Giáo Trình Sinh Lý Thực Vật của Trường Đại Học Cần Thơ

Giáo trình Sinh Lý Thực Vật tại Trường Đại Học Cần Thơ được biên soạn với mục tiêu cung cấp kiến thức cơ bản và… 327 trang · Trường Đại Học Cần Thơ · 2004.

• Tác giả: Lê Văn Hòa
• Trường học: Trường Đại Học Cần Thơ
• Chuyên ngành: Sinh Lý Thực Vật
• Đề tài: Giáo Trình Sinh Lý Thực Vật
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Cần Thơ

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: SINH LÝ TẾ BÀO THỰC VẬT
• 1.1. SƠ LƯỢC VỀ CẤU TRÚC CỦA THỰC VẬT
• 1.2. THÀNH PHẦN CỦA TẾ BÀO THỰC VẬT
• 1.2.1. Vách tế bào
• 1.2.2. Nguyên sinh chất
• 1.2.3. Màng tế bào
• 1.2.4. Cầu liên bào (Plasmodesmata)
• 1.2.5. Mạng lưới nội chất (Endoplasmic Reticulum = ER)
• 1.2.6. Khung tế bào (Cytoskeleton)
• 1.2.7. Ri bô thể
• 1.3. TẾ BÀO LÀ MỘT HỆ THỐNG TOÀN VẸN CÓ KHẢ NĂNG CẢM ỨNG VÀ SỰ ĐIỀU TIẾT
• 1.4. TÍNH CHẤT HOÁ LÍ CỦA HỆ KEO NGUYÊN SINH CHẤT
• 1.4.1. Đặc tính chung của hệ thống keo (colloidal system)
• 1.4.2. Đặc điểm hệ keo nguyên sinh chất
• 1.4.3. Khả năng chuyển động của chất sống
• 1.4.4. Tính nhớt của chất sống
• 1.4.5. Khả năng đàn hồi của chất sống
• 1.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 1.6. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 2. CHƯƠNG 2: SỰ TRAO ĐỔI NƯỚC CỦA THỰC VẬT
• 2.1. NƯỚC VÀ TẾ BÀO THỰC VẬT
• 2.1.1. Cấu trúc và đặc tính của nước
• 2.1.2. Sự phân cực làm cho nước là một dung môi tốt nhất
• 2.1.3. Đặc tính bám dính của nước
• 2.1.4. Nước có một sức căng rất lớn
• 2.1.5. Các quá trình vận chuyển nước
• 2.1.6. Sự khuếch tán xảy ra nhanh ở khoảng cách ngắn nhưng chậm ở khoảng cách dài
• 2.1.7. Sự di chuyển nước ở khoảng cách xa trong cây xảy ra do dòng khối
• 2.1.8. Sự thẩm thấu được điều khiển bởi sự chênh lệch thế năng nước
• 2.1.9. Thế năng hoá học của nước hoặc thế năng nước
• 2.2. SỰ CÂN BẰNG NƯỚC CỦA THỰC VẬT
• 2.2.1. Nước trong đất
• 2.2.2. Sự hấp thu nước của rễ
• 2.2.3. Sự di chuyển nước từ đất – cây – không khí
• 2.3. SỰ BỐC THOÁT HƠI NƯỚC
• 2.3.1. Sự bốc thoát hơi nước (Evapotranspiration)
• 2.3.2. Các yếu tố thực vật ảnh hưởng đến sự bốc thoát hơi nước
• 2.3.3. Sự khủng hoảng nước (water stress)
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 2.5. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 3. CHƯƠNG 3: DINH DƯỠNG KHOÁNG
• 3.1. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN
• 3.2. THÀNH PHẦN HOÁ HỌC CỦA THỰC VẬT
• 3.2.1. Hàm lượng chất khoáng trong cây
• 3.2.2. Phương pháp nghiên cứu nhu cầu của cây về các nguyên tố khoáng
• 3.3. VAI TRÒ SINH LÝ CỦA CÁC NGUYÊN TỐ KHOÁNG
• 3.3.1. Vai trò sinh lý của các nguyên tố đa lượng
• 3.3.1.1. Chất ka-li (Potassium hay Kalium, K)
• 3.3.1.2. Chất Ma-nhê (Ma-giê; Magnesium, Mg)
• 3.3.1.3. Chất Can-xi (Calcium, Ca)
• 3.3.2. Vai trò sinh lý của các nguyên tố vi lượng
• 3.3.2.1. Chất Mô-líp-đen (Molybdenum, Mo)
• 3.3.2.2. Ý nghĩa của việc nghiên cứu hiệu lực phân vi lượng ở nước ta
• 3.3.3. Sự đối kháng ion
• 3.3.4. Tóm tắt một số triệu chứng thiếu dinh dưỡng
• 3.4. HÀM LƯỢNG VÀ TRẠNG THÁI CÁC NGUYÊN TỐ KHOÁNG TRONG CÁC MÔI TRƯỜNG DINH DƯỠNG TỰ NHIÊN
• 3.4.1. Đất là nguồn cung cấp khoáng cho thực vật
• 3.4.2. Hiện tượng trao đổi cation trong đất
• 3.4.3. Sự hấp thu và trao đổi anion
• 3.4.4. Các thành phần khoáng
• 3.4.5. Dung dịch đất
• 3.5. QUÁ TRÌNH ĐỒNG HÓA NI-TƠ CỦA CÂY
• 3.5.1. Vai trò sinh lý của ni-tơ (N)
• 3.5.2. Sự đồng hoá đạm nitrate
• 3.5.3. Sự đồng hóa đạm ammonium
• 3.5.4. Sự cố định đạm sinh học
• 3.6. QUÁ TRÌNH HẤP THU, VẬN CHUYỂN VÀ ĐỒNG HOÁ CÁC NGUYÊN TỐ KHOÁNG
• 3.6.1. Cơ quan hấp thu khoáng của thực vật
• 3.6.2. Vai trò của rễ
• 3.6.3. Cơ chế hấp thu chất khoáng (Cơ chế trao đổi ion)
• 3.6.4. Lý thuyết về sự xâm nhập khoáng vào trong tế bào
• 3.6.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến sự hấp thu dinh dưỡng của rễ
• 3.7. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA CHẾ ĐỘ BÓN PHÂN HỢP LÝ
• 3.7.1. Xác định lượng phân bón cho cây trồng
• 3.7.2. Bón phân theo đòi hỏi từng loài cây trong từng giai đoạn phát triển của cây
• 3.7.3. Phương pháp bón phân hợp lý
• 3.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 3.9. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 4. CHƯƠNG 4: QUANG HỢP
• 4.1. QUANG HỢP NHƯ LÀ SỰ CHUYỂN ĐỔI NĂNG LƯỢNG
• 4.2. TÓM TẮT LỊCH SỬ CỦA SỰ NGHIÊN CỨU QUANG HỢP
• 4.3. CÁC CƠ QUAN QUANG HỢP
• 4.3.1. Lá là cơ quan quang hợp
• 4.3.2. Lục lạp là vị trí của quang hợp
• 4.3.3. Các sắc tố quang hợp và tính chất của chúng
• 4.3.4. Vài nguyên tắc của sự hấp thu ánh sáng bởi cây trồng
• 4.4. BẢN CHẤT CỦA QUÁ TRÌNH QUANG HỢP
• 4.4.1. Hiệu ứng khuếch đại Emerson: Sự hợp tác của hai hệ thống quang
• 4.4.2. Thành phần, chức năng và vị trí của PS I và PS II trong thylakoids
• 4.4.3. Cơ chế vận chuyển điện tử và proton
• 4.4.4. Sản phẩm của sự cố định CO2
• 4.4.5. Chu trình Calvin
• 4.4.6. Sự quang hô hấp
• 4.4.7. Con đường quang tổng hợp của cây C4
• 4.4.8. Sự cố định CO2 trong các loài mọng nước (CAM)
• 4.5. SỰ TỔNG HỢP SUCROSE VÀ TINH BỘT
• 4.6. SỰ KHỬ VÀ CỐ ĐỊNH NITRATE VÀ SULPHATE
• 4.6.1. Tổng quan sự khử đạm nitrate
• 4.6.2. Tổng quan sự khử sulfate
• 4.7. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ QUANG HỢP
• 4.7.1. Tuổi lá và tình trạng dinh dưỡng khoáng
• 4.8. SỰ KHÁC NHAU VỀ VẬN TỐC QUANG HỢP GIỮA VÀ TRONG CÁC LOÀI
• 4.9. THỰC VẬT SỬ DỤNG CÁC SẢN PHẨM QUANG HỢP ĐỂ TỒN TRỮ VÀ CẤU TRÚC
• 4.10. ƯỚC LƯỢNG VẬN TỐC SINH TRƯỞNG CÂY TRỒNG TỐI ĐA
• 4.11. CƯỜNG ĐỘ QUANG HỢP, HIỆU SUẤT VÀ SẢN LƯỢNG CÂY TRỒNG
• 4.11.1. Triển vọng của việc sử dụng các nguyên tắc và cơ chế của quang hợp trong những hệ thống nhân tạo
• 4.11.2. Lý thuyết thâm canh tăng năng suất cây trồng trên quan điểm quang hợp
• 4.12. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• 4.13. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 5. CHƯƠNG 5: SỰ BIẾN DƯỠNG HÔ HẤP
• 5.1. TỔNG QUAN VỀ SỰ HÔ HẤP CỦA THỰC VẬT
• 5.2. CÁC ĐẠI LƯỢNG ĐẶC TRƯNG CỦA QUÁ TRÌNH HÔ HẤP
• 5.2.1. Hệ số hô hấp (Respiratory Quotient, RQ)
• 5.2.2. Cường độ hô hấp
• 5.3. SỰ ĐƯỜNG PHÂN VÀ CHỨC NĂNG
• 5.4. SỰ LÊN MEN
• 5.5. CHU TRÌNH TRICARBOXYLIC ACID
• 5.5.1. Ty thể là bào quan bán tự dưỡng
• 5.5.2. Chu trình Krebs
• 5.6. CHUỖI VẬN CHUYỂN ĐIỆN TỬ VÀ SỰ Ô-XY PHOSPHORYL HÓA
• 5.7. CON ĐƯỜNG PENTOSE PHOSPHATE
• 5.8. SẢN LƯỢNG HÔ HẤP CỦA NHỮNG PHÂN TỬ ĐƯỢC SỬ DỤNG CHO CÁC QUÁ TRÌNH SINH TỔNG HỢP
• 5.9. SỰ HÔ HẤP ĐƯỢC ĐIỀU TIẾT BỞI CÁC CHẤT BIẾN DƯỠNG THEN CHỐT
• 5.10. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ HÔ HẤP
• 5.10.1. Độ hữu dụng của chất tham gia phản ứng
• 5.10.2. Hàm lượng oxygen
• 5.10.3. Hàm lượng carbonic
• 5.10.4. Loài và tuổi cây
• 5.10.5. Sự tổn thương
• 5.11. TÓM TẮT CHƯƠNG 5
• 5.12. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 6. CHƯƠNG 6: SỰ VẬN CHUYỂN VÀ PHÂN PHỐI CÁC CHẤT HÒA TAN TRONG CÂY
• 6.1. ĐƯỜNG VẬN CHUYỂN
• 6.1.1. Các thí nghiệm cổ điển và thí nghiệm với chất đồng vị phóng xạ
• 6.1.2. Cấu trúc của li-be
• 6.1.3. P-protein và Callose hàn gắn thành phần sàng bị tổn thương
• 6.1.4. Tế bào kèm giúp thành phần sàng chuyên hóa cao
• 6.2. NGUỒN VÀ NƠI CHỨA (Source và Sink)
• 6.3. NGUYÊN LIỆU ĐƯỢC VẬN CHUYỂN TRONG LIBE
• 6.3.1. Nhựa li-be có thể được thu thập và phân tích
• 6.3.2. Đường được di chuyển ở dạng không khử
• 6.3.3. Sự tương tác gỗ và libe để vận chuyển hỗn hợp nitrogen
• 6.3.4. Tốc độ vận chuyển
• 6.4. SỰ VẬN CHUYỂN TRONG LIBE
• 6.4.1. Sự vận chuyển từ lá vào ống sàng
• 6.4.1.1. Sản phẩm quang hợp di chuyển từ tế bào thịt lá vào ống sàng thông qua symplast và apoplast
• 6.4.1.2. Sự vận chuyển đường được điều hành bởi sự chênh lệch proton
• 6.4.2. Sự vận chuyển từ ống sàng đến tế bào chứa (sink)
• 6.5. CƠ CHẾ CỦA SỰ VẬN CHUYỂN
• 6.6. SỰ CHỈ ĐỊNH VÀ SỰ PHÂN CHIA CÁC CHẤT ĐỒNG HÓA
• 6.6.1. Sự chỉ định (allocation) bao gồm sự trữ, sự sử dụng và sự vận chuyển carbon cố định
• 6.6.2. Sự phân chia sản phẩm đồng hóa đến nơi sử dụng
• 6.7. SỰ PHÂN PHỐI CÁC CHẤT HÓA HỌC CUNG CẤP TỪ NGOÀI CHO CÂY
• 6.8. TÓM TẮT CHƯƠNG 6
• 6.9. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 7. CHƯƠNG 7: SỰ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THỰC VẬT
• 7.1. Biểu hiện sự sinh trưởng và phát triển
• 7.2. Vòng đời của thực vật
• 7.3. SỰ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA TẾ BÀO
• 7.4. CÁC YẾU TỐ BÊN TRONG VÀ BÊN NGOÀI ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA THỰC VẬT
• 7.4.1. Các yếu tố bên trong
• 7.4.1.1. Acid nhân và enzyme
• 7.4.1.2. Chất điều hòa sinh trưởng thực vật
• 7.4.1.2.1. Ứng dụng chất điều hòa sinh trưởng trong nông nghiệp
• 7.4.2. Các yếu tố bên ngoài
• 7.4.2.1. Oxy và carbonic
• 7.5. SỰ VẬN ĐỘNG CỦA THỰC VẬT
• 7.5.1. Quang hướng động
• 7.5.2. Địa hướng động
• 7.6. SỰ MIÊN TRẠNG VÀ SỰ NẢY MẦM CỦA HỘT
• 7.6.1. Sự miên trạng
• 7.6.2. Sự nẩy mầm của hột
• 7.7. QUANG KỲ VÀ SINH LÝ CỦA SỰ RA HOA
• 7.8. SINH LÝ CỦA SỰ HÌNH THÀNH HOA, THỤ PHẤN, THỤ TINH, TẠO TRÁI CỦA THỰC VẬT
• 7.8.1. Sinh lý của sự hình thành và phát triển hoa
• 7.8.2. Sinh lý của quá trình thụ phấn, thụ tinh, hình thành hột và trái
• 7.9. TÓM TẮT CHƯƠNG 7
• 7.10. TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 8. CHƯƠNG 8: SỰ TỰ BẢO VỆ CỦA THỰC VẬT
• 8.1. CUTIN, SUBERIN VÀ SÁP
• 8.2. CÁC CHẤT BIẾN DƯỠNG THỨ CẤP
• 8.2.1. Hỗn hợp phenol
• 8.2.2. Các hỗn hợp chứa nitrogen
• 8.3. SỰ BẢO VỆ CÂY CHỐNG LẠI BỆNH
• 8.3.1. Các con đường cây bị nhiễm bệnh
• 8.3.2. Bệnh gây ra do nấm tạo một phạm vi rộng cho chiến lược tạo bệnh
• 8.3.3. Hệ thống bảo vệ cây
• 8.3.4. Phức chất giúp cho cây khỏi bị tấn công bởi bệnh
• 8.3.5. Tế bào bị tổn thương phóng thích protein như tín hiệu
• 8.3.6. Sinh hóa của phản ứng bảo vệ cây
• 8.3.7. Sự bảo vệ chống lại bệnh được kích thích bởi sự nhiễm
• 8.3.8. Sự nhiễm bệnh có thể gia tăng sự kháng bệnh trong tương lai
• 8.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 8
• 8.5. TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Sinh Lý Thực Vật Trường Đại Học Cần Thơ

Giáo trình Sinh Lý Thực Vật tại Trường Đại Học Cần Thơ được biên soạn với mục tiêu cung cấp kiến thức cơ bản và chuyên sâu về sinh lý thực vật. Tài liệu này không chỉ phục vụ cho sinh viên ngành Nông Nghiệp mà còn cho các chuyên ngành khác như Khoa Học Đất và Công Nghệ Sinh Học. Nội dung giáo trình được cập nhật từ nhiều năm nghiên cứu và giảng dạy, đảm bảo tính hiện đại và phù hợp với yêu cầu học tập.

1.1. Lịch sử hình thành và phát triển giáo trình

Giáo trình được xây dựng dựa trên các bài giảng từ năm 1975 đến nay, phản ánh sự phát triển của ngành sinh lý thực vật tại Trường Đại Học Cần Thơ.

1.2. Mục tiêu và đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình nhằm trang bị kiến thức nền tảng cho sinh viên, giúp họ hiểu rõ các khái niệm cơ bản và ứng dụng trong thực tiễn.

II. Những thách thức trong nghiên cứu Sinh Lý Thực Vật hiện nay

Nghiên cứu sinh lý thực vật đang đối mặt với nhiều thách thức, từ việc hiểu rõ các cơ chế sinh lý đến việc ứng dụng công nghệ mới. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, sự suy giảm tài nguyên thiên nhiên và nhu cầu thực phẩm gia tăng đang đặt ra áp lực lớn cho ngành nông nghiệp.

2.1. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến sinh lý thực vật

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện sinh trưởng của thực vật, ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng cây trồng.

2.2. Sự cần thiết phải nghiên cứu ứng dụng công nghệ mới

Công nghệ sinh học và các phương pháp hiện đại đang trở thành yếu tố quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

III. Phương pháp nghiên cứu trong giáo trình Sinh Lý Thực Vật

Giáo trình áp dụng nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, từ lý thuyết đến thực hành, nhằm giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết. Các phương pháp này bao gồm thí nghiệm, quan sát và phân tích số liệu.

3.1. Phương pháp thí nghiệm trong sinh lý thực vật

Thí nghiệm là phương pháp chủ yếu để kiểm tra các giả thuyết và tìm hiểu các quy luật sinh lý của thực vật.

3.2. Phân tích số liệu và ứng dụng thực tiễn

Việc phân tích số liệu giúp sinh viên hiểu rõ hơn về các hiện tượng sinh lý và ứng dụng vào thực tiễn sản xuất.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Sinh Lý Thực Vật trong nông nghiệp

Sinh lý thực vật có nhiều ứng dụng quan trọng trong nông nghiệp, từ việc cải thiện giống cây trồng đến tối ưu hóa quy trình sản xuất. Những kiến thức này giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

4.1. Cải thiện giống cây trồng thông qua sinh lý học

Nghiên cứu sinh lý thực vật giúp phát triển các giống cây trồng có khả năng chống chịu tốt hơn với điều kiện môi trường khắc nghiệt.

4.2. Tối ưu hóa quy trình sản xuất nông nghiệp

Áp dụng các nguyên lý sinh lý học vào quy trình sản xuất giúp nâng cao hiệu quả và giảm thiểu chi phí.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Sinh Lý Thực Vật

Giáo trình Sinh Lý Thực Vật không chỉ cung cấp kiến thức cơ bản mà còn mở ra nhiều cơ hội nghiên cứu và ứng dụng trong tương lai. Với sự phát triển không ngừng của khoa học và công nghệ, ngành sinh lý thực vật sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong nông nghiệp.

5.1. Tương lai của nghiên cứu sinh lý thực vật

Nghiên cứu sinh lý thực vật sẽ tiếp tục phát triển, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của xã hội về thực phẩm và bảo vệ môi trường.

5.2. Vai trò của giáo trình trong đào tạo

Giáo trình sẽ là tài liệu quan trọng giúp sinh viên nắm vững kiến thức và kỹ năng cần thiết cho sự nghiệp trong lĩnh vực nông nghiệp.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH SINH LÝ THỰC VẬT – TRƯỜNG ĐẠI HỌC CẦN THƠ

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Sinh Lý Thực Vật do TS. Lê Văn Hòa và TS. Nguyễn Bảo Toàn biên soạn, được Khoa Nông nghiệp – Trường Đại học Cần Thơ hoàn thành và lưu hành vào tháng 12 năm 2004. Trong chương trình đào tạo bậc Đại học và Sau đại học thuộc khối ngành Nông nghiệp và Sinh học, học phần Sinh lý thực vật giữ vị trí môn học cơ sở cốt lõi, đóng vai trò bản lề kết nối giữa các khối kiến thức khoa học cơ bản (Hình thái – Giải phẫu thực vật, Hóa sinh thực vật, Vật lý sinh học) với các môn học kỹ thuật chuyên ngành nông học (Khoa học cây trồng, Di truyền – Chọn giống, Dinh dưỡng cây trồng, Nông học ứng dụng).

Mục tiêu đào tạo của giáo trình hướng đến việc cung cấp hệ thống dữ liệu toàn diện về các hoạt động sinh lý, cơ chế hóa sinh, cân bằng năng lượng và các phản ứng thích nghi của cơ thể thực vật ở nhiều cấp độ tổ chức: phân tử, bào quan, tế bào, mô, cơ quan và toàn bộ cơ thể cây trồng.

Cấu trúc nội dung của tài liệu gồm 8 chương chính với 318 trang nội dung, được tổ chức theo tiến trình logic từ cấu trúc cơ sở tế bào, các quá trình trao đổi chất vô cơ (nước, dinh dưỡng khoáng), chuyển hóa năng lượng (quang hợp, hô hấp), vận chuyển chất đồng hóa (hệ thống libe), đến các quá trình sinh trưởng - phát triển và cơ chế sinh hóa tự bảo vệ của cây trồng trước điều kiện bất lợi.

Điểm đặc trưng của giáo trình là sự kết hợp chặt chẽ giữa hệ thống dữ liệu kinh điển từ các tài liệu bài giảng nội bộ lưu hành tại Đại học Cần Thơ từ giai đoạn 1975–1996, phiên bản nâng cấp năm 1999, với các cơ sở lý thuyết hiện đại về sinh học phân tử, siêu cấu trúc tế bào học và động học lý hóa trích xuất từ các công trình quốc tế xuất bản giai đoạn 1990–2000 (như tài liệu của Taiz và Zeiger, Alberts et al., Jones và Bartlett).

              [1. SINH LÝ TẾ BÀO THỰC VẬT]
       (Vách tế bào, Cầu liên bào, Hệ keo, Điện thế)
 [2. TRAO ĐỔI NƯỚC]                     [3. DINH DƯỠNG KHOÁNG]
(Thế năng nước, Vận chuyển)            (Đa/vi lượng, Đồng hóa N)
  [4. QUANG HỢP]                      [5. BIẾN DƯỠNG HÔ HẤP]
(Pha sáng, C3/C4/CAM)                 (Đường phân, Krebs, ETC)
              [6. VẬN CHUYỂN & PHÂN PHỐI]
               (Cơ chế Source - Sink, Libe)
              [7. SINH TRƯỞNG & PHÁT TRIỂN]
            (Phytohormone, Quang kỳ, Ra hoa)
              [8. SỰ TỰ BẢO VỆ CỦA THỰC VẬT]
           (Chất biến dưỡng thứ cấp, Kháng bệnh)

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân chia toàn bộ nội dung học thuật thành 8 chương chuyên đề:

• Chương 1: Sinh lý tế bào thực vật (Trang 1–31): Khảo sát cấu trúc giải phẫu của thực vật; cấu tạo vách sơ lập, vách hậu lập và lớp phiến giữa; cấu trúc màng sinh học theo mô hình Jones và Bartlett (1996); hệ thống cầu liên bào (plasmodesmata) và cơ chế vận chuyển qua symplast theo Lucas và Wolf (1993); khung tế bào (cytoskeleton gồm vi ống tubulin, vi sợi actin và sợi trung gian); chức năng thủy thể (tonoplast, nội cân bằng pH) và nhân tế bào; tính chất lý hóa của hệ keo nguyên sinh chất (trạng thái sol - gel, hiện tượng coaxerva); cơ chế phát sinh dòng điện sinh học màng ($50 - 200\text{ mV}$) dựa trên các thí nghiệm của Scott (1954), Gunar Belikov (1962).
• Chương 2: Sự trao đổi nước của thực vật (Trang 32–70): Phân tích các đặc tính lý hóa của nước dựa trên cấu trúc phân cực và nối hydrogen; động học khuếch tán theo định luật Fick ($J_s = -D_s \frac{\Delta c_s}{\Delta x}$); chuyển động dòng khối theo phương trình Poiseuille ($V = \frac{\pi r^4 \Delta p}{8 \eta \Delta x}$); cơ chế thẩm thấu và khái niệm thế năng nước ($\Psi_w = \Psi_s + \Psi_p + \Psi_g$); phương trình Van't Hoff tính thế năng thẩm thấu ($\Psi_s = -RTC_s$); động học dòng nước trong hệ thống đất – cây – khí quyển và cơ chế bốc thoát hơi nước.
• Chương 3: Dinh dưỡng khoáng (Trang 71–133): Vai trò sinh lý của các nguyên tố khoáng đa lượng (N, P, K, Ca, Mg, S) và vi lượng (Fe, Mn, Zn, Cu, B, Mo); cơ chế hấp thu ion qua rễ theo thuyết trao đổi ion; quá trình đồng hóa đạm nitrate ($\text{NO}_3^-$), đạm ammonium ($\text{NH}_4^+$) và sự cố định đạm sinh học; cơ sở khoa học của việc xác định nhu cầu phân bón cho cây trồng theo từng giai đoạn sinh trưởng.
• Chương 4: Quang hợp (Trang 134–198): Bản chất chuyển đổi năng lượng bức xạ thành hóa năng; cấu trúc hệ quang hóa PS I và PS II trên màng thylakoid; hiệu ứng khuếch đại Emerson; chu trình cố định $\text{CO}_2$ Calvin ($\text{C}_3$), con đường Hatch-Slack ($\text{C}_4$), con đường acid hóa ở thực vật mọng nước (CAM); quá trình quang hô hấp; sinh tổng hợp sucrose và tinh bột; lý thuyết thâm canh tăng năng suất cây trồng dựa trên chỉ số quang hợp.
• Chương 5: Sự biến dưỡng hô hấp (Trang 199–225): Các đại lượng đặc trưng của hô hấp gồm hệ số hô hấp (RQ) và cường độ hô hấp; ba giai đoạn chính của hô hấp hiếu khí gồm đường phân (glycolysis), chu trình Krebs (TCA) tại chất nền ty thể, chuỗi vận chuyển điện tử và quá trình phosphoryl hóa oxy hóa; con đường pentose phosphate; các nhân tố nội tại và môi trường tác động đến cường độ hô hấp.
• Chương 6: Sự vận chuyển và phân phối các chất hòa tan trong cây (Trang 226–245): Cấu trúc mô dẫn libe (tế bào ống sàng, tế bào kèm, vai trò của P-protein và callose khi tổn thương); nguyên lý vận chuyển đường sucrose từ cơ quan nguồn (source) đến cơ quan chứa (sink) thông qua symplast và apoplast; cơ chế dòng áp suất Münch và sự chênh lệch gradient proton; động học phân bổ và chỉ định (allocation - partitioning) sản phẩm đồng hóa.
• Chương 7: Sự sinh trưởng và phát triển của thực vật (Trang 246–295): Sinh lý phát triển tế bào và các giai đoạn trong vòng đời cây trồng; vai trò sinh lý của 5 nhóm chất điều hòa sinh trưởng nội sinh (Auxin, Gibberellin, Cytokinin, Abscisic acid, Ethylene) và ứng dụng thực tiễn trong nông học; các dạng vận động (quang hướng động, địa hướng động); sinh lý miên trạng và nảy mầm của hạt; hiện tượng quang chu kỳ, cơ chế thụ phấn, thụ tinh và hình thành quả/hạt.
• Chương 8: Sự tự bảo vệ của thực vật (Trang 296–318): Cấu trúc rào cản cơ học gồm cutin, suberin và sáp; các nhóm chất biến dưỡng thứ cấp (hợp chất phenol, terpenoid, hợp chất chứa nitrogen như alkaloid, glucosinolate); cơ chế đáp ứng miễn dịch và phản ứng sinh hóa của thực vật trước sự xâm nhiễm của vi sinh vật gây bệnh (sự truyền tín hiệu protein khi mô bị tổn thương, sự kích kháng thu được).

---

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết nền tảng dựa trên ba trụ cột khoa học:

1. Nhiệt động học và động học vận chuyển phân tử: Xây dựng khung lý thuyết định lượng cho sự di chuyển của nước và chất tan thông qua khái niệm thế năng hóa học, phương trình trạng thái thế năng nước ($\Psi_w$), động học khuếch tán Fick, lực cản dòng khối trong mạch gỗ Poiseuille và cơ chế thẩm thấu qua màng bán thấm.
2. Sinh học màng và cơ chế truyền tín hiệu nội bào: Phân tích cấu trúc màng kép phospholipid, phức chất lỗ nhân, cầu liên bào, các kênh ion màng, cơ chế bơm proton $\text{H}^+\text{-ATPase}$, và sự xuất hiện của dòng điện sinh học cục bộ (khử cực màng thông qua dòng $\text{Ca}^{2+}$ và tái phân cực thông qua dòng $\text{K}^+$) khi tế bào tiếp nhận kích thích cơ học hay hóa học.
3. Hóa sinh chuyển hóa vật chất và năng lượng: Cung cấp chuỗi phản ứng sinh hóa chuẩn xác về sự khử oxy hóa, các chu trình cố định carbon ($\text{C}_3, \text{C}_4, \text{CAM}$), con đường tổng hợp/thoái hóa carbohydrate, sự đồng hóa đạm qua hệ enzyme nitrate reductase, nitrite reductase và chu trình GS-GOGAT.

---

Kỹ năng phát triển cho người học

• Kỹ năng phân tích và định lượng kỹ thuật: Khả năng tính toán chính xác các thông số vật lý – sinh lý học thực vật như thế năng thẩm thấu ($\Psi_s$) dựa vào nồng độ chất tan và nhiệt độ, vận tốc dòng chảy trong ống dẫn, cường độ thoát hơi nước, hệ số hô hấp (RQ), và hiệu suất quang hợp lý thuyết.
• Kỹ năng giải phẫu và thực nghiệm sinh lý: Nhận diện và phân tích cấu trúc mô - tế bào dưới kính hiển vi quang học và kính hiển vi điện tử (cấu trúc lục lạp, ty thể, cầu liên bào, sự hình thành phiến giữa qua mầm vách ngăn phragmoplast).
• Kỹ năng chẩn đoán và xử lý nông học: Khả năng chẩn đoán các triệu chứng thiếu hụt hoặc dư thừa dinh dưỡng khoáng (đa lượng, vi lượng); nhận biết phản ứng khủng hoảng nước (water stress) ở cây trồng; tính toán liều lượng và thời điểm bón phân hợp lý; áp dụng chất điều hòa sinh trưởng để điều khiển quá trình ra hoa, đậu quả và phá vỡ miên trạng hạt giống.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Tiếp cận sư phạm (Pedagogical Approach)

Giáo trình triển khai phương pháp tiếp cận từ dưới lên (bottom-up approach): bắt đầu từ cấp độ vi mô (cấu trúc phân tử, siêu cấu trúc bào quan và động học lý hóa của tế bào) làm cơ sở giải thích cho các hiện tượng sinh lý ở cấp độ vĩ mô (cơ quan và cơ thể hoàn chỉnh). Phương pháp này giúp người học hiểu rõ bản chất nguyên nhân - kết quả của các quá trình sống thay vì ghi nhớ mô tả hình thái đơn thuần.

CẤP ĐỘ VI MÔ                              CẤP ĐỘ VĨ MÔ

Bài tập, bài toán định lượng và phân tích dữ liệu thực nghiệm

Giáo trình tích hợp các bài toán định lượng và tình huống phân tích thực nghiệm để rèn luyện tư duy khoa học cho sinh viên:

• Bài toán tính toán động học khuếch tán: Vận dụng định luật Fick để tính toán thời gian khuếch tán phân tử nhỏ qua kích thước tế bào $50\ \mu\text{m}$ ($t \approx \text{vài giây}$) so với khoảng cách $1\text{ m}$ trên lá ngô ($t \approx 10^9\text{ s} \approx 32\text{ năm}$), từ đó chứng minh tính tất yếu của cơ chế dòng khối trong mạch gỗ.
• Bài toán cân bằng thế năng nước: Tính toán hướng di chuyển của nước khi đặt tế bào có $\Psi_s = -0{,}732\text{ MPa}$ vào dung dịch đường sucrose $0{,}1\text{ M}$ ($\Psi_s = -0{,}244\text{ MPa}$).
• Phân tích các công trình thực nghiệm kinh điển: Phân tích thí nghiệm ghép tảo Acetabularia để chứng minh vai trò nhân tế bào; thí nghiệm vi phẫu thuật của Chambers (1938) và Sabinin (1955) chứng minh tính đàn hồi của màng nguyên sinh và màng tonoplast; thí nghiệm gắn vi điện cực của Scott (1954) ghi nhận dòng điện một chiều $0{,}01\text{ mA/mm}^2$ ở đầu rễ.

---

Hướng dẫn tự học và đánh giá

• Tóm tắt chương: Mỗi chương đều kết thúc bằng phần tóm tắt tổng hợp các kết luận khoa học quan trọng nhất, hỗ trợ người học hệ thống hóa kiến thức trọng tâm.
• Tài liệu tham khảo chuyên sâu: Cung cấp danh mục tài liệu tham khảo chi tiết cuối mỗi chương (trích dẫn các tạp chí chuyên ngành như Plant Physiology, Trends in Cell Biology và giáo trình quốc tế) làm cơ sở tra cứu mở rộng cho các đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên và học viên cao học.

---

Điểm nổi bật và cập nhật của giáo trình

• Kế thừa và nâng cấp hệ thống tư liệu giảng dạy: Giáo trình kế thừa trực tiếp nguồn tư liệu bài giảng được tích lũy từ năm 1975 đến 1996 của Bộ môn Sinh lý Thực vật (Khoa Trồng trọt, Đại học Cần Thơ) và các bản in nội bộ từ năm 1999, được chuẩn hóa và nâng cấp toàn diện năm 2004 theo khung chương trình giáo dục đại học tiên tiến.
• Cập nhật kiến thức sinh học tế bào hiện đại: Bổ sung các công trình nghiên cứu tế bào học quốc tế giai đoạn 1990–1998, bao gồm:
  • Cấu trúc siêu vi của cầu liên bào sơ cấp và thứ cấp, ống liên kết (desmotubule) với giới hạn kích thước phân tử vận chuyển $700 - 1000\text{ Dalton}$ ($1{,}5 - 2\text{ nm}$) theo Robards và Lucas (1990).
  • Mô hình 2 bước hình thành phiến giữa và vách tế bào mới qua mạng lưới ống dung hợp (FTN) và mạng lưới túi ống (TVN) theo Staehelin và Hepler (1996).
  • Mô hình cấu trúc 3 thành phần của khung tế bào (vi ống, vi sợi, sợi trung gian) theo Alberts et al. (1994).
• Liên kết chặt chẽ với điều kiện canh tác nông nghiệp thực tế: Đưa ra các phân tích cụ thể về sinh lý dinh dưỡng, cân bằng nước và quang hợp thích ứng với điều kiện cây trồng tại Việt Nam, đặc biệt là cơ sở lý thuyết cho việc thâm canh tăng năng suất thông qua điều chỉnh chỉ số diện tích lá (LAI), quản lý chế độ tưới và phân bón.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên bậc Đại học (Năm 2 và Năm 3): Phục vụ trực tiếp cho sinh viên theo học các chuyên ngành Nông học, Trồng trọt, Sinh học tại các trường Đại học có khối ngành Nông - Lâm - Sinh học.
• Học viên Sau đại học (Cao học và Nghiên cứu sinh): Cung cấp các luận cứ sinh lý học chuyên sâu và hệ thống tài liệu tham khảo phục vụ xây dựng luận văn, luận án trong các lĩnh vực Khoa học cây trồng, Sinh lý thực vật ứng dụng và Di truyền học thực vật.
• Sinh viên các ngành liên quan: Sử dụng làm tài liệu học phần bổ trợ kiến thức cho các ngành Khoa học Đất, Bảo vệ Thực vật, Khoa học Môi trường, Công nghệ Sinh học và Công nghệ Thực phẩm.
• Kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần Sinh học đại cương, Hình thái và Giải phẫu thực vật, Hóa học vô cơ – hữu cơ, Hóa sinh học đại cương trước khi tiếp cận giáo trình.
• Giảng viên và cán bộ nghiên cứu: Làm khung tham chiếu chuẩn để soạn bài giảng, xây dựng đề cương chi tiết học phần và thiết kế các bài thí nghiệm sinh lý thực vật trong phòng thí nghiệm cũng như ngoài đồng ruộng.

---

Câu hỏi thường gặp (FAQ)

1. Giáo trình này được biên soạn phục vụ đối tượng nào?

Giáo trình được biên soạn chính cho sinh viên đại học và học viên cao học thuộc các ngành Nông học, Trồng trọt, Sinh học; đồng thời là tài liệu bổ trợ cho các ngành Khoa học Đất, Bảo vệ Thực vật, Công nghệ Sinh học, Môi trường và Công nghệ Thực phẩm.

2. Cần chuẩn bị những kiến thức tiên quyết nào trước khi học?

Người học cần có nền tảng kiến thức về Hình thái - Giải phẫu thực vật, Sinh học đại cương, Hóa sinh thực vật, Hóa học và Vật lý đại cương để tiếp thu được các phương trình nhiệt động học và các chu trình chuyển hóa sinh hóa trong giáo trình.

3. Điểm khác biệt học thuật của giáo trình này là gì?

Giáo trình kết hợp đồng thời giữa các nghiên cứu sinh lý thực vật kinh điển và các cập nhật sinh học phân tử màng, siêu cấu trúc tế bào học (kính hiển vi điện tử) cùng việc vận dụng các công thức toán học/lý học (định luật Fick, Poiseuille, Van't Hoff) để định lượng các quá trình sinh lý.

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên đọc theo trình tự logic từng chương; kết hợp việc đọc phần mô tả lý thuyết với phân tích các sơ đồ/mô hình giải phẫu; tự giải lại các bài toán định lượng mẫu về thế năng nước và khuếch tán; tổng hợp nội dung thông qua phần "Tóm tắt chương" ở cuối mỗi chương.

5. Giáo trình có cung cấp danh mục tài liệu tham khảo kèm theo không?

Mỗi chương trong giáo trình đều có danh mục tài liệu tham khảo chuyên khảo trong nước và quốc tế (trích dẫn các tác giả như Taiz & Zeiger, Alberts, Staehelin, Lucas, Chambers) giúp người học tra cứu mở rộng các công trình nguyên bản.

---

Kết luận

Giáo trình Sinh Lý Thực Vật của TS. Lê Văn Hòa và TS. Nguyễn Bảo Toàn (Đại học Cần Thơ, 2004) là tài liệu học thuật cơ sở chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ lý thuyết tế bào, trao đổi nước, dinh dưỡng khoáng, quang hợp, hô hấp đến sinh trưởng và bảo vệ thực vật.

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững cơ sở lý sinh - hóa sinh tế bào (Chương 1–2), tiến đến làm chủ các quá trình trao đổi chất vô cơ và chuyển hóa năng lượng (Chương 3–5), và hoàn thiện ở các quy luật phát triển, phân phối sản phẩm đồng hóa và cơ chế kháng bệnh của cơ thể cây trồng (Chương 6–8).

Tài liệu là nguồn tư liệu học tập và nghiên cứu chuẩn mực cho sinh viên, học viên sau đại học và cán bộ nghiên cứu trong khối ngành Nông nghiệp và Khoa học sự sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 SINH LÝ TẾ BÀO THỰC VẬT 1. SƠ LƯỢC VỀ CẤU TRÚC CỦA THỰC VẬT Trước khi nghiên cứu chi tiết về cấu trúc của tế bào thực vật, chúng ta hãy tóm tắt lại các cấu trúc của thực vật để có một cách nhìn tổng quát về cấu tạo của cơ thể thực vật, sự liên hệ giữa các tế bào với nhau, sự liên hệ giữa các mô và cơ quan, sự tương tác qua lại giúp cho thực vật tồn tại và phát triển (Hình 1. Cấu tạo tổng quát của cơ thể thực vật. Mặt cắt: (a) lá, (b) thân, (c) rễ.

Về mặt hình thái học, cơ thể thực vật ở giai đoạn sinh trưởng dinh dưỡng gồm ba cơ quan chính: lá, thân và rễ. Chức năng chủ yếu của lá là quang hợp và thoát hơi nước; Chức năng của thân là hỗ trợ và liên kết giữa rễ và lá; Rễ giúp cho cây đứng vững, hấp thu khoáng và nước. Lá dính vào thân ở một vị trí gọi là mắt. Khoảng cách giữa hai mắt là lóng.

Vị trí phát sinh cơ quan mới gọi là chồi. Vị trí phát sinh phân sinh mô chồi và rễ. Về mặt giải phẫu, thực vật định vị những vùng phân chia tế bào được gọi là phân sinh mô. Tất cả sự phân chia nhân và tế bào đều xảy ra ở những vùng phân sinh mô nầy.

Phân sinh mô phát triển chồi gọi là phân sinh mô chồi (Hình 1. Phân sinh mô chồi là trung tâm phân chia chuyên hoá chức năng tế bào. Mọi biểu hiện của cấu trúc thân từ thân lá hoa trái thường do phân sinh mô chồi quyết định. Phân sinh mô phát triển rễ gọi là phân sinh mô rễ (Hình 1.

Ngoài ra, sự phát triển chồi bên cũng xuất phát từ các phân sinh mô bên. Thực vật bao gồm ba nhóm mô chính: mô biểu bì, mô bao quanh, mô dẫn truyền (mô mạch). Mô biểu bì là những mô bên ngoài, bao gồm các tế bào nhiều cạnh dẹp và có chức năng đặc biệt là hiện diện trên tất cả bề mặt ngoài của thực vật. Bề mặt lá thường được che phủ bởi lớp cutin có sáp để ngăn cản sự mất nước và đôi khi nó được phủ một lớp lông do sự kéo dài của tế bào biểu bì lá.

Ngoài ra, trên bề mặt lá còn có các cặp tế bào biểu bì đặc biệt được gọi là tế bào khẩu. Các tế bào nầy bao quanh các lỗ nhỏ ở các bề mặt lá. Các tế bào khẩu và các lỗ nhỏ được gọi là khí khẩu. Khí khẩu cho phép sự trao đổi khí giữa không khí với các phần bên trong lá và sự thoát hơi nước của lá.

Ở rễ, biểu bì rễ thích hợp cho sự hấp thu nước và muối khoáng. Ở bề mặt ngoài của biểu bì rễ không có lớp cutin và sáp. Lông hút là sự kéo dài của các tế bào biểu bì rễ, lông hút làm tăng diện tích bề mặt của rễ, vì vậy làm tăng sự hấp thu khoáng. Mô bao quanh là những tế bào cấu tạo nên cơ thể thực vật, mô bao quanh có ba kiểu mô là nhu mô, giao mô và cương mô (Hình 1.

Nhu mô là mô nhiều nhất, bao gồm các tế bào hoạt động biến dưỡng, có vách mỏng và thực hiện các chức năng khác nhau như quang hợp và dự trữ. Giao mô là những tế bào dài, hẹp với vách sơ lập dày và không bị lignin hoá, chúng có thể giãn ra khi cơ quan kéo dài. Các tế bào giao mô được sắp xếp thành những bó và những lớp gần phía ngoài của thân và cuống lá. Cương mô bao gồm cả dạng cương bào (sclereids) lẫn các sợi.

Cả hai có vách thứ cấp dày và thường chết khi già. Cương bào có sự thay đổi về hình dáng từ dạng cầu thô đến phân nhánh và được phân bố khắp cây. Trái lại, các sợi là những tế bào 2 hẹp và dài liên hệ với các mô mạch. Chức năng chủ yếu của cương mô là hỗ trợ đặc biệt với các phần của thực vật mà không còn khả năng kéo dài ra được nữa.

Các kiểu tế bào biểu bì và tế bào của mô bao quanh. Ở thân, lõi và vỏ làm thành các mô bao quanh. Lõi được định vị bên trong của mô mạch, nơi mà nó thường có một kết cấu mềm xốp do sự hiện diện các khoảng trống của các tế bào trung gian lớn. Nếu sự sinh trưởng của lõi gặp trở ngại, lõi có thể phân huỷ tạo ra thân rỗng.

Phần bìa giữa mô bao quanh và mô mạch của rễ và thường ở thân có một lớp đặc biệt của vỏ gọi là nội bì. Đó là lớp tế bào đơn có nguồn gốc từ nhu mô vỏ ở lớp bên trong của phần vỏ rễ và thành lập một ống bao quanh các mô mạch trung tâm. Trong quá trình phát triển rễ có một dãi sáp hẹp suberin được thành lập ở vách tế bào bao quanh tế bào nội bì các suberin nầy được gọi là các vòng Caspary. Đó là một màng ngăn ở phần vách của nội bì để ngăn cản sự di chuyển nước, ion và những dung dịch khác đến các tế bào mạch qua ngã gian bào.

Ở lá có hai lớp trong của mô bao quanh được gọi là tế bào thịt lá. Nhu mô hàng rào (nhu mô giậu) bao gồm các tế bào sắp xếp theo chiều thẳng đứng có khoảng trống được định vị bên dưới của biểu bì trên. Thông thường có một lớp nhu mô hàng rào ở lá. Các tế bào nhu mô hàng rào chứa nhiều lục lạp là nơi diễn ra sự quang hợp ở lá.

Bên dưới nhu mô hàng rào là những tế bào thịt lá mềm chứa những khoảng không có hình dáng thất thường. Các tế bào thịt lá nầy cũng quang hợp và các khoảng trống giữa những tế bào này cho phép khuếch tán khí carbonic. Tế bào thịt lá góp phần vào sự uyển chuyển của lá dưới gió, sự uyển chuyển này làm cho sự di chuyển các khí vào trong lá dễ dàng. Các mô mạch bao gồm gỗ và libe là hai hệ thống dẫn truyền kín.

Gỗ vận chuyển nước và muối khoáng từ rễ đến các phần còn lại của cây. Libe phân phối sản phẩm quang hợp và các chất hoà tan khác từ lá đi khắp cây. Gỗ: Các tế bào ống (sợi gỗ) và ống mạch (mạch gỗ) là những tế bào dẫn truyền của gỗ (Hình 1. Cả hai kiểu tế bào này có vách hậu lập dày và không còn tế bào chất ở giai đoạn già, có nghĩa chúng có thể là những tế bào chết.

Các thành phần gỗ được sắp xếp từ điểm cuối này đến điểm cuối khác. Các kiểu tế bào khác hiện diện trong gỗ 3 bao gồm nhu mô quan trọng trong việc trữ những phân tử giàu năng lượng và các hỗn hợp phenol. Các tế bào của hệ thống dẫn truyền trong thân cây. Libe: Khác với mô gỗ do nhiều tế bào tẩm lignin, libe là do các tế bào mà vách vẫn còn cellulose.

Các cấu thể của libe là các ống sàng hay ống libe (Hình 1. Các yếu tố ống sàng và tế bào sàng thì tương ứng cho sự vận chuyển đường trong libe. Dạng đầu được tìm thấy ở cây hiển hoa bí tử, dạng sau được biểu hiện ở cây hiển hoa khoả tử. Cũng như các thành phần của mạch gỗ, các yếu tố sàng được xếp chồng theo hàng đứng, thành lập các đơn vị lớn hơn gọi là ống sàng.

Cả hai tế bào dẫn truyền trên là những tế bào sống. Yếu tố ống sàng liên kết với các tế bào nhu mô có tế bào chất đậm đặc được gọi là các tế bào kèm. Các tế bào tương tự kế cận đối với các tế bào sàng của hiển hoa khoả tử thường là những tế bào albumin. Ngoài ra, libe thường chứa nhu mô dự trữ và sợi hỗ trợ cơ học.

Nói chung, thực vật có tất cả các mô đã được mô tả trên .Tuy nhiên có sự sắp xếp khác nhau giữa cây một lá mầm và cây hai lá mầm (Hình 1. Ở thân cây một lá mầm có các bó mạch rãi rác. Trong khi đó thân cây hai lá mầm có bó mạch sắp xếp theo vòng. Thân cây một lá mầm có hầu hết các bó mạch gần bìa ngòai của thân, bó mạch được bao quanh bởi nhu mô lớn ở vùng vỏ, không có vùng lõi ở cây một lá mầm.

Thân cây hai lá mầm có bó mạch ở các tế bào nhu mô bao quanh thành vòng trong vùng lõi. Giữa bó mạch và biểu bì là các tế bào nhu mô nhỏ hơn khi so sánh với lõi làm nên vùng vỏ. Rễ của cây một lá mầm có các bó mạch sắp xếp thành vòng. Trong khi đó rễ của cây hai lá mầm có gỗ ở trung tâm của rễ và libe bên ngòai gỗ.

Trên đây là một số nét chính của cấu tạo cơ thể thực vật, sự liên hệ giữa tế bào, mô và cơ quan giúp ta có cái nhìn tổng thể về các hoạt động sống của thực vật, sự liên hệ giữa chúng với tế bào, cũng như sự tương tác giữa chúng với nhau. Cấu trúc giải phẫu rễ cây một và hai lá mầm. THÀNH PHẦN CỦA TẾ BÀO THỰC VẬT Thực vật là những sinh vật đa bào được cấu tạo bởi hàng triệu tế bào với những chức năng chuyên biệt. Tất cả các tế bào thực vật đều có một tổ chức chung bao gồm vách tế bào, màng tế bào, nguyên sinh chất, nhân và các thể.

Cấu tạo tế bào thực vật. Vách tế bào Một trong những sự khác nhau giữa tế bào động vật và thực vật là sự cấu tạo của vách tế bào thực vật. Vách tế bào thực vật tạo nên sự cứng chắc cho tế bào, có chức năng bảo vệ cho tế bào và như là một hàng rào chắn của tế bào. Tuy nhiên, nước và các ion có thể khuếch tán ra vào trong vách tế bào.

Để tìm hiểu của sự phát triển tế bào thực vật, trước hết cần biết về đặc tính hóa học, đặc tính vật lý và sự sinh tổng hợp của vách tế bào. Các nhà giải phẩu thực vật đã công nhận rằng có hai loại vách tế bào thực vật. Vách sơ lập, vách hậu lập và lớp chung (Hình 1. Vách tế bào thực vật bao gồm vách sơ lập, vách hậu lập và lớp chung.

Vách sơ lập được thành lập trong quá trình phát triển trong khi vách hậu lập được tích lũy sau khi tế bào ngừng sinh trưởng. Cấu tạo của vách sơ lập gồm hai pha: một pha gồm các vi sợi cellulose và một pha khác gồm các vật liệu nền (matrix materials). Pha vi sợi gắn chặt vào một khối vô định hình. Cellulose bao gồm một chuỗi thẳng của các phân tử -D-glucose (từ 2.