Giáo trình Xướng Âm Giọng Đô Trưởng - ĐH Hải Phòng (TS Trần Quốc Tuấn)

Giáo trình Xướng âm Giọng Đô trưởng toàn tập. Nắm vững gam, hợp âm, tiết tấu và kỹ năng đọc nhạc qua các bài tập hệ thống, chuyên sâu cho người học.

• Tác giả: Trần Quốc Tuấn
• Trường học: Trường Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Giáo dục tiểu học
• Đề tài: Giáo trình xướng âm giọng đô trưởng
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2025
• Địa điểm: Hải Phòng

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Giáo Trình Xướng Âm Giọng Đô Trưởng

Giáo trình xướng âm giọng đô trưởng là tài liệu học tập chuyên biệt được biên soạn bởi TS Trần Quốc Tuấn từ Trường Đại học Hải Phòng, nhằm phục vụ sinh viên ngành đào tạo giáo dục tiểu học. Giáo trình này được xây dựng dựa trên nhu cầu thực tế của giảng dạy âm nhạc cấp tiểu học, với mục tiêu cung cấp kỹ năng đọc và ghi nhạc trong giọng đô trưởng. Nội dung được chia thành ba chương chính, sắp xếp theo trình tự từ cơ bản đến nâng cao: giọng trưởng tự nhiên, giọng trưởng hòa thanh và giọng trưởng giai điệu. Mỗi chương được thiết kế khoa học với các bài tập thực hành từ đơn giản đến phức tạp, giúp học viên từng bước nắm vững các kỹ năng xướng âm chuyên nghiệp.

1.1. Mục Đích Và Ý Nghĩa Của Giáo Trình

Giáo trình được biên soạn nhằm giải quyết tình trạng thiếu tài liệu chuyên biệt cho sinh viên sư phạm tiểu học. Trước đây, sinh viên phải sử dụng giáo trình từ các trường chuyên nghiệp khác như Nhạc viện Hà Nội, nhưng những tài liệu đó không phù hợp hoàn toàn với trình độ và thời lượng học tập. Giáo trình này cung cấp kiến thức cân đối, phù hợp với năng lực người học cấp đại học sư phạm.

1.2. Đối Tượng Học Sinh Và Điều Kiện Tiên Quyết

Giáo trình dành cho sinh viên ngành giáo dục tiểu học tại Đại học Hải Phòng. Để sử dụng hiệu quả, người học cần có kiến thức cơ bản về lý thuyết âm nhạc như trường độ, tiết tấu, tiết nhịp, loại nhịp. Bên cạnh đó, sinh viên cần nắm vững kỹ năng đánh nhịp và các kỹ năng thanh nhạc cơ bản để thành công trong quá trình học tập.

II. Cấu Trúc Và Nội Dung Ba Chương Chính

Giáo trình xướng âm giọng đô trưởng toàn tập được chia thành ba chương, mỗi chương bao gồm bốn bài học với nội dung ngày càng phức tạp. Chương một tập trung vào giọng đô trưởng tự nhiên, giới thiệu gam đô trưởng tự nhiên, các hợp âm đô trưởng, Fa trưởng và Sol trưởng. Chương hai khám phá giọng đô trưởng hòa thanh với các biến thể hợp âm bao gồm Fa thứ. Chương ba nghiên cứu sâu giọng đô trưởng giai điệu với các hợp âm đô trưởng, Fa thứ và Sol thứ. Cấu trúc này cho phép học viên tiếp cận kiến thức một cách bài bản và khoa học, từ định hình các bậc âm đến phát triển kỹ năng đọc gam phức tạp.

2.1. Chương 1 Giọng Đô Trưởng Tự Nhiên

Chương này cung cấp nền tảng cơ bản về gam đô trưởng tự nhiên. Nội dung bao gồm giới thiệu gam, hợp âm chính và bài tập đọc gam mô tiến theo âm hình. Người học sẽ thực hành với các tiết tấu đơn giản và kỹ năng ghi âm, gõ tiết tấu. Phần cuối chương cung cấp bài tập với hình thức tiết tấu phức tạp hơn, tạo độ khó tự nhiên.

2.2. Chương 2 Và 3 Giọng Hòa Thanh Và Giai Điệu

Chương 2 giới thiệu giọng đô trưởng hòa thanh với gam và hợp âm mới. Chương 3 phát triển thêm giọng đô trưởng giai điệu. Cả hai chương áp dụng phương pháp tương tự: bắt đầu với gam, hợp âm, sau đó tới đọc gam mô tiến, lối đọc chuỗi bốn âm, và bài tập ghi âm phức tạp. Cuối mỗi chương là câu hỏi ôn tập giúp consolidate kiến thức.

III. Phương Pháp Giảng Dạy Và Kỹ Năng Thực Hành

Giáo trình xướng âm sử dụng phương pháp tiếp cận khoa học, bắt đầu từ giới thiệu gam mô tiến theo âm hình - một cách hiệu quả để học viên nắm vững vị trí các bậc âm. Mỗi bài học kết hợp lý thuyết với bài tập thực hành đa dạng: đọc gam, thực hành với các hình tiết tấu từ đơn giản đến phức tạp, ghi âm, và đánh (gõ) nhịp. Phương pháp này giúp phát triển khả năng thích ứng và phản xạ của sinh viên. Các bài tập được thiết kế để từng bước định hình quãng âm (cả thuận và nghịch) và các nhóm tiết tấu. Bên cạnh đó, giáo trình còn cung cấp chú dẫn về nhịp độ trong nhạc hát phổ thông, giúp học viên liên kết lý thuyết với thực tiễn giảng dạy.

3.1. Kỹ Năng Đọc Gam Và Hợp Âm

Kỹ năng đọc gam mô tiến theo âm hình là nền tảng. Giáo trình hướng dẫn chi tiết cách nhận biết và xướng các hợp âm chính trong mỗi giọng. Học viên được yêu cầu thực hành với hợp âm rải - cách xướng các nốt âm liên tiếp để hiểu rõ cấu trúc hợp âm. Thông qua lặp lại và bài tập có hệ thống, sinh viên sẽ định hình được các bậc âm và hợp âm một cách tự nhiên.

3.2. Luyện Tập Tiết Tấu Và Ghi Âm

Phần thực hành tiết tấu bắt đầu với các hình thức đơn giản như tiết tấu trường độ và các nốt âm cơ bản. Dần dần, giáo trình nâng cao độ khó với tiết tấu phức tạp như nốt móc kép và nhịp phân ba. Kỹ năng ghi âm hoặc gõ tiết tấu cho giai điệu nghe được giúp sinh viên phát triển khả năng nhận thức âm nhạc và áp dụng kiến thức vào thực tế giảng dạy.

IV. Ứng Dụng Và Kết Quả Học Tập

Giáo trình xướng âm giọng đô trưởng được thiết kế để sinh viên sư phạm có thể áp dụng trực tiếp vào dạy âm nhạc cấp tiểu học. Sau khi hoàn thành giáo trình, sinh viên sẽ có khả năng đọc và ghi nhạc chính xác trong giọng đô trưởng, hiểu rõ cấu trúc của các hợp âm chính, và nắm vững các kỹ năng xướng âm chuyên nghiệp. Kỹ năng này không chỉ giúp sinh viên tốt nghiệp mà còn cho phép họ chọn lựa tác phẩm âm nhạc phù hợp với lứa tuổi học sinh, đảm bảo chất lượng giảng dạy. Phần đáp án ghi âm ở cuối giáo trình giúp sinh viên tự kiểm tra và đánh giá tiến độ học tập của mình, tạo điều kiện cho học tập độc lập và hiệu quả.

4.1. Lợi Ích Cho Giáo Viên Tiểu Học

Sinh viên hoàn thành giáo trình sẽ trở thành giáo viên âm nhạc có năng lực chuyên biệt. Họ có thể phân tích và lựa chọn bài hát phù hợp với chương trình tiểu học, hướng dẫn học sinh xướng âm đúng kỹ thuật. Kiến thức về tiết tấu, nhịp độ giúp họ dạy kỹ năng nghe và hát chính xác, nâng cao hiệu quả giáo dục âm nhạc cấp tiểu học.

4.2. Cơ Sở Cho Học Tập Nâng Cao

Giáo trình cung cấp nền tảng vững chắc cho những ai muốn tiếp tục học tập âm nhạc ở trình độ cao hơn. Sinh viên hiểu rõ cấu trúc các giọng âm và có kỹ năng đọc ghi nhạc chính xác, tạo điều kiện để học các giọng âm khác hoặc các học phần âm nhạc chuyên sâu hơn. Kiến thức này là bước đệm để phát triển sự nghiệp âm nhạc chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

LỜI MỞ ĐẦU Xướng âm là một trong những học phần bổ sung, nằm trong nhóm các học phần tốt nghiệp1, đối với sinh viên ngành đào tạo Đại học sư phạm giáo dục tiểu học, đã và đang thực hiện từ năm 2010. Nội dung học phần nhằm cung cấp cho sinh viên kỹ năng đọc và ghi nhạc ở giọng Đô trưởng, nhằm đáp ứng với việc xử lý những tác phẩm âm nhạc phù hợp với lứa tuổi học sinh cấp Tiểu học. Những năm vừa qua do không có giáo trình chuyên biệt cho đối tượng này, nên chúng tôi thường lựa chọn sử dụng các bài tập trong giáo trình của các trường chuyên nghiệp như Nhạc viện Hà Nội; Đại học sư phạm nghệ thuật TW, hiện hành. Tuy nhiên trong quá trình thực hiện chúng tôi nhận thấy trong những bài tập đó vẫn có một số bất cập về phạm vi kiến thức của tài liệu; kỹ năng, thời lượng thực hiện cũng như năng lực người học ở đây.

Xuất phát từ thực tế đó, chúng tôi mong muốn xây dựng được giáo trình với tên gọi là: “Giaó trình xướng âm giọng đô trưởng”, chuyên dùng cho sinh viên ngành đào tạo Đại học sư phạm giáo dục tiểu học, ở trường Đại học Hải Phòng. Để sử dụng giáo trình này, người học cần có những kiến thức về Lý thuyết âm nhạc cơ bản như: Các loại trường độ (vang), trường độ câm (dấu lặng) dùng trong âm nhạc phổ thông; Những khái niệm về tiết tấu, tiết nhịp, loại nhịp; Điệu thức trưởng tự nhiên, hòa thanh và giai điệu. Bên cạnh đó là một số kỹ năng thực hành đánh (gõ) nhịp, kỹ năng lấy hơi nhả chữ trong thanh nhạc cũng là những năng lực cần có. Giaó trình có cấu trúc ba chương, được sắp xếp theo trình tự: chương thứ nhất – Giọng trưởng tự nhiên; chương thứ hai – Giọng trưởng hòa thanh và chương cuối là Giọng trưởng giai điệu.

Mỗi chương có 4 bài, 2 mục đầu tiên là những bài giới thiệu và thực hành đọc gam, hợp âm rải của các hợp âm chính trong điệu thức. Mục tiêu của những bài tập này giúp cho người học từ làm quen cho đến yêu cầu phải đạt được là định hình được các bậc âm trong điệu thức. Các mục tiếp theo hướng tới việc định hình các quãng từ thuận tới nghịch; các nhóm tiết tấu từ đơn giản đến phức tạp. Qua đó người học sẽ có được khả năng thích ứng, phản xạ với các quãng, các hình thức tiết tấu có trong bài tập cũng như tác phẩm âm nhạc sau quá trình đào tạo.

Ở một số bài, chúng tôi cũng thiết kế nội dung nghe, ghi âm ở mức độ đơn giản, ví dụ như nghe nhạc, xác định loại nhịp và tiết tấu tương ứng cho âm điệu; nghe ghi giai điệu 1 Niên giám đào tạo trường Đại học Hải Phòng năm 2010 1 đơn giản trong phạm vi âm thanh, và tiết tấu nhất định… Xướng âm là môn học thực hành, kiến thức được cung cấp trong tài liệu này chủ yếu là nhắc lại một số khái niệm đã có trong học phần Âm nhạc, như cấu trúc điệu thức trưởng tự nhiên, giai điệu và hòa thanh, được xây dựng trên nốt Đô; Bên cạnh đó những quy định về loại nhịp, tiết tấu, tiết luật ở một số loại nhịp phổ thông (4/4; 2/4; 3/4/; 6/8 và 3/8), và cuối cùng là khái niệm, cách xử lý những chú dẫn về sắc thái âm nhạc như cường độ; nhịp độ; âm sắc… Nội dung của giáo trình chủ yếu hướng tới rèn luyện cho người học những kỹ năng đọc, nghe và ghi chép âm nhạc, trong vùng kiến thức phù hợp đối với đối tượng người học. Vùng kiến thức và kỹ năng trong các loại giọng Đô, âm vực các bài tập chỉ dao động trong phạm vi nốt sol thuộc quãng tám nhỏ tới nốt mi thuộc quãng tám thứ hai. Tuy nhiên âm vực cụ thể trong mỗi bài đều không vượt qua quãng bốn kép (quãng 12). Đây là vùng âm thanh không quá rộng cho năng lực phát âm cơ bản của giọng người.

Vì vậy các bài tập hoàn toàn phù hợp cho sinh viên ngành Sư phạm Tiểu học. Tiết tấu thông dụng được xây dựng trên cơ sở các loại trường độ cơ bản từ nốt tròn đến móc kép. Nhịp độ các bài tập dao động trong phạm vi Andantino đến Allegretto (70- 112 phách/ phút). Do hạn chế về thời gian, giáo trình không tránh khỏi những thiếu sót.

Kính mong nhận được sự góp ý của quý thầy cô, bạn bè và các đồng nghiệp. Trân trọng cảm ơn! Nhóm tác giả 2 Chương 1. GIỌNG ĐÔ TRƯỞNG TỰ NHIÊN (bài thứ nhất) Điệu thức trưởng tự nhiên là điệu thức bảy âm, có cấu trúc các bậc âm từ thấp đến cao theo trình tự: 1 cung- 1 cung -nửa cung – 1 cung – 1 cung – 1 cung và nửa cung. Trên cơ sở cấu trúc đó các âm chính của điệu thức bao gồm: âm bậc 1 là âm chủ; âm bậc IV là âm hạ át và âm bậc V là âm át 1.

Gam đô trưởng tự nhiên 1c 1c 1/2c 1c 1c 1c 1/2c 1. Hợp âm đô trưởng –Fa trưởng và Sol trưởng Đây là những hợp âm ba được xây dựng trên các bậc I – IV – V của điệu thức. Trong giọng đô trưởng đây đều là những hợp âm trưởng, có chức năng tạo nên tính chất mạnh mẽ, sáng, cho âm điệu. Thành phần âm của những hợp âm này chính là những điểm tựa quan trọng cho sự phát triển của giai điệu âm nhạc.

Đọc gam mô tiến theo âm hình Mô tiến là một thuật ngữ chỉ một phương thức phát triển giai điệu, ở đó có một số âm trên cơ sở một âm hình nào đó – thuật ngữ gọi là mô típ hay còn gọi là động cơ- Giai điệu tiếp theo là sự nhắc lại nhiều lần, mỗi lần nhắc lại toàn bộ cơ cấu đó tịnh tiến lên hoặc xuống một bậc âm theo gam. Đọc gam mô tiến theo âm hình, chính là việc tích hợp quy luật cao độ của gam vào những giai điệu đơn giản, giúp người học có khả năng thích ứng linh hoạt hơn trong quá trình xử lý giai điệu âm nhạc ở những bài tập xướng âm hoặc bài hát trong thực tế. 3 Quãng ba trưởng và ba thứ 1. Thực hành đọc với hình tiết tấu đơn giản Yêu cầu thực hiện - Thực hiện đọc chính xác về tên nốt, đúng cao độ và tiết tấu.

- Luôn gõ phách trong quá trình đọc, xử lý đúng những chú dẫn (nếu có) về sắc thái âm nhạc. Giới hạn tiết tấu trong bài tập Đây là những bài tập ở loại nhịp phức (4/4), xây dựng bằng những trường độ (nốt tròn = 4 phách; nốt trắng chấm = 3 phách; nốt trắng = 2 phách và nốt đen = 1 phách), tạo nên những hình thức tiết tấu đơn giản. Thực hành gõ tiết tấu. Tiết tấu là sự tương quan trường độ của các âm thanh nối tiếp nhau tạo nên giai điệu.

Phách là sự định lượng thời gian cố định theo đơn vị loại nhịp, được thể hiện bằng tiếng gõ (vỗ tay). Trên cơ sở hình tiết tấu đã cho, sinh viên thực hiện gõ tiết tấu trên nền nhịp phách của giáo viên hoặc tự đập chân Tiết tấu Phách Tiết tấu Phách Thực hành ghi âm tiết tấu (giáo viên chủ động) 5 GIỌNG ĐÔ TRƯỞNG TỰ NHIÊN (Bài thứ hai) 1. Gam đô trưởng tự nhiên 1. Hợp âm đô trưởng – Fa trưởng và Sol trưởng 1.

Đọc gam mô tiến theo âm hình Quãng bốn đúng và quãng bốn tăng 1. Một số chú dẫn về nhịp độ cơ bản trong nhạc hát phổ thông Chú dẫn nhịp độ tương đối Nhịp độ chậm: Adagio: 56 – 69 phách/ phút Nhịp độ vừa phải: Andante: 73- 77 phách/ phút Andantino: 78 - 83 phách/ phút Marcia 84- 85 phách/ phút Moderato: 85 – 97 phách/ phút Nhịp độ nhanh: Allegretto: 98 – 109 phách/ phút Allegro: 110 – 132 phách/ phút 6 Chú dẫn tuyệt đối Là chú dẫn trực tiếp loại trường độ cụ thể bằng con số, ví dụ: nốt đen = 120, có nghĩa trong bài tập này mỗi phách tương đương với 1 đơn vị nốt đen. Nhịp độ quy định của bài là 120 phách/ 1 phút. Chú dẫn nhịp điệu đặc trưng Là chú dẫn áp đặt nhịp độ một cách tương đối, theo thể loại âm nhạc có tính đặc trưng về nhịp điệu có tính truyền thống, ví dụ: Tempo di valse… 1.

Thực hành đọc với hình tiết tấu đơn giản Yêu cầu thực hiện - Thực hiện đọc chính xác về tên nốt, đúng cao độ và tiết tấu. - Luôn gõ phách trong quá trình đọc, xử lý đúng những chú dẫn (nếu có) về sắc thái âm nhạc. Thực hành đọc hoặc gõ tiết tấu Tiết tấu Phách Tiết tấu Phách 1. Ghi số chỉ nhịp và tiết tấu cho giai điêu nghe được 8 GIỌNG ĐÔ TRƯỞNG TỰ NHIÊN (Bài thứ ba) 1.

Gam đô trưởng tự nhiên 1. Đọc gam mô tiến theo âm hình 1. Hợp âm đô trưởng – Rê thứ– Fa trưởng - Sol trưởng 1. Thực hành đọc với hình tiết tấu đơn giản Yêu cầu thực hiện - Thực hiện đọc chính xác về tên nốt, đúng cao độ và tiết tấu.

- Luôn gõ phách trong quá trình đọc, xử lý đúng những chú dẫn (nếu có) về sắc thái âm nhạc. Giới hạn về tiết tấu Đây là những bài tập ở loại nhịp đơn (2/4), xây dựng bằng những trường độ (nốt trắng = 2 phách; nốt đen chấm = 1.5 phách; nốt đen = 1 phách và nốt móc đơn), tạo nên những hình thức tiết tấu đơn giản, chưa có đảo phách, nghịch phách. 9 Bài 1 Andante Bài 2 10 1. Thực hành ghi âm Nghe, xác định loại nhịp và tiết tấu cho những âm điệu dưới đây 11 GIỌNG ĐÔ TRƯỞNG TỰ NHIÊN (Bài thứ tư) 1.

Gam đô trưởng tự nhiên 1. Hợp âm đô trưởng –Mi thứ – Fa trưởng - Sol trưởng. Đọc gam mô tiến theo âm hình 1. Thực hành đọc với tiết tấu đơn giản của trường đô nốt móc kép Nốt móc kép có thể coi là trường độ nhỏ nhất trong nhạc hát phổ thông (1/4 phách).

Ở dạng tiết tấu đơn giản, bài tập được thiết kế có tính thống nhất về âm hình chủ đạo, phát triển có chu kỳ. Để thuận lợi cho việc xử lý bài tập về tiết tấu, người đọc cần thực hiện tốt âm hình chủ đạo. Âm điệu trong bài tập là những bước đi liền bậc hoặc những quãng giới hạn trong những âm chính, âm ổn định của điệu thức. 12 Bài 1 Bài 2 13 GIỌNG ĐÔ TRƯỞNG TỰ NHIÊN (bài thứ năm) 1.

Gam đô trưởng tự nhiên 1. Đọc gam mô tiến theo âm hình 1. Hợp âm đô trưởng –Mi thứ – Fa trưởng - Sol trưởng. Thực hành ghi âm hoặc tiết tấu cho giai điệu 14 1.