Chương 1: Tổng quan về kinh tế học và kinh tế học vĩ mô - Chương 2: Sản lượng, mức giá và tăng trưởng kinh tế - Chương 3: Tổng cầu và tổng cung - Chương 4: Tổng cầu và chính sách tài khóa - Chương 5: Tiền tệ và chính sách tiền tệ - Chương 6: Thất nghiệp và lạm phát 1. Phương pháp nghiên cứu môn học - Phương pháp thống kê số lớn - Phương pháp mô hình hóa - Phương pháp đơn giản hóa - Phương pháp cân bằng tổng quát - Phương pháp dự báo, dự đoán. Bài tập thực hành Các nhận định sau đây đúng hay sai giải thích tại sao? 1. Kinh tế học vĩ mô nghiên cứu hành vi của các tác nhân trong nền kinh tế.
Mục tiêu của kinh tế vĩ mô gắn với các vấn đề kinh tế vĩ mô then chốt. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, các quốc gia phải tuân thủ quy luật “đánh đổi” khi đưa ra các quyết sách kinh tế. Kinh tế học vĩ mô nghiên cứu các vấn đề kinh tế lớn ở tầm quốc gia và nhấn mạnh mối quan hệ tương tác trong nền kinh tế tổng thể. Mức sản xuất ở một nước quyết định mức sống của cư dân nước đó.Tỷ lệ thất nghiệp ở một nước phản ánh tình trạng sức khỏe của nền kinh tế nước đó.
Biến động giá cả ở một nước là một thước đo khác phản ảnh tình trạng sức khỏe của nền kinh tế của nước đó. Mục tiêu kinh tế đối ngoại đôi khi còn chịu ảnh hưởng của mục tiêu chính trị. Để đạt được các mục tiêu kinh tế vĩ mô, chính phủ phải sử dụng các công cụ điều tiết nền kinh tế là các chính sách kinh tế vĩ mô.Giá cả ổn định là mức giá không thay đổi theo thời gian, và khi đó nền kinh tế sẽ phát triển tốt. Mục tiêu sản lượng càng cao thì dân chúng càng phát đạt, giàu có và nền kinh tế càng tăng trưởng ổn định.
Mô hình nền kinh tế hỗn hợp là mô hình tối ưu có thể áp dụng cho mọi quốc gia. Mô hình nền kinh tế kế hoạch hóa tập trung có thể phát huy ưu điểm trong bối cảnh đất nước có nhiều bất ổn chính trị. Trong điều kiện nguồn lực có hạn, một quốc gia nếu chi tiêu cho tiêu dùng nhiều hơn thì có thể sẽ phải chi cho quốc phòng ít đi. Các mục tiêu kinh tế vĩ mô có thể mâu thuẫn nhau trong quá trình thực hiện, vì vậy cần phải ưu tiên mục tiêu nào trước tùy thuộc vào bối cảnh thực tế ở từng thời điểm cụ thể.
Bài tập tự ôn tập 1. Phân tích các thuật ngữ "khan hiếm", "sự đánh đổi", "chi phí cơ hội",. để làm rõ khái niệm về kinh tế học. Kinh tế học gồm những bộ phận cấu thành nào? Mối quan hệ giữa chúng? 3.
Anh (chị) hãy phân tích nội dung của những vấn đề kinh tế vĩ mô then chốt. Trình bày các mục tiêu và công cụ của kinh tế vĩ mô. Trình bày đối tượng nghiên cứu của kinh tế vĩ mô. Phân biệt sự khác nhau giữa kinh tế vi mô và kinh tế vĩ mô.
13 Chương 2: SẢN LƯỢNG, MỨC GIÁ VÀ TĂNG TRƯỞNG KINH TẾ A. Tóm tắt kiến thức chương Người học nắm được các khái niệm, công thức tính, nội dung cơ bản của các biến số kinh tế vĩ mô then chốt: Tổng sản phẩm quốc nội, tổng sản phẩm quốc dân, sản phẩm quốc dân ròng, thu nhập quốc dân, thu nhập cá nhân, chỉ số giá tiêu dung, chỉ số điều chỉnh GDP. Nội dung chính 2. ĐO LƯỜNG SẢN LƯỢNG 2.
Tổng sản phẩm quốc nội (GDP = Gross Domestic Products) a. Khái niệm Tổng sản phẩm trong nước hay còn gọi là tổng sản phẩm quốc nội (GDP = Gross Domestic Products) là tổng giá trị thị trường của tất cả các hàng hóa và dịch vụ cuối cùng được sản xuất ra trong phạm vi một nước trong một thời kỳ nhất định. Thu nhập, chi tiêu và dòng chu chuyển: Có thể chỉ ra tại sao đối với tổng thể nền kinh tế thì thu nhập bằng chi tiêu và cũng bằng giá trị sản lượng hàng hóa dịch vụ thông qua nghiên cứu luồng chu chuyển của thu nhập và chi tiêu ở sơ đồ sau: DT Chi tiêu (=GDP) (=GDP) Thị trường sản phẩm HH và HH và DV DV Doanh nghiệp Hộ gia đình Đầu vào Lao động sản xuất và vốn Thị trường Yếu tố sản xuất CP Thu nhập (=GDP) (=GDP) Sơ đồ 2.1: Sơ đồ luân chuyển kinh tế vĩ mô 14 Như vậy ta có thể có hai cách tính khối lượng sản phẩm trong nền kinh tế: Theo cung trên: Tính tổng giá trị thị trường của hàng hóa dịch vụ được sản xuất ra trong nền kinh tế. Theo cung dưới: Tính tổng thu nhập từ các yếu tố sản xuất (tính bằng giá trị thị trường).
Trong thực tế nền kinh tế thực phức tạp hơn nhiều so với nền kinh tế mô tả trên sơ đồ trên. Nó bao gồm 4 tác nhân kinh tế, nghĩa là ngoài hộ gia đình và doanh nghiệp còn có sự tham gia của chính phủ và nước ngoài: - Các hộ gia đình không chi hết thu nhập mà phải dành ra một phần để nộp thuế cho chính phủ, một phần để tiết kiệm - Không chỉ hộ gia đình mua hàng hoá và dịch vụ được sản xuất ra mà chính phủ và doanh nghiệp cũng mua hàng hoá và dịch vụ phục vụ cho tiêu dùng và tiếp tục quá trình sản xuất. Song dù thế nào thì đó cũng là một giao dịch mua – bán. Bởi vậy, xét tổng thể nền kinh tế thì chi tiêu luôn bằng thu nhập.
Các phương pháp đo lường GDP Hiện nay ở Việt Nam tổng cục thống kê tính GDP theo 3 phương pháp: phương pháp chi tiêu; phương pháp thu nhập và phương pháp sản xuất. Phương pháp chi tiêu: giá trị tổng sản lượng hàng hoá và dịch vụ của nền kinh tế Y phải bằng tổng chi tiêu để mua hàng hoá và dịch vụ đó nên tổng chi tiêu bằng GDP. Điều này thể hiện bằng phương trình sau: GDP = Y = AE = C + I + G + NX Trong đó: Y: là giá trị tổng sản lượng hàng hóa dịch vụ của nền kinh tế C: là chi tiêu của người tiêu dùng I: là đầu tư (Investment) hay chi tiêu của hãng G: là chi tiêu của Chính phủ (Government Purchases of Good and Services) NX: là xuất khẩu ròng (Net Export = EX – IM) Phương pháp thu nhập GDP tính theo phương pháp thu nhập được tiến hành bằng cách cộng tất cả các khoản thu nhập mà các doanh nghiệp trả cho các hộ gia đình (khi mua các 15 yếu tố sản xuất từ các hộ gia đình, bao gồm: tiền công lao động, tiền lãi trả cho những khoản vốn vay, tiền thuê đất và tài sản) và lợi nhuận trả cho các chủ sở hữu của các doanh nghiệp. Các khoản mục thu nhập theo yếu tố thể hiện trong các tài khoản thu nhập quốc dân và sản phẩm là: - Thù lao lao động (W = Compensation of employees): - Lãi ròng cho các khoản tiền vốn vay (i = Net interest): - Thu nhập từ các tài sản cho thuê (R = Rental Income): - Lợi nhuận công ty (Pr = Profit): - Thu nhập của doanh nhân (OI = Propriators’ Income): Cộng các khoản thu nhập theo yếu tố trên lại với nhau ta được thu nhập quốc nội ròng theo chi phí yếu tố: Thu nhập trong nước ròng theo chi phí yếu tố = W + i + R + Pr + OI Tuy nhiên, đây chưa phải là GDP.
Để tính GDP theo phương pháp thu nhập cần phải tiến hành hai bước điều chỉnh: điều chỉnh từ chi phí yếu tố sang giá thị trường và điều chỉnh từ thu nhập ròng sang tổng thu nhập. * Điều chỉnh chi phí yếu tố sang giá thị trường: Thuế gián thu (Indirect tax) là khoản thuế mà người tiêu dùng thanh toán khi mua hàng hóa dịch vụ, là khoản thuế gián thu đánh vào thu nhập của người tiêu dùng (ví dụ: thuế doanh thu, thuế tiêu thụ đặc biệt đánh vào mặt hàng rượu, thuốc lá, mỹ phẩm,…; thuế trực thu là thuế đánh vào thu nhập). Do có thuế gián thu nên người tiêu dùng thanh toán cho hàng hóa dịch vụ họ mua số tiền lớn hơn số tiền mà nhà sản xuất nhận được. Ở đây, giá thị trường lớn hơn chi phí yếu tố.
- Trợ cấp cho người sản xuất (Subsidy): là khoản tiền chính phủ thanh toán cho một người sản xuất. Do có trợ cấp sản xuất nên đối với một số hàng hóa dịch vụ, người tiêu dùng chỉ phải thanh toán số tiền nhỏ hơn số tiền mà người sản xuất nhận được. Trong trường hợp này chi phí yếu tố lớn hơn giá thị trường. Do vậy, để tính toán GDP theo cách tiếp cận thu nhập theo yếu tố chúng ta phải cộng thuế gián thu vào tổng thu nhập theo yếu tố sản xuất và trừ đi các khoản trợ cấp sản xuất hay cộng với thuế gián thu ròng (Te = Thuế gián thu – 16 các khoản trợ cấp sản xuất).
Tuy nhiên đây chưa phải là GDP, chúng ta cần thực hiện một bước điều chỉnh nữa. * Điều chỉnh sản phẩm trong nước ròng sang tổng sản phẩm trong nước. Tổng là trước khi trừ đi khấu hao (Depreciation = Dep) còn ròng có nghĩa là sau khi đã trừ đi khấu hao. Như vậy, tổng thu nhập (AI = Aggregate Incomes) sẽ được viết là: AI = W + R + i(r) + Pr + Te + OI + Dep = Y = GDP Tính GDP của một nước có thể theo phương pháp thu nhập và phương pháp chi tiêu vì tổng chi tiêu bằng tổng thu nhập: GDP = AI = AE Phương pháp sản xuất Phương pháp sản xuất hay còn gọi là phương pháp giá trị gia tăng.
Phương pháp này có thể được dùng để đo lường giá trị sản xuất của mỗi ngành đóng góp vào GDP. Giá trị gia tăng (VA = Value Added) là giá trị sản lượng của doanh nghiệp trừ đi giá trị của hàng hóa trung gian mua từ các doanh nghiệp khác. VA là tổng thu nhập (bao gồm cả lợi nhuận) trả cho các yếu tố sản xuất đã được doanh nghiệp sử dụng để tạo ra sản lượng. GDP = ∑VA Minh hoạ phương pháp này qua ví dụ về sản xuất một tách café.
Trang trại trồng VA của cafe trang trại Doanh nghiệp chế Giá trị café VA của DN biến nhân chế biến VA của Giá trị café theo DN bán buôn DN bán giá bán buôn sản xuất buôn DN bán lẻ và nhà Giá trị café theo giá bán buôn thương mại VA của DM bán lẻ hàng giải khát Giá café theo giá bán lẻ (chỉ tiêu cuối cùng cho café, GDP tính Người tiêu dùng theo VA) 17 2.