UỶ BAN NHÂN DÂN TỈNH ĐỒNG THÁP TRƢỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ ĐỒNG THÁP GIÁO TRÌNH 6f87e 1b11a 932da b860 f81 b6 f9bdc3 2eca c777 6e0cf7 b60da 52f6cf66 b5ff294 1e747 e e1b11a9 32da b860 f81 b6f9bdc32 ecac7776 e0cf7b60da5 2f6 cf66b5ff2941e 747e 6f8 7 932dab860 f81b6f9 bdc32e cac7776e 0cf7b6 0da5 2f6 cf66b5ff2 941e 747e6 f87e 1b1 1a MÔN HỌC: MARKETING THƢƠNG MẠI 860f8 1b6 f9bdc32eca c77 76e0 cf7 b60 da52 f6cf66 b5ff29 41e74 7e6f87e1 b11a9 32da b f81b6f9 bdc32e cac7 776e0 cf7b6 0da52 f6 cf6 6b5ff2 941e7 47e6 f87e 1b11a 932da b86 0 6f9bdc3 2eca c77 76e0 cf7 b60 da52 f6cf66 b5ff294 1e74 7e6f87e1 b11a9 32dab860 f81 b NGÀNH, NGHỀ: NGHIỆP VỤ BÁN HÀNG dc32e cac7776 e0cf7b60da5 2f6 cf66b5ff2941e 747e 6f87 e1b1 1a932 dab8 60f81b6 f9 b 32eca c7776 e0cf7 b60da 52f6cf66b5ff2941 e747e 6f8 7e1b11a932 dab8 60f81b6 f9 bdc c7776 e0cf7b60da 52f6 cf66b5ff2941 e747e 6f8 7e1b11a932 dab8 60f81b6 f9 bdc32e ca TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP e0cf7b60 da52 f6 cf6 6b5ff2 941e7 47e6 f87e 1b11a 932da b860 f81 b6 f9bdc3 2eca c777 6 fc3a3 f93a 08582 6d66a 60f835 d2406 ea15 f7e7 b88cbf5e9cb78 cc9e16 d1072 e24 c3ee4 7d0800 c6a8 0136 f54 da448 1c2 b397 7f6 f33 e0be 8a4b3 d678 cc5b77 828 cc3 7ae38 f66a4 9c84a7 1dc1cb825a 4f1 d7c732fb9a4 e5765 f83 10c1984 f96 1e06 cf3 fc71f185b5ad74 b fac7b7b2 0dfcfdcdf1 cf4 2b2 fc6 b5a c1e9 c4a51ae fef5b7 de7f4b3 cc9e5d780d33d5 94 9e3f2 1bf4656 147e4 1c5 63d1 76a97 9e946 6be8 9c63 c0e 2907 0df0e654 8e28 c32 c6 f8f7 7ea8e433 c9 f051 8c9 06b9a 684d9d02 5cb598 854db148 3a8024 9bc348 7e1be 4646 2d7a b f21d145b5b08 b8e1 f8 c76 f42 b4ce 759fb93 c48 e7f8a41e7 8571e 64a2 f48b0e5 c8d4 bb8 (Ban hành kèm theo Quyết định Số: /QĐ-CĐCĐ-ĐT ngày…tháng… năm…… df3 fa34df8 f2c9de ba5dcb1e e30bc7d67cb1d4163 72d9 47cdab0 1c5 76b2 b2efb3 c49a2 08d258 539 bc6 96d5a 3b1a4 c49 7180 bae30 dc4 4793a3 dc5d19 4ad09 3cb5c3f9 9f2 02398 30ff2d29 b07 f39 d69e d7d2 e358bfca d25b40c5434 0e68a b4ee2 b76e0 b2a8 65300 be6e 0 của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Đồng Tháp) 95f4 fcb5fd1f4 934 f29e7 ee6d7cfa 31ddc0 5b49 f94 3c1 e22 f3b5 c0e4a d46 2e7c96fc5b 3f9 f11 c9f0 8a6db91a1 7118e 3de6 3e7a02 f9 c1d19137 7d0a7a 34d40ff5b8 453 f6f4e0e 59e15a9 f853 8397 40b3 e9ac33e6fc51 7d8 b739 3a5076 c67 d16e 7cc03df1 b1f0b9 fc0 46 3a67e368 0a4d3d50 cf8d5 f476 8201 e328 cbbba50 c741 ebd4f6 b2e1 0316e d218 e1d2 918 0d4204 90efb3ab05fb73 c76 f04 f402 4609 30bbbd8c70 8725 e74dc8 cf9a 5b23 c6 ce52 6d 5a2ffad28c03f5ddc8 b5b1 9f6 5a9a4 f8ff22e 5e28b515a6 e2baff25 e0185 e7457 d94 b3 6e74e1a5 eb8e 6a6629 e94dc3 b8533 4599 8a334 c325 5d17 f25 1a9f0fc09d15d4 76fc381 14dd4 024 c2f27f32d2 1896e 863 d2798 93b4 5fb87d4d3 b709a d32bf1 f855 3822 14eb1 0a 4a2b893 e6f264e6 3adfe30c144aa d9ad6 d154a 23f6b2 be48 d55b74c3677 f31a2 6752 77 Đồng Tháp, năm 2018 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể đƣợc phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo. Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm.
TỔNG QUAN HỌC THUẬT VÀ CẤU TRÚC GIÁO TRÌNH MARKETING THƯƠNG MẠI
Tổng quan về giáo trình
Giáo trình Marketing thương mại (Mã môn học: MH14) là tài liệu đào tạo chuyên môn được biên soạn bởi tác giả Nguyễn Thị Như Hằng, ban hành theo quyết định của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng nghề Đồng Tháp (thuộc Ủy ban Nhân dân Tỉnh Đồng Tháp).
Về vị trí trong chương trình đào tạo, môn học thuộc nhóm kiến thức chuyên môn ngành bắt buộc dành cho học sinh, sinh viên ngành Nghiệp vụ bán hàng. Học phần được bố trí giảng dạy sau khi người học đã tích lũy các học phần cơ sở cốt lõi bao gồm: Marketing, Kinh tế vi mô và Quản trị học. Môn học thực hiện chức năng nghiên cứu tổng thể các quy luật, kỹ thuật và công cụ Marketing ứng dụng chuyên biệt trong tổ chức và quản lý doanh nghiệp thương mại.
Mục tiêu học tập (Learning Outcomes) của giáo trình được thiết lập theo ba chuẩn đầu ra rõ ràng:
- Về kiến thức: Cung cấp cơ sở lý luận để giải thích bản chất thương mại, chức năng tổ chức kinh doanh thương mại, định nghĩa Marketing thương mại; phân tích cơ chế vận hành thị trường và quy trình tác nghiệp tiếp thị ở hai cấp độ bán buôn và bán lẻ.
- Về kỹ năng: Xây dựng phương pháp phân tích thị trường mục tiêu, xác lập chiến lược sản phẩm, tính toán định giá, thiết kế hệ thống kênh phân phối và lập kế hoạch xúc tiến hỗn hợp; rèn luyện kỹ năng làm việc nhóm.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành tư duy sáng tạo trong kinh doanh, phương pháp nghiên cứu thị trường chủ động, khả năng tự đánh giá và giải quyết các bài tập tình huống phát sinh trong thực tế.
Cấu trúc giáo trình tiếp cận logic theo dòng chảy quản trị: từ tư tưởng nền tảng, nghiên cứu môi trường và hành vi khách hàng, đến việc triển khai phối thức 4P chuyên biệt cho ngành thương mại. Điểm đặc thù của tài liệu là sự chuẩn hóa các biểu mẫu phân tích, hệ thống công thức định lượng và việc phân tách rành mạch hai chủ thể thị trường: người tiêu thụ trung gian và người tiêu thụ cuối cùng.
Nội dung kiến thức cốt lõi
Các chương và chủ đề chính
Giáo trình được cấu trúc thành 7 chương chuyên đề với mạch phát triển kiến thức liên tục:
Chương 1: Tổng quan về Marketing thương mại
Chương 2: Nghiên cứu môi trường & Tiềm lực doanh nghiệp
Chương 3: Nghiên cứu khách hàng & Hành vi mua sắm
Chương 4: Chiến lược Sản phẩm (Product)
Chương 5: Chiến lược Giá cả (Price)
Chương 6: Chiến lược Phân phối (Place)
Chương 7: Chiến lược Xúc tiến hỗn hợp (Promotion)
- Chương 1: Tổng quan về Marketing thương mại (Mã 14-01): Trình bày bản chất Marketing thương mại – quá trình tổ chức, quản lý và điều khiển các hoạt động nhằm đạt mục tiêu tiêu thụ tối ưu trên cơ sở cân bằng lợi ích ba bên: Nhà sản xuất – Nhà thương mại – Người tiêu thụ. Nội dung phân tích sự chuyển dịch từ quan điểm định hướng sản xuất/bán hàng sang định hướng khách hàng, xác định các tham số môi trường và phân loại cơ hội kinh doanh.
- Chương 2: Nghiên cứu các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến hoạt động thương mại của doanh nghiệp: Phân tích các yếu tố vĩ mô gồm môi trường văn hóa – xã hội, chính trị – luật pháp, kinh tế, công nghệ, cạnh tranh, địa lý – sinh thái; đồng thời đánh giá hệ thống tiềm lực nội tại của doanh nghiệp (nguồn vốn, nhân lực, công nghệ quản lý, nguồn cung ứng, uy tín thương hiệu).
- Chương 3: Nghiên cứu khách hàng và cách mua sắm: Phân loại và chỉ ra sự khác biệt bản chất giữa Người tiêu thụ trung gian (nhà buôn, nhà bán lẻ với quy trình ra quyết định mang tính lý tính, tổ chức) và Người tiêu thụ cuối cùng (cá nhân, hộ gia đình chịu ảnh hưởng bởi tâm lý và động cơ cá nhân).
- Chương 4: Sản phẩm và định hướng chiến lược Marketing: Nghiên cứu sản phẩm dưới hai góc độ (sản xuất và người tiêu dùng), quy trình 4 giai đoạn trong chu kỳ sống sản phẩm (Giới thiệu, Phát triển, Chín muồi, Suy thoái), quy trình 6 bước triển khai sản phẩm mới và vai trò của nhãn hiệu, bao bì hàng hóa.
- Chương 5: Giá cả trong chiến lược Marketing (Mã 14-05): Khái quát các mục tiêu định giá (thu nhập mục tiêu, tối đa hóa lợi nhuận, tối đa hóa doanh số, phát triển phân đoạn, cạnh tranh đối đầu hoặc cạnh tranh phi giá cả), các phương pháp định lượng giá và hệ thống chính sách giá linh hoạt.
- Chương 6: Phân phối trong chiến lược Marketing (Mã 14-06): Khái niệm và cấu trúc hệ thống kênh (trực tiếp, gián tiếp, hỗn hợp; kênh 1 cấp, kênh 2 cấp), quy trình thiết kế mạng lưới phân phối và điều hành phân phối vật chất (vận chuyển, dự trữ, xử lý đơn hàng).
- Chương 7: Xúc tiến trong chiến lược Marketing: Phân tích bản chất của xúc tiến thương mại hỗn hợp bao gồm: Quảng cáo, Khuyến mại, Hội chợ triển lãm thương mại, Bán hàng cá nhân trực tiếp và Quan hệ công chúng (PR).
Kiến thức nền tảng được xây dựng
Giáo trình xác lập các khối lý thuyết và khung phân tích chuẩn tắc:
1. Hệ thống 3 định hướng và 3 nguyên tắc cơ bản trong kinh doanh thương mại
- 3 định hướng: (1) Khách hàng dẫn dắt toàn bộ hoạt động; (2) Mọi nỗ lực của doanh nghiệp phải liên kết thống nhất; (3) Lợi nhuận là mục tiêu tìm kiếm thông qua việc thỏa mãn nhu cầu.
- 3 nguyên tắc: (1) Cung ứng giá trị có ích cho xã hội; (2) Xây dựng tổ chức vững mạnh để duy trì chiến lược dài hạn; (3) Đảm bảo hiệu quả tài chính để tái đầu tư và phát triển.
2. Ma trận phân loại phương án kinh doanh theo mức độ may mắn và rủi ro
| STT | Dạng phương án kinh doanh | Mức độ May mắn | Mức độ Rủi ro |
|---|---|---|---|
| 1 | Phương án kinh doanh lý tưởng | Cao | Thấp |
| 2 | Phương án kinh doanh mạo hiểm | Cao | Cao |
| 3 | Phương án kinh doanh đầu cơ | Cao | Cao |
| 4 | Phương án kinh doanh chắc ăn | Thấp | Thấp |
3. Quy trình 5 bước xác định và lựa chọn thị trường trọng điểm
- Bước 1: Nhận dạng tổng thể nhu cầu, giới hạn địa lý và loại sản phẩm.
- Bước 2: Phân tích thị trường sản phẩm chung.
- Bước 3: Nghiên cứu chi tiết nhu cầu và dòng sản phẩm thích ứng.
- Bước 4: Thực hiện kỹ thuật phân đoạn thị trường theo các nhóm tiêu thức (nhân khẩu học, địa lý, lối sống, mức độ tiêu thụ, dạng lợi ích sản phẩm).
- Bước 5: Lựa chọn thị trường mục tiêu theo 3 phương thức tiếp cận: Đơn giản (tập trung 1 phân đoạn), Phức tạp (nhiều phân đoạn riêng biệt) hoặc Chấp nhận được (ghép các phân đoạn tương đồng).
4. Các học thuyết tâm lý học hành vi người tiêu dùng
Giáo trình tích hợp các nền tảng lý thuyết:
- Thuyết thứ bậc nhu cầu của Abraham Maslow (Hình 4): Sinh lý, An toàn, Xã hội, Được tôn trọng, Tự hoàn thiện.
- Thuyết tự kỷ ám thị, Thuyết ấn tượng, Thuyết đáp ứng kích thích và Thuyết phân tích tâm lý để giải mã phản ứng mua sắm.
5. Hệ thống mô hình toán định giá điểm hòa vốn và lợi nhuận mục tiêu
- Điểm sản lượng hòa vốn: $$Q_{hv} = \frac{\text{Tổng chi phí cố định (FC)}}{\text{Giá bán (P)} - \text{Chi phí biến đổi đơn vị (VC)}}$$
- Sản lượng đạt mức lợi nhuận mục tiêu: $$Q_{mt} = \frac{\text{Tổng chi phí cố định (FC)} + \text{Lợi nhuận mục tiêu (TP)}}{\text{Giá bán (P)} - \text{Chi phí biến đổi đơn vị (VC)}}$$
- Phương pháp định giá theo tỷ suất lợi nhuận trên vốn đầu tư (ROI): $$\text{Giá bán} = \text{Chi phí đơn vị} + \frac{\text{Lợi nhuận mong muốn tính trên vốn đầu tư}}{\text{Số lượng sản phẩm tiêu thụ dự kiến}}$$
Kỹ năng phát triển
Nội dung giáo trình trang bị cho sinh viên các nhóm kỹ năng cụ thể:
- Kỹ năng phân tích và nghiên cứu: Đánh giá các biến số vĩ mô/vi mô; sử dụng các tiêu thức địa lý, nhân khẩu, hành vi để chia tách phân đoạn thị trường; vẽ bản đồ hành trình mua sắm của khách hàng trung gian và người tiêu thụ cuối cùng.
- Kỹ năng tác nghiệp kỹ thuật:
- Thiết lập quy trình 6 bước phát triển sản phẩm mới: Nghiên cứu ý tưởng $\rightarrow$ Nghiên cứu tiền khả thi $\rightarrow$ Nghiên cứu khả thi $\rightarrow$ Chế thử $\rightarrow$ Thử nghiệm thị trường $\rightarrow$ Thương mại hóa.
- Tính toán giá thành, xác định điểm hòa vốn, áp dụng các chính sách giá hớt váng (skimming), giá thâm nhập (penetration), giá phân biệt theo khu vực địa lý và chính sách chiết khấu hạ giá.
- Lựa chọn cấu trúc kênh phân phối, tính toán lượng hàng tồn kho dự trữ và giải pháp logistics điều phối luân chuyển hàng hóa.
- Xây dựng chương trình khuyến mại, kế hoạch tham gia hội chợ triển lãm thương mại và tổ chức đội ngũ bán hàng trực tiếp.
Phương pháp giảng dạy và học tập
Giáo trình được thiết kế đồng bộ với phương pháp đào tạo định hướng năng lực thực hành nghề nghiệp:
CẤU TRÚC BÀI HỌC VÀ ĐÁNH GIÁ
- Phương pháp sư phạm: Kết hợp giảng dạy lý thuyết hệ thống với phương pháp thảo luận nhóm (Team-based learning) và xử lý bài tập tình huống (Case study method). Giảng viên đóng vai trò định hướng, gợi mở các tình huống thị trường để sinh viên vận dụng công cụ giải quyết.
- Bài tập và tình huống thực hành: Mỗi chương đều kết thúc bằng hệ thống câu hỏi tổng hợp mang tính ứng dụng cao. Ví dụ:
- Chương 4: Yêu cầu phân tích chu kỳ sống của một mặt hàng cụ thể và đánh giá thực nghiệm vai trò của bao bì đối với năng lực cạnh tranh.
- Chương 5: Yêu cầu tính toán mức giá bán theo từng phương pháp định giá dựa trên số liệu chi phí và xác định chiến lược giá đối đầu trong ngành xăng dầu hoặc viễn thông.
- Phương pháp đánh giá: Kết hợp đánh giá quá trình thông qua mức độ chủ động đóng góp ý kiến, bài tập thảo luận nhóm, bài thuyết trình chuyên đề và bài kiểm tra kết thúc học phần theo các thang đo chuẩn kiến thức – kỹ năng.
- Hướng dẫn tự học: Giáo trình định hướng người học tự nghiên cứu tài liệu theo bảng mục lục chi tiết, lập sơ đồ tư duy cho từng chương, chủ động liên hệ các tình huống thực tiễn trên địa bàn kinh doanh để tự kiểm tra mức độ tiếp thu kiến thức.
Điểm nổi bật và cập nhật
- Tính hệ thống và chuyên biệt cho khối thương mại: Khác với các tài liệu Marketing đại cương, giáo trình tập trung phân tích sâu vào hoạt động lưu thông phân phối và chức năng trung gian thương mại. Tài liệu phân biệt rành mạch giữa nghiệp vụ tiếp thị bán buôn và bán lẻ.
- Minh họa bằng số liệu và thực tiễn ngành: Văn bản tích hợp các dẫn chứng từ môi trường kinh doanh thực tế tại Việt Nam, phân tích các trường hợp áp dụng chính sách giá sàn và cạnh tranh thị phần như ngành kinh doanh xăng dầu, chiến lược giá của Tập đoàn Viễn thông Quân đội (Viettel).
- Quy trình hóa các quyết định quản trị: Hệ thống hóa các quy trình phức tạp thành các sơ đồ bước cụ thể, giúp người học dễ dàng nắm bắt trình tự ra quyết định: từ quy trình 5 bước xác định thị trường mục tiêu đến quy trình 6 bước đưa sản phẩm mới vào thương mại hóa.
- Tích hợp các mô hình đa chiều: Cung cấp ma trận đánh giá phương án kinh doanh theo mức độ may mắn/rủi ro, hệ thống phân loại kênh phân phối theo cấu trúc cấp bậc (kênh trực tiếp, 1 cấp, 2 cấp) và phân phối vật chất.
Đối tượng sử dụng giáo trình
- Sinh viên chuyên ngành: Học sinh, sinh viên trình độ Trung cấp và Cao đẳng thuộc các ngành: Nghiệp vụ bán hàng, Quản trị kinh doanh, Kinh doanh thương mại, Marketing.
- Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học nền tảng gồm Marketing căn bản, Kinh tế vi mô và Quản trị học để có thể tiếp thu các khái niệm chuyên sâu về định giá hòa vốn, cấu trúc kênh và hành vi thị trường.
- Giảng viên chuyên nghiệp: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, căn cứ thiết kế đề cương bài giảng, xây dựng ngân hàng câu hỏi kiểm tra và tình huống thực hành nghiệp vụ bán hàng.
- Người tự học và cán bộ tác nghiệp: Nhân viên tiếp thị, nhân viên phát triển thị trường, đại lý bán lẻ muốn củng cố phương pháp luận về thiết kế kênh phân phối, định giá bán lẻ và tổ chức sự kiện xúc tiến thương mại.
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng người học nào?
Giáo trình được thiết kế chuẩn hóa cho sinh viên hệ Trung cấp và Cao đẳng nghề chuyên ngành Nghiệp vụ bán hàng, Quản trị kinh doanh và các ngành kinh tế liên quan. Ngoài ra, tài liệu phù hợp làm nguồn tham khảo cho cán bộ đang làm việc tại các doanh nghiệp thương mại.
2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận môn học?
Theo quy định chương trình đào tạo của môn học MH14, người học cần hoàn thành các học phần cơ sở: Marketing căn bản (để nắm khái niệm 4P cơ bản), Kinh tế vi mô (để hiểu về cung cầu, độ co giãn, chi phí) và Quản trị học (để nắm nguyên lý tổ chức bộ máy).
3. Giáo trình Marketing thương mại có điểm gì khác biệt so với Marketing căn bản?
Giáo trình Marketing căn bản tập trung vào lý thuyết tiếp thị tổng quát cho mọi loại hình tổ chức. Giáo trình Marketing thương mại tập trung chuyên biệt vào hoạt động của các tổ chức trung gian thương mại (bán buôn, bán lẻ), đi sâu vào quy trình phân phối vật chất, quản trị quan hệ người mua trung gian và kỹ thuật bán hàng trực tiếp.
4. Phương pháp nào giúp tự học giáo trình đạt hiệu quả cao nhất?
Người học nên học tuần tự theo cấu trúc 7 chương; kết hợp ghi chép các công thức tính toán (như định giá hòa vốn, tính ROI), tự vẽ lại các sơ đồ phân đoạn thị trường và giải quyết toàn bộ các câu hỏi thảo luận, bài tập tình huống ở cuối mỗi chương.
5. Tài liệu có cung cấp các công cụ và số liệu định lượng phục vụ tính toán không?
Có. Giáo trình cung cấp các công thức toán kinh tế định lượng rõ ràng cho việc tính toán điểm hòa vốn, định giá theo lợi nhuận mục tiêu trên vốn đầu tư (ROI), ma trận phân loại rủi ro kinh doanh và các bảng phân loại tiêu thức phân đoạn thị trường.
Kết luận
Giáo trình Marketing thương mại (MH14) do Trường Cao đẳng nghề Đồng Tháp ban hành là tài liệu học thuật hoàn chỉnh, cung cấp toàn bộ khung lý thuyết và kỹ năng tác nghiệp marketing trong lĩnh vực thương mại. Tài liệu kết hợp chặt chẽ giữa lý luận hàn lâm và ứng dụng quản trị thực tiễn.
- Lộ trình học tập đề xuất: Tiếp cận tuần tự theo 3 khối nội dung:
- Khối 1 (Chương 1 - Chương 3): Cơ sở lý luận, phân tích môi trường và nghiên cứu hành vi khách hàng.
- Khối 2 (Chương 4 - Chương 6): Thực thi chiến lược phối thức Sản phẩm - Giá cả - Phân phối vật chất.
- Khối 3 (Chương 7): Kỹ thuật xúc tiến thương mại hỗn hợp và tổ chức bán hàng.
- Nguồn lực bổ trợ đi kèm: Hệ thống 5 sơ đồ/hình vẽ chuẩn tắc (từ Hình 1 đến Hình 5), danh mục câu hỏi ôn tập cuối chương và hệ thống tài liệu tham khảo chuyên ngành quản trị marketing.