Giáo Trình Nông Học Đại Cương: Khám Phá Kiến Thức Nông Nghiệp

Giáo trình về nông học đại cương, biên soạn theo chương trình đào tạo chuẩn, hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Đại Học Công Nghiệp Thành Phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Nông Học
• Đề tài: Giáo Trình Nông Học Đại Cương: Kiến Thức Cơ Bản Về Nông Nghiệp
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Năm xuất bản: 2010
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Lịch sử phát triển trạng thái trong Nông nghiệp thế giới

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Nông Học Đại Cương Kiến Thức Cơ Bản Về Nông Nghiệp

Giáo trình Nông Học Đại Cương cung cấp kiến thức nền tảng về nông nghiệp. Nội dung giáo trình bao gồm lịch sử phát triển, các khái niệm cơ bản và vai trò của nông nghiệp trong xã hội hiện đại. Việc hiểu rõ về nông học giúp sinh viên có cái nhìn tổng quát về ngành này, từ đó áp dụng vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp.

1.1. Lịch sử phát triển nông nghiệp qua các thời kỳ

Nông nghiệp đã trải qua nhiều giai đoạn phát triển từ thời kỳ nguyên thủy đến hiện đại. Các thành tựu trong kỹ thuật canh tác đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

1.2. Vai trò của nông nghiệp trong nền kinh tế

Nông nghiệp không chỉ cung cấp thực phẩm mà còn đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững. Sự phát triển của kinh tế nông nghiệp ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống của người dân.

II. Những thách thức trong lĩnh vực nông nghiệp hiện nay

Ngành nông nghiệp đang đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, ô nhiễm môi trường và sự suy giảm tài nguyên thiên nhiên. Những vấn đề này đòi hỏi các giải pháp bền vững để đảm bảo an ninh lương thực.

2.1. Biến đổi khí hậu và tác động đến sản xuất nông nghiệp

Biến đổi khí hậu gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu, ảnh hưởng đến năng suất cây trồng. Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ thực vật là cần thiết để giảm thiểu thiệt hại.

2.2. Ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến nông sản

Ô nhiễm từ các hoạt động công nghiệp và sinh hoạt làm giảm chất lượng đất và nước, ảnh hưởng đến sự phát triển của cây trồng. Cần có các biện pháp quản lý nông nghiệp hiệu quả để bảo vệ môi trường.

III. Phương pháp canh tác bền vững trong nông nghiệp

Để đối phó với các thách thức, phương pháp canh tác bền vững được khuyến khích áp dụng. Những phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

3.1. Kỹ thuật canh tác hữu cơ

Canh tác hữu cơ sử dụng các phương pháp tự nhiên để cải thiện đất và bảo vệ cây trồng. Điều này giúp sản xuất thực phẩm an toàn và bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

3.2. Ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp

Công nghệ sinh học giúp tạo ra các giống cây trồng kháng bệnh, chịu hạn và có năng suất cao. Việc áp dụng công nghệ sinh học là một bước tiến quan trọng trong sản xuất nông nghiệp hiện đại.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nông học trong sản xuất nông nghiệp

Nông học không chỉ là lý thuyết mà còn có nhiều ứng dụng thực tiễn trong sản xuất nông nghiệp. Những nghiên cứu và phát triển trong lĩnh vực này đã mang lại nhiều lợi ích cho nông dân.

4.1. Nghiên cứu và phát triển giống cây trồng

Việc nghiên cứu và phát triển giống cây trồng mới giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Các giống cây trồng được cải tiến có khả năng chống chịu tốt hơn với điều kiện thời tiết khắc nghiệt.

4.2. Ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý nông nghiệp

Công nghệ thông tin giúp nông dân quản lý sản xuất hiệu quả hơn. Việc sử dụng phần mềm quản lý nông nghiệp giúp theo dõi tình trạng cây trồng và dự đoán năng suất.

V. Kết luận và tương lai của nông học

Nông học đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững ngành nông nghiệp. Tương lai của nông học sẽ phụ thuộc vào khả năng áp dụng các công nghệ mới và các phương pháp canh tác bền vững.

5.1. Xu hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp bền vững sẽ trở thành xu hướng chính trong tương lai. Việc áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường và phát triển bền vững là cần thiết để đảm bảo an ninh lương thực.

5.2. Vai trò của giáo dục nông nghiệp trong phát triển bền vững

Giáo dục nông nghiệp sẽ giúp nâng cao nhận thức và kỹ năng cho nông dân. Việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực trong lĩnh vực nông nghiệp là rất quan trọng để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ CÔNG THƯƠNG Tr­êng §¹i häc C«ng nghiÖp Thµnh phè Hå ChÝ Minh --------------------------------------- Gi¸o tr×nh NÔNG HỌC ĐẠI CƯƠNG Thµnh phè Hå ChÝ Minh năm 2010 Lêi nãi ®Çu Tr­êng §¹i häc C«ng nghiÖp Thµnh phè Hå ChÝ Minh 1 Ch­¬ng I Më ®Çu I. LÞch sö ph¸t triÓn trång trät trong N«ng nghiÖp thÕ giíi: Trång trät ®· sö dông “Qu¸ tr×nh ®Çu tiªn cña viÖc t¹o ra tÊt c¶ c¸c chÊt h÷u c¬” mµ tr­íc hÕt lµ sù s¶n xuÊt vËt chÊt cña c©y xanh. ChÝnh v× vËy mµ nã ®· cã ý nghÜa ngay tõ thêi kú ®Çu tiªn trong c¸c ho¹t ®éng s èng cña con ng­êi. B¾t ®Çu tõ nÒn v¨n minh thêi cæ ®¹i ë Ch©u ¸ vµ ë B¾c Phi còng nh­ ë thêi kú tr­íc c«ng nguyªn th× c¸c thµnh tùu trong lÜnh vùc trång trät ®· ®­îc c«ng nhËn mét c¸ch tho¶ ®¸ng.

Nh÷ng thµnh tùu nµy ®· ¶nh h­ëng ®Õn viÖc chän läc vµ thu nhËn nh÷ng lo¹i c©y d¹i nhÊt ®Þnh ®Ó lµm c©y trång ngµy nay. Mét b»ng chøng thuyÕt phôc lµ sù thuÇn ho¸ c©y d¹i ®Ó trë thµnh c©y ng« trång ngµy nay. §Çu tiªn tõ mét c©y hoang d¹i, con ng­êi nhËn thÊy ë c©y ®ã hoa në kh¸ ®Ñp, ng­êi ta bÌn ®em vÒ trång ë v­ên ®Ó lµm c©y hoa c¶nh. Sau ®ã ng­êi ta ph¸t hiÖn h¹t cã thÓ ¨n ®­îc nªn dÇn dÇn nã ®· ®­îc con ng­êi thuÇn ho¸ vµ trë thµnh c©y trång - mét trong nh÷ng c©y cung cÊp l­¬ng thùc cho con ng­êi cho ®Õn ngµy nay.

Tuy nhiªn trªn thùc tÕ hiÖn nay kh«ng cã d¹ng hoan g d¹i nµo ®­îc t×m thÊy. §iÒu nµy cã liªn quan ®Õn nguån gèc di truyÒn c©y ng«, mét ®Ò tµi ®· ®­îc tranh luËn s«i næi trong suèt h¬n 50 n¨m qua. Trong qu¸ tr×nh trång trät, con ng­êi ®· dÇn dÇn c¶i tiÕn c¸c biÖn ph¸p kü thuËt trång trät ®Ó n©ng cao n¨ng su Êt chÊt l­îng h¹t ng« nh»m phôc vô ngµy cµng nhiÒu nhu cÇu ®èi víi con ng­êi cña c©y ng«. Do kÕt qu¶ cña nã mµ nh÷ng t­ liÖu vÒ s¶n xuÊt c©y trång ®­îc ghi l¹i trong kinh th¸nh víi danh nghÜa lµ t­ liÖu nguyªn thñy cña thêi ®¹i trung cæ d­íi d¹ng c¸c th«ng b¸o vÒ kinh nghiÖm.

Nh÷ng th«ng b¸o nµy gåm nh÷ng quy luËt, nh÷ng ph­¬ng ph¸p quan träng trång trät c¸c lo¹i c©y trång. §Õn tËn cuèi thÕ kû thø 16, ®Çu thÕ kû 17, nh÷ng quan niÖm cña Aristoteles (384 -322 tr­íc c«ng nguyªn) vÉn tån t¹i, ch­a cã bæ sung vµ còng ch­a cã nh÷ng ý kiÕn ph¶n b¸c. ¤ng cho r»ng: “Tr¸i ®Êt lµ cho c©y xanh còng nh­ ®ång cá cho ch¨n nu«i ”, nã g¾n liÒn víi quan niÖm cho r»ng c©y hót dinh d­ìng trùc tiÕp tõ ®Êt. C¸c nhµ nghiªn cøu Cæ La M· ®· thõa nhËn vai trß cña c¸c biÖn ph¸p kü thuËt riªng biÖt nh­ ph©n bãn, kü thuËt trång trät, nh­ Varo c«ng nhËn ¶nh h­ëng tèt cña viÖc trång c©y bé ®Ëu.

Cho ®Õn n¨m 1563, Palissy, trªn c¬ së nh÷ng thÝ nghiÖm cña m×nh ®· ®Ò nghÞ: “Sù cÇn thiÕt ph¶i bãn thªm c¸c chÊt dinh d­ìng cho ®Êt ”. N¨m 1630, Helmont vµ Baer tõ mét thÝ nghiÖm cña m×nh ®· rót ra kÕt luËn: N­íc lµ yÕu tè quyÕt ®Þnh sù sinh tr­ëng cña c©y, ®ã lµ b­íc ngoÆt trong khoa häc trång trät n«ng nghiÖp. Ng­êi ta gäi kho¶ng thêi gian tõ ®Çu thÕ kû 17 ®Õn cuèi thÕ kû 18 lµ giai ®o¹n cña viÖc “t×m tßi c¸c nguyªn lý cña thùc vËt ” (Russel, 2 1910), Stahl (1660-1734) ®¹i diÖn cho tr­êng ph¸i cho r»ng c©y trång tån t¹i bªn c¹nh n­íc cã hoµ tan muèi cña c¸c nhiªn liÖu ch¸y - “tro”. Hales (1677 - 1761) ®· thõa nhËn vai trß cña kh«ng khÝ ®èi víi sù sinh tr­ ëng cña c©y trång.

Glauber (1603 - 1668) n¨m 1650 ®· ph¸t hiÖn ra muèi cña kim lo¹i nhÑ cã ¶nh h­ëng ®Õn c©y trång. Woodward (1699) ®· quan s¸t thÊy r»ng bªn c¹nh n­íc th× ®Êt v­ên còng lµ mét yÕu tè sinh tr­ëng. Qua c¸c quan s¸t thùc nghiÖm cña m×nh Tull (1731) ®· kÕt luËn r»ng sù kÕt g¾n gi÷a c¸c h¹t ®Êt víi nhau vµ biÖn ph¸p lµm ®Êt lµ yÕu tè quan träng cho sù sinh tr­ëng cña bé rÔ. Home (1755) ®· rót ra kÕt luËn chung lµ bªn c¹nh n­íc vµ kh«ng khÝ th× muèi , ®Êt vµ löa lµ c¸c yÕu tè sinh tr­ëng.

Sau khi Malpighi (1627-1691), Mariotte (1620 - 1684) còng nh­ Hales ®· thõa nhËn sù biÕn ®æi ho¸ häc cña c¸c chÊt dinh d­ìng ®· ®­îc hót vµo trong l¸ c©y d­íi ¶nh h­ëng ®ång thêi cña ¸nh s¸ng vµ kh«ng khÝ th× nh÷ng tiÕn bé cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh trªn lÜnh vùc sin h lý thùc vËt th«ng qua viÖc c«ng bè vÒ sù ®ång ho¸ CO 2 ®· xuÊt hiÖn. Nh÷ng kiÕn thøc nµy g¾n liÒn víi tªn tuæi cña Lavoisier (1743 - 1794), De Bonnet (1720 - 1793); vµ Priestley (1720 - 1804) còng nh­ nh÷ng viÖc lµm cã tÝnh chÊt quyÕt ®Þnh cña Ingenhousez (1730 - 1799), Senebier (1742 - 1809) vµ Desaussure (1762 - 1845). Tõ ®ã dÇn dÇn ng­êi ta ®· nhËn ra r»ng: Trªn c¬ së nh÷ng hiÓu biÕt vÒ ho¹t ®éng diÔn ra trong c©y mµ con ng­êi cã kh¶ n¨ng ®iÒu chØnh c©y trång theo h­íng cã lîi cho con ng­êi. Nhµ sinh lý häc thùc vËt næi tiÕng ng­êi Nga (TimiriadÐp) cã nãi: “Sinh lý thùc vËt lµ c¬ së cña Trång trät hîp lý ”.

Cïng víi sù t¸c ®éng cña c¸c nghiªn cøu trong lÜnh vùc khoa häc tù nhiªn cña ®êi sèng th× c¸c ®iÒu kiÖn cho sù ph¸t triÓn nÒn c«ng nghiÖp hiÖn ®¹i vµ yªu cÇu cña thùc tÕ s¶n xuÊt n«ng nghiÖp còng ®­îc ®Æt ra vµo ®Çu thÕ kû 19. Trªn c¬ së nh÷ng kÕt qu¶ sinh ®éng vµ sù thóc Ðp cña ph¸t triÓn ë Anh, Thaer (1752 - 1828) nguyªn lµ mét b¸c sü, ®· xuÊt b¶n c«ng tr×nh c¬ së cña «ng n¨m 1809: “nh÷ng nguyªn lý c¬ b¶n cña nÒn n«ng nghiÖp hîp lý ”. B¶n th¶o ®ã ®­îc coi lµ mét quan ®iÓm vÒ kinh tÕ häc. Víi danh nghÜa lµ ng­êi s¸ng lËp ra “Häc thuyÕt mïn”, trong c«ng tr×nh cña m×nh Thaer ®· nhÊn m¹nh vai trß cña thµnh phÇn h÷u c¬ trong ®Êt ®èi víi ®é ph× ®Êt trªn thÕ g iíi.

Sau khi Sir Humphry Davy (1814) xuÊt b¶n cuèn s¸ch “C¸c nguyªn tè cña N«ng nghiÖp ë Anh ”, th× Sprengel (1787 - 1895), trªn c¬ së nh÷ng kiÕn thøc vµ nh÷ng thÝ nghiÖm cña m×nh ®· viÕt cuèn: “Ho¸ häc ®èi víi c¸c nhµ n«ng nghiÖp vµ l©m nghiÖp ”, víi danh nghÜa lµ ng­êi ®i tr­íc Liebig - ng­êi s¸ng lËp ra “Häc thuyÕt kho¸ng”. ViÖc ®ét ph¸ mang tÝnh quyÕt ®Þnh vÒ quan niÖm dinh d­ìng cña c©y còng nh­ sù cÇn thiÕt ph¶i bãn ph©n kho¸ng cho c©y, ph¶i kÓ ®Õn s¸ng t¹o cña Liebig (1803 - 1873), ng­êi s¸ng lËp ho¸ h äc thùc nghiÖm hiÖn ®¹i vµ ®· xuÊt b¶n ë Giessen (§øc) t¸c phÈm “Ho¸ häc øng dông trong n«ng nghiÖp vµ sinh lý häc ” n¨m 1840. Liebig kh«ng chØ ®· tù m×nh tiÕn hµnh c¸c thÝ nghiÖm ®ång ruéng ®i vµo ®êi sèng, nh­ c¸c thÝ nghiÖm c¬ b¶n cña Lawes (1814 - 1900) vµ Gilbert 3 (1827 - 1901) trªn c¸nh ®ång thÝ nghiÖm næi tiÕng ®Çu tiªn ë Rothamsted (1843). N¨m 1843, Boussingault (1802 - 1887) ®· c«ng nhËn ý nghÜa cña viÖc tæng hîp ®¹m th«ng qua c©y bé ®Ëu.

Tõ nöa cuèi thÕ kû 19 th× c¸c nhµ khoa häc n«ng nghiÖp chiÕm ­ u thÕ ë rÊt nhiÒu tr­êng §¹i häc tæng hîp. Trong c¸c khoa nh­ khoa häc tù nhiªn vµ c¸c khoa triÕt häc còng xuÊt hiÖn c¸c bé m«n N«ng nghiÖp. Tr­íc tiªn lµ nh÷ng kiÕn thøc ®¹i c­¬ng vÒ n«ng nghiÖp vµ chñ yÕu lµ trång trät ®­îc gi¶ng d¹y vµ nghiªn cøu. Sau ®ã c¸c bé m«n chuyªn ngµnh quan träng nh­ kü thuËt Trång trät ho¸ n«ng nghiÖp, lai gièng gia sóc vµ trang tr¹i còng xuÊt hiÖn.

C¸c c¬ së nghiªn cøu ®­îc thµnh lËp ngµy cµng nhiÒu do ®ã c¸c kÕt qu¶ ®· kh«ng ngõng ®­îc bæ sung b»ng nh÷ng thÝ nghiÖm chÝnh x¸c. C¸c nhµ khoa häc s¸ng lËp ra ngµnh kü thuËt trång trät vµ canh t¸c häc ®· kh«ng ngõng khuyÕn khÝch sù ph¸t triÓn cña c«ng t¸c nghiªn cøu, do vËy mµ nh÷ng kiÕn thøc ®ã cho ®Õn ngµy nay vÉn cã vai trß quyÕt ®Þnh cña nã. B¾t ®Çu tõ nh÷ng n¨m ®Çu cña thÕ kû 2 0 trong trång trät, ng­êi ta ®· nghÜ ®Õn vai trß cña gièng c©y trång. Sau nµy nã ®· trë thµnh mét b­íc ngoÆt lÞch sö cña ngµnh trång trät trªn thÕ giíi.

- NÕu nh­ tõ khi c©y trång ®­îc thuÇn ho¸ ®Õn n¨m 1900, c¸c gièng c©y trång ®­îc sö dông trong s¶n xuÊt lµ nh÷ng gièng b¶n ®Þa, gièng truyÒn thèng n¨ng suÊt thÊp th× ®Õn giai ®o¹n tõ 1901 - 1949 ng­êi ta ®· øng dông ph­¬ng ph¸p chän läc ®Ó chän ra tõ quÇn thÓ gièng ®Þa ph­¬ng (b¶n ®Þa) hoÆc nh÷ng ®ét biÕn tù nhiªn ®Ó ®­a vµo s¶n xuÊt nh÷ng gièng c©y trång m íi tiÕn bé h¬n gièng cò. - B»ng sù thõa nhËn réng r·i quy luËt di truyÒn Menden, tõ n¨m 1950 - 1960 ng­êi ta ®· øng dông ph­¬ng ph¸p lai h÷u tÝnh ®Ó chän t¹o ra nh÷ng gièng c©y trång ­u thÕ lai (lóa m×, ng«, lóa n­íc, cao l­¬ng.) ®· t¨ng ®ét biÕn gãp phÇn ®¸ng kÓ vµo viÖc gi¶m ®ãi nghÌo trªn thÕ giíi (®iÓn h×nh lµ Ên §é). Tõ n¨m 2001 cho ®Õn nay hÖ thèng canh t¸c ®­îc g¾n liÒn víi c©y trång chuyÓn gen. Mét sè gièng c©y trång chuyÓn gen (ng«, ®Ëu t­¬ng …) hiÖn ®· vµ ®ang ®­a vµo s¶n xuÊt cã kÕt qu¶.

MÆc dÇu cã nhiÒu quan ®iÓm ®¸nh gi¸ kh¸c nhau vÒ lÞch sö trång trät trªn thÕ giíi nh­: quan ®iÓm dinh d­ìn g g¾n qu¸ tr×nh trång trät víi dinh d­ìng cña c©y trång, ®Æc biÖt lµ b­íc ng oÆt trong viÖc øng dông ph©n v« c¬ (®¹m, l©n, kali); quan ®iÓm sinh lý g¾n qu¸ tr×n h trång trät víi nghiªn cøu øng dông sinh lý c©y trång; quan ®iÓm chÕ biÕn g¾n qu¸ tr×nh trång trät víi s¶n phÈm chÕ biÕn, ®Æc biÖt lµ chÕ biÕn c«ng nghiÖp v.v … Tuy nhiªn theo Chang. 4 Qu¸ tr×nh chän gièng cña nhãm c©y cèc cã ¶nh h­ëng s©u s¾c tíi toµn bé qu¸ tr×nh trång trät trªn thÕ giíi vµ ®­îc ph©n chia thµnh 5 giai ®o¹n lín t­¬ng øng víi 5 thêi kú tiÕn triÓn trong c¶i l­¬ng gièng c©y trång. Giai ®o¹n 1: Tõ khi c©y trång ®­îc thuÇn ho¸ ®Õn n¨m 1990. ë giai ®o¹n nµy toµn bé gièng c©y trång ng¾n ngµy ®Òu lµ c¸c gièng truyÒn thèng , chñ yÕu lµ gièng ®Þa ph­¬ng, hÖ thèng canh t¸c theo truyÒn thèng b¶n ®Þa, n¨ng suÊt c©y trång thÊp, dinh d­ìng c©y trång dùa vµo nguån h÷u c¬ tù n hiªn hoÆc h÷u c¬ do ch¨n nu«i cung cÊp.

Giai ®o¹n 2: Tõ 1901 - 1949 øng dông c¸c gièng c©y trång chän läc trong hÖ thèng trång trät.