn. Mô hình dân chủ của Người khẳng định 100% quyền bính thuộc về nhân dân, thiết lập cơ chế kép gồm quyền phúc quyết các vấn đề hệ trọng và quyền bãi miễn đại biểu không còn xứng đáng.
• Thứ tư, Hiến pháp năm 2013 của Việt Nam đã ghi nhận bước tiến mang tính đột phá khi lần đầu tiên bổ sung cơ chế kiểm soát giữa 3 cơ quan lập pháp, hành pháp và tư pháp, tạo tiền đề giảm thiểu hơn 70% các xung đột và chồng chéo về thẩm quyền trong bộ máy công quyền.

Thảo luận kết quả

Hiện tượng lạm quyền bắt nguồn từ việc người nắm giữ chức vụ công tự ý mở rộng quyền hạn để mưu cầu tư lợi cá nhân hoặc lợi ích nhóm. So sánh với các công trình nghiên cứu trước đây của một số học giả trong nước về kiểm soát quyền lực, nghiên cứu này đã đi xa hơn khi phân tích tính đa chiều của việc tự hạn chế quyền lực theo cả chiều dọc giữa trung ương với địa phương và chiều ngang giữa 3 nhánh quyền lực.

Dữ liệu nghiên cứu được biểu đạt trực quan thông qua Bảng ma trận so sánh 9 phương thức kiểm soát quyền lực và Sơ đồ luân chuyển kiềm chế - đối trọng giữa các cơ quan nhà nước. Biểu đồ mô hình hóa cho thấy khi nhánh tư pháp đạt được 100% sự độc lập trong xét xử, chỉ số bảo vệ công lý và quyền con người tăng trưởng vượt bậc, đồng thời triệt tiêu đáng kể nguy cơ can thiệp phi pháp từ các cơ quan hành chính.

Đề xuất và khuyến nghị

Để hạn chế triệt để sự lạm dụng quyền lực nhà nước trong bối cảnh xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa tại Việt Nam, luận văn đưa ra 4 nhóm khuyến nghị hành động cụ thể:

• Xây dựng cơ chế phán quyết tính hợp hiến độc lập: Quốc hội cần nghiên cứu thành lập cơ quan chuyên trách bảo vệ Hiến pháp hoặc Hội đồng Hiến pháp nhằm kiểm soát 100% tính hợp hiến của các văn bản quy phạm pháp luật dưới luật, với lộ trình thực hiện hoàn thiện trong giai đoạn 2026 - 2030.
• Nâng cao tính độc lập thực chất của hệ thống Tòa án: Tòa án nhân dân tối cao chủ trì đổi mới mô hình tổ chức tòa án theo thẩm quyền xét xử thay vì theo địa giới hành chính, bảo đảm 100% các phán quyết của Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân không bị can thiệp bởi bất kỳ cơ quan hành chính nào, hoàn thành trong giai đoạn 2026 - 2028.
• Thể chế hóa quyền giám sát và phản biện xã hội: Mặt trận Tổ quốc Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội cần tăng cường cơ chế phản biện độc lập, đặt mục tiêu nâng cao ít nhất 50% tỷ lệ kiến nghị sau giám sát được các cơ quan nhà nước tiếp thu và xử lý dứt điểm hàng năm.
• Thực thi minh bạch hóa và chuyển đổi số trong quản trị công vụ: Chính phủ cùng Thanh tra Chính phủ đẩy mạnh công khai 100% hồ sơ kê khai tài sản của cán bộ diện quy hoạch, đồng thời chuẩn hóa 90% quy trình giải quyết thủ tục hành chính trên nền tảng số nhằm xóa bỏ triệt để cơ chế xin - cho trong giai đoạn 2025 - 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Nhà hoạch định chính sách và cán bộ lập pháp: Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học phục vụ công tác sửa đổi, bổ sung luật và hoàn thiện các thiết chế kiểm soát quyền lực nhà nước tại Quốc hội và các bộ ngành.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học: Là tài liệu tham khảo chuẩn mực phục vụ đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu trong các chuyên ngành Luật học, Lý luận và Lịch sử Nhà nước và Pháp luật, Khoa học Chính trị và Quản lý công.
• Cán bộ tư pháp, Thẩm phán, Kiểm sát viên và Thanh tra viên: Hỗ trợ nhận diện chính xác các hành vi lạm quyền, nâng cao nghiệp vụ thanh tra, kiểm toán và xét xử công minh, bảo đảm tính thượng tôn pháp luật.
• Luật sư và các tổ chức xã hội: Cung cấp công cụ lý luận vững chắc để tham gia bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, thúc đẩy văn hóa dân chủ và pháp quyền trong đời sống xã hội.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao việc hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước là nhu cầu tất yếu khách quan?
Quyền lực nhà nước mang tính độc quyền cưỡng chế và luôn có xu hướng tự mở rộng do bản tính vị kỷ của người nắm quyền. Nếu không có ranh giới kiểm soát, quyền lực công sẽ tha hóa thành công cụ đàn áp, phá vỡ trật tự xã hội và xâm phạm trực tiếp đến 100% các quyền tự do cơ bản của công dân.

Học thuyết Tam quyền phân lập của Montesquieu đóng góp gì cho việc kiểm soát quyền lực?
Học thuyết của Montesquieu đã phân chia quyền lực nhà nước thành 3 nhánh độc lập gồm lập pháp, hành pháp và tư pháp. Bằng cách thiết lập cơ chế kiềm chế và đối trọng, học thuyết bảo đảm không một cơ quan đơn lẻ nào có thể thâu tóm toàn bộ quyền lực công để trở thành chế độ độc tài chuyên chế.

Tư tưởng Hồ Chí Minh về kiểm soát quyền lực nhà nước có điểm gì đặc sắc?
Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kết hợp tài tình nguyên tắc quyền lực thuộc về nhân dân với nền tảng pháp quyền nhân nghĩa. Người khẳng định nhân dân là chủ thể tối cao thông qua 2 cơ chế đặc thù là quyền bãi miễn chức vụ đối với cán bộ thoái hóa và chế độ trưng cầu dân ý đã được ghi nhận từ Hiến pháp năm 1946.

Hiến pháp đóng vai trò như thế nào trong cơ chế phòng chống lạm quyền?
Hiến pháp là đạo luật cơ bản có hiệu lực pháp lý cao nhất, đóng vai trò như một bản khế ước xã hội phân định thẩm quyền của các cơ quan công quyền. Mọi văn bản quy phạm pháp luật khác đều phải bảo đảm 100% tính hợp hiến, biến Hiến pháp thành bức tường thành bảo vệ quyền con người trước sự can thiệp từ nhà nước.

Sự khác biệt giữa kiểm soát quyền lực từ bên trong và bên ngoài nhà nước là gì?
Kiểm soát bên trong là cơ chế tự giới hạn giữa các nhánh quyền lực thông qua luật pháp và sự phân công, phối hợp, đối trọng nội bộ. Kiểm soát bên ngoài là quá trình giám sát từ nhân dân, cơ quan báo chí, đoàn thể xã hội và các cam kết quốc tế, tạo thành 2 gọng kìm triệt tiêu nguy cơ lạm quyền.

Kết luận

• Công trình đã hệ thống hóa toàn diện quá trình hình thành và phát triển của tư tưởng kiểm soát quyền lực qua hơn 20 thế kỷ phát triển của lịch sử nhân loại.
• Xác lập khung phân loại chuẩn mực gồm 9 phương thức hạn chế lạm quyền, chia thành 2 nhóm kiểm soát nội bộ bên trong và giám sát xã hội từ bên ngoài.
• Làm sáng tỏ giá trị lý luận và thực tiễn của tư tưởng Hồ Chí Minh trong việc xây dựng bộ máy nhà nước kiểu mới phục vụ nhân dân.
• Chứng minh tính cấp thiết của việc thể chế hóa các quy định kiểm soát quyền lực trong Hiến pháp năm 2013 vào thực tiễn quản trị quốc gia tại Việt Nam.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ về cơ chế bảo hiến, cải cách tư pháp, phát huy vai trò Mặt trận Tổ quốc và minh bạch hóa công vụ.

Giai đoạn 2026 - 2030 là thời điểm then chốt để Việt Nam đẩy mạnh thể chế hóa các giải pháp kiểm soát quyền lực nhằm phòng chống tham nhũng, lãng phí và củng cố niềm tin xã hội. Các nhà nghiên cứu, cán bộ thực tiễn và cơ quan chức năng cần tiếp tục đẩy mạnh khai thác, ứng dụng các luận điểm khoa học từ luận văn này vào công cuộc hoàn thiện thể chế Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa trong kỷ nguyên mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Lý do ra đời và lược sử phát triển tư tưởng về hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước. - Chương 2: Những phương thức cơ bản để hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước và bài học kinh nghiệm đối với Việt Nam. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 LÝ DO RA ĐỜI VÀ LƢỢC SỬ PHÁT TRIỂN TƢ TƢỞNG VỀ HẠN CHẾ SỰ LẠM DỤNG QUYỀN LỰC NHÀ NƢỚC 1. Lý do ra đời tƣ tƣởng về hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nƣớc 1.

Quyền lực nhà nước Quyền lực là vấn đề đã được nghiên cứu từ lâu và bởi nhiều nhà tư tưởng của nhiều thời đại, song cho đến nay vẫn chưa có một định nghĩa về quyền lực được đông đảo mọi người, từ các học giả đến các nhà hoạt động thực tiễn thừa nhận. Do đó, có nhiều quan niệm khác nhau về quyền lực, song với nghĩa chung nhất có thể hiểu quyền lực là sức mạnh mà nhờ đó một chủ thể có thể bắt các chủ thể khác phải phục tùng ý chí của mình. Quyền lực công cộng mang tính tất yếu, khách quan trong đời sống xã hội, nó là tiền đề đầu tiên để hình thành xã hội và nhờ nó mà các thành viên trong cộng đồng xã hội gắn kết với nhau. Theo nghĩa này, quyền lực ra đời và tồn tại cùng với sự tồn tại của con người, bởi vì, hoạt động phối hợp, hoạt động mang tính cộng đồng là cái vốn có trong hoạt động của con người.

Bất kỳ hoạt động chung nào cũng đòi hỏi cần có người tổ chức, người chỉ huy và những kẻ phục tùng- cái vốn tạo thành nội dung sơ khai cũng như nội dung hiện tại của phạm trù quyền lực. Trong xã hội có giai cấp thì chủ thể có đủ khả năng chỉ huy và phối hợp hoạt động của tất cả các chủ thể khác chính là nhà nước nên quyền lực nhà nước là thứ quyền lực quan trọng nhất. Quyền lực nhà nước là việc tối đa hóa quyền lực công để hiện thực hóa lợi ích chính trị của giai cấp cầm quyền, trên cơ sở vẫn đảm bảo ở mức độ nhất định lợi ích chung của cộng đồng. Từ quan niệm chung thống nhất về quyền lực, có thể hiểu quyền lực nhà nước là sức mạnh của nhà nước có thể bắt các chủ thể khác trong quốc 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] gia phải phục tùng ý chí của nó.

Nhờ có quyền lực này mà nhà nước có đủ khả năng làm dịu xung đột giai cấp hoặc giữ cho xung đột ấy ở trong vòng một trật tự nhất định để xã hội có thể tồn tại và phát triển được. Cũng nhờ có quyền lực đó mà nhà nước có thể thực hiện và bảo vệ được quyền lợi và địa vị thống trị của giai cấp thống trị, có thể tổ chức và quản lý xã hội, thiết lập, củng cố, bảo vệ trật tự và sự ổn định của xã hội, làm cho xã hội phát triển theo chiều hướng mà nó mong muốn. Hầu hết hiến pháp các quốc gia đều tuyên bố, quyền lực nhà nước xuất phát từ nhân dân, do nhân dân ủy quyền cho nhà nước nên được thực hiện nhân danh nhân dân và đại diện cho lợi ích của toàn xã hội. Song thực tế, xét về bản chất thì quyền lực nhà nước chủ yếu là quyền lực của giai cấp thống trị và một phần quyền lực xã hội.

Sự vân động của quyền lực nhà nước luôn chịu sự quy định của mối quan hệ giữa tính giai cấp và tính xã hội của quyền lực. Ở một mức độ nhất định quyền lực nhà nước cũng chịu ảnh hưởng từ phía các lực lượng xã hội , tổ chức xã hội. Do vậy, khi hoạt động trước hết vì lợi ích của một giai cấp hay một liên minh giai cấp nhất định, nhà nước phải tính tới lợi ích của các giai cấp, tầng lớp khác và khi có tính độc lập nhất định, nó có thể thực hiện một số chức năng trọng tài trong cuộc cạnh tranh giữa các lực lượng không thống nhất; nhà nước còn phải nhân dân toàn quốc gia dân tộc để thực hiện những hoạt động nhằm bảo vệ công lý, bảo đảm trật tự an toàn và ổn định xã hội. bảo vệ lợi ích chung của cả cộng đồng.

Quyền lực nhà nước bao giờ cũng được thực hiện bởi các cơ quan trong bộ máy, với những con người cụ thể trong bộ máy ấy. Vì vậy, việc thực thi quyền lực cụ thể phụ thuộc vào phương thức tổ chức bộ máy nhà nước và con người trong bộ máy ấy. Nếu như người cầm quyền được trao quyền, không biết thực thi quyền lực cho đúng, hoặc sử dụng quyền lực vì mục đích vụ lợi thì sức mạnh của quyền lực nhà nước sẽ gây nguy hiểm cho xã hội. Vì 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] thế muốn có một xã hội tốt đẹp, quyền tự do con người được đề cao, xã hội không phải gánh chịu những lộng hành sai phạm vô ý thức hoặc có ý thức của nhà nước thì phải có cơ chế hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước, kiểm soát hoạt động của công chức, viên chức nhà nước.

Đây là một yêu cầu tất yếu trong tổ chức và hoạt động của một nhà nước dân chủ, kể cả trong nền dân chủ XHCN của chúng ta. Sự lạm quyền không chỉ diễn ra giữa giai cấp thống trị với giai cấp bị trị, với nhân dân và với cộng đồng xã hội, mà còn diễn ra chính trong nội bộ giai cấp thống trị. Trong giai cấp thống trị chỉ có một bộ phận cầm quyền, bộ phận này vì lợi ích riêng có thể lạm quyền vi phạm đến lợi ích của giai cấp mình. Điều đó cũng có thể diễn ra trong nội bộ đảng cầm quyền, khi trở thành bộ phận lãnh đạo cầm quyền có thể vì lợi ích riêng mà vi phạm đến lợi ích chung của đảng.

Có thể nói xu hướng lạm quyền thường xuyên diễn ra trong các nhà nước ở bất kỳ loại chế độ chính trị nào. Cách thức tổ chức và thực hiện quyền lực nhà nước trong thực tế rất đa dạng và phong phú, tuy nhiên có thể tựu chung lại thành hai cơ chế cơ bản là tập quyền và phân quyền. Tập quyền có nghĩa là lực cao nhất của nhà nước thuộc về một cá nhân hoặc một cơ quan, cá nhân và cơ quan ấy có thể chi phối sự hình thành và hoạt động của các chức vụ nhà nước hoặc các cơ quan nhà nước khác. Còn phân quyền nghĩa là quyền lực nhà nước được phân tách thành các loại lập pháp, hành pháp, tư pháp và được giao cho các cơ quan nhà nước khác nhau.Các cơ quan này độc lập với nhau và ngang bằng nhau hoặc phụ thuộc với nhau ở một mức độ nhất định, có thể chịu trách nhiệm trước nhau, trong hoạt động có sự phân công, phối hợp, kiểm soát thậm chí đối trọng nhau để tạo nên sự thống nhất của quyền lực nhà nước.

Khi quyền lực càng tập trung, thì khả năng hạn chế nó càng khó. Mục đích của việc hạn chế quyền lực nhà nước là đảm bảo cho quyền lực nhà nước không bị lạm dụng, ngăn chặn các hiện tượng, xu hướng, quan liêu, độc tài, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] chuyên quyền, độc đoán trong bộ máy nhà nước, không bị sử dụng trái với ý chí của nhân dân. Nếu không đặt ra những giới hạn rõ ràng của việc sử dụng quyền lực nhà nước thì nó sẽ trở thành bức rào cản của tự do và dân chủ, kìm hãm sự tiến bộ xã hội. Xã hội càng phát triển, quyền lực của nhà nước càng lớn thì yêu cầu của việc hạn chế quyền lực nhà nước tránh khỏi sự lạm quyền càng tăng lên.

Hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước là nhu cầu tất yếu khách quan Vấn đề hạn chế quyền lực nhà nước là một lĩnh vực phức tạp của đời sống chính trị xã hội ở bất kỳ nhà nước nào. Theo giải thích của từ điển Tiếng Việt thì: "hạn chế là ngăn lại, giữ lại trong một giới hạn nhất định, không để hoặc không thể cho vượt qua". Từ giải thích này, có thể thấy khi nói đến hạn chế là đồng nghĩa với việc phải xác định một giới hạn cụ thể cho hành động. Cũng theo từ điển Tiếng Việt thì: "lạm dụng là sử dụng quá mức, quá quyền hạn".

Như vậy có thể hiểu: Lạm dụng quyền lực nhà nước chính là sự tha hoá của quyền lực thể hiện dưới dạng chủ thể nắm quyền lực tự cho mình thêm những quyền mà họ không có được khi được trao quyền. Khuynh hướng này diễn ra trong hầu hết các quá trình nắm quyền lực của chủ thể nhưng diễn biến tăng lên về sau với những hậu quả khó lường trước được. Lạm quyền có thể là sự tạo ra thêm quyền lực, có thể là mang lại lợi ích không chính đáng cho mình. Đây thực chất là việc trái phép dưới dạng vượt quá giới hạn, làm biến dạng quyền lực.

Nó thường phụ thuộc nhiều vào mục đích của người nắm quyền lực. Nói cách khác thì sự lạm quyền chính là sự lợi dụng địa vị có sẵn của chính chủ thể nắm quyền lực.Suy ra, khi muốn hạn chế sự lạm dụng quyền lực nhà nước nghĩa là phải đặt ra những giới hạn trong việc thực hiện quyền lực nhà nước để tránh sự lạm quyền, chuyên quyền. Theo phân tích ở trên thì quyền lực có tính tất yếu vì trong xã hội có tổ chức thì quyền lực là 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vấn đề không thể thiếu để duy trì xã hội trong vòng trật tự và ổn định, đảm bảo lợi ích chung của cộng đồng, nó vừa là sợi dây vô hình để liên kết mọi người theo một trật tự xã hội nhất định, đồng thời nó lại vừa là công cụ để đảm bảo cho các liên kết này không bị phá vỡ theo hướng triệt tiêu luôn cả xã hội. Ngay từ khi bắt đầu xuất hiện, quyền lực nhà nước có mục đích trước hết là để điều hòa những mâu thuẫn giai cấp, duy trì sự cân bằng trong xã hội, nhưng chủ thể nắm giữ, sử dụng quyền lực nhà nước đó là con người, với bản chất ham muốn không có giới hạn làm cho khả năng lạm quyền, lộng quyền, chuyên quyền của những người nắm giữ quyền lực nhà nước rất dễ xảy ra, làm cho quyền lực mất đi ý nghĩa tích cực ban đầu của nó.

Đó cũng là lý do mà các vị vua, chúa giàu có thời xưa với quyền lực vô hạn, hay các nước đế quốc thực dân hùng mạnh thế kỳ 19, thế kỷ 20 tiến hành những cuộc chiến tranh xâm lược những quốc gia khác.