Giáo trình Quản lý nhà nước về nông nghiệp và nông thôn - PGS. Phạm Kim Giao (Học viện Hành chính Quốc gia)

Khám phá giáo trình quản lý nhà nước về nông nghiệp và nông thôn toàn diện. Nội dung bao gồm chính sách, pháp luật, quản lý dự án và ứng dụng thực tiễn trong

• Tác giả: Phạm Kim Giao
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý nhà nước
• Đề tài: Quản lý nhà nước về nông nghiệp và nông thôn
• Loại tài liệu: Giáo trình
• Năm xuất bản: 2004
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về giáo trình quản lý nhà nước về nông nghiệp

Giáo trình quản lý nhà nước về nông nghiệp cung cấp hệ thống kiến thức nền tảng về vai trò, chức năng và phương pháp quản lý các hoạt động nông nghiệp tại Việt Nam. Nội dung tập trung vào mối quan hệ giữa Nhà nước, doanh nghiệp và người dân trong phát triển nông nghiệp bền vững. Tài liệu được biên soạn bởi Học viện Hành chính Quốc gia, nhằm trang bị cho sinh viên những kiến thức lý luận và thực tiễn về quản lý nông nghiệp nông thôn. Giáo trình bao gồm các chương về định hướng phát triển, quản lý quy hoạch, hạ tầng và chính sách hỗ trợ. Đây là nguồn tham khảo quan trọng cho cán bộ quản lý nhà nước, giảng viên và sinh viên chuyên ngành hành chính công.

1.1. Vai trò của nông nghiệp trong phát triển kinh tế xã hội

Nông nghiệp đóng vai trò trụ cột trong nền kinh tế Việt Nam, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và ổn định xã hội. Ngành này tạo việc làm cho hơn 60% dân cư nông thôn, đồng thời cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp chế biến. Sự phát triển nông nghiệp bền vững còn thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế, giảm nghèo và cải thiện đời sống người dân. Nhà nước cần xác định nông nghiệp là ngành sản xuất chiến lược, ưu tiên đầu tư hạ tầng, khoa học công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

1.2. Đặc thù của quản lý nhà nước trong lĩnh vực nông nghiệp

Quản lý nhà nước về nông nghiệp phải đối mặt với thách thức đa dạng về điều kiện tự nhiên, trình độ sản xuất thấp và phân tán. Khác với các ngành công nghiệp, nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào yếu tố thời tiết, đất đai và nguồn nước. Hơn nữa, sản xuất nông nghiệp thường manh mún, thiếu liên kết chuỗi giá trị. Do đó, Nhà nước cần xây dựng chính sách linh hoạt, hỗ trợ nông dân tiếp cận vốn, thị trường và công nghệ tiên tiến.

II. Những vấn đề chính trong quản lý nhà nước về nông nghiệp

Quản lý nhà nước về nông nghiệp đối mặt với nhiều thách thức như tình trạng manh mún đất đai, thiếu liên kết sản xuất, biến đổi khí hậu và cạnh tranh thị trường. Hiện tượng ruộng đất phân tán, quy mô sản xuất nhỏ gây khó khăn trong áp dụng khoa học kỹ thuật. Bên cạnh đó, biến đổi khí hậu làm gia tăng hạn hán, xâm nhập mặn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sản xuất. Sự cạnh tranh khốc liệt từ nông sản nhập khẩu cũng đe dọa sinh kế của người nông dân. Các chính sách hỗ trợ chưa thực sự hiệu quả do thiếu cơ chế phối hợp giữa các bộ ngành và địa phương.

2.1. Thực trạng sản xuất nông nghiệp tại Việt Nam

Hiện nay, sản xuất nông nghiệp Việt Nam vẫn chủ yếu dựa vào quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ, thiếu sự liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp. Năng suất lao động thấp do hạn chế về vốn đầu tư, trình độ sản xuất lạc hậu. Bên cạnh đó, tình trạng ô nhiễm môi trường từ sản xuất nông nghiệp (sử dụng thuốc bảo vệ thực vật, xả thải chưa qua xử lý) đang trở thành vấn đề nhức nhối. Nhu cầu thị trường thay đổi nhanh chóng đòi hỏi ngành nông nghiệp phải nhanh chóng thích ứng.

2.2. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến nông nghiệp

Biến đổi khí hậu gây ra những tác động tiêu cực như hạn hán kéo dài, xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long, ngập lụt tại Đồng bằng sông Hồng. Những hiện tượng thời tiết cực đoan làm giảm năng suất cây trồng, gia tăng dịch bệnh trên vật nuôi. Nông dân thiếu thông tin dự báo thời tiết chính xác dẫn đến thiệt hại lớn trong sản xuất. Nhà nước cần đầu tư hệ thống cảnh báo sớm, xây dựng các mô hình canh tác thích ứng, đồng thời hỗ trợ người dân chuyển đổi cơ cấu sản xuất.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về nông nghiệp

Để nâng cao hiệu quả quản lý, Nhà nước cần hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ nông dân, đẩy mạnh tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa lớn. Việc thúc đẩy hình thành các hợp tác xã nông nghiệp quy mô vừa và lớn sẽ giúp tăng cường liên kết sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhà nước cũng cần đầu tư mạnh vào hạ tầng giao thông, thủy lợi và hệ thống thông tin thị trường. Đồng thời, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, khuyến khích ứng dụng công nghệ 4.0 trong sản xuất nông nghiệp. Chính sách bảo vệ môi trường phải được triển khai đồng bộ, kết hợp giữa quản lý nhà nước và sự tham gia của cộng đồng.

3.1. Đổi mới cơ chế quản lý và chính sách hỗ trợ

Cần xây dựng cơ chế phối hợp liên ngành giữa Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư. Chính sách hỗ trợ nên tập trung vào tín dụng ưu đãi, bảo hiểm nông nghiệp, đào tạo kỹ thuật. Nhà nước cần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp thông qua ưu đãi thuế, đất đai. Đặc biệt, chính sách đất đai cần linh hoạt, tạo điều kiện thuận lợi cho tích tụ, tập trung ruộng đất nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất.

3.2. Phát triển hạ tầng và ứng dụng công nghệ tiên tiến

Hạ tầng nông thôn cần được đầu tư đồng bộ, bao gồm hệ thống thủy lợi, giao thông nông thôn, điện, viễn thông. Ứng dụng công nghệ 4.0 như IoT, trí tuệ nhân tạo trong giám sát dịch bệnh, dự báo năng suất sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Nhà nước cần hỗ trợ nông dân tiếp cận công nghệ thông qua các chương trình đào tạo, khuyến khích doanh nghiệp chuyển giao công nghệ. Bên cạnh đó, xây dựng hệ thống thông tin thị trường nông sản trong nước và quốc tế để nông dân nắm bắt cơ hội kinh doanh.

IV. Kết luận và định hướng phát triển quản lý nông nghiệp

Quản lý nhà nước về nông nghiệp là lĩnh vực quan trọng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững. Để đạt hiệu quả cao, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản lý, đầu tư vào hạ tầng và công nghệ. Người nông dân cần được hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường. Định hướng phát triển nông nghiệp phải gắn liền với bảo vệ môi trường, thích ứng biến đổi khí hậu và nâng cao đời sống người dân. Đây là nhiệm vụ cấp bách, đòi hỏi sự nỗ lực của toàn xã hội.

4.1. Tầm quan trọng của quản lý nhà nước trong nông nghiệp

Quản lý nhà nước đóng vai trò quyết định trong việc định hướng phát triển nông nghiệp bền vững, đảm bảo an ninh lương thực quốc gia. Thông qua hệ thống chính sách, pháp luật, Nhà nước điều tiết sản xuất, phân phối, tiêu thụ nông sản. Việc xây dựng chiến lược phát triển nông nghiệp dài hạn giúp tránh tình trạng sản xuất manh mún, thiếu bền vững. Đồng thời, quản lý nhà nước còn đảm bảo công bằng xã hội, hỗ trợ người nghèo, vùng sâu vùng xa phát triển sản xuất.

4.2. Triển vọng phát triển ngành nông nghiệp Việt Nam

Với lợi thế về đất đai, khí hậu và nguồn nhân lực, ngành nông nghiệp Việt Nam có tiềm năng trở thành một trong những ngành xuất khẩu chủ lực. Định hướng phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa lớn, ứng dụng công nghệ cao sẽ giúp nâng cao giá trị gia tăng. Nhà nước cần thúc đẩy hợp tác quốc tế, học tập kinh nghiệm từ các nước phát triển. Bên cạnh đó, xây dựng thương hiệu nông sản Việt Nam trên thị trường toàn cầu là nhiệm vụ quan trọng, góp phần nâng cao uy tín và sức cạnh tranh.

Nội dung chính

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Quản lý nhà nước về nông nghiệp và nông thôn (tái bản lần thứ hai, năm 2004) do Nhà xuất bản Đại học Quốc gia Hà Nội ấn hành, được biên soạn bởi tập thể giảng viên Bộ môn Quản lý nhà nước về Đô thị và Nông thôn thuộc Học viện Hành chính Quốc gia, do PGS. Phạm Kim Giao làm chủ biên cùng các tác giả ThS. Hoàng Sỹ Kim, ThS. Phạm Lệ Minh và ThS. Nguyễn Thị Thanh Thủy. Giáo trình giữ vị trí là môn học chuyên ngành trong chương trình đào tạo cử nhân Hành chính học và bồi dưỡng nghiệp vụ cho đội ngũ cán bộ, công chức quản lý hành chính nhà nước.

Mục tiêu học tập của giáo trình nhằm trang bị cho sinh viên và học viên hệ đại học hành chính hệ thống kiến thức toàn diện về vị trí, đặc thù của nông nghiệp, nông thôn Việt Nam; các quan điểm, định hướng phát triển nông nghiệp, nông thôn trong tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa; đồng thời rèn luyện năng lực hiểu, phân tích và vận dụng hệ thống chủ trương, chính sách, quy phạm pháp luật vào thực tiễn tổ chức và điều hành hoạt động quản lý nhà nước tại cơ sở.

Cấu trúc giáo trình gồm 5 chương, được tiếp cận theo tiến trình từ cơ sở lý luận, bối cảnh lịch sử, định hướng chính sách chung đến các mảng nội dung quản lý chuyên biệt: kinh tế nông nghiệp, quy hoạch điểm dân cư và xây dựng kết cấu hạ tầng. Điểm đặc sắc của công trình là sự kết hợp chặt chẽ giữa khoa học hành chính công và kinh tế học phát triển nông thôn, phân tích trực tiếp các công cụ điều tiết của bộ máy nhà nước trong bối cảnh nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi

                             GIÁO TRÌNH
            QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ NÔNG NGHIỆP VÀ NÔNG THÔN
Chương I & II               Chương III                  Chương IV & V
CƠ SỞ LÝ LUẬN & CHÍNH SÁCH   QUẢN LÝ KINH TẾ             QUY HOẠCH & HẠ TẦNG
• Đặc thù & Lịch sử          • Chuyển dịch cơ cấu         • Điểm dân cư nông thôn
• Quan điểm đến 2010         • Đa thành phần kinh tế     • Hạ tầng & Dịch vụ công xã
• Hệ thống chính sách        • Kinh tế trang trại        • Quản lý môi trường

Các chương và chủ đề chính

• Chương I: Khái quát chung về nông nghiệp và phát triển nông thôn: Phân tích vai trò đa diện của nông nghiệp, nông thôn đối với an ninh lương thực, cung cấp nguyên liệu và thị trường nội địa. Làm rõ các đặc thù: chịu sự chi phối của quy luật sinh học, tính liên ngành cao, thời gian sản xuất kéo dài, tỷ lệ lao động chiếm hơn 67% (năm 2003) và quỹ đất canh tác bình quân đầu người thấp (khoảng 600 $m^2$/người ở đồng bằng sông Hồng). Tổng kết các dấu mốc lịch sử như Chỉ thị số 100-CT/TW (1981), Nghị quyết số 10-NQ/TW (1988), và Nghị quyết Trung ương 5 khóa VII (1993).
• Chương II: Định hướng phát triển nông nghiệp, nông thôn nước ta: Trình bày mục tiêu phát triển đến năm 2010 (duy trì 4 triệu ha đất trồng lúa, đạt 40 triệu tấn lương thực quy thóc, nâng độ che phủ rừng lên 43%, kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt 9-10 tỷ USD) cùng các định hướng cụ thể đến năm 2005. Phân tích hệ thống chính sách quản lý: đất đai, khoa học - công nghệ sinh học, đầu tư tín dụng, kinh tế trang trại và chính sách hỗ trợ phát triển nông thôn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số theo Nghị quyết số 22-NQ/TW của Bộ Chính trị.
• Chương III: Nội dung quản lý nhà nước về nông nghiệp và kinh tế nông thôn: Phân tích thực trạng chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp và kinh tế nông thôn giai đoạn 1990 - 1999 (theo dữ liệu Tổng cục Thống kê). Xác định cơ chế điều tiết các thành phần kinh tế: kinh tế hộ gia đình tự chủ, mô hình hợp tác xã kiểu mới theo Luật Hợp tác xã, chuyển đổi nông lâm trường quốc doanh. Phân tích khung pháp lý và tiêu chí lượng hóa kinh tế trang trại căn cứ Thông tư liên tịch số 69/2000/TTLT/BNN-TCTK, cùng giải pháp phát triển ba nhóm công nghiệp nông thôn: chế biến, ngành nghề truyền thống/cơ khí và dịch vụ.
• Chương IV: Quản lý nhà nước về quy hoạch các điểm dân cư nông thôn: Phân tích cấu trúc hệ thống trên 10 vạn điểm dân cư thuộc 426 huyện và 8.731 xã; đặc điểm phân bố mật độ dân cư (đồng bằng Bắc Bộ 804 người/$km^2$, Tây Bắc 49 người/$km^2$). Quy định thẩm quyền lập, thẩm định và phê duyệt đồ án quy hoạch (Ủy ban nhân dân cấp xã lập, Hội đồng nhân dân cùng cấp thông qua, Ủy ban nhân dân cấp huyện phê duyệt). Nội dung quản lý sử dụng đất ở (hạn mức không quá 300 $m^2$ ở đồng bằng, 400 $m^2$ ở miền núi), cấp phép xây dựng và quản lý vệ sinh môi trường nông thôn qua mô hình xử lý chất thải Biogas, hồ sinh học.
• Chương V: Quản lý nhà nước về xây dựng kết cấu hạ tầng ở nông thôn: Phân tích mục tiêu và giải pháp phát triển mạng lưới thủy lợi, giao thông, cấp điện, cấp nước sạch. Quy định trách nhiệm và thẩm quyền quản lý hạ tầng kỹ thuật, dịch vụ công ích của Ủy ban nhân dân cấp xã; cơ chế phối hợp ngân sách và huy động nguồn lực đóng góp từ cộng đồng.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng nền tảng lý luận dựa trên nguyên lý kết hợp giữa quá trình tái sản xuất tự nhiên và tái sản xuất kinh tế trong nông nghiệp. Cung cấp khung lý thuyết về chức năng quản lý kinh tế - xã hội của Nhà nước trong nền kinh tế nhiều thành phần: từ hoạch định chiến lược, thiết lập thể chế pháp lý, quy hoạch phân vùng sinh thái chuyên canh đến thanh tra, giám sát. Đồng thời, giáo trình chuẩn hóa hệ thống khái niệm chuyên ngành như: điểm dân cư nông thôn, kinh tế hộ tự chủ, kinh tế trang trại, hạn điền, quỹ đất công ích 5% và dịch vụ công cấp xã.

Kỹ năng phát triển

Người học được rèn luyện các nhóm kỹ năng thực hành quản lý hành chính:

• Kỹ năng phân tích: Đọc hiểu, phân tích các chỉ tiêu thống kê kinh tế - xã hội nông thôn; đánh giá cơ cấu cây trồng, vật nuôi và cơ cấu ngành nghề.
• Kỹ năng nghiệp vụ hành chính: Soạn thảo và triển khai các văn bản hướng dẫn thực hiện chính sách đất đai, quy trình giao đất, cho thuê đất và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất.
• Kỹ năng quản lý kỹ thuật: Lập hồ sơ nhiệm vụ quy hoạch xây dựng điểm dân cư cấp xã, quản lý trật tự xây dựng, vận hành phương án kiểm soát môi trường và giám sát công trình hạ tầng công cộng tại địa phương.

---

Phương pháp giảng dạy và học tập

Thành tố	Mô tả chi tiết trong giáo trình
Tiếp cận sư phạm	Kết hợp thuyết giảng lý luận quản lý hành chính nhà nước với phân tích chính sách công và xử lý dữ liệu thống kê thực chứng.
Hệ thống câu hỏi ôn tập	Bố trí cuối mỗi chương (tổng cộng 5 bộ câu hỏi), yêu cầu phân tích sâu sắc các nghị quyết, so sánh thể chế và đánh giá nguyên nhân thực trạng.
Bài tập tình huống	Phân tích quy trình chuyển đổi hợp tác xã kiểu cũ sang kiểu mới; lập phương án điều chỉnh quy hoạch điểm dân cư; xử lý tranh chấp và cấp phép xây dựng cấp xã.
Phương pháp đánh giá	Đánh giá thường xuyên thông qua thảo luận chuyên đề về chính sách nông nghiệp; đánh giá kết thúc học phần bằng bài thi tự luận tổng hợp kiến thức lý thuyết và nghiệp vụ.
Hướng dẫn tự học	Đọc và đối chiếu các văn bản luật (Luật Đất đai, Luật Hợp tác xã) với bảng số liệu chuyển dịch cơ cấu thực tế giai đoạn 1990 - 1999 để liên hệ địa bàn cụ thể.

Hoạt động giảng dạy và học tập của giáo trình đòi hỏi người học không chỉ ghi nhớ các nguyên lý quản lý mà phải nắm vững hệ thống chỉ tiêu lượng hóa được quy định trong các văn bản liên tịch của các bộ, ngành. Người học cần thực hành liên hệ các mục tiêu chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn (an ninh lương thực, tỷ lệ che phủ rừng, chuyển dịch cơ cấu cây trồng) với tình hình kinh tế - xã hội tại từng vùng sinh thái cụ thể của Việt Nam.

---

Điểm nổi bật và cập nhật

• Hệ thống hóa thể chế quản lý giai đoạn đổi mới: Giáo trình ghi nhận đầy đủ tiến trình chuyển đổi cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp Việt Nam qua các văn kiện quan trọng: Chỉ thị 100-CT/TW, Nghị quyết 10-NQ/TW, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 6 khóa VI (thương mại hóa vật tư, cơ chế một giá), Nghị quyết Trung ương 5 khóa VII và các quan điểm chỉ đạo của Đảng đến năm 2010.
• Cập nhật khung pháp lý chuyên ngành: Tích hợp các quy định của Luật Đất đai năm 2003, các định mức hạn mức giao đất ở (300 $m^2$ đối với đồng bằng, 400 $m^2$ đối với miền núi), tiêu chuẩn đất sản xuất nông nghiệp (tối đa 3 ha cho cây hàng năm, 30 ha cho cây lâu năm) và quy định pháp lý về quản lý quỹ đất 5% công ích của xã.
• Lượng hóa tiêu chí kinh tế trang trại: Đưa vào nội dung hướng dẫn của Thông tư liên tịch số 69/2000/TTLT/BNN-TCTK ngày 23/6/2000 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng Tổng cục Thống kê, giúp phân định rõ ràng giữa kinh tế hộ quy mô nhỏ và kinh tế trang trại sản xuất hàng hóa tập trung (về giá trị sản lượng hàng hóa, vốn và quy mô diện tích).
• Gắn kết quản lý hành chính với quy hoạch và môi trường: Phân định cụ thể thẩm quyền cấp phép xây dựng giữa Ủy ban nhân dân huyện (tại trung tâm cụm xã) và Ủy ban nhân dân xã (công trình riêng lẻ); đề xuất các giải pháp kỹ thuật quản lý môi trường phù hợp với đặc thù nông thôn như mô hình hầm Biogas và hồ sinh học xử lý nước thải.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình

• Sinh viên đại học: Giáo trình được thiết kế phục vụ trực tiếp cho sinh viên từ năm thứ ba hệ cử nhân chuyên ngành Hành chính học, Quản lý nhà nước, Quản lý công tại Học viện Hành chính Quốc gia và các cơ sở giáo dục đại học có đào tạo khối ngành hành chính - luật - quản trị.
• Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các học phần đại cương và cơ sở ngành bao gồm: Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Lý luận Quản lý nhà nước, Luật Hành chính và Khoa học Quản lý.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Được sử dụng làm tài liệu giảng dạy chính khóa, định hướng biên soạn bài giảng chuyên đề, xây dựng ngân hàng đề thi và hướng dẫn khóa luận tốt nghiệp thuộc chuyên ngành quản lý nhà nước về kinh tế - xã hội địa phương.
• Cán bộ, công chức và bạn đọc tự học: Tài liệu tham khảo chuyên môn phục vụ cán bộ, công chức đang công tác tại Ủy ban nhân dân các cấp (đặc biệt là cấp huyện, cấp xã), cán bộ các phòng ban Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Địa chính - Xây dựng, phục vụ công tác quy hoạch, quản lý đất đai và thực thi chính sách nông nghiệp tại cơ sở.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ sinh viên đào tạo cử nhân ngành Hành chính học, Quản lý nhà nước; học viên các lớp bồi dưỡng kiến thức quản lý nhà nước ngạch chuyên viên; cùng đội ngũ cán bộ, công chức làm việc trong hệ thống chính quyền địa phương cấp huyện và xã.

2. Cần trang bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững lý luận chung về Nhà nước và Pháp luật, Luật Hành chính, Kinh tế học đại cương và Lý luận quản lý nhà nước để có thể tiếp thu và giải quyết các bài tập phân tích chính sách trong giáo trình.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với các giáo trình Kinh tế nông nghiệp thông thường?

Giáo trình tiếp cận đối tượng nông nghiệp và nông thôn dưới góc độ thực thi công quyền. Trọng tâm nghiên cứu đặt vào thẩm quyền, chức năng, quy trình ban hành chính sách, phân cấp quy hoạch và công cụ điều tiết hành chính của bộ máy nhà nước từ Trung ương đến cấp xã, thay vì tập trung vào kỹ thuật canh tác hay hạch toán kinh doanh nông nghiệp thuần túy.

4. Phương pháp tự học giáo trình này như thế nào để đạt hiệu quả cao?

Người học nên tiếp cận tuần tự theo logic 5 chương: nắm vững đặc thù tại Chương I, định hướng chính sách tại Chương II, sau đó phân tích các nội dung chuyên môn tại Chương III, IV, V. Cần trả lời đầy đủ các câu hỏi ôn tập sau mỗi chương và chủ động đối chiếu nội dung lý thuyết với các văn bản pháp luật hiện hành.

5. Có những tài liệu bổ trợ nào cần sử dụng kèm theo?

Cần kết hợp nghiên cứu các văn kiện của Đảng về nông nghiệp - nông thôn (Chỉ thị 100, Nghị quyết 10, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 5 khóa VII), các luật chuyên ngành (Luật Đất đai năm 2003, Luật Hợp tác xã), Thông tư liên tịch số 69/2000/TTLT/BNN-TCTK và Niên giám thống kê định kỳ của Tổng cục Thống kê.

---

Kết luận

Giáo trình Quản lý nhà nước về nông nghiệp và nông thôn của Học viện Hành chính Quốc gia cung cấp hệ thống tri thức chuyên ngành hoàn chỉnh về các công cụ, thể chế và thẩm quyền quản lý nhà nước đối với địa bàn nông thôn trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Giá trị cốt lõi của cuốn sách thể hiện ở phương pháp tiếp cận quản lý hành chính thực chứng, gắn chặt lý luận quản lý với các mốc đổi mới chính sách kinh tế và yêu cầu quản lý thực tế tại địa phương.

Tiến trình học tập đề xuất là tiếp cận từ việc nhận thức bản chất đặc thù tự nhiên - xã hội của nông thôn, quán triệt các mục tiêu chiến lược giai đoạn 2001 - 2010, sau đó đi sâu vào ba nội dung nghiệp vụ quản lý trọng tâm: cơ cấu thành phần kinh tế, đồ án quy hoạch điểm dân cư và xây dựng kết cấu hạ tầng cấp xã. Để phục vụ việc nghiên cứu chuyên sâu, người học cần kết hợp tra cứu hệ thống văn bản quy phạm pháp luật cập nhật về xây dựng nông thôn mới và số liệu thống kê phát triển ngành định kỳ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 Hãy phân tích vai trò của nông nghiệp, nông thôn trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa ở nước ta hiện nay. Trình bày những nét đặc thù của nông nghiệp, nông thôn nước ta để từ đó hoàn thiện công tác quản lý nhà nước đối với nông nghiệp, nông thôn. Phân tích nguyên nhân ảnh hưởng đến thực trạng nông nghiệp, nông thôn nước ta trong giai đoạn đổi mới vừa qua. Thực trạng đó đặt ra vấn đề gì cần nghiên cứu giải quyết để thúc đẩy nông nghiệp, kinh tế nông thôn phát triển ? Chương 2 ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN NƯỚC TA I.

QUAN ĐIỂM, MỤC TIÊU VÀ ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIÊN NÔNG NGHIỆP, NÔNG THÔN VIỆT NAM ĐẾN NĂM 2010 1. Quan điểm Trong từng thời kỳ phát triển, Đảng ta lại hoàn thiện những quan điểm xây dựng CNXH cho phù hợp với điều kiện thực tế và xu thế vận động của thời đại. Trên cơ sở quan điểm phát triển chung, các ngành, các cấp vận dụng cho phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành mình. Trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn cần quán triệt các quan điểm sau đây: - Coi trọng thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong phát triển nông - lâm — ngư nghiệp và xây dựng nông thôn, đưa nông nghiệp và kinh tế nông thôn lên sản xuất lớn.

Đây là nhiệm vụ cực kỳ quan trọng cả trước mắt và lâu dài, là cơ sở để ổn định tình hình kinh tế, chính trị, xã hội, củng cố liên minh giai cấp công nhân với giai cấp nông dân 25 và tầng lớp trí thức. đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước theo định hướng XHCN. - Đẩy mạnh chuyển dịch cơ cấu kinh tế, gắn phát triển nông nghiệp với công nghiệp chế biến, ngành nghề, gắn sản xuất với thị trường để hình thành sự liên kết công nông nghiệp - dịch vụ, thị trường trên địa bàn nông thôn và trên phạm vi cả nước, gắn phát triển nông nghiệp với xây dựng nông thôn mới, gắn công nghiệp hóa với dân chủ hóa và nâng cao dân trí, tạo ra sự phân công lao động mới, giải quyết việc làm, nâng cao đời sống, xóa đói giảm nghèo, thu hẹp dân khoảng cách về mức sống giữa thành thị và nông thôn. thực hiện có kết quả mục tiêu dân số và kế hoạch hóa gia đình.

- Phát huy lợi thế của từng vùng và cả nước, áp dụng nhanh các tiến bộ khoa học và công nghệ để phát triển nông nghiệp hàng hóa đa dạng, đáp ứng ngày càng cao nhu cầu nông sản thực phẩm và nguyên liệu công nghiệp, hướng mạnh ra xuất khẩu. - Phát triển nền nông nghiệp với nhiều thành phần kinh tế, trong đó kinh tế Nhà nước giữ vai trò chủ đạo, cùng với kinh tế tập thể, hợp tác xã dần dần trở thành nền tảng, hợp tác và hướng dẫn kinh tế tư nhân phát triển theo đúng pháp luật. - Tiếp tục phát triển theo nhiều hình thức kinh tế hợp tác, các loại hình hợp tác xã dịch vụ cho kinh tế hộ nông dân, từng bước xây dựng HTX nông nghiệp theo Luật Hợp tác xã, chú trọng liên kết kinh tế Nhà nước với các thành phần kinh tế khác, tạo điều kiện và khuyến khích mạnh mẽ hộ nông dân và những người có khả năng đầu tư phát 26 triển sản xuất kinh doanh nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ ở nông thôn. Mục tiêu Mục tiêu tổng quát và lâu dài phát triển nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam là xây dựng một nền nông nghiệp và kinh tế nông thôn phát triển, tăng trưởng bền vững với nhịp độ cao trên cơ sở kỹ thuật hiện đại, cơ cấu hợp lý, quan hệ sản xuất tiến bộ và phù hợp nhằm giải phóng mạnh mẽ sức san xuất, tăng năng suất lao động, giải quyết việc làm, tăng thu nhập, tiến tới cải thiện đời sống nhân dân nông thôn, rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị, xây dựng nông thôn mới văn minh, hién đại, công bằng, góp phần thúc đẩy sự công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.

Để đạt được mục tiêu tổng quát trên, giai đoạn 2001 đến 2010 được coi là giai đoạn chuẩn bị những tiền đề cần thiết để phát triển mạnh mẽ, vững chắc nông nghiệp, nông thôn theo hướng sản xuất hàng hóa, công nghiệp - hiện dai hóa. Đảng và Nhà nước ta đã xác định các mục tiêu cụ thể mà nông nghiệp, nông thôn cần phải hướng tới là: - Bảo đảm an ninh lương thực quốc gia trong mọi tình huống. Từng bước cải thiện cơ cấu và chất lượng bữa ăn, tiến tới đạt tiêu chuẩn về dinh dưỡng cho đời sống dân cư. - Chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa, tăng nhanh khối lượng sản phẩm hàng hóa, nhất là hàng nông - lâm — thủy sản qua chế biến, tăng kim ngạch xuất khẩu, giảm tỷ lệ lao động nông nghiệp, tăng tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ trong cơ cấu kinh tế nông thôn.

27 - Bằng nhiều biện pháp để giải quyết việc làm, nâng cao thu nhập của cư dân nông thôn, xóa hộ đói, giam ty lệ hộ nghèo, phát triển cơ sở hạ tang kinh tế — xã hội nông thôn, chú trọng phát triển hệ thống thủy )ci, bảo đảm đường giao thông thông suốt đến trung tâm xã, có đủ trường học, trạm y tế, nước sạch và điện cho sinh hoạt, cải tạo quy hoạch xây dựng làng, bản, xóm, ấp theo mô hình nông thôn mới. - Bảo vệ môi trường sinh thái, ngăn chặn nạn phá rừng, có chính sách huy động nhân dân và các thành phần kinh tế tích cực khoanh nuôi, tái sinh, bảo vệ và trồng rừng, đưa tỷ lệ che phủ của rừng đạt 43% vào năm 2010. - Nâng cao năng lực, hiệu quả đánh bắt thủy, hải sản, chú trọng thâm canh và đẩy mạnh nuôi trồng thủy hai san phục vụ xuất khẩu, phấn đấu để sớm đứng vào hàng ngũ những quốc gia có lượng thủy, hãi sản lớn trong khu vực và thế giới. - Thực hiện tốt quy chế dân chủ, đảm bảo ổn định chính trị xã hội và xây dựng nếp sống văn minh ở nông thôn.

Định hướng phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam đến năm 2010 Dựa trên cơ sở của quan điểm và mục tiêu phát triển nông nghiệp và nông thôn, định hướng phát triển nông, lâm, ngư nghiệp và kinh tế nông thôn đến năm 2020 là: 1. Đẩy mạnh Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn theo hướng đẩy nhanh chuyển dịch cơ cấu ngành nghề, cơ cấu lao động, tăng tỷ trọng giá trị sản phẩm các ngành công nghiệp dịch vụ, hình thành nền nông nghiệp 28 hàng hóa lớn phù hợp với nhu cầu thị trường và điều kiện sinh thái của từng vùng Đưa nhanh tiến bộ khoa học và công nghệ vào san xuàt nông nghiệp, đạt mức trung bình tiên tiến trong khu vực về trình độ công nghệ và về giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích. Tăng năng suất lao động, nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của sản phẩm. Mö rộng thị trường tiêu thụ nông sản trong và ngoài nước, tăng đáng kê thị phần của các nông sản chủ lực trên thị trường thế giới.

Đẩy mạnh cơ giới hóa. điện khí hóa, thủy lợi hóa ở nông thôn. Phát triển mạnh công nghiệp chế biến, cơ khí phục vụ nông nghiệp, công nghiệp gia công và dịch vụ; liên kết nông nghiệp — công nghiệp —- dịch vụ trên từng địa bàn trong cả nước. Tăng đầu tư xây dựng kết cấu hạ tầng kinh tế, xã hội nông thôn.

Quy hoạch các khu dân cư, phát triển các thị trấn, thị tứ; xây dựng cuộc sống văn minh, dân chủ, công bằng ở nông thôn. Xây dựng hợp lý cơ cấu kinh tế nông nghiệp, nông thôn: Cơ cấu kinh tế hợp lý là cơ cấu có khả năng tái san xuất mở rộng. Cơ cấu đó phải đảm bảo các điều kiện sau: - Phù hợp với sự vận động khách quan của các quy luật kinh tế, chính trị, xã hội và tự nhiên. - Phần ánh được khả năng khai thác, sử dụng nguồn lực trong nước, đáp ứng yêu cầu hội nhập quốc tế.

- Phù hợp với xu thế chính trị, kinh tế của khu vực và thế giới. 29 Xây dựng hợp lý cơ cấu kinh tế nông nghiệp. nông thôn cần: - Quy hoạch phù hợp và ổn định các vùng sản xuất lương thực, tăng năng suất đi đôi với nâng cấp chất lượng. Xây dựng các vùng sản xuất tập trung lúa hàng hóa.

Tận dụng điều kiện phù hợp trên các địa bàn khác để sản xuất lương thực có hiệu quả. Bảo đâm an nình lương thực trong mọi tình huống. Nâng cao giá trị và hiệu quả xuất khẩu gạo. Có chính sách bảo đảm lợi ích của người sản xuất lương thực.

- Phát triển các vùng cây công nghiệp đáp ứng yêu cầu nguyên liệu cho công nghiệp và xuất khẩu như bông, dâu, tầm, mía, lạc, thuốc lá, cao su, chè, điều, hạt tiêu.Hình thành các vùng cây ăn quả có giá trị cao, khai thác tiềm năng rau quả vụ đông, gắn với phát triển các cơ sở bảo quản và chế biến. - Phát triển và nâng cao chất lượng, hiệu quả chăn nuôi gia súc, gia cầm; áp dụng rộng rãi phương pháp nuôi công nghiệp gắn với chế biến; tăng tỷ trọng ngành chăn nuôi trong nông nghiệp. - Phát huy lợi thế của ngành thủy sản, tạo thành một ngành xuất khẩu mũi nhọn, vươn lên hàng đầu trong khu vực. Phát triển mạnh nuôi trồng thủy, hải sản, nhất là nuôi tôm theo hướng thâm canh; nâng cao năng lực đánh bắt, đặc biệt là đánh bắt xa bờ và chế biến đạt tiêu chuẩn quốc tế.

Giữ gìn môi trường biển và sông, nước: đảm bảo cho sự tái tạo và phát triển nguồn lợi thủy sản. - Phát triển tài nguyên rừng, nâng độ che phủ của rừng lên 43%. Hoàn thành việc giao đất, giao rừng, ổn định và 3Ó lâu dài: kết hợp lâm nghiệp với nông nghiệp để định canh. định cư, ổn định và cải thiện đời sống nhân dân miền núi.

Ngăn chặn được nạn đốt, phá rừng. Đây mạnh trồng rừng kinh tế. tạo nguồn gỗ trụ mỏ, nguyên liệu chô công nghiệp bột giấy. làm đồ gỗ gia dụng và mỹ nghệ xuất khâu.

Tăng cường tiểm lực khoa học và công nghệ trong nông nghiệp, nhất là công nghệ sinh học trong lai tạo, sản xuất giống và nâng cao trình độ thâm canh. Đưa nhanh công nghệ mới vào sản xuất, thu hoạch, bảo quân, chế biến. Ứng dụng công nghệ sạch trong nuôi, trồng và chế biến rau quả, thực phẩm. Tăng cường đội ngũ, nâng cao năng lực và phát huy tác dụng của cán bộ khuyến nông, khuyến lâm, khuyến ngư.