CHƢƠNG 3 KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM SẢN XUẤT CÔNG NGHIỆP Mục tiêu học tập Sau khi học xong chương này người học có thể: - Hiểu được các khoản mục chi phí sản xuất cấu thành nên giá thành sản phẩm. - Xác định được đối tượng tập hợp chi phí sản xuất, đối tượng tính giá thành, kỳ tính giá thành. - Hiểu được quy trình kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm.1 NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ KẾ TOÁN CHI PHÍ SẢN XUẤT VÀ TÍNH GIÁ THÀNH SẢN PHẨM THEO CHI PHÍ THỰC TẾ 3.1 Khái niệm - Chi phí sản xuất thực tế: là chi phí chế tạo sản phẩm thực tế phát sinh. - Giá thành thực tế: là chi phí sản xuất thực tế tính cho một đơn vị thành phẩm.
- Kế toán chi phí sản xuất: là phân loại, phản ánh chi phí sản xuất phát sinh trong kỳ vào từng đối tượng chịu chi phí liên quan. - Tính giá thành sản phẩm: là phân bổ, tổng hợp chi phí sản xuất đã phản ánh ở các đối tượng chịu chi phí cho khối lượng sản phẩm hoàn thành.2 Mục tiêu Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo chi phí thực tế có mục tiêu cung cấp thông tin chi phí để: - Lập báo cáo tài chính. - Hoạch định, kiểm soát chi phí và ra quyết định kinh doanh. - Nghiên cứu cải tiến sản xuất nhằm tiết kiệm chi phí.3 Đặc điểm Kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo chi phí thực tế có những đặc điểm sau: - Kế toán tập hợp chi phí sản xuất là chi phí thực tế phát sinh.
41 - Kế toán tổng hợp chi phí sản xuất căn cứ vào chi phí sản xuất thực tế phát sinh đã tập hợp. - Giá thành sản phẩm bao gồm chi phí sản xuất thực tế.4 Đối tƣợng tập hợp chi phí sản xuất. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là phạm vi, giới hạn nhất định để tập hợp chi phí sản xuất. Thực chất của xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất là xác định chi phí phát sinh ở những nơi nào (phân xưởng, bộ phận, quy trình sản xuất…) và thời kỳ chi phí phát sinh (trong kỳ hay kỳ trước) để ghi nhận vào nơi chịu chi phí (sản phẩm A, sản phẩm B…).
Để xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất thường dựa vào những căn cứ như: địa điểm sản xuất, cơ cấu tổ chức sản xuất, tính chất quy trình công nghệ sản xuất, loại hình sản xuất, đặc điểm sản phẩm, yêu cầu quản lý, trình độ và phương tiện của kế toán. Đối tượng tập hợp chi phí sản xuất có thể là: - Nơi phát sinh: phân xưởng sản xuất, giai đoạn công nghệ sản xuất… - Đối tượng chịu chi phí: sản phẩm, nhóm sản phẩm, đơn đặt hàng… 3.5 Đối tƣợng tính giá thành. Đối tượng tính giá thành sản phẩm là khối lượng sản phẩm, dịch vụ hoàn thành nhất định mà doanh nghiệp cần tính tổng giá thành và giá thành đơn vị. Xác định đối tượng tính giá thành gắn liền với giải quyết hai vấn đề cơ bản.
- Thứ nhất về mặt kỹ thuật khi nào sản phẩm, dịch vụ được công nhận là hoàn thành. - Thứ hai về mặt thông tin khi nào cần thông tin tổng giá thành và giá thành đơn vị. Để xác định đối tượng tính giá thành, kế toán có thể dựa vào những căn cứ như: quy trình công nghệ sản xuất, đặc điểm sản phẩm, tính hàng hóa của sản phẩm, yêu cầu quản lý trình độ và phương tiện của kế toán. Đối tượng tính giá thành sản phẩm thường được chọn là sản phẩm, dịch vụ hoàn thành hoặc chi tiết, khối lượng sản phẩm, dịch vụ đến một điểm dừng kỹ thuật thích hợp mà nhà quản lý cần thông tin về giá thành.
42 Giữa đối tượng tính giá thành và đối tượng tập hợp chi phí sản xuất thường có những mối quan hệ với nhau: - Một đối tượng tập hợp chi phí sản xuất tương ứng với một đối tượng tính giá thành sản phẩm như trong các quy trình công nghệ sản xuất giản đơn, sản xuất theo đơn đặt hàng. - Một đối tượng tập hợp chi phí sản xuất tương ứng với nhiều đối tượng tính giá thành sản phẩm như trong các quy trình công nghệ sản xuất tạo ra nhiều loại sản phẩm. - Nhiều đối tượng tập hợp chi phí sản xuất tương ứng với nhiều đối tượng tính giá thành sản phẩm như trong các quy trình sản xuất phức tạp gồm nhiều giai đoạn.6 Kỳ tính giá thành. Kỳ tính giá thành sản phẩm là khoản thời gian cần thiết phải tiến hành tập hợp, tổng hợp chi phí sản xuất và tính tổng giá thành, giá thành đơn vị.
Tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế, kỹ thuật sản xuất và nhu cầu thông tin giá thành kỳ tính giá thành được xác định khác nhau. Trong mô hình kế toán chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo chi phí thực tế, kỳ tính giá thành được chọn trùng với kỳ kế toán như tháng, quý, năm… 3.2 KẾ TOÁN TẬP HỢP CHI PHÍ SẢN XUẤT 3.1 Đặc điểm sản xuất công nghiệp Sản xuất công nghiệp có những đặc điểm: - Sản xuất công nghiệp là một ngành sản xuất ra các sản phẩm vật chất. - Sản xuất thường ổn định, do có những quy trình công nghệ sản xuất, cơ cấu tổ chức sản xuất tương đối ổn định, sản xuất thường tập trung ở một địa điểm theo từng phân xưởng. - Sản xuất các sản phẩm theo chức năng, đồng thời còn có các hoạt động phục vụ cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho hoạt động sản xuất chính.2 Quy trình kế toán tập hợp chi phí sản xuất Kế toán tập hợp chi phí sản xuất và tính giá thành sản phẩm theo chi phí thực tế được tiến hành theo quy trình: 43 - Xác định đối tượng tập hợp chi phí sản xuất, đối tượng tính giá thành, kỳ tính giá thành, và kết cấu giá thành sản phẩm thích hợp với từng loại sản xuất.
- Tập hợp chi phí sản xuất theo từng đối tượng tập hợp chi phí. - Tổng hợp chi phí sản xuất đã tập hợp theo từng đối tượng tính giá thành. - Tính tổng giá thành, giá thành đơn vị sản phẩm: + Đánh giá sản phẩm dở dang cuối kỳ. + Xác định tổng giá thành, giá thành đơn vị sản phẩm.3 Kế toán chi phí nguyên vật liệu trực tiếp.
Khái niệm Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp là toàn bộ chi phí về nguyên vật liệu chính, nửa thành phẩm mua ngoài, vật liệu phụ, nhiên liệu… sử dụng trực tiếp cho việc sản xuất, chế tạo sản phẩm hoặc thực hiện lao vụ, dịch vụ của doanh nghiệp. Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp là giá trị vật liệu thực tế đã sử dụng trực tiếp cho sản xuất kinh doanh không kể phần giá trị vật liệu đã xuất dùng nhưng để lại kỳ sau và phần giá trị phế liệu thu hồi. Giá trị Chi phí Giá trị NVL Giá trị Giá trị vật liệu NVL kỳ trước + NVL xuất - - phế liệu chuyển trực tiếp chuyển sang trong kỳ thu hồi kỳ sau Nguyên vật liệu trực tiếp sử dụng sản xuất từng loại sản phẩm, thì tập hợp chi phí theo từng loại sản phẩm. Nguyên vật liệu trực tiếp sử dụng sản xuất nhiều loại sản phẩm, thì tập hợp chung và trước khi tổng hợp chi phí để tính giá thành, phải phân bổ cho từng đối tượng tính giá thành.
Cách tính phân bổ C Ci = * Ti ni=1 Ti Ci: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp phân bổ cho sản phẩm i C: Tổng chi phí nguyên vật liệu trực tiếp đã tập hợp 44 Ti: Tiêu thức phân bổ chi phí cho sản phẩm i. Tiêu thức phân bổ: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp định mức, khối lượng sản phẩm… VD: Tổng chi phí nguyên vật liệu trực tiếp trong kỳ cho 2 loại sản phẩm A và B là 9. Trong kỳ sản xuất được 1. Định mức chi phí NVL trực tiếp cho 1 sản phẩm A là 3.000 đồng, 1 sản phẩm B là 5.
Tính chi phí theo định mức: SPA: 1.000 Số phân bổ cho sản phẩm A Chi phí phân bổ 4.000 (đồng) Số phân bổ chi phí cho sản phẩm B 9. Tài khoản sử dụng: - TK 621: chi phí nguyên vật liệu trực tiếp - Tài khoản này dùng để phản ánh các chi phí nguyên vật liệu trực tiếp dùng cho sản xuất sản phẩm, thực hiện lao vụ, dịch vụ. - Khi hạch toán ở TK này cần chú ý: TK này được mở chi tiết cho từng ngành sản xuất, từng nơi phát sinh chi phí và theo sản phẩm, nhóm sản phẩm, từng loại lao vụ dịch vụ. Nội dung kết cấu kết TK 621 Bên Nợ: - Trị giá thực tế nguyên liệu, vật liệu xuất dùng trực tiếp cho hoạt động sản xuất sản phẩm, hoặc thực hiện dịch vụ trong kỳ hạch toán.
Bên Có: - Kết chuyển trị giá nguyên liệu, vật liệu thực tế sử dụng cho sản xuất, kinh doanh trong kỳ vào TK 154 “Chi phí sản xuất, kinh doanh dở dang" hoặc TK 631 “Giá thành sản xuất” và chi tiết cho các đối tượng để tính giá thành sản phẩm, dịch vụ. 45 - Kết chuyển chi phí nguyên vật liệu trực tiếp vượt trên mức bình thường vào TK 632 - Giá vốn hàng bán. - Trị giá nguyên liệu, vật liệu trực tiếp sử dụng không hết được nhập lại kho. Tài khoản 621 không có số dƣ cuối kỳ.
Chứng từ sử dụng: - Phiếu xuất kho (02-VT) - Bảng phân bổ nguyên liệu vật liệu (07-VT)…. Phương pháp hạch toán - Xuất nguyên vật liệu sử dụng trực tiếp sản xuất sản phẩm, thực hiện lao vụ, dịch vụ: Nợ TK 621: Chi tiết đối tượng. Có TK 152: - Trường hợp vật liệu mua về dùng ngay cho sản xuất sản phẩm không qua kho Nợ TK 621: chi tiết đối tượng. Nợ TK 133: thuế VAT Có TK 111, 112, 331…: - Vật liệu không dùng hết nhập lại kho Nợ TK 152: Có TK 621: chi tiết đối tượng.
- Trường hợp cuối kỳ có nguyên vật liệu sử dụng chưa hết, không nhập lại kho + Căn cứ vào phiếu báo vật tư còn lại cuối kỳ, kế toán ghi giảm chi phí nguyên vật liệu bằng bút toán (ghi đỏ) Nợ TK 152: Có TK 621: chi tiết đối tượng. + Sang đầu kỳ sau kế toán ghi tăng chi phí nguyên vật liệu bằng bút toán thường Nợ TK 152: Có TK 621: chi tiết đối tượng. 46 - Cuối kỳ kết chuyển CPNVLTT cho từng đối tượng tính giá thành. Nợ TK 154, 631: chi tiết đối tượng Có TK 621: chi tiết đối tượng e.