Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (Dành cho bậc đại học hệ không chuyên lý luận chính trị) do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Nhà xuất bản Chính trị quốc gia Sự thật xuất bản năm 2021 tại Hà Nội (ISBN: 978-604-57-6590-6, phân loại DDC 2.259707509 - dc23). Đây là một trong năm môn học lý luận chính trị bắt buộc trong chương trình đào tạo trình độ đại học tại Việt Nam, bên cạnh Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học và Tư tưởng Hồ Chí Minh. Công trình được tổ chức biên soạn dưới sự chỉ đạo của Ban Tuyên giáo Trung ương và Bộ Giáo dục và Đào tạo, căn cứ theo Kết luận số 94-KL/TW ngày 28/3/2014 của Ban Bí thư Trung ương Đảng về việc tiếp tục đổi mới việc học tập lý luận chính trị trong hệ thống giáo dục quốc dân.

Về khối lượng giảng dạy, giáo trình được thiết kế tương ứng với chương trình đào tạo 2 tín chỉ (30 tiết lý thuyết) dành riêng cho sinh viên hệ không chuyên lý luận chính trị. Mục tiêu học tập tập trung vào việc cung cấp hệ thống tri thức khoa học về sự ra đời, phát triển và hoạt động lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam; xác lập cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để nhận thức các sự kiện chính trị - xã hội; bồi dưỡng nhận thức về con đường độc lập dân tộc gắn liền với chủ nghĩa xã hội.

Cấu trúc giáo trình bao gồm Chương nhập môn và 3 chương nội dung phản ánh 3 thời kỳ lịch sử lớn của Đảng từ năm 1930 đến nay. Điểm đặc thù của tài liệu là nội dung được tinh giản, tích hợp liên thông với các môn khoa học Mác - Lênin, loại bỏ sự trùng lặp với chương trình chuyên ngành và tập trung làm sáng rõ bản chất của các quyết sách lịch sử thông qua hệ thống văn kiện chính thức.

Nội dung kiến thức cốt lõi

                               CẤU TRÚC NỘI DUNG GIÁO TRÌNH

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân chia tiến trình lịch sử lãnh đạo của Đảng thành các giai đoạn cụ thể:

  • Chương nhập môn: Xác định đối tượng nghiên cứu là sự ra đời, phát triển và hoạt động lãnh đạo của Đảng qua các thời kỳ; hệ thống hóa chức năng nhận thức, chức năng giáo dục, chức năng dự báo và phê phán; quy định 4 nhiệm vụ nghiên cứu và xác lập phương pháp luận sử học mácxít.
  • Chương 1 (Đảng Cộng sản Việt Nam ra đời và lãnh đạo đấu tranh giành chính quyền 1930 - 1945): Trình bày bối cảnh quốc tế (sự chuyển biến của chủ nghĩa tư bản sang giai đoạn đế quốc chủ nghĩa, thắng lợi của Cách mạng Tháng Mười Nga 1917, sự thành lập Quốc tế Cộng sản tháng 3/1919) và tình hình Việt Nam sau các hiệp ước 1862, 1874, 1883, Patơnốt (6/6/1884). Phân tích sự chuyển dịch cơ cấu xã hội thành các giai cấp (địa chủ, nông dân, công nhân, tư sản, tiểu tư sản) qua hai cuộc khai thác thuộc địa (1897 - 1914 và 1919 - 1929). Khái quát sự thất bại của các phong trào Cần Vương (1885 - 1896), khởi nghĩa Yên Thế của Hoàng Hoa Thám, xu hướng bạo động của Phan Bội Châu (Đông Du, Việt Nam Quang phục Hội), xu hướng cải cách của Phan Châu Trinh (Đông Kinh Nghĩa Thục 1907, chống thuế Trung Kỳ 1908), và sự thất bại của Việt Nam Quốc dân Đảng tại Yên Bái (2/1930). Trình bày vai trò của Nguyễn Ái Quốc trong việc tiếp thu Luận cương của V. Lênin (1920), truyền bá chủ nghĩa Mác - Lênin, thành lập Đảng và thông qua Cương lĩnh chính trị đầu tiên (2/1930); lãnh đạo các cao trào 1930 - 1931, 1936 - 1939, 1939 - 1945 và Tổng khởi nghĩa Cách mạng Tháng Tám năm 1945.
  • Chương 2 (Đảng lãnh đạo hai cuộc kháng chiến, hoàn thành giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước 1945 - 1975): Phân tích đường lối kháng chiến kiến quốc chống thực dân Pháp (1945 - 1954) kết thúc bằng chiến thắng Điện Biên Phủ (7/5/1954) và Hiệp nghị Giơnevơ (21/7/1954); đường lối tiến hành đồng thời hai chiến lược cách mạng theo Nghị quyết Đại hội III của Đảng (9/1960), đánh bại các chiến lược chiến tranh của đế quốc Mỹ và hoàn thành thống nhất đất nước với Chiến dịch Hồ Chí Minh (30/4/1975).
  • Chương 3 (Đảng lãnh đạo cả nước quá độ lên chủ nghĩa xã hội và tiến hành công cuộc đổi mới từ 1975 đến nay): Làm rõ giai đoạn tìm tòi, khảo nghiệm thực tiễn (1975 - 1986); đường lối đổi mới toàn diện được hoạch định tại Đại hội VI (12/1986); quá trình hoàn thiện lý luận qua Cương lĩnh 1991 và Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011).

Progression logic của giáo trình tuân theo trật tự thời gian tuyến tính kết hợp phân tích chuyên đề, phản ánh quá trình phát triển từ cách mạng giải phóng dân tộc, cách mạng dân tộc dân chủ nhân dân tiến lên cách mạng xã hội chủ nghĩa.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng hệ thống tri thức dựa trên các nền tảng khoa học:

  • Fundamental theories: Lý luận hình thái kinh tế - xã hội, học thuyết đấu tranh giai cấp, lý luận cách mạng không ngừng và sứ mệnh lịch sử của giai cấp công nhân theo chủ nghĩa Mác - Lênin; hệ thống quan điểm tư tưởng Hồ Chí Minh về giải phóng dân tộc và xây dựng chủ nghĩa xã hội.
  • Core principles: Nguyên tắc tổ chức tập trung dân chủ; tự phê bình và phê bình; nguyên tắc Đảng gắn bó mật thiết với nhân dân; nguyên tắc giữ vững tính khoa học và tính đảng trong nhận thức lịch sử.
  • Essential frameworks: Khung phân tích văn kiện cương lĩnh qua các mốc: Cương lĩnh chính trị đầu tiên (2/1930), Luận cương chính trị (10/1930), Chính cương của Đảng Lao động Việt Nam (2/1951), Cương lĩnh năm 1991 và Cương lĩnh bổ sung, phát triển năm 2011.
                      HỆ THỐNG CƯƠNG LĨNH CỦA ĐẢNG TRONG GIÁO TRÌNH

Kỹ năng phát triển

  • Technical skills: Kỹ năng tra cứu, thẩm định và trích dẫn văn kiện Đảng, tư liệu lưu trữ lịch sử và các văn bản quy phạm chính trị.
  • Analytical skills: Khả năng phân tích mối quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kết quả, hình thức và nội dung, hiện tượng và bản chất trong các sự kiện lịch sử; kỹ năng so sánh các giai đoạn lịch sử và đối chiếu đường lối của Đảng với các trào lưu chính trị cùng thời kỳ.
  • Practical competencies: Năng lực vận dụng bài học lịch sử vào việc đánh giá các chủ trương, chính sách đương đại; khả năng nhận diện, phân tích và phản bác các luận điểm sai trái, xuyên tạc lịch sử cách mạng Việt Nam.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng hoạt động dạy và học theo các quy chuẩn sư phạm đại học:

                            PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU & HỌC TẬP
  • Cách tiếp cận sư phạm: Quán triệt sự kết hợp hữu cơ giữa phương pháp lịch sử (tái hiện tính cụ thể, sinh động, quanh co của sự kiện) và phương pháp logic (vạch ra bản chất, quy luật, khuynh hướng chung của lịch sử). Giảng dạy dựa trên sự thống nhất giữa tính khoa học và tính đảng, tiếp cận vấn đề một cách khách quan, lịch sử - cụ thể.
  • Bài tập và nghiên cứu tình huống (Case studies): Phân tích các bước chuyển hướng chỉ đạo chiến lược của Đảng, ví dụ như sự chuyển hướng chỉ đạo chiến lược giai đoạn 1939 - 1945 đặt nhiệm vụ giải phóng dân tộc lên hàng đầu; xử lý bài toán đối phó với thù trong giặc ngoài sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945; nghiên cứu các dự báo lịch sử của Hồ Chí Minh (như tác phẩm Lịch sử nước ta năm 1942 dự báo "Năm 1945 Việt Nam độc lập").
  • Hoạt động thực tế: Tổ chức tham quan, học tập thực tế và làm việc chuyên đề tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, bảo tàng địa phương và các di tích lịch sử cách mạng gắn liền với sự lãnh đạo của Đảng.
  • Phương pháp đánh giá: Thực hiện kiểm tra định kỳ, thảo luận nhóm và thi kết thúc học phần theo đúng Quy chế đào tạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo, đánh giá dựa trên mức độ thông hiểu bản chất sự kiện và khả năng phân tích lý luận gắn với thực tiễn.
  • Chỉ dẫn tự học: Sinh viên kết hợp nghe giảng trên lớp với việc đọc trực tiếp các nguồn văn kiện gốc (Văn kiện Đảng Toàn tập, Hồ Chí Minh Toàn tập), thực hiện làm việc nhóm và thảo luận các vấn đề do giảng viên đặt ra.

Điểm nổi bật và cập nhật

Giáo trình xuất bản năm 2021 có những điểm cập nhật cụ thể so với các bản giáo trình trước đây:

                  CÁC ĐIỂM CẬP NHẬT TRỌNG TÂM CỦA BẢN XUẤT BẢN 2021
  1. Phân định cấu trúc nội dung theo Kết luận số 94-KL/TW: Giáo trình phân định ranh giới kiến thức dành cho bậc đại học hệ không chuyên, cô đọng nội dung trong 2 tín chỉ, khắc phục tình trạng dàn trải và trùng lặp với hệ đào tạo chuyên lý luận chính trị hoặc chương trình phổ thông.
  2. Cập nhật các văn kiện Đại hội Đảng gần nhất: Bổ sung các đánh giá tổng kết thực tiễn và lý luận từ Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI (2011), Đại hội XII (2016) và các Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương.
  3. Tích hợp nội dung công tác xây dựng, chỉnh đốn Đảng hiện nay: Đưa nội dung Nghị quyết Trung ương 4 khóa XII (10/2016) vào giáo trình nhằm làm rõ yêu cầu xây dựng Đảng về chính trị, tư tưởng, tổ chức và đạo đức; nhấn mạnh nhiệm vụ ngăn chặn, đẩy lùi suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống, "tự diễn biến", "tự chuyển hóa".
  4. Tổng kết thực tiễn hơn 30 năm đổi mới: Cập nhật các bài học kinh nghiệm về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế từ năm 1986 đến giai đoạn hiện nay.

Đối tượng sử dụng giáo trình

Giáo trình được biên soạn phục vụ các nhóm đối tượng cụ thể trong hệ thống giáo dục đại học:

  • Sinh viên đại học hệ không chuyên lý luận chính trị: Dành cho sinh viên từ năm thứ nhất đến năm thứ ba thuộc tất cả các khối ngành (Khoa học tự nhiên, Kỹ thuật - Công nghệ, Kinh tế, Y dược, Xã hội - Nhân văn, Nghệ thuật) tại các trường đại học, học viện trên toàn quốc.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Sinh viên cần hoàn thành môn học Triết học Mác - Lênin để nắm vững phép duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; đồng thời có kiến thức nền tảng về lịch sử Việt Nam và lịch sử thế giới giai đoạn cận - hiện đại.
  • Giảng viên các trường đại học: Sử dụng làm tài liệu giảng dạy chuẩn mực để biên soạn đề cương chi tiết học phần, kế hoạch bài giảng 30 tiết, xây dựng ngân hàng câu hỏi thi, kiểm tra và hướng dẫn seminar.
  • Nghiên cứu và tự học: Là tài liệu tham khảo cho học viên, cán bộ, đảng viên và bạn đọc cần hệ thống hóa các mốc lịch sử, nội dung các cương lĩnh và quan điểm chỉ đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam qua các thời kỳ.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được biên soạn chuẩn hóa cho sinh viên bậc đại học hệ không chuyên lý luận chính trị trong toàn bộ hệ thống giáo dục quốc dân, đồng thời là tài liệu tham khảo cho giảng viên giảng dạy bộ môn Lịch sử Đảng.

2. Cần kiến thức nền nào trước khi học giáo trình này?

Người học cần trang bị kiến thức phương pháp luận từ môn Triết học Mác - Lênin (đặc biệt là chủ nghĩa duy vật lịch sử) và các khái niệm cơ bản về kinh tế - chính trị để nắm bắt được nguyên nhân kinh tế - xã hội đằng sau các chuyển biến lịch sử.

3. Điểm khác biệt của giáo trình này so với các giáo trình Lịch sử Đảng khác là gì?

Giáo trình phân định rõ khối lượng 2 tín chỉ (30 tiết) cho hệ không chuyên, cấu trúc tinh giản gồm 3 chương thời kỳ lớn, kế thừa nội dung của Hội đồng biên soạn giáo trình quốc gia (theo Quyết định 255/CT năm 1992) và cập nhật quan điểm văn kiện từ Kết luận 94-KL/TW cùng các kỳ Đại hội gần nhất (Đại hội XI, XII).

4. Phương pháp tự học giáo trình như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học cần kết hợp phương pháp lịch sử và logic: lập niên biểu các sự kiện gắn liền với hoàn cảnh ra đời của các Cương lĩnh, Nghị quyết Đảng; đối chiếu bối cảnh lịch sử với các chuyển biến kinh tế - xã hội; liên hệ bài học lịch sử với thực tiễn đổi mới hiện nay.

5. Những tài liệu bổ trợ nào được trích dẫn kèm theo trong giáo trình?

Giáo trình dẫn nguồn từ các tác phẩm kinh điển và công trình nghiên cứu sử học tiêu biểu:

  • Sơ thảo lịch sử phong trào cộng sản Đông Dương (Hồng Thế Công / Hà Huy Tập, 1933)
  • Lịch sử nước ta (Hồ Chí Minh, 1942) và Hồ Chí Minh Toàn tập
  • Văn kiện Đảng Toàn tập
  • Một vài đặc điểm của cách mạng Việt Nam (Lê Duẩn, 1959)
  • Giai cấp công nhân Việt Nam và liên minh công nông (Lê Duẩn, 1976)
  • Sự phát triển tư tưởng ở Việt Nam từ thế kỷ XIX đến Cách mạng Tháng Tám (Trần Văn Giàu, 1975)
  • Bài viết trên báo La Cloche Fêlée (Phan Văn Trường, 1926).

Kết luận

Giáo trình Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam (Dành cho bậc đại học hệ không chuyên lý luận chính trị) là tài liệu học tập chuẩn hóa phản ánh có hệ thống sự ra đời, phát triển và tiến trình lãnh đạo của Đảng từ năm 1930 đến nay. Giá trị cốt lõi của giáo trình nằm ở việc kết hợp chặt chẽ giữa tính khoa học lịch sử và tính chính trị mácxít, giúp người học nhận thức rõ các quy luật vận động của cách mạng Việt Nam.

Lộ trình học tập đề xuất cho sinh viên là tiếp cận nền tảng phương pháp luận ở Chương nhập môn, nghiên cứu 3 giai đoạn lịch sử thông qua các mốc cương lĩnh và chiến lược lớn, từ đó hoàn thiện năng lực phân tích các vấn đề chính trị - xã hội thực tiễn. Sinh viên có thể khai thác bổ sung các nguồn học liệu từ hệ thống văn kiện Đảng và hệ thống bảo tàng lịch sử cách mạng trên cả nước để củng cố kiến thức học phần.