Luận án: Chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama (2009-2017)

Phân tích chi tiết chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama (2009-2017). Đánh giá các chiến lược và tác động.

• Tác giả: Nguyễn Đăng Khoa
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Ngọc Dung
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Lịch sử thế giới
• Đề tài: Chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama (2009-2017)
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG VÀ BIỂU ĐỒ
• Lý do chọn đề tài
• Mục đích - mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• Đóng góp của luận án
• Bố cục của luận án
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
• 1.1.1. Tình hình nghiên cứu tại Mỹ và nước ngoài
• 1.1.2. Tình hình nghiên cứu tại Việt Nam
• 1.2. Một số nhận xét về tình hình nghiên cứu đề tài
• 1.2.1. Những thành công của các tác giả đi trước
• 1.2.2. Những vấn đề tiếp tục đặt ra cho nghiên cứu của luận án
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ HÌNH THÀNH CHÍNH SÁCH CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG CỦA MỸ DƯỚI NHIỆM KỲ TỔNG THỐNG BARACK OBAMA
• 2.1. Bối cảnh quốc tế và khu vực châu Á - Thái Bình Dương trước nhiệm kỳ Tổng thống Barack Obama
• 2.1.1. Bối cảnh thế giới đầu thế kỷ XXI
• 2.1.2. Vai trò địa chính trị của Châu Á - Thái Bình Dương đầu thế kỷ XXI
• 2.1.3. Sự trỗi dậy của Trung Quốc
• 2.2. Tình hình nước Mỹ trước nhiệm kỳ Tổng thống Barack Obama
• 2.2.1. Tình hình kinh tế Mỹ và cuộc đại khủng hoảng 2008
• 2.2.2. Chính trị nước Mỹ và cuộc bầu cử năm 2008
• 2.2.3. Vị thế của Mỹ trên thế giới
• 2.3. Khái quát chính sách châu Á - Thái Bình Dương dưới nhiệm kỳ của Tổng thống Bill Clinton và Tổng thống George W. Bush
• 2.3.1. Dưới nhiệm kỳ của Tổng thống Bill Clinton (1993 - 2000)
• 2.3.2. Dưới nhiệm kỳ của Tổng thống George W. Bush
• 2.4. Nhân tố Barack Obama và nội các trong việc hình thành chính sách châu Á - Thái Bình Dương mới
• 2.4.1. Sơ lược về tiểu sử và tính cách cá nhân của Tổng thống Barack Obama
• 2.4.2. Quan điểm đối ngoại của Đảng Dân chủ và Barack Obama
• 2.4.3. Vai trò của nội các trong việc hình thành chính sách đối ngoại Mỹ dưới nhiệm kỳ Obama
• 2.4.4. Đường lối chính sách của Tổng thống Barack Obama
• 2.5. Sơ lược quá trình hoạch định và điều chỉnh chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ qua hai nhiệm kỳ của Tổng thống Obama
• 2.5.1. Nhiệm kỳ đầu tiên (2009 - 2013)
• 2.5.2. Nhiệm kỳ thứ hai (2013 - 2017)
• 3. CHƯƠNG 3: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ THỰC TIỄN TRIỂN KHAI CHÍNH SÁCH CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG CỦA MỸ DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG BARACK OBAMA
• 3.1. Mục tiêu và nội dung của chính sách
• 3.1.1. Mục tiêu của chính sách
• 3.1.2. Nội dung của chính sách
• 3.2. Sự triển khai chính sách trong lĩnh vực chính trị - ngoại giao
• 3.2.1. Tăng cường quan hệ song phương với đồng minh
• 3.2.2. Thiết lập quan hệ song phương với các đối tác chủ chốt
• 3.2.3. Củng cố và can dự vào thể chế đa phương khu vực
• 3.2.4. Thiết lập mối quan hệ "đặc biệt" với Trung Quốc
• 3.3. Sự triển khai chính sách trong lĩnh vực kinh tế
• 3.3.1. Chính sách kinh tế song phương với các nước trong khu vực
• 3.3.2. Hợp tác kinh tế với ASEAN
• 3.3.3. Hợp tác kinh tế với APEC
• 3.3.4. Đàm phán Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP)
• 3.4. Sự triển khai chính sách trong lĩnh vực an ninh - quân sự
• 3.4.1. Tái bố trí - duy trì và mở rộng các căn cứ quân sự
• 3.4.2. Hợp tác quân sự song phương
• 3.4.3. Tham gia vào việc giải quyết các vấn đề an ninh khu vực
• 3.5. Sự triển khai chính sách trong lĩnh vực dân chủ - nhân quyền, các vấn đề toàn cầu và ngoại giao công chúng
• 3.5.1. Phổ biến vấn đề dân chủ - nhân quyền
• 3.5.2. Kêu gọi giải quyết các vấn đề toàn cầu
• 3.5.3. Tăng cường các hoạt động ngoại giao công chúng
• 4. CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ CHÍNH SÁCH CHÂU Á - THÁI BÌNH DƯƠNG CỦA MỸ DƯỚI THỜI TỔNG THỐNG BARACK OBAMA VÀ NHỮNG TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI KHU VỰC
• 4.1. Đánh giá chính sách châu Á - Thái Bình Dương dưới nhiệm kỳ Tổng thống Barack Obama
• 4.1.1. Những kết quả đạt được
• 4.1.2. Những mặt hạn chế
• 4.2. Phản ứng của các quốc gia đối với chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ
• 4.2.1. Phản ứng của các đồng minh và đối tác chủ yếu
• 4.2.2. Phản ứng của Trung Quốc
• 4.3. Tác động của chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Tổng thống Barack Obama đối với khu vực
• 4.3.1. Tác động tích cực
• 4.3.2. Tác động tiêu cực
• 4.4. Những trở ngại còn tồn tại đối với chính sách Châu Á - Thái Bình Dương sau nhiệm kỳ của Tổng thống Barack Obama
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan Chính sách châu Á Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama có gì đặc biệt

Chính quyền Tổng thống Barack Obama (2009-2017) đã thực hiện một sự chuyển dịch chiến lược quan trọng, được biết đến rộng rãi với tên gọi “Chính sách xoay trục” hay “Tái cân bằng sang châu Á - Thái Bình Dương”. Đây không chỉ là một sự điều chỉnh về địa lý mà còn là một sự tái định hình toàn diện trong ưu tiên đối ngoại của Mỹ, nhằm ứng phó với bối cảnh địa chính trị thay đổi nhanh chóng của thế kỷ XXI. Sự chuyển hướng này phản ánh nhận thức sâu sắc về vai trò ngày càng tăng của khu vực châu Á - Thái Bình Dương – một trung tâm kinh tế năng động và điểm nóng chiến lược quan trọng trên bản đồ thế giới.

Mục tiêu cốt lõi của chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama là tăng cường sự hiện diện và ảnh hưởng của Washington tại khu vực, duy trì trật tự dựa trên luật lệ, đồng thời đối phó với sự trỗi dậy của các cường quốc mới, đặc biệt là Trung Quốc. Chính sách này được triển khai trên nhiều trụ cột khác nhau, bao gồm hợp tác kinh tế, củng cố liên minh an ninh, thúc đẩy ngoại giao đa phương và ủng hộ các giá trị dân chủ. Nó đánh dấu một nỗ lực của Mỹ nhằm đảm bảo lợi ích chiến lược dài hạn và duy trì vị thế dẫn đầu trong một khu vực ngày càng phức tạp. Các nhà nghiên cứu như Nguyễn Đăng Khoa trong Luận án Tiến sĩ của mình đã phân tích chi tiết các khía cạnh và động lực đằng sau quyết định chiến lược này, chỉ ra rằng đây là kết quả của sự tổng hòa giữa các yếu tố nội bộ nước Mỹ và những biến động bên ngoài. Việc hiểu rõ chiến lược tái cân bằng này là chìa khóa để đánh giá di sản ngoại giao của Obama và những tác động lâu dài của nó đến cục diện khu vực. Chính sách này không chỉ định hình quan hệ Mỹ-Trung mà còn tác động sâu sắc đến các quốc gia đồng minh và đối tác của Mỹ trong khu vực, từ Nhật Bản, Hàn Quốc đến các nước Đông Nam Á, và Việt Nam. Nó mở ra một kỷ nguyên mới của sự tương tác phức tạp và cạnh tranh chiến lược, nơi Mỹ tìm cách vừa hợp tác vừa kiềm chế các cường quốc khu vực để bảo vệ lợi ích quốc gia và toàn cầu.

1.1. Bối cảnh Quốc tế và khu vực trước Chính sách Xoay trục là gì

Trước khi chính sách xoay trục châu Á được khởi xướng, thế giới và khu vực châu Á - Thái Bình Dương chứng kiến nhiều chuyển biến sâu rộng. Đầu thế kỷ XXI, Mỹ phải đối mặt với các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu và hai cuộc chiến tranh kéo dài ở Trung Đông, làm suy yếu nguồn lực và sự tập trung của Washington. Trong khi đó, khu vực châu Á nổi lên như một động lực tăng trưởng kinh tế toàn cầu, với sự gia tăng nhanh chóng về sức mạnh kinh tế và quân sự của Trung Quốc. Sự trỗi dậy này đặt ra thách thức đối với vị thế siêu cường của Mỹ và trật tự an ninh hiện có trong khu vực. Tình hình Biển Đông trở nên phức tạp hơn với các yêu sách chủ quyền chồng lấn và các hoạt động gây căng thẳng, đòi hỏi một vai trò chủ động hơn từ các cường quốc. Những yếu tố này đã tạo nên một bối cảnh đầy thách thức, thúc đẩy chính quyền Obama phải xem xét lại chiến lược đối ngoại của mình và tìm cách tái khẳng định vai trò của Mỹ.

1.2. Mục tiêu Chính yếu của Chính sách châu Á Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama là gì

Mục tiêu chính của chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama là duy trì vị thế lãnh đạo của Mỹ trong một khu vực trọng yếu, đảm bảo sự ổn định và thịnh vượng. Cụ thể, Washington muốn tăng cường an ninh khu vực thông qua việc củng cố các liên minh truyền thống với Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Philippines và Thái Lan, đồng thời mở rộng hợp tác với các đối tác mới như Việt Nam. Về kinh tế, Mỹ đặt mục tiêu thúc đẩy thương mại và đầu tư, đặc biệt thông qua Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP), nhằm thiết lập các tiêu chuẩn cao và tạo sân chơi bình đẳng. Mục tiêu thứ ba là thúc đẩy dân chủ và nhân quyền, coi đây là yếu tố nền tảng cho sự phát triển bền vững và ổn định. Cuối cùng, chính sách này nhằm đối phó một cách hiệu quả với sự trỗi dậy của Trung Quốc, vừa tìm cách hợp tác trong các vấn đề toàn cầu, vừa kiềm chế những hành vi được coi là thách thức đối với lợi ích của Mỹ và đồng minh.

II. Động lực chính Tại sao Mỹ cần tái cân bằng Chiến lược sang châu Á

Quyết định tái cân bằng sang châu Á - Thái Bình Dương của chính quyền Obama không phải là ngẫu nhiên, mà là kết quả của sự phân tích kỹ lưỡng về những thay đổi sâu sắc trong cục diện địa chính trị toàn cầu. Các nhà hoạch định chính sách Mỹ nhận thấy rằng trọng tâm kinh tế và chiến lược của thế giới đang dịch chuyển mạnh mẽ về phía Đông, biến châu Á thành khu vực không thể bỏ qua. Nếu Mỹ không chủ động tham gia và định hình các xu hướng tại đây, Washington có nguy cơ bị gạt ra lề, đánh mất ảnh hưởng và lợi ích chiến lược lâu dài. Nguồn lực hạn chế và sự mệt mỏi từ các cuộc xung đột kéo dài ở Trung Đông cũng là một yếu tố thúc đẩy Mỹ tìm kiếm một hướng đi mới, hiệu quả hơn để sử dụng sức mạnh của mình.

Sự tăng trưởng mạnh mẽ của Trung Quốc, cả về kinh tế lẫn quân sự, là một động lực không thể phủ nhận. Trung Quốc không chỉ trở thành công xưởng của thế giới mà còn mở rộng ảnh hưởng chính trị và quân sự của mình ra ngoài biên giới. Điều này đặt ra câu hỏi về việc ai sẽ là người thiết lập các quy tắc và chuẩn mực trong khu vực. Chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama được thiết kế để đảm bảo rằng Mỹ vẫn là một cường quốc chủ chốt, có khả năng định hình trật tự khu vực, không chỉ qua sức mạnh cứng mà còn qua các mối quan hệ đối tác và khuôn khổ thể chế. Nghiên cứu của Nguyễn Đăng Khoa đã nhấn mạnh rằng các động lực này không chỉ mang tính chiến lược mà còn mang tính kinh tế, với tầm nhìn về việc nắm bắt các cơ hội tăng trưởng tại một khu vực năng động nhất thế giới. Việc Mỹ tái định vị chiến lược là một bước đi tất yếu để bảo vệ và thúc đẩy các lợi ích quốc gia trong một thế giới đa cực hơn.

2.1. Thách thức từ sự trỗi dậy của Trung Quốc và các cường quốc mới

Sự trỗi dậy của Trung Quốc là thách thức trung tâm, định hình đáng kể chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama. Trung Quốc không chỉ vươn lên thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới mà còn hiện đại hóa quân đội nhanh chóng, khẳng định các yêu sách lãnh thổ trên Biển Đông và biển Hoa Đông. Điều này tạo ra một sự bất an trong khu vực và đặt ra câu hỏi về cam kết an ninh của Mỹ. Các nhà phân tích đã chỉ ra rằng Washington cần phải tìm cách vừa hợp tác với Bắc Kinh trong các vấn đề toàn cầu như biến đổi khí hậu, vừa phải đối phó với những hành động gây hấn hoặc thách thức lợi ích Mỹ và đồng minh. Sự cân bằng mong manh này đòi hỏi một chiến lược tái cân bằng tinh tế, kết hợp sức mạnh cứng và mềm để duy trì sự ổn định và ngăn chặn các xung đột tiềm tàng. Bên cạnh Trung Quốc, các cường quốc khu vực khác như Ấn Độ, Hàn Quốc, Nhật Bản cũng có vai trò ngày càng tăng, đòi hỏi Mỹ phải có cách tiếp cận linh hoạt và đa dạng trong quan hệ đối ngoại.

2.2. Vai trò kinh tế và an ninh chiến lược của châu Á Thái Bình Dương

Khu vực châu Á - Thái Bình Dương không chỉ là trung tâm của tăng trưởng kinh tế toàn cầu mà còn giữ vị trí chiến lược quan trọng đối với an ninh quốc tế. Với các tuyến đường hàng hải huyết mạch, nguồn tài nguyên phong phú và dân số đông đảo, khu vực này là nơi giao thoa của nhiều lợi ích và cạnh tranh địa chính trị. Mỹ nhận thức rõ rằng sự ổn định và thịnh vượng của chính Washington gắn liền với châu Á. Bất kỳ sự gián đoạn nào về kinh tế hay an ninh tại đây đều có thể có tác động dây chuyền đến toàn cầu. Do đó, chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama không chỉ tập trung vào việc bảo vệ các tuyến đường thương mại, mà còn nhằm duy trì một môi trường an ninh có thể dự đoán được, khuyến khích đầu tư và phát triển. Việc Mỹ hiện diện mạnh mẽ tại đây là cần thiết để bảo vệ các lợi ích thương mại, đầu tư, và đảm bảo an toàn cho công dân Mỹ trong khu vực.

III. Phương pháp Các trụ cột chính trong Chiến lược Tái cân bằng của Obama tại châu Á là gì

Chính sách tái cân bằng của Tổng thống Obama tại châu Á - Thái Bình Dương được xây dựng trên một nền tảng đa diện, bao gồm ba trụ cột chính: an ninh, kinh tế và ngoại giao. Mỗi trụ cột được thiết kế để củng cố sự hiện diện và ảnh hưởng của Mỹ trong khu vực một cách toàn diện. Về mặt an ninh, Mỹ không chỉ củng cố các liên minh truyền thống mà còn tìm cách mở rộng mạng lưới đối tác an ninh, tăng cường huấn luyện chung và hiện đại hóa lực lượng quân sự. Mục tiêu là tạo ra một cấu trúc an ninh linh hoạt, có khả năng ứng phó với nhiều mối đe dọa khác nhau, từ xung đột thông thường đến các thách thức phi truyền thống như khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia.

Về kinh tế, trọng tâm là Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP). Đây không chỉ là một thỏa thuận thương mại mà còn là một công cụ địa chính trị, nhằm thiết lập các tiêu chuẩn cao về lao động, môi trường và sở hữu trí tuệ, tạo ra một khu vực thương mại tự do rộng lớn không có Trung Quốc. TPP được kỳ vọng sẽ tăng cường sự gắn kết kinh tế của Mỹ với các nước châu Á - Thái Bình Dương, giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc và thúc đẩy tăng trưởng cho các doanh nghiệp Mỹ. Về ngoại giao, chính quyền Obama đã tăng cường các hoạt động tham vấn, đối thoại đa phương và tăng cường hiện diện cấp cao tại các diễn đàn khu vực như Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF). Những nỗ lực này thể hiện cam kết của Mỹ đối với việc xây dựng một khu vực hòa bình và thịnh vượng dựa trên hợp tác và luật pháp quốc tế. Luận án của Nguyễn Đăng Khoa cũng đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách các trụ cột này được triển khai trong thực tế, phản ánh sự phức tạp và đa chiều của chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama.

3.1. Củng cố và Mở rộng Các Liên minh An ninh truyền thống

Một khía cạnh then chốt của chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama là việc củng cố các liên minh an ninh hiện có với Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Philippines và Thái Lan. Washington đã tăng cường các cuộc tập trận chung, nâng cấp trang thiết bị quân sự và chia sẻ thông tin tình báo với các đồng minh. Ví dụ, Mỹ đã bố trí luân phiên lính thủy đánh bộ tại Úc và triển khai các tàu chiến hiện đại tới Singapore. Những động thái này nhằm mục đích tái khẳng định cam kết của Mỹ đối với an ninh của các đồng minh và duy trì khả năng răn đe trong khu vực. Bên cạnh đó, Mỹ cũng tìm cách mở rộng mạng lưới đối tác an ninh với các quốc gia khác như Việt Nam và Ấn Độ, nhằm tạo ra một mạng lưới an ninh linh hoạt và đa dạng hơn, có khả năng ứng phó với các thách thức an ninh chung, đặc biệt là trong bối cảnh tranh chấp Biển Đông ngày càng phức tạp.

3.2. Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương TPP Trụ cột kinh tế chiến lược

Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) được xem là xương sống kinh tế của chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama. Với 12 quốc gia thành viên ban đầu, TPP không chỉ đặt mục tiêu loại bỏ hàng rào thuế quan mà còn thiết lập các tiêu chuẩn cao về lao động, môi trường, sở hữu trí tuệ và minh bạch quản lý. Mục đích sâu xa của TPP là củng cố vai trò lãnh đạo của Mỹ trong việc định hình các quy tắc thương mại toàn cầu và tạo ra một khu vực kinh tế rộng lớn, liên kết các nền kinh tế lớn của khu vực với Mỹ, qua đó giảm sự phụ thuộc vào thị trường Trung Quốc. TPP được kỳ vọng sẽ mang lại lợi ích kinh tế đáng kể cho các nước thành viên, đồng thời phục vụ như một công cụ địa chính trị để cân bằng ảnh hưởng của Bắc Kinh, khuyến khích các quốc gia tuân thủ các chuẩn mực quốc tế.

3.3. Thúc đẩy Ngoại giao Đa phương và Giá trị Dân chủ

Ngoài các trụ cột an ninh và kinh tế, chính quyền Obama còn tăng cường nỗ lực thúc đẩy ngoại giao đa phương và các giá trị dân chủ trong khu vực châu Á - Thái Bình Dương. Mỹ đã tích cực tham gia và nâng cao vai trò tại các diễn đàn khu vực như Hội nghị Cấp cao Đông Á (EAS), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và Diễn đàn Hợp tác Kinh tế châu Á - Thái Bình Dương (APEC). Sự hiện diện cấp cao của các quan chức Mỹ tại các diễn đàn này thể hiện cam kết của Washington đối với chủ nghĩa đa phương và việc giải quyết các vấn đề khu vực thông qua đối thoại và hợp tác. Đồng thời, Mỹ cũng thúc đẩy các giá trị như quản trị tốt, nhân quyền và pháp quyền, coi đây là yếu tố cần thiết cho sự ổn định và phát triển bền vững. Thông qua các chương trình hỗ trợ và đối thoại, Mỹ tìm cách củng cố các thể chế dân chủ và khuyến khích sự phát triển của xã hội dân sự trong khu vực, góp phần xây dựng một cộng đồng châu Á - Thái Bình Dương cởi mở và dựa trên luật lệ.

IV. Đánh giá Tác động và Kết quả thực tiễn của Chính sách Tái cân bằng Châu Á

Chính sách tái cân bằng sang châu Á - Thái Bình Dương của chính quyền Obama đã tạo ra những tác động sâu rộng và đạt được một số kết quả đáng kể, dù không phải không có những hạn chế và chỉ trích. Một trong những thành tựu nổi bật là việc tăng cường đáng kể sự hiện diện ngoại giao và quân sự của Mỹ tại khu vực, làm sâu sắc thêm các mối quan hệ với đồng minh và đối tác. Điều này giúp củng cố niềm tin vào cam kết của Mỹ đối với an ninh khu vực và khả năng răn đe trước các thách thức. Các cuộc tập trận chung được tăng cường, các thỏa thuận hợp tác quốc phòng mới được ký kết, và Mỹ đã nâng cao năng lực ứng phó với các tình huống khẩn cấp, đặc biệt là trong bối cảnh các diễn biến phức tạp trên Biển Đông.

Về mặt kinh tế, mặc dù Hiệp định TPP cuối cùng đã không được Quốc hội Mỹ thông qua dưới thời chính quyền kế nhiệm, nhưng nó đã tạo ra một động lực mạnh mẽ cho các cuộc đàm phán thương mại và định hình kỳ vọng về các tiêu chuẩn cao hơn trong thương mại quốc tế. Sự ra đời của TPP cũng thúc đẩy các nước thành viên tiến hành cải cách nội bộ, hướng tới một môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh hơn. Về mặt ngoại giao, Mỹ đã tái khẳng định vị thế của mình tại các diễn đàn khu vực, giúp định hình các chương trình nghị sự và khuyến khích đối thoại. Chính sách này cũng đã tác động đến quan hệ Mỹ - Trung Quốc, vừa thúc đẩy hợp tác trong các lĩnh vực chung, vừa thể hiện sự kiên quyết của Mỹ trong việc bảo vệ lợi ích và giá trị của mình. Tuy nhiên, một số ý kiến chỉ trích cho rằng chính sách này đã không đạt được đầy đủ các mục tiêu đề ra, đặc biệt là trong việc kiểm soát sự ảnh hưởng của Trung Quốc và duy trì TPP.

4.1. Củng cố Vị thế Mỹ và Hợp tác khu vực Thành quả của Chính sách Obama

Chính sách tái cân bằng của Obama đã thành công trong việc củng cố vị thế của Mỹ như một cường quốc không thể thiếu ở châu Á - Thái Bình Dương. Bằng cách tăng cường sự hiện diện quân sự, ngoại giao và kinh tế, Mỹ đã tái khẳng định cam kết của mình đối với các đồng minh và đối tác. Điều này dẫn đến sự tin tưởng gia tăng của các nước trong khu vực vào vai trò của Mỹ như một đối trọng ổn định. Các mối quan hệ song phương với Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc và Philippines đã được làm sâu sắc hơn, trong khi Mỹ cũng mở rộng hợp tác với các quốc gia như Việt Nam và Ấn Độ, hình thành một mạng lưới đối tác đa dạng hơn. Sự tham gia tích cực vào các cơ chế đa phương khu vực cũng giúp Mỹ thúc đẩy các sáng kiến hợp tác, từ an ninh hàng hải đến cứu trợ thiên tai, góp phần xây dựng một môi trường hợp tác và ổn định hơn, đồng thời giải quyết các thách thức chung.

4.2. Thách thức và Hạn chế trong việc triển khai Chính sách châu Á Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama

Mặc dù đạt được một số thành công, chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama cũng đối mặt với nhiều thách thức và hạn chế. Một trong những hạn chế lớn nhất là khả năng duy trì sự tập trung và nguồn lực của Mỹ khi phải đồng thời giải quyết các vấn đề cấp bách ở Trung Đông và châu Âu. Sự thiếu hụt nguồn lực có thể làm giảm hiệu quả của các cam kết. Thêm vào đó, sự phản đối trong nước đối với Hiệp định TPP cuối cùng đã dẫn đến việc Mỹ rút khỏi thỏa thuận này, làm suy yếu trụ cột kinh tế quan trọng nhất của chính sách. Các nhà phê bình cũng cho rằng chính sách này đôi khi được xem là quá tập trung vào việc đối phó với Trung Quốc, gây ra căng thẳng không cần thiết và thiếu sự linh hoạt trong các mối quan hệ. Những thách thức này đã ảnh hưởng đến mức độ thành công toàn diện của chiến lược tái cân bằng và đặt ra câu hỏi về tính bền vững của nó trong dài hạn.

V. Di sản và Tương lai Chính sách châu Á Thái Bình Dương của Mỹ sau Obama

Chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama đã để lại một di sản phức tạp nhưng không thể phủ nhận, định hình cách các chính quyền kế tiếp tiếp cận khu vực này. Mặc dù Hiệp định TPP không thành công và một số khía cạnh của chính sách bị chỉ trích, nhưng ý tưởng về một sự tái cân bằng sang châu Á vẫn tiếp tục là một trụ cột trong chiến lược đối ngoại của Mỹ. Các chính quyền sau này, dù có sự điều chỉnh về cách tiếp cận và ưu tiên, vẫn nhìn nhận châu Á - Thái Bình Dương là một khu vực trọng yếu đối với lợi ích quốc gia Mỹ. Di sản của Obama nằm ở việc ông đã đặt nền móng cho một cách tiếp cận toàn diện hơn đối với châu Á, không chỉ tập trung vào an ninh mà còn bao gồm cả kinh tế, ngoại giao và các giá trị. Chính sách này đã giúp các đồng minh và đối tác của Mỹ cảm thấy yên tâm hơn về cam kết của Washington, đồng thời tạo ra một khuôn khổ để đối phó với sự thay đổi trong khu vực.

Trong tương lai, các chính sách của Mỹ đối với châu Á - Thái Bình Dương chắc chắn sẽ tiếp tục phát triển, nhưng những bài học và kinh nghiệm từ thời Obama vẫn sẽ có giá trị. Các nhà hoạch định chính sách sẽ phải tiếp tục tìm kiếm sự cân bằng giữa hợp tác và cạnh tranh với Trung Quốc, củng cố các liên minh và đối tác, đồng thời thúc đẩy một trật tự khu vực dựa trên luật lệ. Thách thức lớn nhất sẽ là làm thế nào để duy trì sự hiện diện và ảnh hưởng của Mỹ một cách bền vững trong bối cảnh nguồn lực có hạn và các vấn đề toàn cầu khác. Sự phát triển của các công nghệ mới, biến đổi khí hậu và các mối đe dọa an ninh phi truyền thống cũng sẽ đòi hỏi Mỹ phải có những điều chỉnh linh hoạt. Việc tham khảo các nghiên cứu như luận án của Nguyễn Đăng Khoa giúp hiểu rõ hơn về tính liên tục và sự chuyển biến của chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ qua các thời kỳ, cung cấp cái nhìn sâu sắc cho việc hoạch định chiến lược tương lai.

5.1. Những di sản nổi bật của Chính sách Xoay trục đối với quan hệ Mỹ Trung

Một trong những di sản quan trọng nhất của chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama là việc định hình lại quan hệ Mỹ - Trung Quốc. Chính sách xoay trục, dù không trực tiếp nhắm vào Trung Quốc, nhưng đã được Bắc Kinh cảm nhận như một nỗ lực kiềm chế. Điều này dẫn đến sự căng thẳng gia tăng trong một số lĩnh vực, nhưng cũng thúc đẩy hai bên tìm kiếm các kênh đối thoại và hợp tác trong các vấn đề toàn cầu. Obama đã cố gắng thiết lập một khuôn khổ quan hệ nước lớn kiểu mới, nơi Mỹ và Trung Quốc có thể cạnh tranh nhưng cũng hợp tác, tránh xung đột. Di sản này cho thấy sự phức tạp trong việc quản lý mối quan hệ giữa một cường quốc đang lên và một cường quốc đương nhiệm, đặt ra thách thức lâu dài cho các chính quyền kế tiếp trong việc tìm kiếm sự cân bằng phù hợp giữa cạnh tranh chiến lược và hợp tác cần thiết. Các nhà nghiên cứu thường nhấn mạnh rằng đây là một nỗ lực để tạo ra sự cân bằng động trong khu vực.

5.2. Các Bài học và Triển vọng Tương lai cho Chính sách châu Á của Mỹ

Chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới thời Obama đã để lại nhiều bài học quý giá cho các chính quyền kế tiếp. Một bài học quan trọng là sự cần thiết phải có một cam kết bền vững và dài hạn đối với khu vực, không bị gián đoạn bởi các vấn đề cấp bách khác. Việc tích hợp chặt chẽ các trụ cột an ninh, kinh tế và ngoại giao là cần thiết để tạo ra một chính sách toàn diện và hiệu quả. Bài học khác là tầm quan trọng của việc xây dựng lòng tin và hợp tác với các đồng minh và đối tác, đặc biệt là thông qua sự tham gia vào các thể chế khu vực. Triển vọng tương lai của chính sách châu Á của Mỹ sẽ đòi hỏi sự linh hoạt, khả năng thích ứng với các thách thức mới (như biến đổi khí hậu, an ninh mạng) và một chiến lược rõ ràng để đối phó với sự cạnh tranh quyền lực trong một khu vực ngày càng đa cực. Các nhà hoạch định chính sách sẽ phải tiếp tục đánh giá và điều chỉnh để đảm bảo rằng các lợi ích của Mỹ được bảo vệ trong dài hạn.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh địa chính trị toàn cầu trong thập niên đầu thế kỷ XXI chứng kiến sự dịch chuyển mang tính kiến tạo của cán cân quyền lực từ không gian Đại Tây Dương sang khu vực Châu Á - Thái Bình Dương. Sự trỗi dậy mạnh mẽ của các nền kinh tế đang nổi, đặc biệt là Trung Quốc với việc chính thức vượt qua Nhật Bản để trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới vào năm 2010 (đạt quy mô GDP 10.200 tỷ Nhân dân tệ ngay từ năm 2002 và liên tục tăng trưởng bình quân 9,7%/năm giai đoạn 1978-2001 theo dữ liệu của World Bank), đã tạo nên những biến đổi sâu sắc trong cấu trúc an ninh khu vực. Đồng thời, theo số liệu từ Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), khu vực Châu Á - Thái Bình Dương đã vươn lên chiếm tới 34,9% GDP toàn cầu, biến nơi đây thành trung tâm động lực kinh tế và địa chiến lược của thế giới.

Đứng trước sự suy giảm tương đối về vị thế sau cuộc khủng hoảng tài chính - kinh tế toàn cầu năm 2008 (cuộc Đại suy thoái - Great Recession) cùng sự sa lầy kéo dài tại hai chiến trường Afghanistan và Iraq dưới thời chính quyền Tổng thống George W. Bush (với chi phí chiến tranh leo thang từ 300 tỷ USD năm 2000 lên 584 tỷ USD năm 2008), chính quyền Tổng thống Barack Obama đã tiến hành một cuộc đại tái cơ cấu chiến lược đối ngoại toàn diện. Chính sách Châu Á - Thái Bình Dương mới, được định hình qua tên gọi "Chính sách Xoay trục" (Pivot to Asia) và sau đó là "Tái cân bằng" (Asia-Pacific Rebalance), đã chính thức đánh dấu sự quay trở lại mang tính hệ thống của Washington nhằm duy trì vai trò lãnh đạo thế giới trong một cấu trúc đa cực đang hình thành.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi mà luận án giải quyết xuất phát từ thực tiễn học thuật: các công trình nghiên cứu trước đây tại Việt Nam và quốc tế thường tiếp cận chiến lược của Obama một cách phân mảnh, hoặc thuần túy dưới góc độ an ninh quân sự (như các báo cáo của CSIS do David J. Berteau và Michael J. Green thực hiện năm 2012), hoặc khảo sát hạn hẹp theo từng tiểu vùng địa lý (như quan hệ với riêng ASEAN hay Đông Bắc Á). Thiếu vắng một công trình lịch sử thế giới mang tính chỉnh thể, tích hợp khung lý thuyết Quan hệ quốc tế hiện đại với phương pháp luận sử học để phục dựng toàn diện tiến trình hoạch định, triển khai trên mọi trụ cột (chính trị - ngoại giao, kinh tế, an ninh - quân sự, giá trị dân chủ - nhân quyền, ngoại giao công chúng) qua trọn vẹn hai nhiệm kỳ (2009-2017).

Luận án tập trung giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu trung tâm:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (RQ1): Những nhân tố cấu trúc quốc tế, bối cảnh kinh tế - chính trị nội bộ nước Mỹ và vai trò cá nhân của Tổng thống Barack Obama đã tương tác ra sao để định hình nên chính sách Châu Á - Thái Bình Dương mới?
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (RQ2): Quá trình triển khai chính sách trên các lĩnh vực then chốt (chính trị - ngoại giao, kinh tế, an ninh - quân sự, dân chủ - nhân quyền và ngoại giao công chúng) diễn ra như thế nào qua hai giai đoạn phân kỳ (2009-2012 và 2013-2017)?
3. Câu hỏi nghiên cứu 3 (RQ3): Bản chất thực sự của chính sách Xoay trục là gì: một chiến lược kiềm chế thuần túy nhằm phong tỏa sự trỗi dậy của Trung Quốc hay là sự kết hợp phức hợp giữa can dự thể chế, răn đe quân sự và xác lập luật chơi kinh tế?

Khung lý thuyết chủ đạo của nghiên cứu dựa trên sự kết hợp giữa Lý thuyết Chủ nghĩa Tân Tự do (Neoliberal Institutionalism) trong quan hệ quốc tế và Lý luận Quyền lực thông minh (Smart Power) của Joseph S. Nye, đặt trên nền tảng phương pháp luận sử học duy vật biện chứng. Đóng góp đột phá của công trình là lượng hóa và hệ thống hóa toàn bộ các quyết sách đối ngoại của Mỹ tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương trong phạm vi thời gian 8 năm cầm quyền của Barack Obama (2009-2017), bao quát không gian địa lý rộng lớn gồm Đông Bắc Á, Đông Nam Á và Châu Đại Dương. Luận án mang lại giá trị khoa học sâu sắc cho việc lý giải bản chất chính sách đối ngoại Mỹ trong thế kỷ XXI và làm sáng tỏ những di sản định hình nên chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP) của các chính quyền kế nhiệm.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tình hình nghiên cứu được luận án tổng hợp và phân tích qua ba luồng học thuật chính ở cả bình diện quốc tế và trong nước:

Luồng thứ nhất - Nghiên cứu về chính sách Châu Á - Thái Bình Dương tiền Obama: Các học giả quốc tế như Randall B. Ripley và James M. Lindsay (1997), Thomas H. Henriksen (2001), James D. Boys (2015), và William G. Hyland (1999) đã phân tích sâu sắc chiến lược "Cam kết và Mở rộng" (Engagement and Enlargement) của Tổng thống Bill Clinton sau Chiến tranh Lạnh, cũng như những biến đổi chiến lược dưới thời Tổng thống George W. Bush sau sự kiện 11/9/2001. Tại Việt Nam, các công trình của Lê Bá Thuyên (1997), Hoàng Anh (1996), Chúc Bá Tuyên (2006) đã chỉ rõ sự điều chỉnh của Washington từ ưu tiên Đông Bắc Á sang can dự toàn cầu, đặt nền móng bối cảnh lịch sử cho sự ra đời của chính sách Xoay trục.

Luồng thứ hai - Nghiên cứu chuyên biệt về chính sách Châu Á - Thái Bình Dương thời kỳ Barack Obama: Nhóm tác giả quốc tế gồm Kurt M. Campbell (2016 - The Pivot: The Future of American Statecraft in Asia), Martin S. Indyk, Kenneth G. Lieberthal và Michael E. O'Hanlon (2012 - Bending History: Barack Obama's Foreign Policy), Robert G. Sutter (2013 - Balancing Acts: The U.S. Rebalance and Asia-Pacific Stability), Seth Cropsey (2014) và Michael Green (2016 - Asia-Pacific Rebalance 2025) đã cung cấp góc nhìn sâu sắc từ các nhà hoạch định chiến lược và chuyên gia an ninh Washington. Tại Việt Nam, các luận án tiến sĩ của Phạm Hoàng Tú Linh (2016) về Đông Nam Á, Trần Huyền Trang (2017) về tác động của nhân tố đảng phái, Nguyễn Thị Thanh Vân (2018) về quan hệ Mỹ - ASEAN, và Ngô Thị Bích Lan (2018) về quyền lực mềm đã tiếp cận từng khía cạnh riêng biệt của chính sách đối ngoại Obama.

Luồng thứ ba - Nghiên cứu về nhân tố Trung Quốc trong chiến lược của Mỹ: Các công trình kinh điển của Jeffrey A. Bader (2012 - Obama and China's Rise), Chi Wang (2016 - Obama's Challenge to China), Ely Ratner (2013 - Rebalancing to Asia with an Insecure China), James Johnson (2018), cùng các học giả Việt Nam như Cù Chí Lợi (2018), Nguyễn Vũ Tùng và Đặng Cẩm Tú (2017), Trần Khánh (2014) đã làm rõ tương tác chiến lược phức tạp giữa Washington và Bắc Kinh.

Tranh luận học thuật cốt lõi trong y văn tập trung vào hai quan điểm đối lập:

• Quan điểm Chủ nghĩa Hiện thực (Realism): Nhìn nhận chính sách Xoay trục là một chiến lược ngăn chặn kiểu mới (Containment 2.0), mang tính đối đầu tổng bằng không nhằm duy trì trật tự bá quyền đơn cực của Mỹ trước sự trỗi dậy của Trung Quốc.
• Quan điểm Chủ nghĩa Tân Tự do (Neoliberalism): Lập luận rằng Washington hướng tới việc xây dựng cấu trúc an ninh - kinh tế dựa trên luật lệ, lôi kéo và ràng buộc Trung Quốc vào các định chế quốc tế thông qua các cơ chế hợp tác đa phương và phụ thuộc lẫn nhau phức hợp.

Vị thế nghiên cứu (Positioning): So với công trình của Jeffrey A. Bader (2012) vốn thiên về góc nhìn hồi ký ngoại giao từ bên trong Nhà Trắng và công trình của Robert G. Sutter (2013) tập trung vào khía cạnh an ninh khu vực thuần túy, luận án này định vị là một công trình nghiên cứu lịch sử ngoại giao toàn diện. Tác giả vượt qua hạn chế của các nghiên cứu đơn ngành bằng cách tích hợp phân tích chính sách 3 cấp độ (cá nhân, quốc gia, hệ thống), phân kỳ rành mạch hai nhiệm kỳ, và đánh giá tác động đa chiều của chính sách đối với toàn bộ không gian Châu Á - Thái Bình Dương với độ lùi lịch sử cần thiết.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án có những đóng góp quan trọng trong việc kiểm chứng, bổ sung và phát triển các lý thuyết quan hệ quốc tế hiện đại:

1. Mở rộng Lý thuyết Chủ nghĩa Tân Tự do (Neoliberal Institutionalism): Công trình làm sáng tỏ cách thức một siêu cường áp dụng chủ nghĩa đa phương và thể chế quốc tế (như tham gia Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á - TAC năm 2009, gia nhập Hội nghị Thượng đỉnh Đông Á - EAS năm 2011, thúc đẩy APEC và đàm phán TPP) để giảm thiểu chi phí bá quyền trong bối cảnh nguồn lực quốc gia bị suy giảm sau khủng hoảng kinh tế 2008.
2. Cụ thể hóa Lý luận Quyền lực thông minh (Smart Power): Luận án chứng minh trên thực tế lịch sử cách chính quyền Obama kết hợp sức mạnh cứng (hard power - tái bố trí 60% lực lượng hải quân sang Thái Bình Dương đến năm 2020) và sức mạnh mềm (soft power - Sáng kiến Lãnh đạo Trẻ Đông Nam Á YSEALI, các chương trình giao lưu văn hóa - giáo dục, thúc đẩy dân chủ - nhân quyền) để tạo nên một phương thức can dự toàn diện.
3. Phát triển mô hình Phân tích Chính sách Đối ngoại (Foreign Policy Analysis): Hệ thống hóa ba cấp độ phân tích tương tác biện chứng:
   • Cấp độ cá nhân ($L_1$): Thế giới quan của Barack Obama - một Tổng thống xuất thân từ Đảng Dân chủ, từng sống tại Indonesia, tự nhận là "Tổng thống Thái Bình Dương đầu tiên của nước Mỹ" mang tư tưởng tự do ôn hòa; cùng vai trò quyết đoán của Ngoại trưởng Hillary Clinton.
   • Cấp độ quốc gia ($L_2$): Áp lực cắt giảm ngân sách quốc phòng từ Đạo luật Kiểm soát Ngân sách 2011 (Sequestration), sự phục hồi kinh tế chậm chạp, và sự phân cực chính trị lưỡng đảng tại Quốc hội Mỹ.
   • Cấp độ hệ thống ($L_3$): Sự trỗi dậy mạnh mẽ về kinh tế và quân sự của Trung Quốc cùng các điểm nóng an ninh truyền thống và phi truyền thống (hạt nhân Triều Tiên, tranh chấp chủ quyền Biển Đông, biến đổi khí hậu).

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp độc đáo ba trường phái học thuật: Phương pháp luận Sử học Marxist (xem xét lịch sử trong sự vận động khách quan, mâu thuẫn biện chứng và quan hệ nhân quả), Lý thuyết Thể chế Tân tự do, và Địa chính trị học hiện đại.

• Cách tiếp cận phân kỳ lịch sử: Luận án chia tiến trình nghiên cứu thành hai giai đoạn bản lề:
  • Giai đoạn 2009-2012: Giai đoạn định hình đường lối, tuyên bố chiến lược "Xoay trục" (với bài viết lịch sử của Hillary Clinton trên tạp chí Foreign Policy năm 2011) và củng cố niềm tin với các đồng minh.
  • Giai đoạn 2013-2017: Giai đoạn thể chế hóa, điều chỉnh tên gọi sang "Tái cân bằng" (Rebalance), đẩy mạnh đàm phán TPP, ứng phó với các hành động quyết đoán của Trung Quốc trên Biển Đông và hoàn thiện mạng lưới an ninh khu vực.
• Điều kiện biên (Boundary conditions): Khung phân tích được xác lập chặt chẽ trong bối cảnh nước Mỹ vừa phải giải quyết khủng hoảng kinh tế nội bộ, vừa phải xử lý mối quan hệ phụ thuộc lẫn nhau về kinh tế với Trung Quốc (khi Bắc Kinh nắm giữ trên 1.000 tỷ USD trái phiếu kho bạc Mỹ và thâm hụt thương mại song phương đạt 250 tỷ USD năm 2008), loại trừ các giả định về một cuộc đối đầu quân sự trực diện kiểu Chiến tranh Lạnh.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án được thiết kế dựa trên lập trường triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử của Sử học Marxist, đảm bảo tính khách quan khoa học, tính lịch sử cụ thể và tính toàn diện trong việc đánh giá sự kiện lịch sử. Thiết kế nghiên cứu đa tầng (multi-level design) cho phép giải phẫu chính sách đối ngoại của một siêu cường từ nguồn gốc hoạch định đến kết quả thực thi:

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình nghiên cứu tuân thủ nghiêm ngặt các chuẩn mực của khoa học lịch sử và quan hệ quốc tế thông qua 4 phương pháp chuyên biệt:

1. Phương pháp sử liệu và thẩm định văn bản: Truy tìm, xử lý và phê phán nghiêm ngặt các nguồn tài liệu sơ cấp (primary sources) gồm: Cương lĩnh tranh cử của Barack Obama và Đảng Dân chủ (2008, 2012); Chiến lược An ninh Quốc gia Mỹ (NSS 2010, 2015); các phát biểu chính thức của Tổng thống, Ngoại trưởng Hillary Clinton, Bộ trưởng Quốc phòng Robert Gates và Ashton Carter; toàn văn văn kiện Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP); các báo cáo chiến lược của Bộ Quốc phòng Mỹ.
2. Phương pháp phân kỳ lịch sử: Phân tích cấu trúc sự kiện theo trục thời gian tuyến tính kết hợp lát cắt đồng đại, làm rõ sự chuyển biến từ nhận thức chiến lược sang hành động thực tiễn giữa hai nhiệm kỳ.
3. Phương pháp so sánh lịch sử:
   • So sánh lịch đại (chiều dọc): So sánh chính sách Châu Á - Thái Bình Dương của Barack Obama với chính sách "Cam kết và Mở rộng" của Bill Clinton (1993-2000) và chính sách chống khủng bố toàn cầu của George W. Bush (2001-2008).
   • So sánh đồng đại (chiều ngang): So sánh mức độ triển khai chính sách trên từng trụ cột và phản ứng của từng nhóm quốc gia (đồng minh hiệp ước truyền thống như Nhật Bản, Hàn Quốc, Úc, Philippines vs. đối tác mới nổi như Việt Nam, Ấn Độ, Indonesia vs. đối thủ cạnh tranh chiến lược là Trung Quốc).
4. Phương pháp tam giác giác hóa dữ liệu (Data Triangulation): Đối chiếu chéo giữa văn bản chính sách của chính phủ Mỹ, tài liệu lưu trữ ngoại giao quốc tế, công trình học thuật chuyên sâu và số liệu thống kê độc lập nhằm triệt tiêu thiên kiến chủ quan.

Data và phân tích

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu định lượng và định tính quy mô lớn từ các tổ chức uy tín toàn cầu:

• Dữ liệu kinh tế vĩ mô: Số liệu GDP, cán cân thương mại, dòng vốn FDI từ IMF World Economic Outlook, World Bank, WTO, và Cục Thống kê Lao động Mỹ (U.S. Bureau of Labor Statistics).
• Dữ liệu an ninh - chiến lược: Dữ liệu triển khai lực lượng quân sự, ngân sách quốc phòng từ Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), Báo cáo Tư thế Lực lượng của CSIS (2012, 2016), và dữ liệu vận tải hàng hải quốc tế qua Biển Đông.
• Dữ liệu xã hội học và dư luận: Khảo sát mức độ tín nhiệm của người dân các nước Châu Á đối với sự lãnh đạo của Mỹ từ Trung tâm Nghiên cứu Pew (Pew Research Center), Viện Gallup, và Báo cáo Đánh giá Chiến lược Đông Á (East Asian Strategic Review).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Qua quá trình phục dựng và phân tích khoa học, luận án đã đưa ra 5 phát hiện mang tính đột phá:

[!IMPORTANT] Trích dẫn minh chứng từ nguồn sử liệu của luận án:

1. Về bối cảnh khủng hoảng kinh tế nội bộ Mỹ: "Hậu quả là nước Mỹ phải chứng kiến các đợt suy thoái kinh tế trong năm 2008 và 2009 với tỉ lệ từ -0,1% đến -2,5%. Đến tháng 11/2009, tỉ lệ thất nghiệp ở Mỹ đã lên tới 15,4 triệu người, tương ứng 10% dân số... GDP của Mỹ giảm mạnh và đến quý 4/2008 ở mức -8,9% so với cùng kỳ năm 2007, thâm hụt thương mại lên tới 708,7 tỷ USD năm 2008... Đạo luật Phục hồi kinh tế và Tái đầu tư trị giá 787 tỷ USD."
2. Về giá trị địa chính trị và huyết mạch hàng hải Biển Đông: "Mỗi ngày có khoảng từ 150 - 200 tàu các loại qua lại biển Đông, trong đó có khoảng 50% là tàu có trọng tải trên 5.000 tấn, hơn 10% là tàu có trọng tải từ 30.000 tấn trở lên... Hơn 90% lượng vận tải thương mại của thế giới thực hiện bằng đường biển và 45% trong số đó phải đi qua vùng biển Đông."
3. Về sự chuyển dịch kiến tạo của thế giới: Cựu Ngoại trưởng Mỹ Henry Kissinger (2004) từng nhận định: "Những biến động quốc tế mang tính kiến tạo đánh dấu thời kỳ của chúng ta. Trọng tâm của các vấn đề thế giới đang chuyển sang Thái Bình Dương và hầu như tất cả các chủ thể chính trên trường quốc tế đang xác định những vai trò mới cho chính mình. Sự chuyển dịch này bao hàm khái niệm (concept) và cả sức mạnh (power)."

1. Phát hiện 1 - Bản chất lưỡng nguyên của chính sách Xoay trục: Luận án chứng minh chính sách của Obama không phải là chiến lược kiềm chế thù địch toàn diện như thời Chiến tranh Lạnh, mà là cấu trúc "Can dự có nguyên tắc song hành cùng Phòng ngừa chiến lược" (Hedging and Principled Engagement). Mỹ một mặt thiết lập cơ chế "Đối thoại Chiến lược và Kinh tế Mỹ - Trung" (S&ED), nỗ lực định hình "Quan hệ nước lớn kiểu mới", nhưng mặt khác tăng cường hiện diện răn đe để ngăn chặn Bắc Kinh đơn phương thay đổi nguyên trạng khu vực.
2. Phát hiện 2 - TPP là vũ khí địa kinh tế mang tính cốt tử: Hiệp định Đối tác Xuyên Thái Bình Dương (TPP) gồm 12 quốc gia thành viên không thuần túy là một hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, mà là công cụ địa kinh tế tối cao nhằm viết nên các quy tắc thương mại thế kỷ XXI, ngăn chặn Trung Quốc áp đặt mô hình chủ nghĩa tư bản nhà nước và chuẩn mực kinh tế riêng tại Châu Á.
3. Phát hiện 3 - Nâng cấp mạng lưới "Trục và Nan hoa" (Hub-and-Spokes): Chính quyền Obama đã chuyển hóa thành công hệ thống đồng minh song phương truyền thống (Mỹ - Nhật, Mỹ - Hàn, Mỹ - Úc, Mỹ - Philippines, Mỹ - Thái Lan) thành một mạng lưới an ninh đa tầng, thúc đẩy các liên kết đồng minh đan chéo (Mỹ - Nhật - Úc, Mỹ - Nhật - Ấn) và lần đầu tiên thừa nhận "vai trò trung tâm của ASEAN" (ASEAN Centrality) trong cấu trúc an ninh khu vực.
4. Phát hiện 4 - Sự tái cân bằng thực chất về tư thế quân sự: Dù chịu áp lực cắt giảm ngân sách quốc phòng nội bộ, Mỹ vẫn kiên quyết duy trì cam kết chuyển dịch 60% lực lượng hải quân và không quân sang Thái Bình Dương, triển khai luân phiên lính thủy đánh bộ tại Darwin (Úc), ký Thỏa thuận Tăng cường Hợp tác Quốc phòng (EDCA) với Philippines, đồng thời khởi động các Chiến dịch Tuần tra Tự do Hàng hải (FONOP) tại Biển Đông từ năm 2015 để bác bỏ các yêu sách phi pháp của Trung Quốc.
5. Phát hiện 5 - Kết quả khảo sát sự ủng hộ và niềm tin quốc tế: Dữ liệu dư luận cho thấy uy tín của nước Mỹ đã phục hồi ngoạn mục tại Châu Á - Thái Bình Dương so với thời điểm năm 2008 (thời điểm mà người dân ở 26/33 quốc gia có cái nhìn tiêu cực về Mỹ), tạo nền tảng chính trị - xã hội vững chắc cho sự hiện diện lâu dài của Washington.

Implications đa chiều

• Hàm ý lý thuyết: Khẳng định tính tương thích cao của việc kết hợp Chủ nghĩa Tân Tự do và Địa kinh tế học trong việc giải mã hành vi của các siêu cường trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.
• Hàm ý phương pháp luận: Cung cấp một khung phân tích liên ngành mẫu mực giữa Lịch sử thế giới, Quan hệ quốc tế và Địa chính trị, có thể nhân rộng để nghiên cứu chính sách của các cường quốc khác (như Nga, Trung Quốc, Nhật Bản, Ấn Độ).
• Hàm ý thực tiễn và chính sách:
  • Đối với Việt Nam: Cung cấp cơ sở khoa học để đánh giá chính xác các bước chuyển chiến lược của Mỹ; nhận diện rõ cơ hội nâng cấp quan hệ song phương (như việc xác lập quan hệ Đối tác Toàn diện Việt - Mỹ năm 2013 và chuyến thăm lịch sử của Tổng thống Obama năm 2016) và bài học về duy trì chính sách đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa, "không chọn bên" trong cạnh tranh nước lớn.
  • Đối với cấu trúc an ninh Đông Nam Á: Làm sáng tỏ bài học về việc ASEAN cần duy trì sự đoàn kết nội khối và củng cố vai trò trung tâm để tránh bị phân hóa trước sự cạnh tranh chiến lược Mỹ - Trung.

Limitations và Future Research

• Hạn chế nghiên cứu 1: Về mặt tư liệu lịch sử, do độ lùi thời gian tương đối gần (nhiệm kỳ Obama kết thúc đầu năm 2017), một số tài liệu lưu trữ ngoại giao và quân sự tối mật từ Hội đồng An ninh Quốc gia (NSC) và Lầu Năm Góc chưa đến thời hạn giải mật theo quy định 25-30 năm của chính phủ Mỹ, khiến nghiên cứu chủ yếu dựa trên các nguồn tài liệu công khai và bán công khai.
• Hạn chế nghiên cứu 2: Về đánh giá tác động dài hạn của trụ cột kinh tế, việc Tổng thống kế nhiệm Donald Trump ký sắc lệnh hành pháp rút Mỹ khỏi TPP ngay ngày đầu nhậm chức (tháng 1/2017) đã làm gián đoạn việc quan sát thực chứng hiệu quả kinh tế đầy đủ của sáng kiến này trong thực tế.
• Hạn chế nghiên cứu 3: Không gian nghiên cứu tập trung chủ yếu vào tương tác giữa Mỹ với các chủ thể Đông Á và Đông Nam Á, dung lượng dành cho khu vực Nam Thái Bình Dương và Ấn Độ Dương ở giai đoạn này còn ở mức độ khái quát.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda):

1. Nghiên cứu so sánh tiến trình kế thừa và biến đổi chiến lược xuyên suốt ba đời Tổng thống: từ "Tái cân bằng" của Barack Obama (2009-2017) sang "Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương tự do và rộng mở (FOIP)" của Donald Trump (2017-2021) và "Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương (IPS)" của Joe Biden (2021-nay).
2. Đánh giá sự tương tác và đối đầu thể chế giữa các sáng kiến do Mỹ dẫn dắt (TPP/CPTPP, IPEF) với các sáng kiến của Trung Quốc (Sáng kiến Vành đai - Con đường BRI, Ngân hàng AIIB, Hiệp định RCEP).
3. Phân tích sâu hơn tác động của cạnh tranh công nghệ cao, chuỗi cung ứng bán dẫn và an ninh không gian mạng trong cấu trúc an ninh khu vực thế kỷ XXI.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn to lớn:

Bình diện tác động	Nội dung và Chỉ số đánh giá ảnh hưởng
Học thuật & Đào tạo	• Trở thành tài liệu tham khảo chuẩn mực trong giảng dạy Lịch sử Thế giới hiện đại và Quan hệ Quốc tế. • Dự kiến tạo ra nguồn trích dẫn học thuật phong phú cho các công trình nghiên cứu về chính sách đối ngoại Mỹ và an ninh Châu Á.
Hoạch định chính sách	• Cung cấp luận cứ khoa học tin cậy cho Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và các cơ quan nghiên cứu chiến lược tại Việt Nam. • Hỗ trợ dự báo xu hướng chính sách đối ngoại của các chính quyền Đảng Dân chủ Mỹ trong tương lai.
Ổn định khu vực	• Làm sáng tỏ cơ sở pháp lý quốc tế (UNCLOS 1982) và sự cần thiết của việc duy trì trật tự dựa trên luật lệ tại Biển Đông. • Thúc đẩy hiểu biết chung về vai trò của thể chế đa phương trong quản trị xung đột quốc tế.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giảng viên chuyên ngành Lịch sử Thế giới, Quan hệ Quốc tế, Khu vực học: Tiếp cận một hệ thống sử liệu phong phú, phương pháp phân tích chính sách đa cấp độ chặt chẽ và nguồn tư liệu gốc đã được hệ thống hóa.
• Các nhà hoạch định chiến lược đối ngoại và an ninh quốc gia: Nắm bắt bản chất, quy luật vận động và phương thức triển khai chính sách của Mỹ để tham mưu các quyết sách đối ngoại linh hoạt, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc.
• Các nhà phân tích kinh tế và thương mại quốc tế: Hiểu rõ nguồn gốc địa kinh tế của các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới, sự chuyển dịch chuỗi cung ứng và rủi ro địa chính trị tại Châu Á - Thái Bình Dương.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã kiểm chứng và phát triển thành công mô hình vận dụng Chủ nghĩa Tân Tự do Thể chế (Neoliberal Institutionalism) trong phân tích chính sách của một siêu cường. Luận án chỉ ra rằng "Xoay trục" không phải là một phản ứng quân sự thuần túy mà là một chiến lược thể chế hóa toàn diện, sử dụng mạng lưới đa phương (ASEAN, EAS, TAC) và kinh tế (TPP) để thiết lập luật chơi, phân bổ lại gánh nặng an ninh và tối ưu hóa chi phí quyền lực trong bối cảnh nước Mỹ bị suy giảm nguồn lực sau khủng hoảng kinh tế 2008.

2. Đổi mới phương pháp luận của nghiên cứu so với các công trình đi trước?

So với các nghiên cứu hồi ký ngoại giao của Jeffrey A. Bader (2012) hoặc các báo cáo an ninh chuyên biệt của David J. Berteau và Michael J. Green (2012), luận án tạo nên bước đột phá phương pháp luận bằng cách kết hợp nhuần nhuyễn giữa phương pháp luận Sử học Marxist (duy vật biện chứng, phân kỳ lịch sử khách quan 2009-2012 và 2013-2017) với phân tích chính sách đối ngoại 3 cấp độ (Cá nhân - Quốc gia - Hệ thống), bảo đảm tính đa chiều, tính hệ thống và độ lùi lịch sử khoa học.

3. Phát hiện bất ngờ và phản trực giác nhất từ dữ liệu nghiên cứu?

Điểm phản trực giác là dù Trung Quốc gia tăng chi tiêu quân sự và quyết liệt mở rộng yêu sách chủ quyền (như đẩy mạnh cải tạo đảo nhân tạo ở Biển Đông), chính quyền Obama không hề cắt đứt quan hệ hay áp dụng các biện pháp cấm vận kinh tế cứng rắn. Thay vào đó, Mỹ vẫn duy trì cơ chế đối thoại kinh tế cấp cao, tìm kiếm hợp tác trong các vấn đề toàn cầu (như ký kết Thỏa thuận Paris về Biến đổi khí hậu năm 2015), đồng thời âm thầm củng cố mạng lưới đồng minh và thúc đẩy TPP. Điều này chứng minh bản chất tinh vi của chiến lược "vừa hợp tác vừa phòng ngừa" (Engagement with Hedging) thay vì kiềm chế đối đầu trực diện.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Toàn bộ hệ thống nguồn tư liệu sơ cấp (văn kiện của Nhà Trắng, Quốc hội Mỹ, Bộ Quốc phòng Mỹ, các bản cương lĩnh chính đảng), dữ liệu định lượng (World Bank, IMF, U.S. Bureau of Labor Statistics, ADB) và các bước xử lý dữ liệu lịch sử đều được trích dẫn nguồn cụ thể, minh bạch trong danh mục tài liệu tham khảo và hệ thống chú thích, cho phép các nhà nghiên cứu độc lập kiểm chứng và tái lập quy trình phân tích.

5. Luận án vạch ra chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo như thế nào?

Luận án mở ra định hướng nghiên cứu dài hạn về sự chuyển hóa địa chiến lược từ khái niệm không gian "Châu Á - Thái Bình Dương" sang "Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương", tập trung vào 3 trụ cột: (1) Cạnh tranh công nghệ và chuỗi cung ứng bán dẫn; (2) Sự định hình của các cơ chế an ninh mới (như Bộ Tứ QUAD, AUKUS); (3) Tác động của cuộc chuyển đổi năng lượng xanh đối với quan hệ giữa các siêu cường.

Kết luận

1. Luận án đã phục dựng một cách toàn diện, chân thực và có hệ thống lịch sử quá trình hoạch định và thực thi chính sách Châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ dưới hai nhiệm kỳ Tổng thống Barack Obama (2009-2017) trên tất cả các trụ cột chiến lược.
2. Làm sáng tỏ cơ sở hình thành chính sách xuất phát từ sự tác động đan xen của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008, sự trỗi dậy mạnh mẽ của Trung Quốc và sự thay đổi tư duy đối ngoại của Đảng Dân chủ dưới sự lãnh đạo của Barack Obama.
3. Luận giải sâu sắc bản chất của chính sách "Xoay trục / Tái cân bằng" là sự vận dụng linh hoạt Lý luận Quyền lực thông minh và Chủ nghĩa Tân Tự do Thể chế, kết hợp giữa hợp tác kinh tế - đa phương với răn đe quân sự có tính toán.
4. Đánh giá khách quan những thành tựu vượt bậc trong việc củng cố mạng lưới đồng minh, khôi phục uy tín nước Mỹ và xác lập luật chơi kinh tế (TPP), đồng thời chỉ rõ những hạn chế do áp lực ngân sách nội bộ và sự thiếu quyết đoán trong một số tình huống khủng hoảng an ninh khu vực.
5. Khẳng định chính sách Châu Á - Thái Bình Dương của Tổng thống Barack Obama đã đặt nền móng kiến tạo, đóng vai trò là tiền đề trực tiếp định hình nên Chiến lược Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của các chính quyền Tổng thống Mỹ kế tiếp trong thế kỷ XXI.
6. Cung cấp hệ thống luận cứ khoa học và bài học kinh nghiệm sâu sắc cho công tác đối ngoại của Việt Nam trong việc kiên định đường lối độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và phát huy vai trò trong cộng đồng quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TÔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN cứu 1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề Luận án được xây dựng dựa trên sự kế thừa và phát từ nhừng công trình nghiên cứu cùa các học giả đi trước. Do đó, việc tìm hiểu tình hình nghiên cứu lien quan đen đe tài là điều rất quan trọng đề có cái nhìn tống quan nhất, nhằm giai quyết nhừng nhiệm vụ ■ ra cua luận đặt • án. Tình hình nghiên cứu tại Mỹ và nước ngoài Ờ Mỹ và nước ngoài, công tác nghiên cứu về chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Mỹ luôn được các học giả chú trọng.

Do đó, nguồn tài liệu về nội dung nảy khá đa dạng và phong phú. Tác giã sè phàn thành ba nhóm nội dung sau: Nhóm thú nhủi: Nghiên cứu về chinh sách đòi ngoại cùa Mỹ nói chung và chính sách châu A — Thái Bình Dương cùa Mỹ nói riêng trước nhiệm kỳ Obama (O' nội dung này, tác gia đặc biệt chú trọng khoáng thời gian sau Chiền tranh lạnh) Một số tác phâm đáng lưu ý là: “U.S Foreign Policy after the Cold War'' (Chính sách dôi ngoại Mỹ hậu Chiền tranh lạnh) cua tác giả Randall B. Ripley và James M. Lindsay (Nxb Đại học Pittsburgh, 1997); "Foreign Policy for American in the Twenty First Century” (Chính sách đối ngoại cua Mỹ trong thế ký XXI) do Thomas II.

Henrisken biên soạn (Nxb Viện Nghiên cứu Hoover thuộc Đại học Stanford, 2001); ”Clinton's Grand Strategy: US Foreign Policy in a Post-Cold War World’’ (Dại chiến lược của Clinton: Chính sách đoi ngoại Mỹ trong thế giới hâu Chiến tranh lạnh) của tác giá James D. Boys (Nxb Bloomsbury, 2015); "Clinton's World: Remaking American Foreign Policy" (The giới của Clintons: Tái định hình chính sách đoi ngoại Mỳ) của tác già William G. Hyland (Nxb Greenwood, 1999); "Bush and Asia: America's Evolving Relations w ith East Asia" (Bush và châu Á: Những mối quan hẹ dằn tiến bước với Đông Á) cua nhiều tác gia (Nxb Routledge, 2006); "Great Powers: America and the World After Bush" (Các cường quốc: Nước Mỹ và thế giới hậu Bush) cua Thomas p. Bamett (Nxb Berkley, 2010); "Challenges for U.-Asia Pacific Policy in the Second Bush Administration " (Những thách thức cho chính sách châu Á - Thái Binh Dương trong 11 nhiệm kỳ hai của Tỏng thông Bush) (Trung tâm Đông Tây, 2006).

Nội dung chinh của những công trinh này tập trung mô tà tinh hình quốc tế và nước Mỹ sau khi Liên Xó và các nước xã hội chu nghĩa Đông Âu sụp đô; những thay đôi chính sách đối ngoại của Mỹ trên toàn cầu cũng như ờ khu vục châu Á - Thái Bình Dương. Các tác phâm cũng đà tập trung làm rỏ đặc điểm cua chính sách cua Mỹ với thế giới và châu Á - Thái Bình Dương dưới thời cua Tống thống Bill Clinton và George w. Bush và quá trinh thực thi trên một loạt các lĩnh vực như an ninh, kinh tẽ, vân đê nhân quyền. Bên cạnh việc đi vào tỏng thê toàn bộ chính sách thi một số học gia cùng đã đi sâu phân tích chính sách cua Mỹ dành cho các quốc gia khu vực trong thời kỳ tiền Obama như: ‘'Thailand: Background and U.

Relations” (Thái Lan: bôi cành và quan hệ với Mỳ) cùa Cơ quan nghicn cứu Quốc hội Mỹ (CRS) (xuất bán lừ 2005-2012); “Do the ties still hind?: The U. - ROK Security Relationship After 9/11” (Liệu sự ràng buộc còn bền chặt?: Quan hộ an ninh Mỹ - Hàn sau sự kiện 11/9) cùa học giả Norman D. Levin (Nxb Rand Corporation, 2004; ' One Alliance, Two Lenses: U.- Korea Relations in a New Era ” (Một liên minh, hai góc nhìn: Quan hệ Mỹ - Hàn trong thời đại mới) cũa học già Gi-Wook Shin (Nxb Stanford, 2010); “From Deterrence to Engagement: The U. Defense Commitment to South Korea' (Từ ngăn chặn den gan ket: Cam ket đàm bao an ninh của Mỹ với Hàn Quốc) của tác già Terence Roehrig (Nxb Lexington Book, 2007); "U.-Japan Relations in a Changing World" (Quan hệ Mỹ - Nhật trong một the giới đang thay dôi) cua học giả Steven K.

Các công trinh đà cho thấy các mối quan hộ song phương giừa Mỷ và các nước châu Á - Thái Bình Dương cũng như vai trò cua các nước này trong chính sách cùa Mỹ trước khi Obama nhậm chức. Nhỏm thứ hai: Nghiên cửu về chính sách châu Á — Thải Bình Dương của Mỹ trong nhiệm kỳ của Tông thong Barack Obama. Chính sách châu Á - Thái Binh Dương cua Tống thống Barack Obama ờ châu Á - Thái Bình Dương đã được nhiều học giả, các tô chức, các trường đại học và trung tâm 12 ờ nước ngoài tập trung nghiên cứu. Đây là nguôn học thuật phong phú và có tính cập nhật cao so với các công trình trong nước.

Đâu tiên, phái kê dến các công trình viết về cơ sờ hình thành, mục tiêu và nội dung cúa chinh sách, chẳng hạn như: "The Future of Power" (Tương lai cua quyền lực) cua học gia Joseph s. Nye (PublicAffairs, 2011); "The Pivot: The future ofAmerican Statecraft in Asia ■’ (Xoay trục: Tương lai cua nghệ thuật lành đạo Mỹ ớ châu Á) cua Cựu Trợ lý Ngoại trường Mỷ, Kurt M. Campbell (Nxb Twelve, 2016); "Bending History: Barack Obama s Foreign Policy" (Khảo cửu lịch sư: Chính sách đôi ngoại cua Barack Obama) của tập the tác giả Martin s. Lieberthal và Michael E.

Các còng trinh này đà làm rõ được cơ sờ lý luận cho quá trinh hoạch định chính sách châu Á - Thái Bình Dương cua Tông thống Obama (như khái niệm quyền lực thông minh, đường lối chính sách Obama, nguồn gốc của tên gọi chính sách và những tranh luận xung quanh chính sách.) Một số công trinh khoa học còn tập trung trình bày quá trình thực thi chính sách thông qua các lình vực hoặc một đối tượng cụ thê như: "Balancing Acts: The U. Rebalance and Asia-Pacific Stability'" (Chính sách cân bàng: Tái cân bàng cua Mỳ và sự ôn định của châu Á - Thái Binh Dương) do Robert G. Sutter chủ biên (Đại học George Washington, 2013) tiếp cận thông qua lình vực an ninh - quân sự và kinh tế thương mại; "U. Force Posture Strategy in the Asia Pacific Region: An Independent Assessment" (Tình hình chiến lược lực lượng Mỹ ờ khu vực châu A - Thái Bình Dương: Một đánh giá dộc lập) cùa tác già David J.

Berteau và Michael J. Green (Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tể - CSIS, 2012) tiếp cận thông qua lĩnh vực quản sự; "Asia-Pacific Rebalance 2025: Capabilities, Presnece and Partnership" (Tái cân bàng châu Á - Thái Bình Dương: Khả năng, sự hiện diện và đối tác) cua tác giã Michael Green chu biên (Trung tâm CSIS, 2016) tiếp cận thông qua lĩnh vực quân sự; "The Rebalance to Asia: What Are Its Security Aims and What Is Required of U. Policy? ” 13 (Tải cân bằng ờ châu Á: Mục tiêu an ninh vả điều gi cẩn cho chính sách cúa Mỹ?) của tác già Seth Cropsey (Viện Hudson, 2014) tiếp cận thông qua lĩnh vực an ninh; “The Trans-Pacific Partnership: Strategic Implications" (Tạm dịch: Hiệp định đối tác xuyên Thái Binh Dương: Các cách tiếp cận chiến lược) cua Trung tâm nghiên cứu Quốc hội Mỹ (Congressional Research Service, 2016) tiếp cận thông qua trường hợp triến khai của Hiệp định Xuyên Thái Bình Dương (TPP); hay US Foreign Policy towards Northeast Asia " (Chính sách đôi ngoại Mỹ ờ Đông Bắc Á) của tác giã Joel R. Campell (Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược - SAM) tiếp cận ờ khu vực Đỏng Bắc A; “U.

Foreign Policy in Southeast Asia under the Obama administration: explaining U. return to Asia and its strategic implication" (Chính sách đối ngoại Mỹ ở Đông Nam Á dưới nhiệm kỳ của Tống thống Obama: Giai thích sự trờ lại châu Á cua Mỹ và hàm ý chính sách) cua học gia Hung Ming-Te và Tony Tai-Ting Liu (International Strategic Research Organization, 2012) tiep cận ờ khu vực Đông Nam Á. Những công trình này là nhừng mành ghép quan trọng đế chúng ta cỏ thê nhìn thây việc thực thi chính sách châu Á - Thái Binh Dương một cách cụ thê và rõ nét. Cố so Nhỏm thừ ha: Nghiên cứu về nhân tồ Trung Quốc trong chính sách châu A - Thái Bình Dương trong nhiệm kỳ cùa Tòng thòng Barack Obama.

Như chúng ta đâ biết, Trung Quốc là một trong nhũng nhân tố tác động rất lớn đen chính sách châu Á - Thái Bình Dương của Obama. Do đó, khả nhiều học già đà tập trung vào quốc gia này đô nghiên cứu và làm bật len vai trò cua Bắc Kinh trong việc hình thành, thực thi vả điều chinh chính sách này. Có the kê đen một vài công trinh như: “Obama and China 's Rise: An Insider's Account of America 's Asia Strategy" (Obama và sự trồi dậy cua Trung Quốc: Một tính toán bên trong cua Chiến lược châu Á cua Mỹ) cua học gia Jeffrey A. Bader (Brookings Institution Press, 2012); “Obama s challenge to China' (Thách thức cua Obama đói với Trung Quốc) cua học giá Chi Wang (Routledge Publisher, 2016); "Rebalancing to Asia with an Insecure China " (Tái cân bang ở châu Á với một Trung Quốc thiếu an ninh) của tác giả Ely Ratner (Trung tâm CSIS, 2013); "China and the TPP: Asia-Pacific Integration or Disintegration" (Tạm dịch: Trung Quốc và TPP: Hội nhập hay không hội nhập ờ châu Á - Thái Bình Dương) cùa tạp chi The Dialogue (2015); "The US-China Military and Defense Relationship 15 với những đicu chính về mục tiêu, nội dung đông thời nêu bật sự điêu chinh chiến lược của Mỹ doi với khu vực châu Á - Thái Binh Dương.

Tiếp cận dưới góc độ lình vực dược triên khai, có các công trình như: "Tìm hiêu những thay đôi lớn trong chiến lược quân sự cùa .4/y ’ của Trần Bá Khoa (Nxb Chính trị quôc gia, 2000); Đinh Ọuỷ Độ với “Chính sách kinh tê của Mỹ đôi vời khu vực châu A- Thái Bình Dương kê từ sau Chiến tranh lạnh" (Viện Kinh tế the giới, 2012); Tác gia Lê Linh Lan với tác phẩm "Ve chiến lược an ninh cua Mỹ hiện nay" (Nxb Chính trị Quốc gia, 2004). Đối với chính sách cua Mỹ dành cho từng nước và từng nhỏm nước trong khu vực ơ thời kỳ này, tác gia tìm được nhừng nguồn tài liệu sau: "Quan hệ cua Mỹ với các nước lớn ờ khu vực châu A - Thái Bình Dương ” do TS. Vù Dương Huân chu biên (Nxb Chính trị Quốc gia, 2003); "Chính sách cua Mỹ đối với ASEAN trong và sau Chiến tranh lạnh" của tác giả Lê Khương Thùy (Nxb Khoa học xà hội, 2003); "Quan hệ Mỹ - ASEAN: Lịch sử và triền vọng" cua tác giả Lề Văn Anh (Nxb Từ điên Bách Khoa, 2009); "Quan hệ Hoa Kỳ - ASEAN 2001 - 2020 " cua GS. Nguyền Thiết Sơn (Nxb Từ điển Bách Khoa, 2012); "Hợp tác và cạnh tranh chiên lược Mỹ - Trung ớ Dông Nam A ha tháp niên đầu sau chiến tranh lạnh" cua PGS.