CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU VỀ HÀNG HOÁ TRONG VẬN TẢI BIỂN 1. Giới thiệu chung về hàng hóa trong vận tải biển 1. Khái niệm, tính chất và phân loại hàng hóa a. Khái niệm Hàng hóa trong vận tải biển là tất cả vật phẩm, thương phẩm, công cụ, dụng cụ vật tư… được vận chuyển bằng đường biển, chúng có thể được chở dưới dạng không có bao bì hoặc được đóng gói theo quy cách riêng phù hợp với việc vận chuyển bằng đường biển theo tập quán hàng hải quốc tế.
Hàng hoá vận chuyển trong vận tải biển được đặc trưng bởi các điều kiện vận chuyển như chế độ bảo quản, phương thức đóng gói, phương thức chuyển tải, phương thức xếp dỡ, đặc điểm tính chất lý hoá … b. Tính chất và phân loại Nắm được tính chất của từng loại hàng giúp ta phân bổ hàng hợp lý xuống tàu, tổ chức xếp dỡ với các phương tiện và thời gian thích hợp và làm tốt công tác bảo quản hàng trong quá trình vận chuyển. Ta cần đặc biệt chú ý tới các tính chất sau đây của hàng hóa trong quá trình vận chuyển. - Tính chất vật lý của hàng: như tính di động, độ ẩm, nhiệt độ bốc hơi và đông kết, tính hút và tỏa mùi, nhiệt độ bắt lửa, tỷ trọng, thể tích riêng.
- Tính chất về hóa học của hàng như sự oxy hóa, tính độc, tính nổ, thành phần hóa học của hàng. - Tính chất do thuộc tính sinh học của hàng hoá như sự lên men, ôi thối, mục nát, nảy mầm. - Tính chất cơ học của hàng như sức chịu nén, kéo, độ bền, độ co giãn. Trong vận tải biển việc phân loại hàng hóa là nhằm tìm ra các nhóm hàng có những đặc điểm gần với nhau để có các biện pháp phân bố, xắp xếp và bảo quản hợp lý trong quá trình vận chuyển.
Hàng bách hóa: là nhóm hàng gồm nhiều loại hàng có cách đóng gói và tính chất khác nhau nhưng có thể chở chung trên cùng một con tàu. Loại hàng này đa dạng chủng loại và kích thước cũng như tính chất cũng khác nhau về lý hà hóa học. GV: Hoàng Văn Ánh - Trang 1 - Khoa Điều Khiển Tàu Biển Cao Đẳng Hàng Hải 2 Hàng hóa Vận Tải Biển 1 Để chuyên chở các loại hàng này người ta dùng những con tàu có nhiều khoang và mỗi khoang được chia ra nhiều tầng hầm cách biệt nhau hoặc có các kho để thuận tiện cho việc chất xếp và bảo quản các loại hàng khác nhau chúng được gọi chung là tàu chở hàng bách hóa (General cargo ships).1: General cargo ships Hàng rời: là nhóm hàng khô được chở xô, trần bì với khối lượng lớn trên tàu như: hàng hạt rời, quặng, than, nông sản… Loại hàng này mang đầy đủ đặc tính sinh học, vật lý và hóa học. Tàu chở loại hàng này chỉ có một hầm, có các kết cấu hạn chế khả năng xô, dịch chuyển hàng hóa và cũng cần có những trang thiết bị bảo quản, xếp, dỡ hàng phù hợp.
Nhóm tàu này gọi là tàu chở hàng rời (Bulk cargo ships) Hình 1.2: Bulk cargo ships Hàng lỏng: là nhóm hàng ở dạng lỏng được chở trần bì như dầu mỏ (DO, FO, MOGAS…), hóa chất, khí nén hóa lỏng (CNG, LNG,…) nhóm hàng này không bao gồm những hàng lỏng đã được đóng gói bằng thùng, chai… Nhóm hàng này tính chất dễ cháy nổ, oxy hóa… Tàu chở nhóm hàng này có hầm được thiết kế 1 hầm và có nhiều vách để ngăn chia. Tàu này gọi là Tanker ships. GV: Hoàng Văn Ánh - Trang 2 - Khoa Điều Khiển Tàu Biển Cao Đẳng Hàng Hải 2 Hàng hóa Vận Tải Biển 1 Hình 1.3: Tanker ships Hàng cồng kềnh: là nhóm hàng có kích thước hoặc trọng lượng lớn, không thể chở trên tàu thông thường mà phải chở trên những tàu chuyên dụng như một tổ hợp máy, giàn khoan, tuabine quạt gió… Hình 1.4: Hàng cồng kềnh và tàu chuyên dụng Phân loại theo tính chất của hàng có thể phân làm các nhóm sau: Hàng hóa hút ẩm và tỏa ẩm (Hydrocospic goods): là những loại hàng luôn có một độ ẩm nhất định trong cấu trúc, độ ẩm của loại hàng này có thể thay đổi tùy theo độ ẩm của môi trường xung quanh. Nhóm hày chủ yếu là hàng nông sản, có nguồn gốc động thực vật như: lúa, gạo, gỗ, hạt ngũ cốc… Hình 1.5: Hàng nông sản trên tàu hàng xá (Cargo in bulk) Hàng hóa nguy hiểm: nhóm hàng gây nguy hiểm cho người, sinh vật và môi trường trong quá trình bảo quản, vận chuyển.
Nhóm hàng này được thống kê thành 9 loại theo bộ luật IMDG code. GV: Hoàng Văn Ánh - Trang 3 - Khoa Điều Khiển Tàu Biển Cao Đẳng Hàng Hải 2 Hàng hóa Vận Tải Biển 1 Hình 1.6: Dangerous cargo and ships Hàng đông lạnh: là nhóm hàng cần phải bảo quản ở nhiệt độ thấp khi vận chuyển thường vận chuyển trên tàu container chuyên dụng. Đa phần là các đồ thực phẩm đóng hộp, rau củ quả xuất nhập khẩu, thịt động vật… đóng trong container lạnh.7: Tàu và container đông lạnh 1. Phương pháp xác định chất lượng hàng Tùy theo từng loại hàng hóa có những tính chất riêng biệt nhau mà có những phương pháp xác định chất lượng.
Thông thường có 2 phương pháp xác định chất lượng của hàng hóa: Phương pháp ngoại quan và lấy mẫu phân tích tại phòng thí nghiệm. Mỗi phương pháp có những ưu và nhược điểm riêng. Kết quả của phương pháp xác định chất lượng bằng ngoại quan thường mang tính chất định tính. Do việc xác định phụ thuộc vào năng lực, kinh nghiệm… của GV: Hoàng Văn Ánh - Trang 4 - Khoa Điều Khiển Tàu Biển Cao Đẳng Hàng Hải 2 Hàng hóa Vận Tải Biển 1 giám định viên/ kiểm định viên và việc sai xót và đánh cảm tính có thể xảy ra nên do đó kết quả ở mức độ tin cậy không cao.
Tuy nhiên phương pháp này dễ thực hiện hơn, chi phí thấp do đó chỉ áp dụng ở một số loại hàng hóa thông thường. Đối với phương pháp xác định tính chất phân tích thì kết quả mang tính chất định lượng, chất lượng hàng hóa, sản phẩm thể hiện qua các thông số cụ thể. Kết quả bị ảnh hưởng bởi việc lấy mẫu phân tích kiểm nghiệm làm đại diện dẫn đến có sai số ở một mức độ nào đó. Một số hàng hóa như dầu mỏ, hóa chất, thiết bị điện tử, thủy hải sản đông lạnh, … cần thiết phải sử dụng phương pháp này để xác định chất lượng hàng hóa.
Bao bì và ký mã hiệu hàng hóa 1. Bao bì Trong quá trình vận chuyển, lưu kho, chờ đợi sử dụng. Yêu cầu chung đối với bao bì: bền chắc, thích hợp với hàng bên trong, dễ bốc xếp vận chuyển, cần được tiêu chuẩn hóa. Bao bì trong ngành vận tải biển còn phải chịu đựng được sự xô lắc của tàu, sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm và các điều kiện khác nữa xuất hiện trong các chuyến đi dài ngày trên biển.
Căn cứ vào mục đích sử dụng người ta phân bao bì làm hai loại: a. Bao bì bên trong (bao gói): Bao bì trên trong (bao gói) là một bộ phận không tách rời khỏi hàng, chúng trực tiếp tiếp xúc với hàng hóa, cùng hàng hóa đến tay người tiêu dùng (như chai, lọ, hộp, túi, nylon giấy chống ẩm. Bao gói có thể 1 lớp, 2 lớp, 3 lớp tuỳ theo tiêu chuẩn mỗi loại hàng. - Chức năng chính của bao bì bên trong là làm gia tăng khả năng bảo quản hàng, có tác dụng quảng cáo và trang sức cho hàng đẹp thêm.
- Yêu cầu với bao gói bên trong là phải đảm bảo vệ sinh, kín.8: Bao bì bên trong GV: Hoàng Văn Ánh - Trang 5 - Khoa Điều Khiển Tàu Biển Cao Đẳng Hàng Hải 2 Hàng hóa Vận Tải Biển 1 b. Bao bì bên ngoài: Có tác dụng chống được các tác dụng cơ học từ bên ngoài, hạn chế tác dụng của mưa, nắng, ánh sáng, bụi. Bao bì bên ngoài thường làm bằng: gỗ, vỉ, giấy cứng, giấy mềm, tôn kim loại, thủy tinh, sành sứ, chất dẻo.9: Bao bì bên ngoài 1. Ký mã hiệu Nếu hàng hóa vận chuyển đòi hỏi phải có sự chú ý chăm sóc đặc biệt thì người gửi hàng phải vẽ hoặc dán lên trên các bao, kiện hàng một dấu hiệu biểu thị tính chất của hàng hóa để người làm công tác bốc xếp, vận chuyển biết và chú ý tới như: hàng dễ vỡ, không lật ngược hàng, hàng sợ ẩm, sợ ánh nắng.
Bên cạnh các ký hiệu này thường kèm theo những dòng chữ viết bằng tiếng Anh như: - Handle with care: Nhẹ tay, cẩn thận - Use no hooks: Không được dùng móc - Top: Phía trên - Bottom: Phía dưới.10: Ký mã hiệu hàng hóa (Cargo marking) GV: Hoàng Văn Ánh - Trang 6 - Khoa Điều Khiển Tàu Biển Cao Đẳng Hàng Hải 2 Hàng hóa Vận Tải Biển 1 CHƯƠNG 2: BẢO QUẢN VÀ CỐ ĐỊNH HÀNG HÓA 2. Cố định hàng hóa 2. Công tác cố định, chèn lót, chằng buộc, ngăn cách hàng hóa Để công tác xếp dỡ, bảo quản và vận chuyển được đảm bảo và an toàn thì công tác cố định, chèn lót, chằng buộc, ngăn cách hàng hóa là rất quan trọng. Mỗi loại hàng hóa đều có phương pháp cố định, chèn lót, chằng buộc và ngăn cách riêng thích hợp tương ứng.
Tuy nhiên phải tuân thủ theo các nguyên tắc cơ bản sau: Tất cả các hàng hóa phải được cố định, chèn lót, chằng buộc, ngăn cách sao cho không gây nguy hiểm đối với con người và tàu. Công tác cố định hàng hóa phụ thuộc vào kế hoạch sắp xếp và giám sát phù hợp. Những người thực hiện công tác này phải có kiến thức và kinh nghiệm thủy nghiệp phù hợp. Việc thực hiện các biện pháp trong công tác cố định, chèn lót, chằng buộc, sắp xếp hàng hóa phải đảm bảo trong trường hợp tàu hành trình trong điều kiện khắc nghiệt nhất.
Có một số loại hàng hóa có khuynh hướng biến dạng hoặc dồn chặt lại trong quá trình vận chuyển sẽ dẫn tới làm trùng các cơ cấu chằng buộc nên phải thực sự lưu ý đến công tác gia cố, theo dõi, kiểm tra thường xuyên. Các loại hàng hóa có hệ số ma sát thấp, khi sắp xếp cần phải có vật liệu chèn lót phù hợp nhằm gia tăng hệ số ma sát như: cao su, thảm, đệm lót … Thuyền trưởng phải nắm rõ, được cung cấp đầy đủ thông tin về loại hàng hóa chở trên tàu. Từ đó có những biện pháp cố định, sắp xếp và chằng buộc phù hợp. Theo dõi, giám sát chặt chẽ quá trình thực hiện.
Thuyền trưởng phải có đầy đủ các thông tin về độ bền, ứng suất tối đa cho phép … của thiết bị chằng buộc và cố định hàng hóa.