Tổng quan về giáo trình

Giáo trình Giáo dục thể chất (Mã môn học: MH03) do tác giả Nguyễn Quang Huy biên soạn cho đối tượng học sinh, sinh viên tại Trường Cao đẳng nghề An Giang. Tài liệu được xây dựng căn cứ theo chương trình môn học ban hành kèm theo Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng, môn học này giữ vị trí là môn học điều kiện, bắt buộc thuộc khối các môn học chung.

Về chuẩn đầu ra, giáo trình xác định ba nhóm mục tiêu:

  • Kiến thức: Trình bày tác dụng rèn luyện, kỹ thuật động tác cơ bản và một số điều luật trong các môn thể dục thể thao được giảng dạy.
  • Kỹ năng: Tự tập luyện và thực hiện đúng các yêu cầu kỹ thuật, quy định chuyên môn của từng nội dung bài học.
  • Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành ý thức tự giác và thói quen rèn luyện thể chất hằng ngày nhằm đáp ứng yêu cầu thể lực cho học tập và lao động.

Về cấu trúc, chương trình có tổng thời lượng 30 giờ (gồm 4 giờ lý thuyết, 24 giờ thực hành và 2 giờ kiểm tra), được phân bổ thành: Bài mở đầu (1 giờ), Chương I - Giáo dục thể chất chung (15 giờ) và Chương II - Chuyên đề thể thao tự chọn (14 giờ). Cách tiếp cận của giáo trình đi từ việc trang bị kiến thức nền tảng về đội hình đội ngũ, bài tập phát triển thể lực chung đến các kỹ thuật thể thao chuyên biệt (điền kinh, bóng đá mini 5 người). Điểm đặc thù của tài liệu là định hướng đào tạo thực hành thể chất trong môi trường giáo dục nghề nghiệp, kết hợp giữa nội dung bắt buộc chung và các chuyên đề thể thao tự chọn theo sở thích của người học.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc nội dung của giáo trình được phân định thành các phần cụ thể:

  • Bài mở đầu (1 giờ): Giới thiệu vị trí, tính chất môn học GDTC; phân tích thể dục thể thao như một quá trình giáo dục và hoạt động văn hóa - xã hội; phổ biến mục tiêu, nội dung chương trình, hình thức tổ chức dạy học ngoại khóa/CLB và quy chế đánh giá, miễn trừ theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH.
  • Chương I - Giáo dục thể chất chung (15 giờ):
    • Bài 1: Thể dục cơ bản (6 giờ): Cung cấp kỹ thuật điều lệnh đội hình đội ngũ (tập hợp hàng dọc, hàng ngang, dóng hàng, điểm số, dàn - dồn hàng, biến đổi 1 hàng thành 2 hàng và ngược lại, chuyển đội hình 0-2-4 và 0-3-6-9); Bài thể dục tay không liên hoàn gồm 32 nhịp; Bài thể dục cơ bản với dụng cụ đơn giản (gậy) gồm 32 nhịp.
    • Bài 2: Điền kinh (8 giờ): Kỹ thuật và luật chạy cự ly ngắn (100m, 200m, 400m) với 4 giai đoạn kỹ thuật; Chạy cự ly trung bình (800m, 1500m trở lên) và kỹ thuật hô hấp; Kỹ thuật nhảy cao kiểu nằm nghiêng (chạy đà, giậm nhảy, qua xà, tiếp đất) cùng hệ thống quy định luật thi đấu điền kinh.
    • Kiểm tra GDTC chung (1 giờ): Đánh giá kỹ thuật và thể lực giai đoạn 1.
  • Chương II - Chuyên đề thể thao tự chọn (14 giờ): Đưa ra danh mục 7 chuyên đề tự chọn (Bơi lội, Cầu lông, Bóng chuyền, Bóng rổ, Bóng đá, Bóng bàn, Thể dục thể thao khác). Tài liệu mô tả chi tiết chuyên đề Bóng đá mini 5 người:
    • Kỹ thuật di chuyển: Xuất phát, chạy nhanh (thẳng, đổi hướng, tốc độ, lùi), dừng đột ngột, bật nhảy (1 chân, 2 chân), chọn vị trí và chạy chỗ chiến thuật.
    • Kỹ thuật dẫn bóng: Dẫn bóng bằng lòng bàn chân, mu trong, mu giữa và mu ngoài.
    • Kỹ thuật giữ bóng: Giữ bóng bằng gan bàn chân, lòng bàn chân, mu ngoài, giữ bóng nửa nảy (khi bóng rơi góc 45° - 60°), giữ bóng bằng đùi và bằng ngực.
    • Kỹ thuật đá bóng: Đá bóng bằng lòng bàn chân (cung bàn chân) và đá bóng bằng mu trong bàn chân (má trong).

Progression logic của giáo trình tuân theo trật tự: thiết lập kỷ luật và tư thế vận động cơ bản $\rightarrow$ rèn luyện tố chất thể lực chu kỳ và đơn chu kỳ (điền kinh) $\rightarrow$ áp dụng kỹ thuật phối hợp vận động và chiến thuật đối kháng môn thể thao đồng đội.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình thiết lập các nguyên lý chuyển động và thông số sinh cơ học chuẩn xác:

  • Nguyên lý xuất phát và gia tốc trong chạy ngắn: Phân tích 3 kiểu đặt bàn đạp xuất phát thấp (phổ thông: trước cách vạch 1-1,5 bàn chân, sau cách trước 1,5 bàn chân, góc tựa 50°-60° và 70°-80°; kiểu xa; kiểu gần). Góc khớp gối chân trước 65°-100°, chân sau 100°-120°. Giai đoạn chạy lao 20-25m với bước đầu 120-130cm; góc ngả thân chạy giữa quãng 7°-9°, góc đạp sau 42°-50°.
  • Nguyên lý hô hấp và động học cự ly trung bình: Cơ chế nợ dưỡng khí; điều chỉnh nhịp thở theo bước chạy (3:3 khi tốc độ ổn định, 2:2 khi tăng tốc); góc đạp sau cự ly trung bình đạt 50°-55°; độ dài bước 160-215cm, tần số 170-220 bước/phút.
  • Nguyên tắc lực học trong môn bóng đá: Cơ chế tiếp xúc lực qua tâm bóng (lực thẳng) hoặc lệch tâm (tạo độ bổng); kỹ thuật chạy đà thẳng (3-4m) khi đá lòng bàn chân với chân trụ cách bóng 10-15cm; kỹ thuật chạy đà chếch 45° khi đá mu trong với chân trụ cách bóng 25-30cm để tạo góc mở cho khớp hông và vung cẳng chân theo hình cánh cung.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thực hiện chính xác 32 động tác liên hoàn tay không và bài tập với gậy; thực hiện xuất phát thấp, kỹ thuật đóng bàn đạp, đánh tay trục trước - sau; kỹ thuật chạy đà 5-9 bước và giậm nhảy một chân trong nhảy cao kiểu nằm nghiêng; thực hiện các thao tác khống chế bóng bằng gan bàn chân, mu chân, đùi, ngực và tiếp xúc bóng nửa nảy.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Phân tích và phán đoán điểm rơi quả bóng để chọn phương pháp đón bóng thích hợp; tính toán phân phối thể lực cự ly 400m (chạy 200m đầu chậm hơn mức tối đa 1,3-1,8s); phân tích góc độ chạy đà 30°-40° trong nhảy cao.
  • Năng lực thực hành chuyên môn (Practical competencies): Điều hành và thực hiện chuẩn xác các khẩu lệnh điều lệnh đội ngũ; phối hợp nhóm di chuyển, bọc lót, bo khung thành và chạy chỗ trong thi đấu bóng đá mini 5 người; chấp hành nghiêm ngặt luật thi đấu điền kinh (Điều 162 về lỗi xuất phát, quy chuẩn ô chạy 125cm, vòng chạy 400m).

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình xác định phương pháp sư phạm chủ đạo là kết hợp giữa thuyết trình nguyên lý lý thuyết với thị phạm động tác mẫu và tổ chức luyện tập thực hành. Tỷ trọng thực hành chiếm 80% tổng thời lượng (24/30 giờ). Quy trình giảng dạy kỹ thuật động tác được chia nhỏ theo từng pha:

  • Kỹ thuật chạy ngắn phân tích theo 4 giai đoạn: Xuất phát, chạy lao sau xuất phát, chạy giữa quãng và về đích.
  • Kỹ thuật nhảy cao phân tích theo: Lấy đà, chuẩn bị giậm nhảy, giậm nhảy, chuyển qua xà và rơi xuống đất.
  • Kỹ thuật đá bóng phân tích theo 5 giai đoạn: Chạy lấy đà, đặt chân trụ, vung chân lăng, tiếp xúc bóng và kết thúc.

Hình thức tổ chức bài tập thực hành được thiết kế theo phân nhóm và giãn cách đội hình. Giảng viên sử dụng các khẩu lệnh phân đội hình 0-2-4 hoặc 0-3-6-9 để triển khai tập luyện đồng loạt bài thể dục 32 nhịp tay không và bài tập gậy. Các bài tập chạy đà, tập xuất phát theo hiệu lệnh còi/tiếng súng và bài tập dẫn bóng qua chướng ngại vật được tổ chức theo hình thức xoay vòng tổ nhóm.

Về phương pháp đánh giá kết quả, quy trình kiểm tra thực hiện theo quy định tại Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH ngày 13/3/2017 của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội về đào tạo trình độ trung cấp, cao đẳng theo niên chế hoặc phương thức tích lũy mô đun/tín chỉ. Đánh giá gồm 2 bài kiểm tra định kỳ: 1 giờ kiểm tra nội dung Giáo dục thể chất chung và 1 giờ kiểm tra nội dung Chuyên đề thể thao tự chọn, kết hợp chấm điểm kỹ thuật thực hiện động tác với thành tích định lượng (thời gian chạy, chiều cao mức xà, độ chính xác đường bóng).

Hướng dẫn tự học: Sinh viên sử dụng tài liệu để tự ôn luyện các bài tập thể dục tay không và bài tập dụng cụ hằng ngày nhằm rèn luyện tư thế; tham gia các câu lạc bộ thể dục thể thao, nhóm tập ngoại khóa theo 5 phương thức được nêu tại Bài mở đầu để củng cố kỹ năng vận động.


Điểm nổi bật và cập nhật

  • Căn cứ pháp lý cập nhật: Nội dung môn học được chuẩn hóa theo Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH quy định chương trình môn học Giáo dục thể chất trong khối môn học chung trình độ cao đẳng, đồng thời cập nhật quy chế tổ chức đào tạo và kiểm tra đánh giá theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH.
  • Chuẩn hóa thông số kỹ thuật và luật thi đấu quốc tế: Giáo trình cập nhật chi tiết các điều luật Điền kinh hiện hành, bao gồm:
    • Quy định Điều 162 về thủ tục xuất phát, xử lý lỗi xuất phát (truất quyền thi đấu nếu vi phạm sau lần cảnh cáo đầu tiên của đợt chạy).
    • Quy chuẩn đường chạy tiêu chuẩn 400m (8 ô chạy rộng 125cm, vạch 5cm, độ nghiêng ngang tối đa $1/100$, độ dốc dọc tối đa $1/1000$).
    • Quy định chia nhóm xuất phát cự ly 1000m, 2000m, 3000m (tỷ lệ 65% nhóm trong và nhóm ngoài).
    • Quy định nâng mức xà trong luật nhảy cao (mức nâng tối thiểu 2cm/lượt, thời gian thực hiện lượt nhảy trong vòng 1 phút, nguyên tắc giậm nhảy bằng 1 chân).
  • Tính ứng dụng thực tế trong đào tạo nghề: Giáo trình được xây dựng theo định hướng mở, cho phép giảng viên linh hoạt thay đổi hoặc bổ sung các bài tập thể lực chuyên môn phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất của nhà trường và đặc thù ngành nghề đào tạo. Tài liệu tích hợp chuyên đề bóng đá mini 5 người phù hợp với quy mô sân bãi thực tế tại các cơ sở giáo dục nghề nghiệp.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học sinh, sinh viên: Sinh viên theo học chương trình đào tạo trình độ cao đẳng tại Trường Cao đẳng nghề An Giang và các trường đào tạo nghề, sử dụng làm tài liệu học tập chính khóa cho môn học điều kiện MH03.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần đáp ứng các tiêu chuẩn sức khỏe học đường theo quy định; nắm vững nội dung nội quy sân bãi và an toàn vận động. Các trường hợp sinh viên có bệnh lý hoặc khuyết tật được áp dụng quy chế miễn trừ, bảo lưu kết quả học tập theo Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH.
  • Giảng viên bộ môn: Sử dụng giáo trình làm khung tài liệu chuyên môn chuẩn để xây dựng kế hoạch bài dạy 30 giờ, biên soạn giáo án thực hành, bố trí mật độ vận động và thiết lập tiêu chí chấm điểm kiểm tra kỹ thuật.
  • Cán bộ, học viên tự học và tham khảo: Phục vụ các cá nhân có nhu cầu tra cứu kỹ thuật chuẩn xác về bài tập thể dục cơ bản 32 nhịp, các giai đoạn chạy cự ly ngắn, chạy trung bình, kỹ thuật nhảy cao nằm nghiêng và kỹ thuật xử lý bóng trong môn bóng đá mini 5 người.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này áp dụng cho đối tượng đào tạo nào?

Giáo trình được biên soạn riêng cho học sinh, sinh viên theo học trình độ cao đẳng thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp (cụ thể tại Trường Cao đẳng nghề An Giang) trong học phần bắt buộc Giáo dục thể chất (Mã MH03).

2. Môn học có yêu cầu kiến thức nền tảng hoặc kỹ năng thể thao chuyên sâu từ trước không?

Không yêu cầu kỹ năng thể thao nâng cao. Môn học xây dựng từ các động tác điều lệnh cơ bản, bài tập thể dục tay không và hướng dẫn tuần tự các kỹ thuật vận động từ cơ bản đến nâng cao. Người học chỉ cần đảm bảo đủ điều kiện sức khỏe học tập theo quy chế.

3. Cấu trúc môn học phân bổ thời lượng lý thuyết và thực hành như thế nào?

Tổng thời lượng môn học là 30 giờ, trong đó lý thuyết chiếm 4 giờ, thực hành chiếm 24 giờ và kiểm tra chiếm 2 giờ. Chương trình gồm Bài mở đầu (1 giờ), Giáo dục thể chất chung (15 giờ) và Chuyên đề thể thao tự chọn (14 giờ).

4. Người học có thể tự luyện tập các nội dung trong giáo trình bằng cách nào?

Người học có thể tự tập các bài thể dục 32 nhịp tay không hoặc bài thể dục với gậy hằng ngày tại nhà theo thứ tự các nhịp mô tả chi tiết trong sách. Đối với các môn điền kinh và bóng đá, sinh viên tham gia các câu lạc bộ, nhóm ngoại khóa thể thao theo định hướng tổ chức tại Bài mở đầu.

5. Việc kiểm tra, đánh giá và miễn trừ môn học được quy định ra sao?

Quy trình đánh giá gồm 2 bài kiểm tra định kỳ (GDTC chung và Thể thao tự chọn). Việc tổ chức thi, kiểm tra, công nhận kết quả và các chế độ miễn trừ, bảo lưu học phần được thực hiện theo quy định tại Thông tư số 09/2017/TT-BLĐTBXH của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội.


Kết luận

Giáo trình Giáo dục thể chất (Mã môn học: MH03) của Trường Cao đẳng nghề An Giang cung cấp hệ thống kiến thức và bài tập thực hành thể lực chuẩn mực theo khung chương trình của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Tài liệu đóng vai trò định hướng chuẩn hóa kỹ thuật vận động cơ bản (thể dục liên hoàn 32 nhịp, điền kinh) và kỹ thuật chuyên đề thể thao (bóng đá mini 5 người).

Lộ trình học tập đề xuất cho người học gồm 3 bước:

  1. Tiếp thu lý thuyết điều lệnh, quy chế học tập và thực hành bài thể dục cơ bản.
  2. Hoàn thiện kỹ thuật chạy cự ly ngắn, chạy trung bình, nhảy cao và thực hiện kiểm tra giai đoạn GDTC chung.
  3. Lựa chọn chuyên đề thể thao tự chọn, luyện tập kỹ thuật di chuyển, xử lý bóng và kiểm tra kết thúc học phần.

Người học và giảng viên có thể tham khảo bổ sung các văn bản quy phạm pháp luật (Thông tư 12/2018/TT-BLĐTBXH, Thông tư 09/2017/TT-BLĐTBXH) cùng hệ thống Luật thi đấu Điền kinh và Bóng đá hiện hành để hoàn thiện quá trình dạy và học.