Giáo Trình Nhân Trắc Học: Khám Phá Khoa Học Về Kích Thước Cơ Thể

Giáo trình nghiên cứu nhân trắc học, trình bày lý thuyết rõ ràng, minh họa ví dụ thực tế, phù hợp sinh viên ., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Trường học: Trường Cao Đẳng Kinh Tế - Kỹ Thuật Vinatex
• Chuyên ngành: Nhân Trắc Học
• Đề tài: Giáo Trình Nhân Trắc Học: Kiến Thức Cơ Bản và Ứng Dụng
• Loại tài liệu: Giáo Trình
• Địa điểm: TP. HCM

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA NHÂN TRẮC HỌC. KHÁI NIỆM VÀ VAI TRÒ CỦA NHÂN TRẮC HỌC
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ KHÁI NIỆM CẦN THIẾT VỀ THỐNG KÊ DÙNG TRONG NHÂN TRẮC
• 1.1. TẬP HỢP VÀ SẮP XẾP CÁC SỐ ĐO
• 1.2. NHỮNG ĐẶC TÍNH CỦA SỰ PHÂN PHỐI
• 1.2.1. Đặc tính trung tâm
• 1.2.2. Đặc tính tản mạn
• 2. CHƯƠNG 2: KHÁI QUÁT VỀ CƠ THỂ NGƯỜI
• 2.1. KHÁI NIỆM VỀ CƠ THỂ HỌC
• 2.2. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CƠ THỂ NGƯỜI
• 2.3. ĐẶC ĐIỂM HÌNH THÁI CƠ THỂ NGƯỜI THEO TUỔI VÀ GIỚI TÍNH
• 2.4. PHÂN TÍCH DÁNG NGƯỜI
• 2.4.1. Các đặc điểm mô tả
• 2.4.2. Mẫu người lý tưởng
• 2.4.3. Phân tích dáng người
• 2.4.4. Dáng người qua thế đứng
• 3. CHƯƠNG 3: XÂY DỰNG HỆ THỐNG CỠ SỐ
• 3.1. NGUYÊN TẮC XÂY DỰNG KÝ HIỆU CỠ SỐ VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CỠ SỐ
• 3.2. MỘT SỐ HỆ THỐNG CỠ SỐ
• 3.2.1. Hệ thống cỡ số sử dụng ở Việt Nam
• 3.2.2. Hệ thống cỡ số sử dụng ở nước ngoài
• 3.3. CHUYỂN ĐỔI GIỮA CÁC HỆ CỠ SỐ Ở NGƯỚC NGOÀI
• 3.4. CHUYỂN ĐỔI GIỮA CÁC HỆ CỠ SỐ Ở VIỆT NAM
• 3.5. CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN HỆ THỐNG CỠ SỐ
• 4. CHƯƠNG 4: KỸ THUẬT ĐO
• 4.1. Các bước chuẩn bị
• 4.2. Phương pháp đo
• 4.2.1. Phương pháp đo cơ thể nam
• 4.2.2. Phương pháp đo cơ thể nữ

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giáo Trình Nhân Trắc Học và Ứng Dụng

Giáo trình Nhân trắc học là tài liệu quan trọng trong việc nghiên cứu và ứng dụng các phương pháp đo đạc kích thước cơ thể con người. Nhân trắc học không chỉ giúp đánh giá sự phát triển thể lực mà còn hỗ trợ trong nhiều lĩnh vực như y tế, sản xuất và thiết kế. Việc hiểu rõ về nhân trắc học sẽ giúp các nhà nghiên cứu và chuyên gia có cái nhìn tổng quan về vai trò và ứng dụng của nó trong thực tiễn.

1.1. Khái niệm và vai trò của Nhân trắc học

Nhân trắc học là môn khoa học nghiên cứu các kích thước cơ thể con người. Nó đóng vai trò quan trọng trong việc đánh giá sức khỏe và thiết kế sản phẩm phù hợp với người sử dụng.

1.2. Lịch sử phát triển của Nhân trắc học

Nhân trắc học đã có từ lâu, nhưng chỉ thực sự phát triển từ đầu thế kỷ 20 khi các phương pháp thống kê được áp dụng vào nghiên cứu cơ thể con người.

II. Những thách thức trong nghiên cứu Nhân trắc học

Nghiên cứu Nhân trắc học gặp nhiều thách thức, từ việc thu thập dữ liệu chính xác đến việc phân tích và áp dụng các kết quả nghiên cứu. Các yếu tố như sự đa dạng về hình thể và sự thay đổi theo thời gian cũng tạo ra khó khăn trong việc xây dựng tiêu chuẩn.

2.1. Khó khăn trong việc thu thập dữ liệu

Việc thu thập dữ liệu chính xác từ nhiều đối tượng khác nhau là một thách thức lớn. Các yếu tố như độ tuổi, giới tính và vùng miền có thể ảnh hưởng đến kết quả.

2.2. Phân tích và ứng dụng kết quả nghiên cứu

Sau khi thu thập dữ liệu, việc phân tích và ứng dụng các kết quả vào thực tiễn cũng gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc xây dựng tiêu chuẩn kích thước.

III. Phương pháp nghiên cứu trong Nhân trắc học

Có nhiều phương pháp nghiên cứu trong Nhân trắc học, từ các phương pháp đo đạc cơ bản đến các phương pháp thống kê phức tạp. Việc lựa chọn phương pháp phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

3.1. Các phương pháp đo cơ thể

Các phương pháp đo cơ thể bao gồm đo chiều cao, cân nặng và các kích thước khác. Mỗi phương pháp có ưu điểm và nhược điểm riêng, cần được lựa chọn phù hợp.

3.2. Phân tích dữ liệu trong Nhân trắc học

Phân tích dữ liệu là bước quan trọng trong nghiên cứu Nhân trắc học. Các phương pháp thống kê như phân phối thực nghiệm và độ lệch chuẩn thường được sử dụng để đánh giá kết quả.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Nhân trắc học trong đời sống

Nhân trắc học có nhiều ứng dụng thực tiễn trong các lĩnh vực như y tế, sản xuất và thiết kế sản phẩm. Việc áp dụng các tiêu chuẩn kích thước cơ thể giúp cải thiện chất lượng sản phẩm và dịch vụ.

4.1. Ứng dụng trong y tế

Nhân trắc học giúp đánh giá sự phát triển thể lực và chẩn đoán các bệnh lý liên quan đến hình thái cơ thể. Điều này rất quan trọng trong việc chăm sóc sức khỏe.

4.2. Ứng dụng trong sản xuất và thiết kế

Các tiêu chuẩn kích thước cơ thể được áp dụng trong thiết kế máy móc, sản xuất quần áo và các sản phẩm tiêu dùng khác, đảm bảo tính tiện dụng và thoải mái cho người sử dụng.

V. Kết luận và tương lai của Nhân trắc học

Nhân trắc học là một lĩnh vực nghiên cứu quan trọng với nhiều ứng dụng thực tiễn. Tương lai của Nhân trắc học sẽ tiếp tục phát triển với sự hỗ trợ của công nghệ và các phương pháp nghiên cứu mới, giúp nâng cao chất lượng cuộc sống.

5.1. Xu hướng phát triển trong Nhân trắc học

Sự phát triển của công nghệ thông tin và các phương pháp nghiên cứu mới sẽ mở ra nhiều cơ hội cho Nhân trắc học trong tương lai.

5.2. Tầm quan trọng của Nhân trắc học trong xã hội hiện đại

Nhân trắc học không chỉ giúp cải thiện sức khỏe cộng đồng mà còn đóng góp vào sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

Nội dung chính

Giáo trình Nhân trắc học – Khoa Thiết kế Thời trang (Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vinatex TP. HCM)

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

• Môn học và vị trí trong chương trình đào tạo: Giáo trình Nhân trắc học do Khoa Thiết kế Thời trang thuộc Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vinatex TP. HCM (Bộ Công Thương – Tập đoàn Dệt May Việt Nam) biên soạn và ban hành dưới dạng tài liệu lưu hành nội bộ. Môn học thuộc khối kiến thức cơ sở ngành bắt buộc trong chương trình đào tạo Cao đẳng và Đại học chuyên ngành Thiết kế Thời trang, Công nghệ May mặc. Môn học cung cấp các dữ liệu định lượng hình thái người làm nền tảng cho các học phần chuyên sâu như Thiết kế mẫu trang phục, Công nghệ sản xuất may công nghiệp và Kỹ thuật nhảy mẫu (grading).
• Mục tiêu học tập (Learning Outcomes): Trang bị cho người học phương pháp thu thập, xử lý và phân tích số liệu nhân thể học bằng các công cụ toán thống kê xác suất; cung cấp kiến thức giải phẫu hình thái người theo lứa tuổi, giới tính và dạng vóc; hình thành năng lực xây dựng, sử dụng và chuyển đổi hệ thống cỡ số quần áo nam, nữ; phát triển kỹ năng thực hành kỹ thuật đo chuẩn xác trên cơ thể người và manơcanh phục vụ sản xuất may mặc công nghiệp.
• Cấu trúc và cách tiếp cận: Tài liệu gồm 1 chương mở đầu và 4 chương nội dung chuyên đề. Giáo trình tiếp cận theo hướng khoa học ứng dụng: đi từ lý thuyết toán thống kê sinh học cơ bản, qua phân tích đặc điểm giải phẫu hình thái học, đến việc cụ thể hóa thành hệ thống bảng cỡ số và quy chuẩn kỹ thuật đo đạc trong công nghiệp may mặc.
• Điểm đặc sắc của giáo trình: Tích hợp các thuật toán thống kê mô tả và suy luận (phân phối chuẩn Gauss, phương sai, kiểm định Student $t$, tương quan Pearson) vào quy trình thiết kế trang phục; đồng thời cung cấp bảng thông số số đo nhân trắc cụ thể của người Việt Nam (bao gồm bảng số liệu nam, nữ trưởng thành và sinh viên 19 tuổi) cùng hệ thống chuyển đổi cỡ số đối chuẩn với thị trường quốc tế (US/UK).

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

• Chương mở đầu: Quá trình hình thành và phát triển của nhân trắc học: Định nghĩa nhân trắc học là môn khoa học sử dụng phương pháp toán học và thống kê để nhận định, phân tích kích thước cơ thể người nhằm phục vụ y tế, thể thao và sản xuất công nghiệp. Phân loại 5 phân ngành: hình thái chủng tộc, học đường, thể dục thể thao, nghề nghiệp và y học. Trình bày lược sử phát triển từ nền tảng thống kê toán học của R. A. Fisher đầu thế kỷ 20 và các mốc nghiên cứu đo đạc tại Việt Nam từ năm 1930 đến nay.
• Chương I: Một số khái niệm cần thiết về thống kê dùng trong nhân trắc: Trình bày kỹ thuật phân nhóm, lập dãy phân phối thực nghiệm từ số liệu đo ($n \ge 30$ hoặc $n < 30$), chia khoảng lớp ($h = 8 - 15$ lớp), xác định tần suất ($f_i$) và trị số giữa ($X_i$). Hướng dẫn phương pháp tính đặc tính trung tâm (trung bình cộng $\bar{X}$ trực tiếp và gián tiếp qua giá trị chỉ định tùy ý $M$, số giữa $X_M$, Quactin $Q_1, Q_2, Q_3$, Dexil) và đặc tính phân tán (khoảng phân phối, độ lệch trung bình $\epsilon$, độ lệch tiêu chuẩn $S/\sigma$, hệ số biến sai $C.V$). Trình bày quy tắc phân phối chuẩn Gauss ($68,3%$, $95,5%$, $99,7%$), phân loại kích thước 5 bậc và 7 bậc theo độ lệch $S$; phương pháp kiểm tra tính chuẩn bằng giấy kẻ ô và bảng tung độ $Z$; xác định sai số chuẩn $m_{\bar{X}}$, khoảng tin cậy Student $t$ ở mức $95%$, so sánh 2 số trung bình cộng và tính hệ số tương quan $r_{x,y}$ cùng sai số $m_r$.
• Chương II: Khái quát về cơ thể người: Phân tích cơ sở cơ thể học trong thiết kế may mặc. Mô tả cấu trúc hệ xương gồm 206 xương (170 xương cặp, 36 xương lẻ), cấu trúc cột sống 33–34 đốt (7 đốt cổ, 12 đốt ngực, 5 đốt hông, 9–10 đốt cùng) và hệ thống khoảng 600 cơ xương. Phân tích quy luật biến đổi hình thái theo tuổi qua 2 thời kỳ phôi thai và 5 giai đoạn sau sinh (thiếu nhi bé, thiếu nhi trung bình, thiếu nhi lớn, thiếu niên, thanh niên: nữ 20–22 tuổi, nam 23–25 tuổi) cùng sự khác biệt kích thước theo giới tính. Khảo sát chi tiết phân loại hình dáng: 5 loại vai, 4 loại mông, 5 dạng tương quan vai - mông (lý tưởng $\Delta = 25-28\text{ cm}$, đồng hồ cát $\ge 33\text{ cm}$, đường thẳng $\le 20\text{ cm}$, vai rộng, vai hẹp), 4 kiểu lưng, 5 dạng ngực - lưng, kiểu cánh tay, chân và 5 dạng bụng - đùi (chữ I, R, S, trái xoan, O), đi kèm phân tích các thế đứng bình thường và biến dạng.
• Chương III: Xây dựng hệ thống cỡ số: Thiết lập nguyên tắc chọn kích thước cơ sở dựa trên khoảng nhảy bậc rộng nhất (người Việt Nam chọn chiều cao) và xác định "khoảng không cách biệt". Giới thiệu hệ thống cỡ số Việt Nam: bảng tiêu chuẩn quần áo nam trưởng thành (cỡ 152 đến 176, vóc A-gầy, B-vừa, C-béo), bảng cỡ số nữ trưởng thành (cỡ 146 đến 164, vóc A, B, C), bảng kích thước nhân trắc sinh viên 19 tuổi; hệ thống cỡ số nước ngoài (Men's Regular 34R-48R, Women's Missy Sample M); và quy định bước nhảy chuyển đổi cỡ số tại Việt Nam và quốc tế.
• Chương IV: Kỹ thuật đo: Thiết lập quy trình đo đạc nhân trắc với các dụng cụ chuẩn (thước đo, bút chì, ghim thẳng, dải định vị $4 \times 50\text{ cm}$). Hướng dẫn chi tiết phương pháp đo chu vi (ngực, eo, bụng cách eo 7 cm, mông); đo đường cân đối ngang (sâu hông 20,3–22,8 cm dưới eo); đo vòng cung thân trước, thân sau; đo chiều dọc, chiều ngang thân trước/sau và kỹ thuật đo quần âu (dài dọc, các chu vi đùi, gối, bắp chân, vòng đáy và hạ đáy bằng thước vuông).

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Fundamental theories: Lý thuyết thống kê sinh vật học ứng dụng trong hình thái người; lý thuyết phân phối chuẩn hình chuông Gauss; lý thuyết tương quan tuyến tính giữa các chiều đo nhân thể.
• Core principles: Nguyên tắc chọn mẫu nghiên cứu thuần nhất (chủng tộc, giới tính, lứa tuổi, điều kiện địa lý); nguyên tắc tối ưu hóa số lượng cỡ số công nghiệp nhằm cân bằng giữa chi phí sản xuất và độ vừa vặn của người tiêu dùng; nguyên tắc xác định mốc đo giải phẫu học cố định trên hệ xương.
• Essential frameworks: Khung phân loại vóc dáng đa chiều (Chiều cao – Vòng ngực – Vòng eo/mông kết hợp vóc A, B, C); khung quy chiếu mốc giải phẫu phục vụ dựng rập công nghiệp.

Kỹ năng phát triển

• Technical skills: Kỹ năng sử dụng các công cụ đo nhân trắc chuyên dụng; kỹ năng dán băng định vị mốc giải phẫu và thao tác đo kích thước chu vi, chiều ngang, chiều dọc trên cơ thể sống và manơcanh.
• Analytical skills: Kỹ năng tính toán các đại lượng đặc trưng thống kê ($\bar{X}, S, C.V, r_{x,y}$); kỹ năng kiểm định sai số mẫu và phân tích dạng sai lệch hình thái (vai lệch, gù lưng, ưỡn ngực, chân vòng kiềng).
• Practical competencies: Năng lực xây dựng bảng thông số kích thước thành phẩm cho các nhóm cỡ số; năng lực chuyển đổi các bước nhảy thông số giữa hệ đo lường Việt Nam (cm) và quốc tế (inches/cm).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

• Pedagogical approach: Phương pháp giảng dạy tích hợp giữa lý thuyết mô tả định lượng và huấn luyện thực hành thao tác. Bài giảng kết hợp phân tích số liệu thống kê toán học với việc quan sát trực quan các mô hình giải phẫu hệ xương, hệ cơ và manơcanh chuẩn.
• Bài tập và case studies: Giáo trình cung cấp hệ thống bài tập thực hành tính toán dựa trên số liệu điều tra thực tế tại Việt Nam:
  • Bài toán tính giá trị trung bình $\bar{X} = 85\text{ mm}$ và độ lệch tiêu chuẩn $S = 5,14\text{ mm}$ của chiều cao mặt trên mẫu 42 học sinh 5 tuổi ngoại thành Hà Nội (bằng cả phương pháp trực tiếp và phương pháp dùng biến số phụ $M = 84$).
  • Bài toán phân loại 7 bậc tầm vóc nam thanh niên miền Bắc dựa trên số liệu $\bar{X} = 158\text{ cm}, S = 4\text{ cm}$.
  • Bài toán so sánh hai số trung bình cân nặng giữa học sinh nội thành ($\bar{X}_1 = 17\text{ kg}, n_1 = 104, S_1 = 2,5$) và ngoại thành ($\bar{X}_2 = 16\text{ kg}, n_2 = 42, S_2 = 2$) bằng chuẩn kiểm định Student $t = 2,5 > 1,96$.
  • Bài toán xác định mức độ tương quan chiều cao - cân nặng học viên thể dục thể thao ($r = 0,65, m_r = 0,03$).
• Practical exercises: Thực hành đo đạc trực tiếp các kích thước ngang, dọc, chu vi trên cơ thể người mẫu thật và manơcanh; thực hành dán định vị đường cân đối ngang hông và cầu ngực ($4 \times 50\text{ cm}$); thực hành thao tác sử dụng thước vuông để đo hạ đáy quần âu.
• Assessment methods: Đánh giá kết quả học tập thông qua bài kiểm tra lý thuyết thống kê nhân trắc học, bài thi thực hành thao tác đo mốc giải phẫu trực tiếp trên manơcanh bảo đảm sai số kỹ thuật, và bài tập lớn lập bảng thông số kích thước sản phẩm may theo hệ cỡ vóc quy định.
• Self-study guidelines: Người học cần tự giải lại các bài toán mẫu trong Chương I để nắm vững thuật toán rút gọn $M$ và cách tra bảng phân phối chuẩn $Z$, bảng Student $t$; thường xuyên thực hành đo kiểm tra chéo các mốc giải phẫu trên các đối tượng hình thể khác nhau nhằm rèn luyện độ chính xác thao tác.

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

• Updates so với tài liệu truyền thống: Giáo trình chuyển đổi phương pháp nghiên cứu nhân trắc từ dạng đo đạc đơn lẻ, cảm tính (như các nghiên cứu từ năm 1930) sang phương pháp luận thống kê toán học chuẩn hóa; hệ thống hóa các dạng sai lệch hình thái cơ thể vào các nhóm hình học cụ thể thay vì chỉ mô tả định tính.
• Current trends được integrate: Giáo trình tích hợp phương pháp phân chia cỡ số theo tiêu chuẩn công nghiệp hiện đại, phân loại vóc dáng theo nhóm chữ cái A (gầy), B (vừa), C (béo) dựa trên độ chênh lệch vòng ngực và vòng eo/mông; tích hợp bộ số liệu nhân trắc học ứng dụng riêng cho đồng phục nhóm tuổi sinh viên 19 tuổi.
• Real-world applications: Ứng dụng trực tiếp vào quy trình sản xuất hàng loạt trong ngành dệt may: thiết lập bảng cỡ số chuẩn giúp giảm thiểu lượng sản phẩm lỗi hỏng do không vừa vặn; hỗ trợ thiết kế trang phục xử lý khuyết điểm cho các dáng hình đặc thù (ngực lõm, ngực bồ câu, lưng phẳng, lưng gù, chân khép gối, bụng dáng chữ R, S).
• Industry connections: Tài liệu được xây dựng trực tiếp phục vụ nhu cầu đào tạo nhân lực kỹ thuật cho Tập đoàn Dệt May Việt Nam (Vinatex); cung cấp đầy đủ thông số kỹ thuật kích thước quần áo nam, nữ của thị trường nước ngoài (tiêu chuẩn Men's Regular và Women's Missy) cùng bảng quy chuẩn bước nhảy cỡ số, đáp ứng yêu cầu sản xuất đơn hàng may mặc xuất khẩu.

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

• Sinh viên ngành đào tạo: Sinh viên năm thứ nhất và năm thứ hai theo học hệ Cao đẳng, Đại học các ngành: Thiết kế Thời trang, Công nghệ May, Quản lý Đơn hàng May mặc (Merchandising).
• Prerequisites cần có: Người học cần hoàn thành khối kiến thức toán học phổ thông (đại số cơ bản, số học, các phép tính căn bậc hai và phân số) và kiến thức cơ sở về vẽ mỹ thuật tạo hình.
• Giảng viên và cách sử dụng: Giảng viên chuyên ngành sử dụng giáo trình làm đề cương giảng dạy chính quy cho học phần Nhân trắc học; làm căn cứ xây dựng ngân hàng đề thi trắc nghiệm, bài tập tính toán thống kê và tiêu chuẩn kiểm tra tay nghề đo đạc thực hành.
• Tự học và reference: Tài liệu là cẩm nang tra cứu thông số kỹ thuật, quy cách đo và bảng bước nhảy cỡ số cho kỹ thuật viên phòng kỹ thuật công nghệ, nhân viên phát triển mẫu (R&D), thợ cắt rập công nghiệp (pattern makers) và thiết kế thời trang tự do.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với ai? Giáo trình được biên soạn chuyên biệt cho sinh viên, giảng viên ngành Thiết kế Thời trang và Công nghệ May, đồng thời phục vụ các cán bộ kỹ thuật làm việc trong lĩnh vực phát triển mẫu và sản xuất may mặc công nghiệp.
2. Cần kiến thức nền nào để học? Người học chỉ cần nắm vững các phép tính toán học cơ bản ở bậc phổ thông để thực hiện các công thức thống kê nhân trắc, cùng kỹ năng quan sát hình học không gian để xác định mốc giải phẫu.
3. Điểm khác biệt với giáo trình khác? Giáo trình gắn kết trực tiếp toán học thống kê mô tả với công nghệ may mặc công nghiệp; cung cấp bảng số liệu nhân trắc thực nghiệm của người Việt Nam (kèm bảng số liệu sinh viên 19 tuổi) và bảng quy đổi chi tiết sang hệ cỡ số chuẩn của quốc tế (inches và cm).
4. Làm sao để tự học hiệu quả? Người học cần kết hợp chặt chẽ giữa việc thực hành tính toán lại các bảng số liệu mẫu ở Chương I và thực hành đo trực tiếp trên người mẫu thật theo đúng quy trình từng bước ở Chương IV.
5. Có tài liệu bổ trợ nào kèm theo? Giáo trình tích hợp đầy đủ các bảng tra cứu toán học (bảng tung độ $Z$, bảng Student $t$), hệ thống sơ đồ giải phẫu hình thái học (vai, ngực, mông, chi, thế đứng) và các bảng thông số kỹ thuật cỡ số nam, nữ trưởng thành.

---

Kết luận (150 từ)

• Values chính của giáo trình: Giáo trình Nhân trắc học của Trường Cao đẳng Kinh tế - Kỹ thuật Vinatex TP. HCM cung cấp hệ thống kiến thức khoa học toàn diện về nhân trắc học ứng dụng trong may mặc. Giáo trình giải quyết triệt để bài toán chuẩn hóa số đo cơ thể người thành hệ thống cỡ số công nghiệp, phục vụ sản xuất trang phục hàng loạt.
• Learning pathway suggested: Người học tiếp cận tuần tự theo lộ trình: Nắm vững phương pháp toán thống kê nhân trắc (Chương I) $\rightarrow$ Phân tích cấu trúc giải phẫu và hình thái học người (Chương II) $\rightarrow$ Khai thác nguyên tắc xây dựng, sử dụng và chuyển đổi hệ thống cỡ số (Chương III) $\rightarrow$ Hoàn thiện kỹ năng đo đạc kỹ thuật thực tế (Chương IV).
• Resources bổ sung: Người học có thể tham khảo thêm các bộ tiêu chuẩn quốc gia TCVN về hệ thống cỡ số trang phục, các tài liệu hướng dẫn giác sơ đồ - nhảy mẫu công nghiệp, và tiêu chuẩn nhân trắc học quốc tế ISO/ASTM.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I: TRONG NHÂN TRẮC Thống kê hình thái học cũng như thống kê sinh vật học nói chung là áp dụng các phương pháp toán học xác suất trong việc tính toán các số liệu đo đạc hay thu thập được và bằng phương pháp quy nạp suy ra các nguyên tắc chung và quy luật. Ví dụ: đo và thống kê chiều cao của 42 em học sinh 5 tuổi, 42 chiều cao ấy thường không hoàn toàn như nhau. Cho nên nếu ghi 42 số đo vào 1 bảng thì cồng kềnh mà lại không ích lợi lắm vì làm người đọc khó nhìn thấy một khái niệm chính xác. Vì vậy người ta tìm cách để chỉ nêu một vài đặc trưng như số trung bình, độ lệch tiêu chuẩn là ta có ngay một khái niệm chính xác về chiều cao ấy.

Việc tìm ra những đặc trưng ấy chính là một phần của phép thống kê. Những nội dung cơ bản của nó sẽ được trình bày tóm tắt dưới đây: I. TẬP HỢP VÀ SẮP XẾP CÁC SỐ ĐO: Trước khi tính toán các đặc trưng, chúng ta phải tập hợp và sắp xếp các số đo. Muốn vậy phải hiểu các khái niệm sau đây: 1.

Phân phối thực nghiệm : Là tập hợp các dãy trị số theo một trật tự nhất định từ nhỏ đến lớn hoặc ngược lại. Ví dụ : Đo một nhóm 42 em học sinh mẫu giáo 5 tuổi ở ngoại thành Hà Nội, kích thước chiều cao mặt (đơn vị tính là mm) có các trị số rải rác từ 74mm lớn dần đến 100mm ta được một dãy số gọi là phân phối thực nghiệm - Các số đặc trưng xác định vị trí là trị số - Số nhỏ nhất là số cực tiểu (min) - Số lớn nhất là số cực đại (max) Hai số đặc trưng này gọi là 2 cực của phân phối thực nghiệm. Trong ví dụ trên: 74: cực tiểu 100: cực đại 2. Khoảng biến thiên: Là khoảng các số nằm giữa 2 số cực đại và cực tiểu.

Trong ví dụ trên khoảng biến thiên là 74, 76, 77,…. Tần suất : Trong 1 phân phối thực nghiệm, 1 trị số có thể lập lại nhiều lần, tổng số lần lặp lại của mỗi trị số gọi là tần suất của trị số đó. Stt Giá trị X (mm) Tần suất 74 (min) 0 1 75 1 2 76 1 3 77 1 4 78 1 5 79 1 6 80 3 7 81 2 8 82 2 9 83 4 10 84 5 Nhân trắc học 5 11 85 5 12 86 3 13 87 2 14 88 2 15 89 2 16 90 1 17 91 1 18 92 1 19 93 1 20 94 1 21 95 0 22 96 1 23 97 0 24 98 0 25 99 0 26 100 1 Trong ví dụ trên số 80 lặp lại 3 lần, 81 lặp lại 2 lần, 82 lặp lại 2 lần. Vậy 3,2,2 gọi là tần suất của trị số 80, 81, 82.

Lớp : Thay vì ghi tất cả các trị số của phân phối thực nghiệm vào 1 bảng, ta xếp các trị số gần nhau lại thành tcó khoảng cách đều nhau, mỗi nhóm trị số như vậy gọi là 1 lớp. Khoảng biến thiên bây giờ không phải chỉ gồm 1 dãy trị số nữa mà gồm 1 dãy lớp. Khoảng của lớp (h) : Là biên độ của lớp nghĩa là khoảng cách từ trị số bé nhất đến trị số lớn nhất của một lớp. Lưu ý: Khoảng cách của tất cả các lớp trong một phân phối thực nghiệm phải bằng nhau.

Sự chia lớp và chọn khoảng của lớp có một tầm quan trọng đặc biệt. Nó hoàn toàn do ta chọn cốt làm sao cho sự tính toán được gọn gàng nhưng vẫn giữ nguyên kết quả tính toán các đặc trưng của một phân phối thực nghiệm và làm nổi bật các đặc tính của phân phối. Nếu chọn khoảng của lớp lớn quá thì số lớp của một phân phối ít đi: các đặc tính của sự phân phối không hiện lên rõ ràng. Nếu chọn khoảng của lớp nhỏ quá thì số lớp của một phân phối nhiều lên: khó phát hiện các đặc tính của sự phân phối.

Nên chọn khoảng sao cho số lớp từ 8 – 15 lớp là vừa. Tần suất của lớp (fi): Là tổng số lần lặp lại của tất cả các trị số nằm trong lớp đó. Trị số giữa của lớp (Xi): Xmax của lớp + Xmin của lóp Xi = 2 Là nửa tổng số của số cực tiểu và số cưc đại. Trong ví dụ trên nếu xếp thành từng lớp có khoảng là 3mm thì ta có thể xếp thành phân phối thực nghiệm đó gồm 9 lớp.

Lớp thứ nhất gồm các tri số 74, 75, 76mm Nhân trắc học 6 Lớp thứ hai gồm các tri số 77, 78, 79mm …………………………………………. Lớp thứ chín gồm các tri số 98,99,100mm Vậy: 75 là trị số giữa của lớp thứ nhất. 78 là trị số giữa của lớp thứ hai. 99 là trị số giữa của lớp thứ chín.

Tần suất gặp của lớp thứ nhất là 2. Tần suất gặp của lớp thứ hai là 3. Tần suất gặp của lớp thứ chín là 1. Ta ghi lại theo bảng dưới đây: Stt Lớp Trị số giữa của lớp Xi Tần suất fi 1 74 – 76 75 2 2 77 – 79 78 3 3 80 – 82 81 7 4 83 – 85 84 14 5 86 – 88 87 7 6 89 – 91 90 4 7 92 – 94 93 3 8 95 – 97 96 1 9 98 - 100 99 1 n = 42 học sinh II.

NHỮNG ĐẶC TÍNH CỦA SỰ PHÂN PHỐI. Đặc tính trung tâm: Đặc tính trung tâm của một phân phối thực nghiệm được biểu hiện bằng các đặc trưng sau đây: - Số trung bình cộng. - Số trung bình nhân. - Số trung bình điều hòa.

Số trung bình cộng ( X ): Số trung bình cộng là một đặc trưng hay được tính nhất để biểu hiện khuynh hướng trung tâm của sự phân phối. Nó là một đại lượng phổ biến nhất, điển hình nhất trong bất kỳ một thống kê nào. Các phương pháp tính ( X ): - Phương pháp trực tiếp: Ta có số trung bình cộng bằng tổng Sigma () trị số của các số đo và tần suất của từng giá trị chia cho tổng số các số đo (n) Nhân trắc học 7 X = f1 x1 + f 2 x 2 +. + f n x n =  f i xi n n X : trung bình cộng x1, x2 …… xn hay xi : trị số của từng số đo F1, f2 …… fn hay fi : tần xuất của từng số đo n = f1 + f2 + …… + fn 2 x75 + 3x78 + 7 x81 + 14 x84 + 7 x87 + 4 x90 + 3x93 + 96 + 99 X = = 85 42 Phương pháp này trên thực tế thường ít làm, nhất là đối với những mẫu quá lớn (n từ hàng trăm trở lên).

Để đơn giản người ta dùng một phương pháp gọi là chọn một đại lượng trung bình chỉ định tùy ý. - Phương pháp dùng đại lượng trung bình chỉ định tùy ý. Gọi M là đại lượng trung bình chỉ định chỉ định tùy ý. Thông thường nên chọn M là số giữa của lớp có tần suất lớn nhất vì như vậy M sẽ gần X nhất, do vậy các phép tính sẽ đơn giản đi nhiều.

Chọn x’ là độ chênh lệch của số giữa của mỗi lớp so với số trung bình chỉ định tùy ý M chia cho khoảng của lớp Xi - M x’ = h h : khoảng của mỗi lớp (tức số giá trị của mỗi lớp) Khoảng của các lớp trong 1 phân phối thực nghiệm luôn bằng nhau (thông thường là 3 hay 1). f : tần suất của mỗi lớp Ta có công thức : ___  fx’ X =M+h n Ví dụ: chọn M = 84 (trong bảng bên) ta lập bảng tính X Lớp Trị số giữa của Tần suất fi x’ fx’ lớp Xi 74 – 76 75 2 -3 -6 77 – 79 78 3 -2 -6 80 – 82 81 7 -1 -7 83 – 85 84 14 0 0 86 – 88 87 7 1 7 Nhân trắc học 8 89 – 91 90 4 2 8 92 – 94 93 3 3 9 95 – 97 96 1 4 4 98 - 100 99 1 5 5 n = 42  fx’ = 14 ___ 14 X = 84 + 3 = 85 42 Kết quả vẫn cho ta thấy giống phương pháp tính trực tiếp. Phương pháp này có ưu điểm là dù n của mẫu và các giá trị có lớn đến đâu ta vẫn đơn giản bớt được các phép tính và tính được một cách dễ dàng. Số giữa X M : x1 + x n XM = 2 Số giữa là số có trị số ở giữa dãy số sau khi ta đã xếp các số trong dãy theo thứ tự nhỏ đến lớn.

Hằng số giữa này sẽ được tính theo công thức: 74 + 100 Trong ví dụ trên số giữa là: 2 = 87 Số giữa cũng là một đặc trưng biểu hiện xu hướng trung tâm giống như số trung bình cộng. X - Nếu loạt số có nhiều số lệch về phía cực tiểu thì M < X - Nếu loạt số có nhiều số lệch về phía cực đại thì X M > X (trường hợp ví dụ trên) Trong trường hợp cần có ngay 1 khái niệm, X M cũng như một giá trị trung bình và còn có ưu điểm là tính nhanh được. - Nếu n là số lẻ thì số giữa sẽ rơi đúng vào giữa (tính toán bình thường) - Nếu n là số chẵn thì số giữa sẽ là số nhỏ trong 2 số trung tâm. Ví dụ: có 100 số thì 2 số trung tâm là 50 và 51.

Quactin: Nếu chia dãy số ra làm 4 phần bằng nhau ta được quactin thứ nhất là (Q1 ) là số có trị số ở giữa của phần thứ nhất và thứ hai. Quactin 2 (Q2 ) : chính là số giữa của dãy số Q2 = X M Q3 : là số ở giữa của phần thứ 3 và thứ 4. 1 2 3 4 min Q1 Q2 = X M Q3 max Nhân trắc học 9 Ví dụ: có 1 dãy số có 100 số: (n=100) Q1 :là số thứ 25 Q2 : là số thứ 50 Q3 : là số thứ 75 d. Dexil: Nếu ta chia nhỏ dãy số ra nữa làm 10 phần bằng nhau thì ta sẽ được các dexil.

Một dãy số có 100 số thì dexil 1 sẽ rơi vào số thứ 10, dexil 2 sẽ rơi vào số thứ 20,…. Dexil, quactin, số giữa có 1 ưu điểm là cho phép nhận định nhanh về sự phân phối của một tập hợp mẫu và cho phép ta đánh giá ngay được một đối tượng nào đó đối với các đối tượng trong 1 dãy số.