Giáo trình Lịch sử Thế giới Cận đại - Vũ Dương Ninh, Nguyễn Văn Hồng

Giáo trình lịch sử thế giới cận đại cung cấp kiến thức sâu sắc cho sinh viên đại học, giúp hiểu rõ các sự kiện và xu hướng quan trọng.

• Trường học: Trường Đại Học
• Chuyên ngành: Lịch Sử Thế Giới
• Đề tài: Giáo Trình Lịch Sử Thế Giới Cận Đại Dùng Trong Trường Đại Học
• Loại tài liệu: Giáo Trình

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. Chương 1: CÁCH MẠNG TƯ SẢN ANH GIỮA THẾ KỈ XVII
• 1.1. I - NƯỚC ANH ĐÊM TRƯỚC CỦA CUỘC CÁCH MẠNG
• 1.1.1. 1. Những tiền đề kinh tế của cuộc cách mạng
• 1.1.1.1. Sự phát triển công thương nghiệp tư bản chủ nghĩa
• 1.1.1.2. Tình trạng nông nghiệp và sự xâm nhập của chủ nghĩa tư bản vào nông thôn
• 1.1.2. 2. Sự phân bố giai cấp trong xã hội
• 1.1.2.1. Sự phân hóa trong hàng ngũ quý tộc
• 1.1.2.2. Giai cấp tư sản
• 1.1.2.3. Giai cấp nông dân và các tầng lớp nhân dân lao động khác

Tóm tắt

I. Tổng quan giáo trình lịch sử thế giới cận đại Vũ Dương Ninh

Giáo trình lịch sử thế giới cận đại là một trong những tài liệu học thuật nền tảng dành cho sinh viên các ngành khoa học xã hội và nhân văn tại Việt Nam. Cuốn sách cung cấp một cái nhìn toàn diện về giai đoạn lịch sử đầy biến động, bắt đầu từ cuộc Cách mạng tư sản Anh giữa thế kỷ XVII và kết thúc bằng Chiến tranh thế giới thứ nhất cùng Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917. Đây là thời kỳ định hình nên thế giới hiện đại, với sự trỗi dậy của chủ nghĩa tư bản, các cuộc cách mạng công nghiệp và sự xác lập của chủ nghĩa đế quốc. Nổi bật trong số các tài liệu hiện có là giáo trình Vũ Dương Ninh và Nguyễn Văn Hồng, do Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành. Tài liệu này được đánh giá cao về tính hệ thống, hàn lâm và nguồn tư liệu phong phú. Nội dung cơ bản của giáo trình tập trung vào "sự chuyển biến từ chế độ phong kiến sang chế độ tư bản chủ nghĩa, sự xác lập phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trên phạm vi thế giới". Việc nghiên cứu cuốn sách không chỉ giúp sinh viên nắm vững kiến thức chuyên ngành mà còn phát triển tư duy phản biện về các quy luật vận động của lịch sử. Các sách lịch sử thế giới cận đại như thế này đóng vai trò là kim chỉ nam, giúp người học kết nối các sự kiện từ lịch sử cận đại châu Âu đến lịch sử cận đại châu Mỹ, hiểu rõ nguồn gốc của các vấn đề toàn cầu đương đại. Do đó, việc tiếp cận và khai thác hiệu quả tài liệu lịch sử thế giới cận đại này là yêu cầu tiên quyết để hoàn thành tốt chương trình học và các kỳ ôn thi lịch sử thế giới cận đại quan trọng.

1.1. Vai trò của tài liệu lịch sử thế giới cận đại trong đại học

Trong môi trường đại học, các tài liệu lịch sử thế giới cận đại không chỉ là nguồn cung cấp kiến thức mà còn là công cụ rèn luyện phương pháp luận nghiên cứu. Giáo trình giúp sinh viên định hình khung lý thuyết để phân tích các sự kiện lớn như Cách mạng công nghiệp hay sự hình thành hệ thống thuộc địa. Thông qua việc phân tích các chương mục, người học có thể nhận diện mối quan hệ nhân quả giữa các sự kiện, ví dụ như sự phát triển của chủ nghĩa tư bản đã thúc đẩy chủ nghĩa đế quốc và dẫn đến các cuộc xung đột toàn cầu. Hơn nữa, tài liệu này còn là cơ sở để sinh viên thực hiện các bài tiểu luận, nghiên cứu khoa học, và là nguồn tham khảo chính cho các kỳ thi kết thúc học phần.

1.2. Giới thiệu sách lịch sử thế giới cận đại của NXB Giáo Dục

Cuốn sách lịch sử thế giới cận đại do hai tác giả Vũ Dương Ninh và Nguyễn Văn Hồng biên soạn là một công trình khoa học công phu, được tái bản nhiều lần. Sách được Nhà xuất bản Giáo dục phát hành, đảm bảo tính chính thống và chuẩn mực về mặt học thuật. Cấu trúc sách thường được chia thành hai phần chính: Lịch sử thế giới cận đại phương Tây và phương Đông, giúp người học dễ dàng hệ thống hóa kiến thức theo từng khu vực. Điểm mạnh của giáo trình là lối viết mạch lạc, các luận điểm rõ ràng, kèm theo các dẫn chứng và số liệu cụ thể, giúp làm sáng tỏ các vấn đề phức tạp trong quan hệ quốc tế thời cận đại. Đây là tài liệu không thể thiếu trên kệ sách của sinh viên ngành Lịch sử, Quan hệ quốc tế, và các ngành liên quan.

II. Thách thức khi ôn thi lịch sử thế giới cận đại từ giáo trình

Việc học và ôn thi lịch sử thế giới cận đại từ giáo trình chính thống đặt ra không ít thách thức cho sinh viên. Khó khăn lớn nhất đến từ khối lượng kiến thức khổng lồ và tính phức tạp của các sự kiện. Giai đoạn cận đại chứng kiến hàng loạt cuộc cách mạng, chiến tranh và biến đổi xã hội diễn ra trên quy mô toàn cầu. Sinh viên phải ghi nhớ và xâu chuỗi một lượng lớn thông tin về lịch sử cận đại châu Âu, lịch sử cận đại châu Mỹ, và cả châu Á, châu Phi. Một thách thức khác là việc hiểu sâu và phân tích các khái niệm học thuật trừu tượng như "tích lũy nguyên thủy tư bản", "phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa" hay bản chất của chủ nghĩa đế quốc. Giáo trình trình bày các vấn đề này một cách hàn lâm, đòi hỏi người đọc phải có nền tảng lý luận vững chắc. Thêm vào đó, việc liên kết các sự kiện tưởng chừng như rời rạc để thấy được bức tranh toàn cảnh về quan hệ quốc tế thời cận đại cũng là một trở ngại. Ví dụ, để hiểu nguyên nhân của Chiến tranh thế giới thứ nhất, sinh viên cần kết nối được các yếu tố từ cuộc cách mạng công nghiệp, quá trình tranh giành thuộc địa, đến sự hình thành các liên minh quân sự ở châu Âu. Nếu không có phương pháp học tập khoa học, người học rất dễ bị "ngợp" trong biển thông tin, dẫn đến việc học vẹt và không đạt kết quả cao trong các kỳ thi.

2.1. Khối lượng kiến thức đồ sộ và các sự kiện phức tạp

Giáo trình lịch sử thế giới cận đại bao quát một giai đoạn kéo dài gần ba thế kỷ với vô số sự kiện diễn ra song song trên khắp các châu lục. Từ cuộc cách mạng tư sản Anh, sự trỗi dậy của các quốc gia như Pháp, Đức, cho đến sự trỗi dậy của Hoa Kỳ, mỗi sự kiện đều có những nguyên nhân, diễn biến và hệ quả riêng. Việc phải ghi nhớ chính xác các mốc thời gian, nhân vật, và diễn biến của cả Chiến tranh thế giới thứ nhất và Chiến tranh thế giới thứ hai (dù phần sau thường thuộc về lịch sử hiện đại nhưng có nguồn gốc từ thời cận đại) đòi hỏi sự kiên trì và một trí nhớ tốt. Đây là rào cản lớn đối với nhiều sinh viên khi chuẩn bị cho các bài kiểm tra và thi cử.

2.2. Khó khăn trong việc liên kết quan hệ quốc tế thời cận đại

Một trong những yêu cầu cao nhất của môn học là khả năng phân tích và liên kết các sự kiện trong một hệ thống quan hệ quốc tế thời cận đại. Sinh viên cần hiểu tại sao cuộc Duy Tân Minh Trị ở Nhật Bản lại có tác động đến cục diện quyền lực ở châu Á, hay tại sao sự phát triển kinh tế của Mỹ sau nội chiến lại ảnh hưởng đến vị thế của các đế quốc châu Âu. Việc chỉ học thuộc lòng từng sự kiện riêng lẻ sẽ không giúp giải quyết được các câu hỏi thi yêu cầu tư duy tổng hợp và phân tích sâu. Đây là kỹ năng cần được rèn luyện thông qua việc lập đề cương lịch sử thế giới cận đại chi tiết và thảo luận nhóm.

III. Phương pháp nắm vững nội dung lịch sử thế giới cận đại cốt lõi

Để chinh phục nội dung lịch sử thế giới cận đại, việc áp dụng một phương pháp học tập chủ động và có hệ thống là cực kỳ quan trọng. Thay vì đọc tuần tự từ đầu đến cuối, sinh viên nên tiếp cận theo từng chủ đề lớn. Phương pháp này giúp xây dựng một khung kiến thức vững chắc, từ đó dễ dàng đi sâu vào chi tiết. Các chủ đề cốt lõi cần ưu tiên bao gồm: 1) Các cuộc cách mạng tư sản và sự xác lập nhà nước tư sản; 2) Cách mạng công nghiệp và những hệ quả kinh tế - xã hội; 3) Sự hình thành chủ nghĩa đế quốc và hệ thống thuộc địa; 4) Các cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc và trào lưu tư tưởng mới; 5) Quan hệ quốc tế thời cận đại dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ nhất. Đối với mỗi chủ đề, cần lập một bảng tóm tắt gồm các mục: bối cảnh, nguyên nhân chính, sự kiện tiêu biểu, kết quả và ý nghĩa lịch sử. Ví dụ, khi nghiên cứu về sự trỗi dậy của Hoa Kỳ, cần phân tích các yếu tố như khai thác lãnh thổ phía Tây, phát triển công nghiệp sau Nội chiến, và chính sách đối ngoại theo "Học thuyết Monroe". Cách học này biến kiến thức trong giáo trình Vũ Dương Ninh từ dạng văn bản tĩnh thành một hệ thống logic, dễ nhớ và dễ vận dụng khi làm bài thi.

3.1. Phân tích sự trỗi dậy của Hoa Kỳ và chủ nghĩa đế quốc

Chủ đề sự trỗi dậy của Hoa Kỳ và chủ nghĩa đế quốc là hai nội dung trọng tâm. Cần tập trung phân tích quá trình bành trướng của Mỹ từ một thuộc địa trở thành một cường quốc công nghiệp. Đồng thời, phải làm rõ đặc điểm của chủ nghĩa đế quốc ở các nước Anh, Pháp, Đức, so sánh sự khác biệt và điểm chung trong chính sách xâm chiếm thuộc địa của họ. Việc này giúp lý giải được nguồn gốc sâu xa của các mâu thuẫn đế quốc, tiền đề của chiến tranh thế giới.

3.2. Hiểu rõ bối cảnh Cách mạng công nghiệp và hệ quả

Nắm vững Cách mạng công nghiệp là chìa khóa để hiểu toàn bộ thời kỳ cận đại. Cần tập trung vào các phát minh kỹ thuật quan trọng, sự thay đổi trong phương thức sản xuất (từ công trường thủ công lên nhà máy), và đặc biệt là các hệ quả xã hội. Các hệ quả này bao gồm sự hình thành hai giai cấp cơ bản là tư sản và vô sản, quá trình đô thị hóa, và những mâu thuẫn xã hội mới. Đây là kiến thức nền tảng để phân tích các phong trào công nhân và sự ra đời của chủ nghĩa xã hội khoa học.

IV. Bí quyết xây dựng đề cương lịch sử thế giới cận đại hiệu quả

Xây dựng một đề cương lịch sử thế giới cận đại hiệu quả là bí quyết để hệ thống hóa kiến thức và ôn thi lịch sử thế giới cận đại thành công. Một đề cương tốt không phải là bản sao chép tóm tắt của giáo trình, mà là một sản phẩm của tư duy logic và tổng hợp. Bước đầu tiên là xác định các chương, các mục lớn trong giáo trình Vũ Dương Ninh và nhóm chúng lại theo các chủ đề hoặc giai đoạn lịch sử chính. Ví dụ, nhóm các bài về cách mạng Anh, Pháp, và chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mỹ vào chủ đề "Các cuộc cách mạng tư sản điển hình". Bước thứ hai, với mỗi chủ đề, hãy gạch đầu dòng các ý chính theo cấu trúc: Bối cảnh -> Nguyên nhân -> Diễn biến chính -> Kết quả -> Ý nghĩa. Sử dụng các từ khóa thay vì viết câu dài. Bước ba, bổ sung các khái niệm quan trọng và các nhân vật lịch sử tiêu biểu liên quan đến từng mục. Cuối cùng, hãy thử trình bày đề cương dưới dạng sơ đồ tư duy (mind map). Phương pháp này giúp trực quan hóa mối liên hệ giữa các sự kiện, làm cho lịch sử thế giới cận đại tóm tắt trở nên sinh động và dễ tiếp thu hơn. Một đề cương được xây dựng công phu sẽ là tài liệu tham khảo môn lịch sử thế giới vô giá trong giai đoạn ôn tập nước rút.

4.1. Cách lập sơ đồ tư duy cho từng chương trong giáo trình

Sơ đồ tư duy là công cụ tuyệt vời để tóm lược nội dung. Với mỗi chương, hãy đặt tên chương ở trung tâm. Từ đó, vẽ các nhánh chính tương ứng với các mục lớn (I, II, III...). Từ mỗi nhánh chính, tiếp tục vẽ các nhánh phụ cho các ý nhỏ hơn (1, 2, 3...). Sử dụng màu sắc và hình ảnh để làm nổi bật các sự kiện hoặc khái niệm quan trọng như Cách mạng công nghiệp hay Chiến tranh thế giới thứ nhất. Cách làm này kích thích cả hai bán cầu não, giúp việc ghi nhớ trở nên hiệu quả và lâu dài hơn so với việc đọc thuần túy.

4.2. Kỹ thuật tóm tắt lịch sử thế giới cận đại theo chủ đề

Thay vì tóm tắt theo trình tự thời gian, việc tóm tắt theo chủ đề giúp nhìn nhận vấn đề một cách sâu sắc hơn. Ví dụ, có thể lập một bảng so sánh về chủ nghĩa đế quốc ở Anh, Pháp, và Đức với các tiêu chí như: thời gian hình thành, đặc điểm kinh tế (đế quốc cho vay lãi, đế quốc thực dân...), chính sách thuộc địa. Kỹ thuật này đặc biệt hữu ích khi trả lời các câu hỏi so sánh, phân tích trong đề thi, giúp bài làm có chiều sâu và được đánh giá cao.

V. Top tài liệu tham khảo Ebook lịch sử thế giới cận đại PDF

Bên cạnh giáo trình chính, việc tìm kiếm các tài liệu tham khảo môn lịch sử thế giới sẽ làm phong phú thêm kiến thức và góc nhìn. Hiện nay, có rất nhiều nguồn tài liệu hữu ích mà sinh viên có thể tiếp cận. Một trong những tài liệu được tìm kiếm nhiều nhất là ebook lịch sử thế giới cận đại PDF. Các phiên bản ebook của giáo trình chính hoặc các sách chuyên khảo khác giúp việc học tập trở nên linh hoạt hơn. Sinh viên có thể dễ dàng tra cứu, ghi chú và mang theo bên mình. Các slide bài giảng lịch sử thế giới cận đại từ giảng viên cũng là một nguồn tài liệu quý giá. Slide thường cô đọng những nội dung quan trọng nhất, trình bày dưới dạng gạch đầu dòng và sơ đồ, giúp sinh viên nắm bắt ý chính một cách nhanh chóng. Ngoài ra, các bài viết trên tạp chí chuyên ngành, các phim tài liệu lịch sử, hoặc các bài phân tích của những học giả uy tín cũng là những kênh thông tin đáng tin cậy. Tuy nhiên, khi sử dụng các nguồn tài liệu ngoài, đặc biệt là từ Internet, cần kiểm tra kỹ lưỡng độ tin cậy và tính xác thực để tránh tiếp thu những thông tin sai lệch, ảnh hưởng đến kết quả học tập và nghiên cứu.

5.1. Tìm kiếm slide bài giảng lịch sử thế giới cận đại chất lượng

Nguồn slide bài giảng lịch sử thế giới cận đại chất lượng nhất thường đến trực tiếp từ giảng viên phụ trách môn học. Ngoài ra, sinh viên có thể tìm kiếm trên các kho tài liệu của thư viện trường đại học hoặc các diễn đàn học thuật dành cho sinh viên. Khi tìm kiếm, nên sử dụng các từ khóa cụ thể như "slide Cách mạng công nghiệp filetype:ppt" hoặc "bài giảng Chiến tranh thế giới thứ nhất pdf". Một slide tốt cần có cấu trúc rõ ràng, thông tin chính xác và nguồn trích dẫn đáng tin cậy.

5.2. Nguồn tài liệu uy tín khác ngoài giáo trình Vũ Dương Ninh

Để mở rộng kiến thức, sinh viên nên tìm đọc các tác phẩm kinh điển về lịch sử văn minh thế giới của các tác giả nước ngoài đã được dịch sang tiếng Việt, ví dụ như các công trình của Will Durant hay Fernand Braudel. Các sách này cung cấp một góc nhìn rộng hơn, không chỉ về chính trị, quân sự mà còn về văn hóa, xã hội và đời sống thường ngày. Thư viện quốc gia và thư viện các trường đại học lớn là nơi lưu trữ những nguồn tài liệu quý giá này, bao gồm cả các công trình nghiên cứu chuyên sâu về lịch sử cận đại châu Âu và châu Mỹ.

VI. Tương lai nghiên cứu lịch sử văn minh thế giới từ thời cận đại

Việc nghiên cứu giáo trình lịch sử thế giới cận đại không chỉ là để hiểu về quá khứ mà còn là nền tảng vững chắc để nhìn nhận thế giới đương đại và dự báo các xu hướng trong tương lai. Giai đoạn cận đại đã đặt nền móng cho hầu hết các thể chế chính trị, cấu trúc kinh tế và các hệ tư tưởng chủ đạo ngày nay. Sự hình thành nhà nước dân tộc, nguyên tắc thị trường tự do, và các cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đều có nguồn gốc từ thời kỳ này. Di sản của chủ nghĩa đế quốc và quá trình phi thực dân hóa vẫn còn ảnh hưởng sâu sắc đến quan hệ quốc tế hiện đại, thể hiện qua các vấn đề bất bình đẳng, xung đột sắc tộc và tranh chấp lãnh thổ. Hiểu về lịch sử cận đại châu Âu và lịch sử cận đại châu Mỹ giúp chúng ta lý giải được vị thế của các cường quốc ngày nay, cũng như nguồn gốc của các giá trị dân chủ, nhân quyền mà thế giới đang theo đuổi. Do đó, những bài học từ lịch sử văn minh thế giới thời cận đại vẫn còn nguyên giá trị, là chìa khóa để phân tích các vấn đề toàn cầu và định hướng cho tương lai. Đây chính là giá trị bền vững và ý nghĩa sâu sắc nhất của việc học tập và nghiên cứu môn học này.

6.1. Giá trị cốt lõi khi nghiên cứu lịch sử cận đại châu Âu

Nghiên cứu lịch sử cận đại châu Âu mang lại những giá trị cốt lõi. Đây là nơi khởi nguồn của các cuộc cách mạng tư sản, phong trào Khai sáng, và Cách mạng công nghiệp. Việc phân tích quá trình này giúp hiểu rõ sự hình thành của nhà nước pháp quyền, tư tưởng tự do, dân chủ, và những mâu thuẫn nội tại của chủ nghĩa tư bản. Đây cũng là khu vực trung tâm của hai cuộc chiến tranh thế giới, cung cấp những bài học đắt giá về hòa bình và hợp tác quốc tế.

6.2. Bài học từ lịch sử cận đại châu Mỹ và thế giới đương đại

Lịch sử cận đại châu Mỹ, đặc biệt là sự trỗi dậy của Hoa Kỳ, cho thấy bài học về sự hình thành một quốc gia từ đa dạng sắc tộc, quá trình công nghiệp hóa thần tốc và vai trò của nó trong việc định hình lại trật tự thế giới. Các vấn đề như chế độ nô lệ, nội chiến, và chủ nghĩa bành trướng của Mỹ trong thời kỳ này vẫn còn là những chủ đề gây tranh luận và có ảnh hưởng đến chính trị Mỹ đương đại. Việc nghiên cứu lịch sử cận đại giúp thế hệ trẻ có cái nhìn sâu sắc hơn về các vấn đề toàn cầu và trách nhiệm của mình trong việc xây dựng một thế giới tốt đẹp hơn.

Nội dung chính

GIÁO TRÌNH LỊCH SỬ THẾ GIỚI CẬN ĐẠI – VŨ DƯƠNG NINH, NGUYỄN VĂN HỒNG (NXB GIÁO DỤC)

---

Tổng quan về giáo trình (250-300 từ)

Giáo trình Lịch sử thế giới cận đại do Giáo sư Vũ Dương Ninh và Phó Giáo sư Nguyễn Văn Hồng đồng biên soạn, Nhà xuất bản Giáo dục ấn hành (tái bản lần thứ 10 vào năm 2006). Tác phẩm được biên dịch, chỉnh lý và sử dụng qua nhiều năm trong chương trình giảng dạy chính quy tại Khoa Lịch sử – Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn – Đại học Quốc gia Hà Nội) cùng nhiều cơ sở giáo dục đại học khác trên phạm vi toàn quốc.

Trong khung chương trình đào tạo Cử nhân Lịch sử và các ngành Khoa học Xã hội, học phần Lịch sử thế giới cận đại giữ vị trí cầu nối bắt buộc giữa Lịch sử thế giới cổ - trung đại và Lịch sử thế giới hiện đại. Mục tiêu học tập cốt lõi của giáo trình là trang bị cho sinh viên hệ thống tri thức khoa học về sự chuyển biến mang tính quy luật từ chế độ phong kiến sang chế độ tư bản chủ nghĩa; quá trình xác lập phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa trên phạm vi toàn cầu; sự hình thành các thể chế chính trị tư sản, trào lưu tư tưởng mới và các phong trào đấu tranh xã hội từ giữa thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX.

Về cấu trúc và cách tiếp cận, giáo trình định hình mốc phân kỳ quy ước bắt đầu từ cuộc Cách mạng tư sản Anh (giữa thế kỉ XVII) và kết thúc ở sự kiện Cách mạng Tháng Mười Nga cùng sự kết thúc của Chiến tranh thế giới thứ nhất (năm 1918). Toàn bộ nội dung được phân chia thành hai khối kiến thức:

• Phần một: Lịch sử thế giới cận đại phương Tây
• Phần hai: Lịch sử thế giới cận đại phương Đông

Điểm đặc thù của giáo trình nằm ở phương pháp tiếp cận duy vật lịch sử, phân tích mối quan hệ biện chứng giữa biến đổi kinh tế - kỹ thuật với cơ cấu giai cấp xã hội, đồng thời bảo đảm tính liên hệ hữu cơ giữa sự bành trướng của phương Tây và quá trình thuộc địa hóa tại phương Đông.

---

Nội dung kiến thức cốt lõi (500-600 từ)

Các chương/chủ đề chính

Căn cứ văn bản giáo trình, nội dung phản ánh tiến trình vận động lịch sử qua các chủ đề và chương mục trọng tâm:

1. Cách mạng tư sản Anh giữa thế kỉ XVII: Phân tích những tiền đề kinh tế (sự phát triển công thương nghiệp, nghề len dạ, ngành khai mỏ than đá tăng 14 lần giai đoạn 1551–1651); quá trình tích lũy nguyên thủy thông qua hiện tượng rào đất ("cừu ăn thịt người" theo mô tả của Thomas More); tiền đề tư tưởng (sự đối kháng giữa Thanh giáo và Anh giáo, phái Trưởng lão và phái Độc lập); cuộc nội chiến (1642–1649) dưới sự chỉ huy của Oliver Cromwell cùng "Đạo quân sườn sắt"; phong trào của phái San bằng (John Lilburne với "Bản thỏa ước nhân dân") và phái Đào đất (Gerrard Winstanley với "Luật tự do"); Chế độ Bảo hộ độc tài và Chính biến 1688 thiết lập nền quân chủ lập hiến thông qua "Đạo luật về quyền hành" (1689).
2. Cách mạng công nghiệp ở Anh thế kỉ XVIII: Quá trình chuyển biến từ sản xuất thủ công sang đại cơ khí bắt đầu từ việc phát minh máy hơi nước; sự hình thành cơ cấu công nghiệp hoàn chỉnh; sự phân hóa xã hội thành hai giai cấp đối kháng: tư sản công thương nghiệp và vô sản công nghiệp; sự vận hành của chế độ chính trị hai đảng (đảng Whig và đảng Tory).
3. Chiến tranh giành độc lập của 13 thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ và sự thành lập Hợp chúng quốc Mĩ: Quá trình thực dân hóa Bắc Mĩ; xung đột kinh tế qua Đạo luật về sắt (1750), Đạo luật thuế tem (1765), Đạo luật thuế chè (1767); sự kiện chè Bôxtơn (1773); Hội nghị lục địa lần thứ I (1774), Hội nghị lục địa lần thứ II (1775); vai trò chỉ huy của George Washington và Tuyên ngôn Độc lập (1776) do Thomas Jefferson soạn thảo dựa trên tư tưởng của John Locke.
4. Các cuộc cách mạng tư sản tại lục địa châu Âu: Các biến động chính trị - xã hội tại Pháp, Đức, Ý; quá trình xác lập trật tự tư bản chủ nghĩa và sự lan tỏa của Triết học Ánh sáng.
5. Phong trào công nhân quốc tế và sự ra đời của Chủ nghĩa xã hội khoa học: Tiến trình từ tư tưởng xã hội chủ nghĩa không tưởng (Saint-Simon, Charles Fourier, Robert Owen) đến học thuyết Mác - Ăngghen; hoạt động của Quốc tế I, Quốc tế II, sự kiện Công xã Pari (1871).
6. Lịch sử phương Đông cận đại và quá trình thuộc địa hóa: Sự xâm nhập của chủ nghĩa thực dân phương Tây tại châu Á, châu Phi; cuộc Duy tân Minh Trị (1868) tại Nhật Bản; cuộc vận động Mậu Tuất (1898) và Cách mạng Tân Hợi (1911) với học thuyết Tam Dân của Tôn Trung Sơn tại Trung Quốc.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

• Học thuyết hình thái kinh tế - xã hội: Lý giải quy luật chuyển biến từ phương thức sản xuất phong kiến sang phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, quá trình tích lũy tư bản nguyên thủy và bước chuyển "từ làn sóng văn minh nông nghiệp sang làn sóng văn minh công nghiệp" (theo đánh giá của C. Mác và Alvin Toffler).
• Lý thuyết về thể chế nhà nước: Cung cấp cơ sở khoa học về sự hình thành và vận hành của các mô hình: quân chủ chuyên chế phong kiến, quân chủ lập hiến nghị viện, cộng hòa tư sản, chế độ đồn điền bóc lột nô lệ.
• Hệ thống phân tầng xã hội cận đại: Định nghĩa và làm rõ vai trò của các tầng lớp: nông dân tự do (freeholder), nông dân tá điền (copyholder), bần cố nông (cotter), quý tộc mới, chủ trang trại (farmer), người chiếm đất hoang (squatter), giai cấp tư sản và giai cấp vô sản.

Kỹ năng phát triển

• Phân tích văn kiện lịch sử: Đọc hiểu và trích xuất nội dung từ các văn kiện pháp lý - chính trị gốc như: "Đại kháng nghị" (1641), "Bản thỏa ước nhân dân" (1647), "Đạo luật về quyền hành" (1689), "Tuyên ngôn Độc lập Mĩ" (1776).
• So sánh và phân loại lịch sử: Đánh giá sự khác biệt về tính chất, động lực, giai cấp lãnh đạo giữa các mô hình cách mạng (cách mạng tư sản bảo thủ thỏa hiệp tại Anh, chiến tranh giải phóng dân tộc tại Bắc Mĩ, cách mạng tư sản dân chủ tại Pháp).
• Tư duy phê phán sử học: Nhận diện bản chất giai cấp đằng sau các hình thức biểu hiện tôn giáo (Thanh giáo, Canvanh) hoặc các biến cố chính trị thỏa hiệp (Chính biến 1688).

---

Phương pháp giảng dạy và học tập (300-350 từ)

Giáo trình được thiết kế nhằm phục vụ phương pháp giảng dạy tích hợp giữa thuyết giảng lịch sử và thảo luận chuyên đề. Cấu trúc bài học định hướng giảng viên kết hợp việc trình bày diễn tiến sự kiện với việc phân tích bản chất kinh tế - xã hội của từng giai đoạn.

Phân tích tình huống và sự kiện (Case studies)

Giáo trình cung cấp các sự kiện mang tính điển hình phục vụ thảo luận chuyên sâu:

• Hiện tượng "cừu ăn thịt người" và quá trình tước đoạt tư liệu sản xuất của nông dân Anh.
• Sự đối lập giữa cương lĩnh chính trị của phái San bằng (đòi quyền phổ thông đầu phiếu) và phái Đào đất (đòi công hữu tư liệu sản xuất) trong nội chiến Anh.
• Mối quan hệ giữa chế độ nô lệ đồn điền miền Nam Bắc Mĩ với sự tích lũy của tư bản công nghiệp.

Bài tập và phương pháp đánh giá

• Xử lý dữ liệu định lượng: Yêu cầu người học phân tích các bảng biểu, số liệu thống kê được nêu trong sách (sản lượng than, sắt, tỷ trọng len dạ xuất khẩu, số lượng nô lệ 462.000 người tại 13 bang thuộc địa năm 1770) để rút ra kết luận về quy mô kinh tế.
• Phân tích văn bản đối chiếu: So sánh các luận điểm về quyền tự nhiên trong "Tiểu luận về chính quyền dân sự" của John Locke với nội dung Tuyên ngôn Độc lập năm 1776.
• Hình thức đánh giá: Kiểm tra tự luận định kỳ, viết bài tập nghiên cứu (tiểu luận) phân tích nguyên nhân sâu xa và hệ quả của các cuộc cách mạng tư sản, đánh giá mức độ tiếp thu các quy luật lịch sử.

Chỉ dẫn tự học

Sinh viên cần lập bảng niên biểu biến cố, xây dựng sơ đồ phân hóa giai cấp, đồng thời đọc đối chiếu giáo trình với các văn kiện, tác phẩm kinh điển được trích dẫn (như Tư bản tập I, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản của C. Mác và Ph. Ăngghen).

---

Điểm nổi bật và cập nhật (250-300 từ)

Qua 10 lần tái bản, Giáo trình Lịch sử thế giới cận đại được chỉnh lý dựa trên ý kiến đóng góp học thuật của các nhà nghiên cứu lịch sử tại Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn cùng các trường đại học sư phạm.

Dữ liệu thực chứng và tính chính xác học thuật

Giáo trình loại bỏ các nhận định chủ quan, thay thế bằng dữ liệu lịch sử xác thực:

• Trích dẫn cụ thể các sắc luật, mốc thời gian: Sắc lệnh cấm xuất cảng len nguyên sơ năm 1614; Đạo luật về sắt năm 1750; Sắc lệnh cấm khẩn thực phía tây dãy Alêgơnít năm 1763; Sắc lệnh bắt giữ 5 nghị viên của Sáclơ I ngày 3-1-1642.
• Nêu rõ tên tuổi, năm sinh - năm mất của các nhân vật lịch sử: Oliver Cromwell (1599–1658), John Lilburne (1616–1657), Gerrard Winstanley (1609–1657), Thomas Jefferson (1743–1826), George Washington (1732–1799), William of Orange (1650–1702).

Góc nhìn học thuật đa chiều

Nội dung giáo trình kết hợp kiến thức từ các phân ngành nhân chủng học, khảo cổ học (nghiên cứu nguồn gốc người da đỏ bản địa Bắc Mĩ qua công trình của Morgan) và kinh tế học (phân tích chế độ thị trường dân tộc, sở giao dịch Luân Đôn năm 1568, hoạt động của các công ty độc quyền như Công ty Đông Ấn Anh năm 1600).

---

Đối tượng sử dụng giáo trình (200-250 từ)

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục đại học:

• Sinh viên bậc đại học: Sinh viên từ năm thứ hai thuộc các ngành: Lịch sử học, Sư phạm Lịch sử, Khoa học Chính trị, Quốc tế học, Đông phương học, Triết học và Xã hội học.
• Học viên sau đại học: Học viên cao học, nghiên cứu sinh chuyên ngành Lịch sử thế giới sử dụng làm tài liệu hệ thống hóa khung lý thuyết và sự kiện cận đại.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu: Dùng làm tài liệu chuẩn mực để xây dựng đề cương chi tiết môn học, biên soạn giáo án bài giảng và xây dựng ngân hàng câu hỏi đánh giá.
• Yêu cầu kiến thức tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành khối kiến thức Lịch sử thế giới cổ - trung đại, nắm vững các khái niệm cơ bản về phương thức sản xuất phong kiến, lịch sử địa lý thế giới và phương pháp luận duy vật biện chứng.

---

Câu hỏi thường gặp (250-300 từ)

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu phục vụ trực tiếp cho sinh viên, giảng viên chuyên ngành Lịch sử và các ngành Khoa học Xã hội - Nhân văn tại các trường đại học, cao đẳng sư phạm.

2. Cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi học?

Người học cần nắm vững tiến trình suy tàn của chế độ phong kiến Tây Âu thời kỳ trung đại, các cuộc phát kiến địa lý thế kỉ XV–XVI và nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa duy vật lịch sử về cơ sở hạ tầng - kiến trúc thượng tầng.

3. Điểm khác biệt của giáo trình so với các tài liệu lịch sử đại cương?

Giáo trình phân tích sâu cơ cấu kinh tế nội tại (sản lượng than, sắt, ruộng đất, cơ chế thuế), làm rõ nguồn gốc giai cấp đằng sau các biến cố chính trị và trào lưu tôn giáo, đồng thời duy trì cấu trúc cân bằng giữa phương Tây và phương Đông.

4. Làm thế nào để tự học giáo trình này đạt hiệu quả?

Người học nên đọc theo trình tự logic chương mục, lập ma trận so sánh các cuộc cách mạng tư sản (tiền đề, động lực, kết quả), và tự trả lời các vấn đề thảo luận về bản chất thể chế chính trị.

5. Giáo trình có các tài liệu bổ trợ nào đi kèm?

Sách đi kèm hệ thống trích dẫn các tác phẩm kinh điển của C. Mác, Ph. Ăngghen, Thomas More, John Locke và các văn bản luật, tuyên ngôn lịch sử nguyên bản được dẫn trực tiếp trong các chương.

---

Kết luận (150 từ)

Giáo trình Lịch sử thế giới cận đại của tác giả Vũ Dương Ninh và Nguyễn Văn Hồng là công trình học thuật xác lập hệ thống tri thức lịch sử từ giữa thế kỉ XVII đến đầu thế kỉ XX. Giáo trình phản ánh quy luật vận động của phương thức sản xuất tư bản chủ nghĩa, sự thiết lập các thể chế chính trị tư sản và mối liên hệ giữa các quốc gia phương Tây với phương Đông.

Lộ trình học tập đề xuất:

1. Tiếp cận tiền đề kinh tế - xã hội và diễn biến các cuộc cách mạng tư sản thời kỳ đầu (Anh, Bắc Mĩ).
2. Nghiên cứu tác động kinh tế - xã hội của Cách mạng công nghiệp và sự xuất hiện của giai cấp vô sản.
3. Phân tích phong trào công nhân quốc tế, các cuộc cách mạng tư sản giai đoạn sau và tiến trình thuộc địa hóa tại phương Đông.

Tài liệu tham khảo mở rộng: Các tác phẩm kinh điển (Tư bản, Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản), các tập văn kiện lịch sử thế giới cận đại và các chuyên khảo về lịch sử kinh tế phương Tây.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu uù kết thúc của thời kì lịch sử thế giới cận dại. Thục ra, lịch sử phát 4 ye a" nc) triển liên tục mà sự phân kì chỉ có tính chốt quy ưóc, mỗi người theo một quan diểm khúc nhau trong uiệc chọn lựa. Hơn thế nữa, sụ van dộng lịch sử không diễn ra dồng dều trên tất cd cde nước va các khu uực, mốc thời gian phù hợp vdi noi nay lại không thích ứng UớiL nơi khác. Tuy 0uộy, trong khuôn khổ gióo trình dại học, uiệc dịnh mốc phân ki - di chi coi như quy ước - uỗn là diều cồn thiết.

Nồm trong toàn b6 qué trinh lich sit tit c6 dén kim, thoi ki can dai xen uờo giữa nên phdi nhét quan vdi phần giáo trình truóc nó lò lịch sử cổ trung dại Uuòờ sau nó là lịch sử hiện dại. Do uộậy, trong gióo trình này, lịch sử thế giói cận dợi dược bốt đầu từ cuộc cách mọạng từ sản Anh giita thé ki XVII, kết thúc bởi cuộc cách mạng XHCN thóng Mười Nga uờ Chiến tranh thế giói lần thứ nhất dầu thế kỉ XX. Ngay trong thời hì cận đại cũng khó có dược một sự phân dịnh rõ rệt thống nhất chung cho cd phương Ty uà phương Đông. Cho nên, để tiện cho uiệc học tộp của anh chị em sinh uiên, chúng tôi chia giúo trình này thành 2 phần : Phần một : Lịch sử thế giói cện dại phương TWy.

Phần hai : Lịch sử thế giói cận dai phuong Dong. Lich su thế giỏi diễn biến theo một thể thống nhốt, có mốt liên hệ khðng khít giữa các quốc gio, cóc khu vuc va cdc chéu luc. Céc bài giảng nên gợi mỏ cho sinh uiên suy nghỉ trên bình diện tổng quát uờ phôn tích tác dộng qua lại giữa cóc sự kiện nhằm khóc phục những hạn chế của sự phân chỉa tách bạch tạo nên. * * * Giáo trình lịch sử thế giới can dai dé duoc sit dung trong nhiéu nam dé giảng dạy ỏ Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (nay là trường Dai học Khoa học xõ hội uàờ nhân uần — Đại học Quốc gia Hà Nội uờ một số trường dại học khóc.

Ý kiến của cóc gióo sư, cóc bạn đồng nghiệp cũng như nhiều câu hỏi của sinh uiên đã gợi mở cho chúng tôi những diều cồn bổ sung, sửa chữa cho mỗi lồn xuốt bản. Chúng tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến tất cả cóc bạn dọc đã sử dung va góp ý cho cuốn sóch này. Chúng tôi luôn chờ mong va dén nhộn cóc ý biến dóng góp cho cuốn sóch ngày một hoàn chỉnh. CAC TAC GIA PHAN MOT LICH SU THE GIGI CAN DAI PHUONG TAY tớ, ® Pre Chương Ï CÁCH MẠNG TƯ SẢN ANH GIÚA THẾ KỈ XVII Cuộc cách mạng tư sản Anh giữa thế kỉ XVII là một trận tấn công vào thành trì của chế độ cũ để xây dựng chế độ xã hội mới, lật đổ quan hệ sản xuất phong kiến lạc hậu, mở đường cho sức sản xuất tư bản chủ nghĩa phát triển.

Cách mạng Anh là cuộc cách mạng tư sản thứ hai trên thế giới sau cách mạng Hà Lan thế kỉ XVI, nhưng lại là cuộc cách mạng đầu tiên có ý nghĩa lớn đối với quá trình hình thành CNTP trên phạm vi toàn châu Âu và thế giới. I- NƯỚC ANH ĐÊM TRƯỚC CỦA CUỘC CÁCH MẠNG 1. Những tiền đề kinh tế của cuộc cách mạng Sư phát triển công thương nghiệp tư bản chủ nghĩa Từ thế kỉ XVI, các ngành công nghiệp ở Anh phát triển mạnh. Những phát minh mới về kỉ thuật, nhất là những hình thức tổ chức mới trong lao động đã làm cho năng suất lao động ngày càng tăng.