GIÁO TRÌNH LẮP RÁP, CÀI ĐẶT VÀ BẢO TRÌ MÁY TÍNH (MÃ MÔ ĐUN: MĐ 10) – TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG NGHỀ ỨNG DỤNG PHẦN MỀM
Tổng quan về giáo trình
Giáo trình Lắp ráp, Cài đặt và Bảo trì máy tính (Mã số: MĐ 10) là tài liệu học tập và giảng dạy chính thức thuộc khối kiến thức cơ sở ngành bắt buộc, được ban hành năm 2021 theo chương trình đào tạo chất lượng cao của Trường Cao đẳng Nghề Cần Thơ, do tác giả Châu Mũi Khéo biên soạn. Mô đun này được bố trí giảng dạy sau khi sinh viên hoàn thành các môn học chung và các mô đun cơ sở chuyên ngành ban đầu thuộc chương trình đào tạo nghề Ứng dụng phần mềm hệ Cao đẳng.
+-----------------------------------------------------------------------------------+
| THÔNG TIN TỔNG QUAN VỀ MÔ ĐUN MĐ 10 |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
| Cơ quan ban hành | Trường Cao đẳng Nghề Cần Thơ (UBND TP. Cần Thơ) |
| Tác giả biên soạn | Châu Mũi Khéo |
| Năm ban hành | 2021 (Lưu hành nội bộ) |
| Tổng thời lượng | 60 giờ (30 giờ Lý thuyết, 27 giờ Thực hành, 3 giờ Kiểm tra)|
| Phân bổ cấu trúc | 7 bài học chuyên đề (từ MĐ10-01 đến MĐ10-07) |
+----------------------+------------------------------------------------------------+
Mục tiêu học tập của giáo trình được xác định rõ trên ba phương diện chuẩn đầu ra:
- Về kiến thức: Sinh viên trình bày được tổng quan kiến trúc máy tính cá nhân; hiểu rõ chức năng, nguyên lý hoạt động của từng linh kiện phần cứng; nắm vững các tiêu chí tương thích khi lựa chọn thiết bị; hiểu rõ quy trình cài đặt hệ điều hành, phần mềm ứng dụng, hệ thống mạng và phương pháp chẩn đoán sự cố.
- Về kỹ năng: Lắp ráp hoàn chỉnh các khối linh kiện máy vi tính theo đúng quy chuẩn an toàn; cài đặt và cấu hình thành thạo hệ điều hành, trình điều khiển (driver), phần mềm ứng dụng và bảo mật; thực hiện sao lưu, phục hồi và bảo dưỡng định kỳ hệ thống phần cứng/phần mềm.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Rèn luyện tác phong kỷ luật, thái độ làm việc tỉ mỉ, chính xác, tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về vệ sinh và an toàn lao động trong môi trường kỹ thuật.
Cấu trúc giáo trình có tổng thời lượng 60 giờ (gồm 30 giờ lý thuyết, 27 giờ thực hành/thảo luận và 3 giờ kiểm tra), chia thành 7 bài học tuần tự. Cách tiếp cận của tài liệu đi từ cấu trúc phần cứng mức độ module đến cấu hình cấp thấp trong BIOS, tiếp tục phát triển sang cài đặt hệ điều hành, mở rộng ra an ninh mạng cục bộ và kết thúc ở khâu sao lưu, bảo dưỡng hệ thống.
Nội dung kiến thức cốt lõi
TIẾN TRÌNH NỘI DUNG MÔ ĐUN MĐ 10
[Bài 1: Phần cứng] --> [Bài 2: Lắp ráp] --> [Bài 3: BIOS Setup] --> [Bài 4: HĐH & Driver]
| |
+------------> [Bài 7: Bảo trì] <--- [Bài 6: Sao lưu] <--- [Bài 5: Mạng & Nâng cao]
Các chương/chủ đề chính
Nội dung toàn bộ mô đun MĐ 10 được phân bổ qua 7 bài học với tiến trình sư phạm khép kín:
- Bài 1: Các thành phần máy tính (MĐ10-01, 4 giờ): Cung cấp kiến thức nhận dạng, thông số kỹ thuật và chức năng của các thiết bị nội vi (vỏ case, bộ nguồn ATX, bo mạch chủ/mainboard, CPU, bộ nhớ trong RAM/ROM, bộ nhớ đệm Cache, chip DMA, ổ đĩa cứng HDD, ổ quang CD/DVD) và thiết bị ngoại vi (màn hình CRT/LCD, bàn phím, chuột bi/quang, máy in, card mạng, modem, máy quét scanner).
- Bài 2: Quy trình lắp ráp máy tính (MĐ10-02, 8 giờ): Trình bày các quy tắc an toàn khử tĩnh điện, chuẩn bị dụng cụ (tuốc nơ vít 4 chấu, kìm mỏ dài), quy trình 9 bước lắp ráp hoàn chỉnh một hệ thống máy vi tính và giải quyết 7 tình huống sự cố kỹ thuật phát sinh trong quá trình khởi động ban đầu.
- Bài 3: Thiết lập thông số trong BIOS (MĐ10-03, 8 giờ): Hướng dẫn cấu hình hệ thống cấp thấp gồm: Standard CMOS Setup/Features (ngày giờ, ổ đĩa), Advanced CMOS Setup (thứ tự khởi động Boot Device), Chipset Features Setup, Power Management Setup và các bước thiết lập BIOS chuẩn.
- Bài 4: Cài đặt hệ điều hành, trình điều khiển và phần mềm ứng dụng (MĐ10-04, 12 giờ): Hướng dẫn phân vùng đĩa cứng (Fdisk, thiết lập Partition, định dạng Format), quy trình cài đặt hệ điều hành, cài đặt trình điều khiển thiết bị (Driver), cài đặt phần mềm ứng dụng và khắc phục các xung đột phần mềm.
- Bài 5: Cài đặt nâng cao (MĐ10-05, 12 giờ): Hướng dẫn triển khai phần mềm bảo mật (diệt virus BKAV PRO, tường lửa ZoneAlarm); thiết lập hệ thống mạng cục bộ (đặt tên máy Computer Name, tên nhóm Workgroup, gán địa chỉ IP tĩnh) và cấu hình chia sẻ tài nguyên mạng (file/folder, máy in).
- Bài 6: Sao lưu và phục hồi hệ thống (MĐ10-06, 8 giờ): Cung cấp phương pháp tạo bản sao lưu dữ liệu/hệ điều hành và quy trình phục hồi hệ thống khi xảy ra sự cố phần mềm hoặc thảm họa dữ liệu.
- Bài 7: Bảo trì hệ thống máy vi tính (MĐ10-07, 8 giờ): Quy trình dọn dẹp tập tin rác trên ổ đĩa cứng, chống phân mảnh dữ liệu (Defragmentation), bảo dưỡng cơ học phần cứng, nhận diện mã thông báo lỗi hệ thống và các tiêu chuẩn an toàn lao động.
Kiến thức nền tảng được xây dựng
Giáo trình thiết lập hệ thống lý thuyết phần cứng và phần mềm có tính liên kết chặt chẽ:
KIẾN TRÚC BẢNG MẠCH CHÍNH (MAINBOARD)
+-----------------------------------------+
| C P U |
+--------------------+--------------------+
| Bus hệ thống (FSB)
+--------------------+--------------------+
| CHIPSET CẦU BẮC (Northbridge) |
| - Quản lý bộ nhớ RAM (DDR1/DDR2/DDR3) |
| - Quản lý Card đồ họa (PCIe / AGP) |
+--------------------+--------------------+
|
+--------------------+--------------------+
| CHIPSET CẦU NAM (Southbridge) |
| - Cổng mở rộng & lưu trữ: SATA, IDE |
| - Card mạng (LAN), Âm thanh (Audio) |
| - Giao tiếp ngoại vi: Cổng USB 2.0 |
+-----------------------------------------+
- Cấu trúc bảng mạch chính và vi xử lý: Phân tích vai trò điều khiển trung tâm của Chipset cầu Bắc (quản lý liên kết CPU, RAM, băng thông card đồ họa, xung nhịp FSB) và Chipset cầu Nam (quản lý lưu chuyển dữ liệu qua giao tiếp SATA, USB, âm thanh, mạng, khe mở rộng). Phân loại các socket cắm CPU (Socket 462, 478, 775, 939, FCLGA2066 và khe Slot 1), cơ chế làm việc của các chuẩn Bus (PCI, ISA, EISA, PCI Express) cùng công nghệ chip DMA (Direct Memory Access) giúp trao đổi dữ liệu trực tiếp không qua CPU.
- Hệ thống phân cấp bộ nhớ: Phân biệt cơ chế truy xuất của bộ nhớ trong (ROM BIOS chứa mã khởi động RTC; RAM với các chuẩn SIMM 30/72 pin, DIMM 168/184/240 pin từ SDR đến DDR/DDR2/DDR3/DDR4/DDR5) và bộ nhớ đệm (Cache L1, Cache L2). Công thức tính băng thông bộ nhớ: $\text{Băng thông (Bandwidth)} = \text{Xung nhịp (Clock)} \times 8\text{ byte}$.
- Cơ chế lưu trữ và hệ thống tệp: Cấu trúc vật lý đĩa từ HDD (Head, Cylinder, Sector, Track) với công thức tính dung lượng đĩa:
$$\text{Dung lượng} = \text{Head} \times \text{Cylinder} \times \text{Sector/Track} \times \text{Số mặt} \times 512\text{ bytes}$$
Bên cạnh đó là cấu trúc logic gồm Master Boot Record (MBR chứa bảng phân vùng 64-byte quản lý 4 điểm vào Partition), Boot Sector, Root Directory và bảng định vị dữ liệu FAT (FAT12, FAT16, FAT32).
Kỹ năng phát triển
- Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Khảo sát sơ đồ chân và đo kiểm điện áp nguồn ATX 20/24 pin (dây cam +3.3V, đỏ +5V, vàng +12V, xanh da trời -12V, trắng -5V, tím +5VSB, xanh lá PS_ON, xám PWRGOOD); lắp đặt vi xử lý trên cần gạt ZIF; tra keo giải nhiệt; gắn quạt làm mát CPU_FAN; đấu nối dây tín hiệu mặt trước case (Power Switch, Reset Switch, HDD LED, Power LED, USB, Audio).
- Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích mã âm thanh (beep codes) khi kiểm tra POST (như 1 bíp dài 3 bíp ngắn do lỗi card màn hình, tiếng bíp dài liên tục do chân tiếp xúc RAM); chẩn đoán các lỗi hệ điều hành thông qua thông báo khởi động ("Disk Boot Failure, Insert...", "Non-system disk or disk error").
- Kỹ năng thực hành tổng hợp (Practical competencies): Cài đặt hệ điều hành và driver theo chuẩn phần cứng; thiết lập tường lửa ZoneAlarm và cấu hình diệt virus BKAV PRO; bấm cáp và gán địa chỉ IP tĩnh để chia sẻ dữ liệu và máy in trong mạng LAN nội bộ.
Phương pháp giảng dạy và học tập
CƠ CẤU PHÂN BỔ THỜI LƯỢNG MÔ ĐUN
+--------------------------+--------------------------+-------------------+
| Lý thuyết chuyên đề (50%)| Thực hành trực tiếp (45%)| Kiểm tra (5%) |
| 30 Giờ | 27 Giờ | 3 Giờ |
+--------------------------+--------------------------+-------------------+
Phương pháp sư phạm của giáo trình được thiết kế theo hướng tích hợp lý thuyết gắn liền với chỉ dẫn thực hành tại xưởng máy tính. Mọi bài học lý thuyết đều đi kèm một hệ thống các bước thực hành tương ứng nhằm kiểm chứng và củng cố kiến thức:
- Tổ chức bài tập thực hành theo quy trình: Tại mỗi bài học, sinh viên thực hiện các bước theo trình tự chuẩn bị – thực hiện – kiểm tra. Ví dụ trong Bài 1, sinh viên được yêu cầu phân loại thiết bị nội vi/ngoại vi, ghi nhận thông số vào phiếu kết quả và thực hiện nhận dạng trên hệ thống máy tính xách tay mở rộng.
- Giải quyết tình huống thực tế (Case Studies): Giáo trình xây dựng ngân hàng 7 tình huống sự cố điển hình xảy ra khi ráp máy, bao gồm:
- Máy không nhận nguồn (kiểm tra jack cắm, nút chuyển mạch điện áp 110V/220V, chân cắm ATX, ngắn mạch do ốc bắt mainboard không đệm cách điện).
- Đèn nguồn sáng nhưng màn hình không hiển thị (kiểm tra cáp tín hiệu video, chân cắm bị cong/gãy).
- Hệ thống phát mã bíp cảnh báo (xác định vị trí tiếp xúc của RAM, CPU hoặc card video).
- Máy tính tự tắt sau khi xuất hiện thông điệp lỗi (lỗi gắn cáp bàn phím, sai thiết lập jumper Primary Master/Slave).
- Treo hệ thống với thông báo "Disk Boot Failure, Insert...".
- Treo hệ thống với lỗi "Non-system disk or disk error".
- Tự động ngắt nguồn trong quá trình khởi động do nhiệt độ CPU vượt ngưỡng hoặc xung đột thiết bị.
- Phương pháp đánh giá kết quả: Kết quả học tập được đánh giá đa chiều:
- Kiến thức: Đánh giá qua bài kiểm tra viết, câu hỏi trắc nghiệm và vấn đáp kỹ thuật.
- Kỹ năng: Chấm điểm trực tiếp thao tác thực hành nhận biết thiết bị, tốc độ và độ chính xác khi lắp ráp linh kiện, khả năng cài đặt phần mềm hoàn chỉnh.
- Thái độ: Đánh giá tính cẩn thận, ngăn nắp, chấp hành quy tắc an toàn khử tĩnh điện và bảo vệ thiết bị.
- Hướng dẫn tự học: Sinh viên cần đọc trước tài liệu catalog đi kèm mainboard để tra cứu độ tương thích của socket CPU, tham chiếu bảng phân bổ chân cắm trước khi thao tác thực địa, và tự kiểm tra bằng các bài tập mở rộng được bố trí cuối mỗi bài học.
Điểm nổi bật và cập nhật
Nội dung giáo trình phản ánh tiến trình phát triển của công nghệ phần cứng máy tính và chuẩn hóa các thông số kỹ thuật đến năm 2021:
TIẾN TRÌNH CÔNG NGHỆ BỘ NHỚ RAM
+---------+----------+-------------+------------------------------------------------+
| Thế hệ | Năm xuất | Số chân pin | Tốc độ Bus / Dung lượng đặc trưng |
+---------+----------+-------------+------------------------------------------------+
| SDR | 1990 | 168 pin | 1 bit/xung nhịp (Single Data Rate) |
| DDR | 2000 | 184 pin | 2 bit/xung nhịp (Double Pump), bus 200-400 MHz |
| DDR2 | 2003 | 240 pin | Bus 400, 533, 667, 800, 1066 MHz |
| DDR3 | 2007 | 240 pin | Bus 1066, 1333, 1600, 2133 MHz |
| DDR4 | 2014 | 288 pin | Bus 2133, 2400, 2666, 3200, lên đến 4266 MHz |
| DDR5 | Mới nhất | Chuẩn mới | Bus từ 3200 MHz đến 6400 MHz; từ 128 GB |
+---------+----------+-------------+------------------------------------------------+
- Hệ thống hóa các thế hệ vi xử lý: Cập nhật các dòng vi xử lý Intel từ nền tảng đơn nhân (Pentium 4, Duo Core, Core 2 Duo) đến dòng chip đa nhân hiện đại Intel Core i (Core i3, Core i5, Core i7, Core i9 kiến trúc Skylake-X tích hợp công nghệ Turbo Boost Max 3.0 và Hyper-Threading). Đi kèm bảng giải mã chi tiết các ký tự hậu tố của CPU:
- Thế hệ 1:
K (cho phép ép xung), S/T (tối ưu hiệu suất hoạt động), M (dành cho laptop).
- Thế hệ 2:
QX/X/Q (dòng Quad-core hiệu năng cao), E (Dual-core tiết kiệm điện $\le 55\text{W}$), T/P/L/U (các mức công suất tiêu thụ tiết kiệm điện từ $11.9\text{W}$ đến $39\text{W}$), S (đóng gói dạng nhỏ gọn $22 \times 22\text{ BGA}$).
- Phân tích đối sánh các chuẩn giao tiếp:
- Giao tiếp lưu trữ: So sánh chi tiết chuẩn IDE/ATA truyền thống (cáp dữ liệu 40-pin, tốc độ 33–133 MB/s, chế độ Master/Slave bằng jumper) với chuẩn SATA (cáp 7-pin, cáp nguồn 15-pin, hỗ trợ Hot-plug, tốc độ truyền dẫn vượt trội gấp nhiều lần ATA).
- Công nghệ lưu trữ quang học: Phân tích nguyên lý ghi đọc laser giữa CD-ROM (tốc độ $1\text{X} = 150\text{ KB/s}$, dung lượng 650–800 MB) và DVD-ROM ($1\text{X} = 1.25\text{ MB/s}$, ổ $16\text{X}$ đạt $20\text{ MB/s}$, dung lượng đĩa 4.7–17 GB qua các chuẩn DVD-R, DVD-RW), cùng định hướng chuyển đổi sang công nghệ đĩa Blu-ray.
- Tích hợp công cụ phần mềm thực tế: Đưa các phần mềm ứng dụng thực tế vào nội dung giảng dạy như công cụ diệt virus BKAV PRO, tiện ích an ninh tường lửa ZoneAlarm, công cụ định dạng Fdisk và tiện ích quản lý BIOS hệ thống.
Đối tượng sử dụng giáo trình
ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG GIÁO TRÌNH
+---------------------------------------------------------+
| Sinh viên Cao đẳng nghề Ứng dụng phần mềm & CNTT |
| (Học tập mô đun cơ sở MĐ 10, rèn luyện kỹ năng xưởng) |
+----------------------------+----------------------------+
|
+----------------------------+----------------------------+
| Giảng viên & Cán bộ hướng dẫn thực hành |
| (Khung chương trình 60h, tiêu chí đánh giá kỹ năng) |
+----------------------------+----------------------------+
|
+----------------------------+----------------------------+
| Kỹ thuật viên & Người tự học chuyên môn |
| (Tài liệu tra cứu thông số kỹ thuật, quy trình chuẩn) |
+---------------------------------------------------------+
- Sinh viên chuyên ngành: Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho sinh viên trình độ Cao đẳng nghề Ứng dụng phần mềm thuộc các trường Cao đẳng Nghề và Cao đẳng Kỹ thuật. Giáo trình cũng có thể làm tài liệu học tập bổ trợ cho sinh viên các ngành Công nghệ thông tin, Quản trị mạng máy tính và Kỹ thuật phần cứng.
- Yêu cầu điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần hoàn thành các môn học chung (Chính trị, Pháp luật, Giáo dục quốc phòng, Tin học đại cương) và nắm vững các khái niệm cơ bản về hệ điều hành máy tính trước khi tiếp cận mô đun này.
- Giảng viên và cán bộ đào tạo: Sử dụng giáo trình làm khung bài giảng chuẩn cho 60 giờ học, định hướng xây dựng phiếu hướng dẫn thực hành tại phòng máy xưởng, thiết lập ngân hàng câu hỏi kiểm tra đánh giá kỹ năng lắp ráp và xử lý lỗi kỹ thuật.
- Tự học và tham khảo kỹ thuật: Thích hợp cho kỹ thuật viên bảo trì máy tính cơ sở, nhân viên kỹ thuật phần cứng máy tính và người tự học có nhu cầu nghiên cứu phương pháp cấu hình, lắp ghép, cài đặt bảo mật và tối ưu hóa hệ thống máy vi tính độc lập.
Câu hỏi thường gặp
BẢNG TỔNG HỢP GIẢI ĐÁP NHANH (FAQ)
+------------------------------------+-----------------------------------------------------+
| Vấn đề thắc mắc | Dữ kiện trích xuất từ giáo trình |
+------------------------------------+-----------------------------------------------------+
| 1. Giáo trình phù hợp với ai? | Sinh viên Cao đẳng nghề Ứng dụng phần mềm và CNTT. |
| 2. Kiến thức nền cần có? | Hoàn thành các môn học chung và kiến thức tin học. |
| 3. Điểm khác biệt kỹ thuật? | Đi sâu vào sơ đồ mạch, chân cáp, jumper, mã lỗi POST|
| 4. Cách tự học đạt hiệu quả? | Đọc kỹ thông số, tuân thủ an toàn khử tĩnh điện. |
| 5. Tài liệu bổ trợ đi kèm? | Mục Tài liệu tham khảo trang 179 & catalog hãng. |
+------------------------------------+-----------------------------------------------------+
1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?
Giáo trình được thiết kế chuyên biệt cho học viên, sinh viên theo học trình độ Cao đẳng nghề Ứng dụng phần mềm theo khung chương trình đào tạo của Trường Cao đẳng Nghề Cần Thơ, đồng thời phù hợp với những người học nghề kỹ thuật máy tính muốn nắm vững kiến thức thực tế về phần cứng và hệ thống.
2. Cần kiến thức nền nào trước khi học mô đun này?
Sinh viên cần học xong các môn học chung và có hiểu biết cơ bản về giao diện đồ họa máy tính, cách sử dụng chuột, bàn phím và các khái niệm tệp tin cơ bản trong môi trường Windows/DOS.
3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt so với tài liệu lý thuyết thông thường?
Tài liệu tập trung trực diện vào kỹ thuật thao tác thực địa và dữ liệu phần cứng chi tiết: cung cấp rõ sơ đồ màu dây nguồn ATX, phân loại chân cắm socket CPU, hướng dẫn cách chỉnh Jumper Master/Slave cho cáp IDE, cấu hình tham số BIOS thực tế, cũng như tích hợp các bài hướng dẫn sử dụng phần mềm bảo mật cụ thể (BKAV PRO, ZoneAlarm).
4. Làm thế nào để tự học và thực hành hiệu quả theo giáo trình?
Người học cần kết hợp việc đọc hiểu lý thuyết với việc quan sát trực tiếp linh kiện thực tế; tuân thủ nghiêm ngặt các quy tắc an toàn điện (đeo vòng khử tĩnh điện, tiếp đất, đặt mainboard trên bề mặt cách điện) và thực hiện tuần tự theo quy trình từng bước được mô tả trong các bảng hướng dẫn.
5. Giáo trình có những tài liệu bổ trợ nào đi kèm?
Giáo trình đi kèm hệ thống sơ đồ mạch, hình ảnh chụp minh họa chi tiết từng cổng giao tiếp/socket/chốt quạt, danh mục tài liệu tham khảo được hệ thống hóa tại trang 179 của giáo trình, cùng các catalog kỹ thuật kèm theo bo mạch chủ và linh kiện máy tính.
Kết luận
Giáo trình Lắp ráp, Cài đặt và Bảo trì máy tính (MĐ 10) của Trường Cao đẳng Nghề Cần Thơ là tài liệu đào tạo chuyên môn có cấu trúc chặt chẽ, kết hợp hài hòa giữa cơ sở lý thuyết phần cứng và kỹ năng thao tác kỹ thuật ứng dụng.
LỘ TRÌNH HỌC TẬP ĐỀ XUẤT THEO MÔ ĐUN
[Bài 1: Nhận diện phần cứng] --> Phân tích thông số, chuẩn tương thích linh kiện
|
[Bài 2 & 3: Lắp ráp & BIOS] --> Thực hiện đúng quy chuẩn 9 bước, an toàn điện
|
[Bài 4 & 5: Cài đặt & Mạng] --> Phân vùng Fdisk, cài đặt HĐH, ZoneAlarm, BKAV
|
[Bài 6 & 7: Sao lưu & Bảo trì] --> Tạo ảnh hệ thống, dọn dẹp đĩa, chống phân mảnh
Tài liệu thiết lập lộ trình học tập logic từ khâu nhận biết linh kiện, thao tác lắp ráp cơ học, thiết lập thông số phần cứng trong BIOS, cài đặt hệ điều hành/trình điều khiển, thiết lập cấu hình mạng an toàn đến kỹ thuật sao lưu và bảo trì định kỳ. Đây là tài liệu học thuật cơ sở giúp sinh viên xây dựng năng lực thực hành kỹ thuật phần cứng vững chắc trong chương trình đào tạo nghề Cao đẳng Ứng dụng phần mềm. Để mở rộng kiến thức, người học được khuyến nghị tra cứu danh mục tài liệu tham khảo tại trang 179 và nghiên cứu thêm tài liệu hướng dẫn kỹ thuật (manual/catalog) từ các nhà sản xuất thiết bị phần cứng liên quan.