CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIAO NHẬN VẬN TẢI HÀNG HÓA 1.1 Khái quát về giao nhận 1.1 Định nghĩa về giao nhận Giao nhận là một mắt xích quan trọng nối liền sản xuất với quá trình tiêu thụ, là một bộ phận nằm trong khâu lưu thông thực hiện chức năng đưa sản phẩm từ nơi sản xuất đến tay người tiêu dùng. Giao nhận hàng hóa đóng vai trò quan trọng trong quá trình phục vụ cho quá trình xuất nhập khẩu. Theo Liên đoàn các Hiệp hội Giao nhận Vận tải Quốc tế (FIATA), giao nhận là bất kỳ loại dịch vụ nào liên quan đến vận chuyển (được thực hiện bằng vận tải đơn phương thức hoặc đa phương thức), gom hàng, bốc xếp, lưu kho, đóng gói hay phân phối hàng hoá, cũng như các dịch vụ tư vấn có liên quan đến các dịch vụ kể trên kể cả vấn đề hải quan, mua bảo hiểm, tài chính, thanh toán, thu thập các chứng từ liên quan đến hàng hóa. [1] Theo Luật thương mại Việt Nam năm 2005 “Dịch vụ giao nhận hàng hoá là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao nhận theo sự uỷ thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người làm dịch vụ giao nhận khác”.[2] Như vậy, giao nhận vận tải hàng hóa xuất nhập khẩu gồm tất cả các dịch vụ vận chuyển, xếp dỡ, lưu kho, phân phối hàng hóa và các dịch vụ hỗ trợ và tư vấn có liên quan.
Ngày nay trong xu thế toàn cầu hóa, người làm dịch vụ xuất nhập khẩu không chỉ thực hiện các công việc giao nhận hàng hóa truyền thống mà còn thực hiện các dịch vụ tư vấn như chọn tuyến đường, tàu vận tải … 1.2 Đặc điểm của hoạt động giao nhận xuất nhập khẩu 1.1 Người giao nhận Người kinh doanh dịch vụ giao nhận gọi là người giao nhận. Người giao nhận có thể là chủ hàng, chủ tàu, công ty xếp dỡ, người giao nhận chuyên nghiệp hay bất kỳ người giao nhận nào khác có đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa.[3] 1 Theo Điều 233 Luật Thương Mại Việt Nam năm 2005, người giao nhận được hiểu là “Thương nhân tổ chức thực hiện một hay nhiều công việc bao gồm nhận hàng, vận chuyển, lưu kho, làm thủ tục hải quan, các thủ tục giấy tờ khác, tư vấn khách hàng, đóng gói bao bì, ghi mã hiệu, giao hàng hoặc các dịch vụ khác có liên quan đến hàng hóa theo thỏa thuận với khách hàng để hưởng thù lao”. [2] Doanh nghiệp giao nhận là doanh nghiệp kinh doanh các loại dịch vụ giao nhận hàng hóa. Sản phẩm của các doanh nghiệp giao nhận chính là các dịch vụ giao nhận mà doanh nghiệp giao nhận đóng vai trò là người giao nhận.2 Phân loại các hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu Dựa vào các tiêu chí khác nhau hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu được chia thành nhiều loại: Căn cứ vào phương thức vận tải trong giao nhận hàng hóa: + Giao nhận hàng hóa bằng đường biển: Vận tải biển là việc chở hàng hóa trong nước hoặc giữa các các quốc gia bằng đường biển.
Vận tải biển hình thành sớm hơn so với các phương thức vận chuyển khác và đến nay vận tải biển đã trở một trong những phương thức vận chuyển hàng hóa quốc tế phổ biến nhất hiện nay nhờ vào ưu thế vận chuyển giúp tiết kiệm chi phí và nguồn lực, nâng cao khối lượng và an toàn khi vận chuyển. Vận chuyển đường biển thích hợp với những thứ hàng giá trị thấp ,cồng kềnh, lâu hỏng (vật liệu xây dựng, cao su, than đá,.) và hàng rời (gạo, cà phê…) trên các tuyến đường trung bình và dài, không đòi hỏi việc giao hàng nhanh chóng. + Giao nhận hàng hóa bằng đường sông: Giao nhận hàng hóa bằng đường sông còn được gọi là vận tải thủy nội địa, chuyên chở hàng hóa trong nước. 2 + Giao nhận hàng hóa bằng đường sắt: Vận chuyển đường sắt được thực hiện bởi các toa xe và đầu máy.
Hình thức vận tải này phù hợp với hàng có trọng lượng cao và khối lượng vận chuyển lớn, cự li vận chuyển dài. + Giao nhận hàng hóa bằng đường bộ: Là hình thức vận chuyển phổ biến nhất hiện nay, hàng hóa được chuyên chở bằng các phương tiện đường bộ khác nhau. Hình thức vận chuyển đường bộ phù hợp với hàng hóa có khối lượng nhỏ, cự li vận chuyển ngắn và trung bình và có yêu cầu tốc độ giao hàng nhanh. Hình thức này chủ yếu phục vụ cho nhu cầu chuyên chở nội địa.
+ Giao nhận hàng hóa bằng đường hàng không: Vận tải hàng không được thực hiện bằng việc sử dụng các loại máy bay để chuyên chở hàng hóa. Đây là ngành vận tải mới và hiện đại. Tuy nhiên, vận tải hàng không thích hợp cho việc chuyển chở hàng hóa yêu cầu vận chuyển nhanh và trị giá cao do chi phí vận hành thường khá cao.[4] + Giao nhận vận tải bằng đường ống: Đây là một phương thức vận chuyển tương đối đặc thù và phục vụ cho các đối tượng đặc biệt như công ty quốc gia, công ty nhà nước lớn. Phương thức vận chuyển bằng đường ống chủ yếu được sử dụng để vận chuyển chất lỏng và khí hóa lỏng (xăng, dầu, gas,.
Mặc dù chi phí vận hành không đáng kể và gần như không có hao hụt, vận tải đường ống vẫn bị giới hạn do chi phí đầu tư ban đầu lớn và thiết kế hệ thống phức tạp. Giao nhận hàng hóa kết hợp nhiều phương thức vận tải trên còn được gọi là vận tải đa phương thức. Căn cứ vào tính chất giao nhận: + Giao nhận chuyên nghiệp: Hoạt động giao nhận của các tổ chức, công ty chuyên làm dịch vụ giao nhận dưới sự ủy thác của khách hàng + Giao nhận riêng: Hoạt động giao nhận do người xuất nhập khẩu tự tổ chức 3 Căn cứ vào nghiệp vụ giao nhận: + Giao nhận thuần túy: hoạt động giao nhận chỉ bao gồm việc gửi hàng đi hoặc nhận hàng đến. + Giao nhận tổng hợp: ngoài giao nhận thuần túy còn bao gồm việc xếp dỡ, vận tải, bảo quản, lưu kho,.3 Vai trò của người giao nhận Môi giới hải quan Người giao nhận ban đầu chỉ làm thủ tục hải quan đối với hàng hóa nhập khẩu như một môi giới hải quan.
Sau đó mới mở rộng đã phục vụ cả hàng xuất khẩu, chuyên chở hàng trong vận tải quốc tế, lưu cước với các hãng tàu dưới sự ủy thác của người nhập khẩu hoặc xuất khẩu theo điều kiện của hợp đồng mua bán. Người giao nhận thay mặt cho người nhập khẩu khai báo và làm thủ tục hải quan. Đại lý Người giao nhận nhận ủy thác từ chủ hàng hoặc người chuyên chở để tiến hành thực hiện các công việc khác nhau như giao hàng, nhận hàng, lập chứng từ, làm thủ tục hải quan trên cơ sở của hợp đồng ủy thác. Khi là đại lý, người gian nhận được hưởng hoa hồng và không chịu trách nhiệm về những tổn thất của hàng hóa, chỉ chịu trách nhiệm về hành vi của mình cũng như không chịu trách nhiệm về hành vi của chủ hàng và hành vi của người làm thuê cho mình.
Người gom hàng Dịch vụ gom hàng là không thể thiếu với lĩnh vực vận tải bằng container, họ thực hiện gom các lô hàng lẻ thành hàng nguyên container nhằm tận dụng tối đa sức chở và giảm thiểu cước phí vận tải. Khi là người gom hàng, người giao nhận có thể đóng vai trò như một người chuyên chở hoặc một đại lý. Người chuyên chở 4 Người giao nhận trực tiếp ký kết hợp đồng vận tải với chủ hàng và chịu trách nhiệm chuyên chở hàng hóa từ nơi gửi hàng đến nơi nhận hàng. Người giao nhận đóng vai trò là người thầu chuyên chở nếu ký hợp đồng mà không trực tiếp người chuyên chở.
Người giao nhận phải chịu trách nhiệm về hàng hóa trong toàn bộ hành trình và có thể phát hành vận đơn.4 Quyền hạn và trách nhiệm của người giao nhận Theo Luật Thương Mại Việt Nam năm 2005, người giao nhận có các quyền hạn và trách nhiệm như sau: Quyền hạn: Được hưởng tiền công và các khoản thu nhập khác Trách nhiệm: + Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ được quy định trong hợp đồng + Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nếu có chỉ dẫn khác với khách hàng vì lợi ích chính đáng của khách hàng phải thông báo với khách hàng. + Khi là đại diện của người xuất khẩu, người giao nhận phải thực hiện đầy đủ các nghĩa vụ của mình và chịu trách nhiệm về việc giao hàng không đúng chỉ dẫn, thiếu sót trong việc mua bảo hiểm hàng hóa, thiếu sót trong việc làm thủ tục hải quan, chở hàng đến sai nơi quy định,… + Khi là đại diện của người nhập khẩu, người giao nhận sẽ thực hiện các công việc cụ thể theo thỏa thuận gồm có theo dõi quá trình vận chuyển hàng hóa , nhận và kiểm tra các chứng từ và nộp lệ phí giám sát hải quan và các loại lệ phí khác, chuẩn bị kho hàng, giao hàng hóa cho người nhập khẩu và giúp người nhập khẩu khiếu nại các tổn thất, mất mát nếu có. + Khi là người chuyên chở, người giao nhận đóng vai trò là nhà thầu độc lập chịu trách nhiệm về các dịch vụ mà khác hàng yêu cầu lúc này nghĩa vụ và trách nhiệm là do phương thức vận tải quyết định.2 Phạm vi hoạt động và các dịch vụ của người giao nhận Hoạt động giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu có phạm vi tương đối rộng. Người giao nhận có thể thay mặt cho người gửi hàng hoặc người nhận hàng trong việc thực hiện quá trình vận chuyển hàng hóa.
Hoạt động giao nhận bao gồm các loại dịch vụ sau: 1.1 Dịch vụ thay mặt cho người gửi hàng (người xuất khẩu) Theo chỉ dẫn của người xuất khẩu, người giao nhận hàng hóa sẽ thực hiện các nhiệm vụ sau: Chọn tuyến đường, phương thức vận tải và người vận chuyển phù hợp. Đặt chỗ với người vận chuyển đã chọn. Nhận hàng và phát hành các chứng từ liên quan. Nghiên cứu các điều khoản của thư tín dụng, các luật lệ của nước XNK và nước chuyển tải, chuẩn bị các tài liệu, chứng từ cần thiết.
Bao gói hàng hoá (trừ khi việc này được người gửi hàng làm trước khi giao hàng cho người đại lý giao nhận). Thu xếp kho hàng cho hàng hoá (Nếu cần thiết). Cân đong, đo đếm hàng hóa.