UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƢỜNG CAO ĐẲNG CỘNG ĐỒNG ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH MÔN HỌC: NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG NGÀNH, NGHỀ: QUẢN TRỊ KINH DOANH TRÌNH ĐỘ: CAO ĐẲNG (Ban hành kèm theo Quyết định Số:185/QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày 22 tháng 8 năm 2017 của Hiệu trƣởng Trƣờng Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp) Đồng Tháp, năm 2017 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm. i LỜI GIỚI THIỆU Trong nền kinh tế thị trƣờng, ngân hàng thƣơng mại giữ một vị trí then chốt và quan trọng đối với tất cả các thành phần kinh tế, Hoạt động Ngân hàng là một mắt xích quan trọng trong sự vận động nhịp nhàng của nền kinh tế. trong sự nghiệp đổi mới hệ thống ngân hàng nói chung và Ngân hàng thƣơng mại nói riêng đã góp phần tích cực vào công cuộc đổi mới của đất nƣớc, xây dựng hoàn thiện một nền kinh tế thị trƣờng ở Việt Nam phát triển bền vững.
Từng nghiệp vụ cơ bản và cụ thể của ngân hàng cũng phải đƣợc thực hiện theo quy định của NHNN, vừa đẩy mạnh yếu tố kinh doanh vừa đồng thời phải phù hợp với sự phát triển của nền kinh t61 ngày càng hiện đại hƣớng đến công nghệ số. Để đáp ứng yêu cầu giảng dạy của nhà trƣờng, tập thể giảng viên bộ môn Kế toán - Tài chính, khoa Kinh tế xã hội và Nhân văn của trƣờng Cao Đẳng Cộng Đồng - Đồng Tháp đã tổ chức biên soạn giáo trình môn học NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠ trên cơ sở tham khảo nhiều tài liệu về nghiệp vụ ngân hàng, các văn bản pháp luật đang đƣợc Nhà nƣớc ban hành cho các Tổ chức tín dụng nhằm giúp các em SV rèn luyện kỹ năng thực hành công tác tính lãi tiền gửi và lãi đi vay, nắm rõ các quy định của ngân hàng trong thực tế để dễ dàng tự bản thân thực hiện. Nhằm cung cấp cho sinh viên những kiến thức cơ bản về Nghiệp Vụ Ngân Hàng cũng nhƣ đáp ứng yêu cầu về giảng dạy, học tập và nghiên cứu của SV thuộc khối ngành Cao Đẳng Kế Toán. Tác giả xin trân trọng giới thiệu đến HSSV giáo trình môn học NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG với bố cục nhƣ sau: Chƣơng 1: Tổng quan về Ngân Hàng Thƣơng Mại Chƣơng 2: Nghiệp Vụ Huy Động Vốn của Ngân Hàng Thƣơng Mại Chƣơng 3: Nghiệp Vụ Tín Dụng của Ngân Hàng Thƣơng Mại Chƣơng 4: Các Nghiệp Vụ Khác của Ngân Hàng Thƣơng Mại Tác giả đã có nhiều cố gắng trong biên soạn, song không thể tránh khỏi những thiếu sót trong quá trình biên soạn, rất mong sự góp ý chân thành của bạn đọc để lần tái bản sau bài giảng sẽ đƣợc hoàn thiện hơn.
Xin chân thành cám ơn. Đồng Tháp, ngày 20 tháng 05 năm 2017 Chủ biên: Th.s Quách Kiều Trang ii iii MỤC LỤC Trang LỜI GIỚI THIỆU. ii GIÁO TRÌNH MÔN HỌC. Error! Bookmark not defined.
1 TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI. Khái quát về NHTM. Nguồn vốn của NHTM .2 Vốn huy động. Cân đối nguồn vốn kinh doanh của NHTM .1 Cân đối vốn tại cấp chi nhánh NHTM .2 Cân đối vốn tại NHTM hội sở chính.
Bài tập vận dụng. 12 NGHIỆP VỤ HUY ĐỘNG VỐN CỦA NHTM. Tầm quan trọng của nghiệp vụ huy động vốn .1 Đối với NHTM .2 Đối với khách hàng. Hoạt động huy động vốn của NHTM.4 Các hình thức huy động vốn tại NHTM.
Nghiệp vụ huy động vốn của NHTM.1 Nghiệp vụ huy động tiền gửi của NHTM .2 Nghiệp vụ huy động vốn qua phát hành GTCG. Bài tập vận dụng. 34 NGHIỆP VỤ TÍN DỤNG CỦA NHTM. Những vấn đề liên quan đến hoạt động tín dụng của NHTM .1 Những vấn đề cơ bản về tín dụng NHTM.2 Quy trình tín dụng .3 Đảm bảo tín dụng.
Nghiệp vụ cấp tín dụng ngắn hạn .1 Khái niệm tín dụng ngắn hạn .2 Các nghiệp vụ tín dụng ngắn hạn. Nghiệp vụ cấp tín dụng trung và dài hạn .1 Nghiệp vụ cho vay theo dự án đầu tƣ .2 Nghiệp vụ cho thuê tài chính. Bài tập vận dụng. 74 CÁC NGHIỆP VỤ KHÁC CỦA NHTM.
Nghiệp vụ đầu tƣ. Nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối. Các hoạt động dịch vụ khác của ngân hàng.1 Dịch vụ chuyển tiền .2 Dịch vụ thu - chi hộ tiền hàng .3 Dịch vụ thanh toán lệnh chi (thanh toán ủy nhiệm chi) .4 Dịch vụ thanh toán nhờ thu (thanh toán ủy nhiệm thu). 82 TÀI LIỆU THAM KHẢO.
85 v CHƢƠNG TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Nghiệp vụ ngân hàng Mã môn học: CKT210 Thời gian thực hiện môn học: 40 giờ; (Lý thuyết: 20 giờ; Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập: 18 giờ; Kiểm tra: 2 giờ) I. Vị trí, tính chất của môn học: - Vị trí: Môn học nghiệp vụ ngân hàng thuộc nhóm môn học tự chọn và đƣợc bố trí giảng dạy sau khi đã học xong các môn học cơ sở. - Tính chất: Môn học nghiệp vụ ngân hàng trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về nghiệp vụ NHTM và thực hành đƣợc các nghiệp vụ cơ bản ở NHTM. Mục tiêu môn học: - Về kiến thức: Học phần trang bị cho sinh viên những kiến thức cơ bản về: Nghiệp vụ về nguồn vốn của NHTM; nghiệp vụ huy động vốn của NHTM; những vấn đề liên quan đến hoạt động tín dụng của NHTM và nghiệp vụ tín dụng của NHTM.
- Về kỹ năng: Môn học này trang bị cho sinh viên khả năng: biết nhƣ thế nào để cân đối nguồn vốn của ngân hàng để kinh doanh có hiệu quả và an toàn; biết đƣợc tầm quan trọng của nghiệp vụ huy động vốn của NHTM; hiểu đƣợc nhu cầu vay vốn của khách hàng xuất phát từ đâu và làm thế nào để xác định đƣợc số tiền khách hàng cần vay. Biết đƣợc các loại cho vay của NH. Bên cạnh đó, sinh viên vận dụng những kiến thức đã học vào thực tiễn công tác liên quan đến các nghiệp vụ của NHTM và kỹ năng cập nhật thông tin và giải quyết tình huống thực tế tại các NHTM. - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Chủ động tìm tài liệu nghiên cứu, chuẩn bị bài trƣớc khi đến lớp.
+ Có ý thức tích cực, chủ động trong quá trình học tập. + Làm các bài tập tình huống bắt buộc nhằm rèn luyện các kỹ năng, thái độ khách quan và khoa học. vi DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, PHỤ LỤC Bảng 2.1: Bảng thống kê lãi suất không kỳ hạn tại một số NHTM vào tháng 05/2020 vii DANH MỤC CÁC CỤM TỪ VIẾT TẮT BTC Bộ tài chính DTBB Dự Trữ Bắt Buộc TCTD Tổ chức tín dụng DN Doanh Nghiệp VLĐ Vốn Lƣu Động NH Ngân Hàng NHTM Ngân Hàng Thƣơng Mại NHTW Ngân Hàng Trung Ƣơng KTXH Kinh tế xã hội TSCĐ Tài sản cố định SXKD Sản xuất kinh doanh TT Thông tƣ VN Việt Nam viii CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ NGHIỆP VỤ NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI Mã chƣơng 1: - 01 Giới thiệu: Nội dung chƣơng khái quát về ngân hàng thƣơng mại, về nguồn vốn tực có, nguồn vốn huy động và nguồn vốn đi vay của ngân hàng. Mục tiêu: - Về kiến thức: + Mô tả đƣợc tổng quan các hoạt động nghiệp vụ của NHTM thông qua bảng tổng kết tài sản của NHTM; + Giải thích đƣợc vốn tự có và vốn huy động tại NHTM.
- Về kỹ năng: + Phân biệt đƣợc nguồn vốn tự có, vốn huy động và vốn đi vay của NHTM + Vận dụng đƣợc kiến thức cơ bản để cân đối nguồn vốn và tài sản của NHTM - Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: + Có thái độ nghiêm túc trong việc thực hiện các quy định của NHTM * Nội dung chƣơng: 1. Khái quát về NHTM 1.1 Khái niệm Theo luật Tổ chức tín dụng 2010: Ngân hàng là loại hình TCTD có thể đƣợc thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của luật này. Theo tính chất và mục tiêu hoạt động, các loại hình ngân hàng bao gồm NH thƣơng mại, NH chính sách, NH hợp tác xã. NHTM là loại hình ngân hàng đƣợc thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng và các hoạt động kinh doanh khác theo quy định của Luật Các tổ chức tín dụng nhằm mục tiêu lợi nhuận.
Hoạt động ngân hàng là việc kinh doanh, cung ứng thƣờng xuyên một hoặc một số các nghiệp vụ sau đây: nhận tiền gửi; cấp tín dụng và cung ứng dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Theo quy định của Luật Các Tổ chức tín dụng tại Việt Nam: "Ngân hàng thƣơng mại là tổ chức kinh doanh tiền tệ mà hoạt động chủ yếu và thƣờng xuyên là nhận tiền gửi của khách hàng với trách nhiệm hoàn trả và sử dụng số tiền đó để cho vay, thực hiện dịch vụ chiết khẩu và làm phƣơng tiện thanh toán ". 1 Nhƣ vậy, có thể hiểu ngân hàng thƣơng mại là một doanh nghiệp đặc biệt chuyên kinh doanh trên lĩnh vực tiền tệ tín dụng, trong đó chức năng chủ yếu là làm trung gian tín dụng giữa các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế và các cá nhân trong nền kinh tế.2 Đặc điểm - Hoạt động kinh doanh trong lĩnh vực tài chính, tiền tệ. - Hoạt động kinh doanh của NHTM có tính rủi ro hệ thống và các NHTM chịu ảnh hƣởng dây chuyền với nhau.
- Sự tồn tại của NHTM phụ thuộc nhiều vào sự tín nhiệm của khách hàng. - Nguồn vốn chủ yếu của NHTM là từ vốn huy động. Để đáp ứng đƣợc nguồn vốn cho sự phát triển chung của nền kinh tế, việc tạo lập nguồn vốn cho ngân hàng là vấn đề quan trọng hàng đầu trong hoạt động kinh doanh của các NHTM. Nguồn vốn không những giúp cho ngân hàng thực hiện các hoạt động kinh doanh mà còn góp phần quan trọng trong việc đầu tƣ phát triển sản xuất kinh doanh của mỗi doanh nghiệp nói riêng và nền kinh tế nói chung.
Nguồn vốn của NHTM 2.1 Vốn tự có Nguồn vốn chủ sở hữu, hay còn gọi là vốn tự có, thƣờng chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng số vốn của NHTM. Vốn tự có của ngân hàng thƣơng mại bao gồm: vốn điều lệ, quỹ dự trữ, quỹ đầu tƣ phát triển, lợi nhuận giữ lại và thặng dƣ cổ phần. - Vốn điều lệ: là vốn đƣợc ghi trong điều lệ hoạt động và trong giấy phép kinh doanh của ngân hàng.