Tổng quan về giáo trình

Giáo trình mô đun Quản trị Xuất Nhập khẩu (Mã mô đun: MĐ25KX6340101) được biên soạn bởi chủ biên Nguyễn Thị Như Hằng, ban hành theo Quyết định số 161/QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày 15 tháng 6 năm 2018 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp. Trong chương trình đào tạo ngành Kinh doanh thương mại và Quản trị kinh doanh, mô đun này giữ vị trí học phần chuyên ngành bắt buộc, đồng thời được sử dụng làm tài liệu tham khảo cho sinh viên đại học, cao đẳng khối ngành kinh tế và cán bộ quản lý nghiệp vụ ngoại thương.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định cụ thể theo ba chuẩn đầu ra:

  • Kiến thức: Trình bày hệ thống các phương thức giao dịch quốc tế; phân tích các điều kiện thương mại quốc tế (Incoterms); giải thích các phương thức thanh toán quốc tế chủ yếu; xác định cấu trúc hợp đồng và bộ chứng từ xuất nhập khẩu hàng hóa.
  • Kỹ năng: Lập và kiểm tra bộ chứng từ xuất nhập khẩu và chứng từ thanh toán; vận dụng điều kiện Incoterms vào soạn thảo hợp đồng thương mại; giải quyết các tình huống đàm phán và tranh chấp phát sinh trong ngoại thương; thực hiện kỹ năng làm việc nhóm và thuyết trình.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Nhận thức xu thế hội nhập thương mại quốc tế; hình thành tác phong công nghiệp, phương pháp làm việc chuẩn xác và tuân thủ các quy tắc ngoại thương.

Giáo trình có tổng thời lượng 45 giờ, phân bổ gồm 14 giờ lý thuyết, 28 giờ thực hành/thảo luận và 3 giờ kiểm tra, đánh giá. Nội dung tiếp cận theo chu trình quản trị và quy trình nghiệp vụ ngoại thương: từ phân tích môi trường kinh doanh xuất nhập khẩu, lựa chọn phương thức giao dịch, xác định điều kiện giao hàng, lựa chọn phương thức thanh toán, đến đàm phán, ký kết, tổ chức thực hiện hợp đồng và xử lý bộ chứng từ hải quan.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc giáo trình gồm 6 bài học chuyên đề được sắp xếp theo logic tiến trình nghiệp vụ kinh doanh quốc tế:

Bài 1: Tổng quan quản trị XNK
Bài 2: Phương thức giao dịch quốc tế
Bài 3: Điều kiện thương mại quốc tế
Bài 4: Phương thức thanh toán quốc tế
Bài 5: Hợp đồng xuất nhập khẩu
Bài 6: Chứng từ kinh doanh XNK
  • Bài 1: Tổng quan về quản trị xuất nhập khẩu (2 giờ lý thuyết): Phân tích khái niệm, vai trò của hoạt động xuất khẩu và nhập khẩu đối với nền kinh tế; phân loại các nhóm nhân tố ảnh hưởng (nhân tố bên ngoài doanh nghiệp, nhân tố bên trong doanh nghiệp và nhân tố ngoài nước như chính sách thương mại, tỷ giá hối đoái, mức độ cạnh tranh quốc tế); xác định nội dung nghiên cứu của quản trị xuất nhập khẩu.
  • Bài 2: Các phương thức giao dịch quốc tế (6 giờ: 2 lý thuyết, 4 thực hành): Trình bày quy trình thực hiện và trường hợp áp dụng của 4 phương thức giao dịch chính: giao dịch trực tiếp (tiến trình gồm: Inquiry $\rightarrow$ Offers $\rightarrow$ Counter Offers $\rightarrow$ Acceptance $\rightarrow$ Orders $\rightarrow$ Confirmation theo khung pháp lý Nghị định 187/2013/NĐ-CP); mua bán qua trung gian; gia công quốc tế (phân loại theo quyền sở hữu nguyên liệu, mức độ cung cấp, phương pháp tính giá Cost Plus hoặc Target Price); giao dịch tái xuất và chuyển khẩu (giao dịch tam giác, sử dụng thư tín dụng giáp lưng Back-to-Back L/C).
  • Bài 3: Các điều kiện thương mại quốc tế (7 giờ: 2 lý thuyết, 5 thực hành): Giới thiệu lịch sử phát triển của Incoterms do ICC ban hành (từ năm 1936 qua 8 lần sửa đổi đến bản Incoterms 2020); hướng dẫn phân chia trách nhiệm, chi phí và rủi ro trong 11 điều kiện thương mại:
    • 7 điều kiện áp dụng cho mọi phương thức vận tải: EXW, FCA, CPT, CIP, DPU, DAP, DDP.
    • 4 điều kiện áp dụng cho vận tải đường biển và thủy nội địa: FAS, FOB, CFR, CIF.
  • Bài 4: Các phương thức thanh toán quốc tế (8 giờ: 2 lý thuyết, 6 thực hành): Phân tích cơ chế vận hành, các bên tham gia (Principal, Remitting Bank, Collecting Bank, Issuing Bank) và sơ đồ quy trình của các phương thức: Nhờ thu trơn (Clean Collection), Nhờ thu chứng từ (Documentary Collection: D/P, D/A), Chuyển tiền (Remittance), Giao chứng từ trả tiền (CAD - Cash Against Documents), Thư tín dụng chứng từ (L/C - Letter of Credit) và thanh toán trong buôn bán đối lưu.
  • Bài 5: Hợp đồng xuất nhập khẩu (9 giờ: 3 lý thuyết, 6 thực hành): Xác định điều kiện hiệu lực pháp lý của hợp đồng ngoại thương; kỹ thuật chuẩn bị và đàm phán hợp đồng (đàm phán giá cả, giao tiếp, xử lý xung đột); quy trình 10 bước tổ chức thực hiện hợp đồng xuất khẩu (kiểm tra thanh toán, xin giấy phép, chuẩn bị hàng, thuê tàu, mua bảo hiểm, làm thủ tục hải quan, giao nhận, lập bộ chứng từ thanh toán, thương lượng ngân hàng, giải quyết khiếu nại) và quy trình tổ chức thực hiện hợp đồng nhập khẩu.
  • Bài 6: Các chứng từ trong kinh doanh xuất nhập khẩu (10 giờ: 3 lý thuyết, 7 thực hành): Hướng dẫn lập, phân loại và kiểm tra các chứng từ hàng hóa theo Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (UCP): Hóa đơn thương mại (Commercial Invoice), Vận đơn đường biển (Ocean Bill of Lading - B/L), Chứng từ bảo hiểm (Insurance Documents), Giấy chứng nhận phẩm chất (CQ), Giấy chứng nhận số lượng, Giấy chứng nhận xuất xứ (C/O) và Tờ khai hải quan.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình cung cấp hệ thống lý thuyết và chuẩn mực ngoại thương gồm:

  • Quy tắc và tập quán thương mại quốc tế: Bộ quy tắc Incoterms 2020 và quy tắc UCP do Phòng Thương mại Quốc tế (ICC - International Chamber of Commerce) ban hành.
  • Khung pháp lý ngoại thương Việt Nam: Các quy định về quản lý hoạt động xuất nhập khẩu theo Nghị định 187/2013/NĐ-CP, pháp luật về thuế xuất nhập khẩu và thủ tục hải quan hiện hành.
  • Nguyên lý phân tích kinh tế đối ngoại: Mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái, tỷ suất ngoại tệ xuất khẩu, rào cản chính sách thương mại và chu kỳ vận động của thị trường quốc tế.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng nghiệp vụ kỹ thuật (Technical skills): Thiết lập, đối chiếu và hoàn thiện bộ chứng từ xuất nhập khẩu (Invoice, B/L, C/O, bảo hiểm); tra cứu mã HS, tính toán thuế xuất nhập khẩu và chi phí giao nhận; kiểm tra tính hợp lệ của thư tín dụng L/C.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Đánh giá và lựa chọn điều kiện Incoterms tối ưu dựa trên năng lực logistics của doanh nghiệp; phân tích rủi ro trong hợp đồng ngoại thương; so sánh chi phí giữa các phương thức vận tải và phương thức thanh toán quốc tế.
  • Năng lực thực hành nghề nghiệp (Practical competencies): Vận dụng kỹ thuật đàm phán ngoại thương; tổ chức thực hiện quy trình giao nhận hàng hóa tại cảng biển/cửa khẩu; làm việc với cơ quan hải quan, tổ chức giám định và ngân hàng thương mại.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình thiết kế cấu trúc thời lượng chú trọng thực hành với tỷ trọng 28 giờ thực hành/thảo luận trên tổng số 45 giờ mô đun (chiếm 62,2% tổng thời lượng đào tạo).

Thành phần đào tạo Số giờ Tỷ lệ (%) Mục tiêu triển khai
Lý thuyết 14 31,1% Trang bị khái niệm, nguyên tắc pháp lý, quy chuẩn Incoterms và UCP
Thực hành, thảo luận, bài tập 28 62,2% Xử lý bài tập tình huống Incoterms, vẽ sơ đồ thanh toán, soạn thảo chứng từ
Kiểm tra định kỳ 2 4,4% Đánh giá năng lực xử lý nghiệp vụ theo từng giai đoạn
Thi kết thúc mô đun 1 2,3% Đánh giá tổng hợp kiến thức và kỹ năng vận dụng thực tế
Tổng cộng 45 100% Chuẩn hóa năng lực quản trị xuất nhập khẩu trình độ cao đẳng/đại học
  • Phương pháp tiếp cận sư phạm: Kết hợp thuyết giảng lý thuyết với phương pháp giải quyết tình huống (Case-based Learning). Giáo trình sử dụng các case study thực tế như: phân tích tình huống lựa chọn điều kiện Incoterms 2020 cho lô hàng 9.000 tấn gạo xuất khẩu từ TP. Hồ Chí Minh đi Busan (Hàn Quốc) qua giao dịch với đối tác Đài Loan và chuyển tải tại Philippines để làm rõ ranh giới chuyển giao rủi ro và chi phí.
  • Mô phỏng quy trình nghiệp vụ: Ứng dụng hệ thống sơ đồ hóa trực quan gồm: sơ đồ tiến trình giao dịch trực tiếp 6 bước; sơ đồ chu chuyển chứng từ và dòng tiền trong nghiệp vụ Nhờ thu trơn, Nhờ thu chứng từ, Chuyển tiền, CAD và Thư tín dụng chứng từ (L/C).
  • Phương pháp đánh giá: Áp dụng kiểm tra thường xuyên qua các bài tập tình huống tại lớp (2 giờ kiểm tra định kỳ) và 1 giờ thi kết thúc mô đun để thẩm định toàn diện năng lực xử lý nghiệp vụ của người học.
  • Hướng dẫn tự học: Cuối mỗi bài học đều có hệ thống câu hỏi ôn tập và bài tập thực hành (như tìm hiểu sản phẩm phù hợp cho từng phương thức giao dịch ở Bài 2, phân tích thực trạng áp dụng Incoterms của doanh nghiệp Việt Nam ở Bài 3) nhằm định hướng sinh viên tự tra cứu, nghiên cứu văn bản pháp luật và văn bản thương mại mẫu.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Tích hợp Incoterms 2020: Giáo trình cập nhật chi tiết các điểm sửa đổi của phiên bản Incoterms 2020 so với Incoterms 2010:
    • Thay đổi nghĩa vụ bảo hiểm: Tách biệt mức bảo hiểm giữa CIF (giữ nguyên mức bảo hiểm tối thiểu ICC-C) và CIP (nâng lên mức bảo hiểm tối đa ICC-A, cho phép các bên thỏa thuận mức thấp hơn).
    • Chuyển đổi điều kiện: Thay thế điều kiện DAT (Delivered at Terminal) thành DPU (Delivered at Place Unloaded) nhằm mở rộng địa điểm giao hàng đã dỡ xuống.
    • Tùy chọn On-Board trong FCA: Bổ sung quy định cho phép người mua chỉ định người vận tải phát hành vận đơn B/L có ghi chú "On-Board" cho người bán nhằm phục vụ thanh toán qua ngân hàng.
    • Phương tiện vận tải tự có và chi phí an ninh: Làm rõ quyền sử dụng phương tiện vận tải riêng của người mua/người bán trong các điều kiện FCA, DPU, DAP, DDP và tích hợp chi phí an ninh vận tải (như phí soi chiếu container) vào nghĩa vụ hợp đồng.
  • Chuẩn hóa nghiệp vụ theo UCP: Quy định về hóa đơn thương mại, chứng từ bảo hiểm và vận đơn đường biển được đối chiếu trực tiếp với các điều khoản của Quy tắc thực hành thống nhất về tín dụng chứng từ (UCP).
  • Gắn kết thực tế ngoại thương Việt Nam: Tích hợp các văn bản quy phạm pháp luật nội địa (Nghị định số 187/2013/NĐ-CP) và phản ánh sát tình hình kinh doanh xuất khẩu các mặt hàng nông sản rời, hàng công nghiệp gia công của doanh nghiệp Việt Nam.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên chuyên ngành: Dành cho sinh viên hệ Cao đẳng và Đại học các ngành Kinh doanh thương mại, Quản trị kinh doanh, Kinh tế quốc tế, Thương mại quốc tế, Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng.
  • Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Để tiếp thu tốt mô đun, người học cần có kiến thức nền tảng về Quản trị học đại cương, Kinh tế học vi mô - vĩ mô, Pháp luật kinh tế và Tiếng Anh thương mại cơ bản (để đọc hiểu thuật ngữ Incoterms, L/C, B/L, Invoice).
  • Giảng viên: Sử dụng làm giáo trình giảng dạy chính khóa mô đun Quản trị xuất nhập khẩu thời lượng 45 giờ, cung cấp khung chương trình chuẩn từ bài giảng lý thuyết đến hệ thống sơ đồ quy trình và bài tập thực hành.
  • Cán bộ nghiệp vụ và nghiên cứu tự do: Làm tài liệu tham khảo, tra cứu nghiệp vụ chuyên môn cho nhân viên xuất nhập khẩu, chuyên viên logistics/forwarding, nhân viên làm thủ tục hải quan và cán bộ thanh toán quốc tế tại các ngân hàng thương mại.

Câu hỏi thường gặp

Câu 1: Phù hợp với đối tượng nào?
Câu 2: Kiến thức nền tảng cần chuẩn bị?
Câu 3: Điểm khác biệt cốt lõi của tài liệu?
Câu 4: Phương pháp tự học hiệu quả?
Câu 5: Hệ thống tài liệu bổ trợ kèm theo?

1. Giáo trình này phù hợp với ai?
Tài liệu được biên soạn cho sinh viên cao đẳng, đại học ngành Kinh doanh thương mại, Quản trị kinh doanh và dùng làm tài liệu tra cứu nghiệp vụ cho cán bộ quản lý, nhân viên tác nghiệp tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu.

2. Cần kiến thức nền nào để học?
Người học cần hoàn thành các học phần kiến thức cơ sở như Quản trị học, Kinh tế học vi mô, Pháp luật kinh tế và nắm vững thuật ngữ Tiếng Anh thương mại để đọc hiểu các mẫu chứng từ và hợp đồng quốc tế.

3. Điểm khác biệt với giáo trình khác?
Giáo trình có tỷ trọng thực hành cao (28/45 giờ), tích hợp chi tiết các điểm mới của bộ quy tắc Incoterms 2020 và các quy định của UCP, được minh họa bằng hệ thống sơ đồ dòng chứng từ và sơ đồ quy trình thanh toán trực quan.

4. Làm sao để tự học hiệu quả?
Người học cần kết hợp đọc lý thuyết với việc giải các bài tập tình huống ở cuối Bài 2, Bài 3, Bài 5; vẽ lại các sơ đồ quy trình thanh toán (L/C, CAD, Nhờ thu) và thực hành kiểm tra lỗi trên các mẫu chứng từ thương mại thực tế.

5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo?
Giáo trình cung cấp danh mục các từ viết tắt chuyên ngành chuẩn quốc tế (ICC, Incoterms, L/C, B/L, UCP, CAD), hệ thống hình vẽ mô phỏng 11 điều kiện Incoterms 2020 từ ICC, sơ đồ quy trình thanh toán và danh mục tài liệu tham khảo chuyên ngành.


Kết luận

Giáo trình Quản trị Xuất Nhập khẩu (Mã mô đun: MĐ25KX6340101) cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện và quy chuẩn về kỹ thuật nghiệp vụ ngoại thương, bao gồm các phương thức giao dịch, điều kiện thương mại Incoterms 2020, phương thức thanh toán và quy trình thực hiện hợp đồng xuất nhập khẩu.

Lộ trình học tập khuyến nghị bắt đầu từ việc nắm vững môi trường kinh doanh và các phương thức giao dịch quốc tế, tiến đến vận dụng điều kiện Incoterms và phương thức thanh toán, hoàn thiện ở kỹ năng đàm phán hợp đồng và xử lý bộ chứng từ. Để tối ưu hóa hiệu quả học tập, người học nên kết hợp nghiên cứu các văn bản quy phạm pháp luật hải quan, các ấn bản quy tắc UCP và tài liệu hướng dẫn chính thức từ Phòng Thương mại Quốc tế (ICC).