CHƯƠNG 1: Glđl THIÊU MÔN HỌC CHƯƠNG 2 THU THẬP Dữ LIỆU THONG KÊ Quá trình nghiên cứu thông kê các hiện tượng nói chung và hiện tượng kinh tế xã hội đều cần phải có nhiều dữ liệu. Việc thu thập dữ liệu đòi hỏi nhiều thời gian, công sức, và chi phí. Cho nến công tác thu thập dữ liệu cần phải đưực tiến hành một cách có hệ thống theo một kế hoạch thống nhất để thu thập được dữ liệu đáp ứng mục tiêu và nội dung nghiên cứu vđi khả năng nhân lực và kinh phí trong giới hạn thời gian cho phép.1 XÁC ĐỊNH Dữ LIỆU CAN THU THẬP Chúng ta có thể thu thập rất nhiều dữ liệu liên quan đến hiện tượng nghicn cứu. Vân đề đầu tiên của công việc thu thập dữ liệu là xác định rõ những dữ liệu nào cần thu thập, thứ tự ưu liên của các dữ liệu này.
Nếu không thì chúng la SC mâl rất nhiều thời gian và tiền bạc cho những dữ liệu không quan trọng hay không liên quan đến vấn đề đang nghiên cứu. Xác định dữ liệu cần thu thập xuâ't phát từ vấn đề nghiên cứu và mục tiêu nghiên cứu. Nếu vấn đề nghiên cứu và mục tiêu nghiên cứu càng cụ Ihể thì xác định dừ liệu cần thu ihập càng dề dàng. Ví dụ như khi nghiên cứu về vân đề sinh viên đi làm thêm có ảnh hưởng đến kêì quả học tập hay không, hai nhóm dữ liệu chính cần thu ihập là (1) đi làm thêm và (2) kết quả học lập.
Vồ nhóm dữ liệu đi làm thêm, có thổ thu thập những dữ liệu liên quan như: • Có đi làm thêm hay không • Mức độ thường xuyên công viẹc làm thèm như thế nào • Thời gian làm thêm hàng ngày, hàng tuần bao nhiêu giờ • Tính chất công việc, có liên quan vđí ngành nghề đang được đào tạo không • Mục đích cùa việc đi làm thêm • Nơi làm thêm có xa chỗ ở và cho học không • Có thíèh thú với côhg việc không, có giúp ích cho việc học không? Giúp ích ồ khía cạnh nào. Một số dữ liệu khác về việc đi làm thêm, nhưng không liên quan lắm đên mục tiêu nghiên cứu ảnh hưởng của viộc đi làm thêm đến kết quá học tập thì không nhít thiết phải thu thập, ví dụ như: • Đi làm thêm có phải mặc đồng phục không • Có được huấn luyện ưước khi lùm không 10 • Tính chất công viộc làm thêm là làm một mình hay làm với nhiều ngưòi • Người phụ ưách công việc là nam hay nữ, có phải là cựu sình viên của trường không • Người cùng làm là nam hay nữ • Những người cùng chỗ làm có cùng quê không • Việc làm thêm này là do tự tìm. hay do quen biết, giới thiệu • Có phải trà phí môi giới, giđì thiệu việc làm không, trâ bao nhiêu. Qua ví dụ trên chúng ta thấy nếu không xác định rõ giđi hạn, phạm vi dữ liệu thu thập thì công việc rất nhiều và các dữ liệu thu thập được lại ít ý nghĩa trong việc phân tích đáp ứng mục tiêu nghiên cứu đã đề ra.2 DỮ LIỆU ĐỊNH TÍNH VÀ DŨ LIỆU ĐỊNH LƯỢNG Trước khi thu thập dữ liệu, cần phải phân biệt tính chất của dữ liệu.
Có hai loại là dữ liệu định tính và dữ liệu định lượng. Dữ liệu định tính phản ảnh tính chất, sự hơn kém của các đối tượng nghiên cứu, ví dụ nhưgiđi tính (sinh viên đi làm them nam nhiều hay nữ nhiều). Dữ liệu định lượng phản ảnh mức độ hay mức độ hơn kém, ví dụ như thời gian làm thêm của sinh viên bao nhiêu giờ một ngày hay tuần. Dữ liệu định tính thu thập bằng thang đo định danh hay thứ bậc, dữ liệu định lượng thu thập bằng thang đo khoảng cách hay thứ bậc.
Dữ liệu định tính dễ thu thập hơn dữ liệu định lượng, nhưng dữ liệu định lượng thường cung cấp nhiổu thông tín hơn và dễ áp dụng nhiều phương pháp phân tích hơn. Khì thực hiện nghiên cứu, trohg giai đoạn lập kế hoạch nghiên cứu, người nghiên cứu cần xác định trước cắc phương pháp phân tích cần sử dụng để phục vụ cho mục tiêu nghiên cứu của mình, và từ đó xác định loại dữ liệu cần thu thập, cố nghĩa là, thang đo phù hợp cần sử dụng ưong biểu mẫu hay bảng câu hỏi dùng để thu thập dữ liệu mong muôn. Ví dụ như chúng ta muôn nghiên cứu ảnh hưởng của việc đi làm thêm đô) với kết quả học tập của sinh viên. Các dữ liệu thu thập có thể dưới dạng định tính hay định lượng.
Chẳng hạn như dữ liệu sinh viên có đi làm thêm hay không (có và không) là dữ liệu định tính, kết quả học tập của sinh viên có thể là định tính (xếp loại học tập: giồi, khá, trung bình) hay định lượng (điểm trung bình học tập). Nếu chúng ta không có điều kiện khảo sát và thu thập dữ liệu trên lất cả các sinh viên thuộclổng thể nghiên cứu (ví dụ như sinh viên của trường ĐH Kinh tế TPHCM), mà chí có thể khảo sát và thu thập dữ liệu trên một mẫu (ví dụ như 200 sinh viên), thì để rút ra kết luận 11 CHƯƠNG 2 : THU THẬP DỮ LIỆU THốNG KÊ chung cho toàn bộ sinh viên, chúng ta phải sử dụng những kiểm định thống kê phù hợp. Nếu nghiên cứu ânh hưởng của việc có đi làm thêm (dữ liệu định tính) đến kết quả học tập của sinh viên (dữ liệu định tính) thì chúng ta có thể sử dụng 1 kiểm định phi tham số là kiểm định Chi bình phương. Nhưng nếu dữ liệu về kết quả học tập của sình viên là định lượng (diem trung bình học tập) thì chúng ta dùng kiểm định t đối với hai trung bình.
Nếu muôn nghiên cứu thời gian làm thêm nhiều ít có ảnh hưởng đến kết quả học tập không, chúng la cũng có thể sử dụng kiểm định phị tham số, phân tích phương sai, mô hình hồi quy. Sử dụng công cụ nào tùy thuộc vào lính chất của dữ liệu ta đã thu thập là định tính hay định lượng (Bảng 2. ỉ: Loại dữ liệu và loại kiềm định thống kê sử dụng khi phân tích Thời gian làm thêm Kết quả học tập Loại kiểm định Định tính Dịnh tính Phi tham số ■ Dưới 6 giờ/tuần ■ Trung bình ■ 6-12giờ/tuần ■ Khá • trên 12 giờ/tuần “ Giỏi Định tính Định lượng Phần tích phương sai ■ Dưới 6 girt/tuần • Điểm trung bình 1 yếu tố ■ 6-12giờ/luần học tập “ trên 12 giờ/tuần Định lượng Định lượng Hồi quy và kiổm Số giờ làm thêm: ■ Điểm trung bình định F _____ giờ/tuần học tập 2.3 Dữ LIỆU THỨ CẤP VÀ DỮ LIỆU sơ CAP Có hai loại là dữ liệu thứ cấp và sơ cấp phân theo nguồn. Dữ liệu thứ cầp là dữ liệu thu thập từ những nguồn có sẩn, đó chính là những dữ liệu đã qua tổng hợp, xử lý.
Dữ liệu sơ cấp là dữ liệu thu thập trực tiếp, ban đầu từ đối tượng nghiên cứu. Ví dụ khi nghiên cứu ve ảnh hưởng của việc đi làm thêm đến kết quả học tập của sinh viên, những dữ liệu liên quan đến kết quả học tập của sinh viên có thể lấy từ phòng đào tạo hay thư ký khoa như điểm trung bình, số môn thi lại. Dữ liệu thứ cầp có ưu điểm là thu thập nhanh, rẻ, nhưng đôi khi ít chi tiết và 12 ít đáp ứng đúng nhu cầu nghiên cứu. Ngược lại dữ liệu sơ câp đáp ứng tốt nhu cầu nghiên cứu nhưng phải tốn kém chi phí và thời gian rât nhiều.
Nguồn dữ liệu thứ cấp Nguồn dữ liệu thứ cấp khá đa dạng, đối vói doanh nghiệp có thể sử dụng các nguồn sau: • Nội bộ: các sô" liộu báo cáo về tình hình sàn xuất, tiêu thụ, tài chính, nhân sự. của các phòng ban, bộ phận; các số liộu báo cáo từ các cuộc điều tra khảo sát trươc đây. • Cơ quan thống kẽ nhà nước: các sô liệu do các cơ quan thông kê nhù nước (Tổng cục thông kê, Cục thống ké Tỉnh/ Thành phố.) cung câ'p Irong Niên giám thống ké. Nội dung chủ yếu là các dữ liệu tổng quát VC về dân số, lao động, việc làm, mức sống dân cư, tài nguyên, đầu tư, kết quả sàn xuất của nen kinh tế, xuâ"l nhập khẩu,.
• Cơ quan chính phù: số lìộu dơ các cơ quan trực thuộc chính phủ (Bộ, cơ quan ngang bộ. ủy ban nhân dân) công bố hay cung câp. Các sô liệu này thường chi tiết hơn và mang tính đặc thù của ngành hay địa phương. Ví dụ như số lượng người mắc bệnh tiểu đường cùa câ nưđc hay của TP Hồ Chí Minh (công ty sản xuất, kinh doanh, xuất nhập khẩu sản phẩm y tế hay ngành dược sẽ quan tâm đến con số này), số xe tải và xe buýt quá niên hạn cần thay (he.
• Báo, tạp chí: số liệu mang tính thời sự và cập nhật cao, nhưng mức độ tin cậy phụ thuộc vào nguồn sô liệu cùa chính tờ báo hay tạp chí sử dụng. Ví dụ như số lượng học sinh sinh viên các câp, các hộ bươc vào năm học 2003- 2004 là hao nhiêu, số lượng trung tầm ngoại ngữ có phép và cả không phép đang hoạt động. • Các tổ chức, hiệp hội, viộn nghiên cứu .: ví dụ như số lượng doanh nghiệp có sản xuất ỏng nước nhựa. • Các cộng ty nghiên cứu và cung cap thòng tin I, 2.
Thu thập dữ liệu sơ cếp ■ I Dữ liệu sơ cấp được thu thập qua các cuộc điều tra khắo sát. Các cuộc điều tra khảo sát đệ thu thập:dữ liệu bandầtưcó thế được chìa thành nhiêu loại. Cãn cứ vào tính chất liên lục hay không liên tục của việc ghi chép dữ liệu chia ra điều tra thường xuyên hay không thường xuycn. Căn cứ vào phạm vi khảo sát và thụ thập thực tế chia.ra điều tra toàn bộ và điều tra không loàn bộ.
THU THẬP DỬ LIỆU THONG KẾ Điều tra thường xuyên và điều tra không thường xuyên Điều tra thường xuyên là tiến hành Ihu thập, ghi chép dữ liệu ban đầu về hiện tượng nghiên cứu một cách có hệ thống theo sát quá (rình hiến động của hiện tượng. Ví dụ thu thập, ghi chép tình hình hiến động nhân khẩu của một địa phương (sinh, tử, đi, đến); Trong phạm vi một doanh nghiệp việc theo dõi, ghi chép hằng ngày về số công nhân đi làm. số lượng sân phẩm sản xuất ra, số lượng sản phẩm liêu thụ. là diều tra (hường xuyên.
Dữ liệu của điểu tra thường xuyên là cơ sở chủ yếu đé’ lập các báo cáo thống kê theo định kỳ.