CHƯƠNG 3 THẺ DỤC THẺ HÌNH, THẺ DỤC THựC DỤNG, THẺ DỤC ĐỒNG DIỄN I. THỂ DỤC THỂ HÌNH 1. Khái niệm - Thể dục thể hình (TDTH) còn gọi là Thể dục thẩm mĩ - thề dục làm đẹp cơ thể, là một loại hình thể dục nhằm mục đích phát triển cơ thể cân đối, đặc biệt chú ý đến việc phát triển và tăng cường sức mạnh cơ bấp, làm giảm lượng mỡ thừa, tạo nên vè đẹp hài hoà về hình thể. TDTH bao gồm một loạt các bài tập tay không hoặc có sử dụng dụng cụ như: tạ tay, bóng nhồi, dây cao su, dây lò xo, đòn tạ, dụng cụ chuyên dùng (máy tập).
và các phương pháp tập luyện được lựa chọn một cách khoa học nham rèn luyện cơ bắp. - Việc lựa chọn và sử dụng các bài tập, phương pháp tập luyện căn cứ vào đặc điểm của người tập và mục đích tập luyện. Nhin chung nữ giới thường sử dụng các bài tập tay không hoặc các bài tập với dụng cụ có trọng lượng nhẹ, thực hiện liên tục có kết hợp với nhạc và một số động tác múa. Nhờ có âm nhạc gây hứng thú nên người tập có thể thực hiện liên tục bài tập trong nhiều phút, thậm chí hàng giờ và kết quả tập luyện tốt hơn, nhờ vậy lượng mỡ thừa được tiêu bớt, hoạt động của hệ thống tim mạch và hô hấp được tăng cường, cơ bắp săn lại, không còn bị nhão, tạo cho cơ thể có vẻ đẹp hài hoà, duyên dáng.
Hình thức rèn luyện thể hinh này gọi là thể dục nhịp điệu hay thể dục với nhạc. Thể dục nhịp điệu được phát triển và đa dạng hoá theo sự phát triển của xã hội đã xuất hiện một dạng mới là thể dục Aerobic (Aerobic có nguồn gốc từ tiếng Hi Lạp, “Aerobic” có nghĩa là oxy cho cuộc sống). Thể dục Aerobic là loại hình thể dục phát triển trên nền tảng thể dục nhịp điệu, song sừ dụng các loại nhạc hiện đại, có tiết tấu nhanh và sôi động hơn, các bài tập mạnh mẽ hom nhung vẫn được kết hợp với nhau một cách hài hoà nhằm phát triển sức mạnh cùa cơ bẳp và tốc độ vận động. Thể dục Aerobic thường được vận dụng bằng cách thực hiện liên hợp bài tập đa dạng như: các bài tập mềm dẻo, các bài tập tĩnh lực, các bài tập sức mạnh, các bài tập thăng bằng, các bài tập bật nhảy, các dạng “trồng chuối”, gập và duỗi nhanh các bộ phận cơ thể.
tốc độ thực hiện nhanh, mạnh, thời gian thực hiện bài tập kéo dài trong nhiều phút. Do vậy hệ thống tuần hoàn, hò hấp làm việc tích cực trong quá trình thực hiện bài tập. Nguồn năng lượng cung cấp cho quá trình thực hiện bài tập là nguồn năng lượng “có ôxi” (aerobic). Kết quả tập luyện tạo ra thích ứng tốt đối với hệ thống tuần hoàn và hô hấp, sức mạnh, sức nhanh và sức bển được phát triển tốt.
- Một loại hình thể dục khác chú trọng phát triển tối đa kích thước cùa cơ bẳp, đặc biệt là các nhóm cơ lớn như: các nhóm cơ ngực, cơ lưng, cơ bụng, cơ thang, cơ tứ đầu đùi, cơ tam đầu cẳng chân, cơ nhị đẩu cánh tay, cơ tam đầu cánh tay. cũng được gọi là Thể dục thể hình Đặc điểm cùa hình thúc tập luyện này là sử dụng các bài tập có thêm trpng lượng phụ lớn nhu: đòn tạ, dụng cụ chuyên dùng Cường độ vận động (trọng lượng phụ) thường ờ mức tôi đa hoặc gần mức tói đa (được xác định thông qua khả năng riêng biệt cùa người tập khi thực hiện các bài tập kiểm tra). Loại hình thể dục này tiếng Anh gọi là “Bodybuilding”. Cộng hoà Liên Bang Đức thường gọi là “Krafsport” (thề thao sức mạnh) do bản chất cùa phương pháp tập luyện này là phương pháp luyện sức mạnh.
61 Thể dục Aerobic và Bodybuilding đều là các dạng của TDTH Nó được phát triền từ nhóm thể dục sức khoẻ sang nhóm thể dục thi đấu Hiện nay đã có các giải vô địch thế giới, vô địch châu lục và các cuộc thi đấu quốc tế ve Aerobic (Sport Aerobic) và Bodybuilding. Nước ta trong một số năm gần đây đẵ tổ chức các giải vô địch toàn quốc về Bodybuilding và Sport Aerobic. Vận động viên (VĐV) Lý Đức của Việt Nam đã nhiều lần vô địch châu Á về Bodybuilding VĐV Phạm Văn Mách đã từng đạt Huy chương Bạc thế giới cũng ờ môn thể thao này. Liên đoàn TDTH quốc tế (viết tắt là IFBB) được thành lập năm 1946, hiện có 146 nước tham gia IFBB 1.
Ý nghĩa - TDTH nhằm mục đích chính là nâng cao tính văn hoá và vẻ đẹp hình thể của con người trong hoạt động sống, hoạt động vận động nói chung và đặc biệt trong hoạt động TDTT - TDTH có ý nghĩa to lớn trong việc củng cố, phát triển và duy trì sức khoẻ cho con người, đặc biệt là lứa tuổi thanh niên, đồng thời nó còn chứa đựng ý nghĩa văn hoá và xã hội sâu sắc. Ý nghĩa sức khoẻ của TDTH thể hiện ờ những điểm sau: - Tập luyện TDTH có tác dụng rất tốt đối với sự phát triển sức mạnh các nhóm cơ, làm cho cơ bấp nở nang, phát triển cân đối, tạo nên hình dáng cơ thể khoè, đẹp Có thể duy trì duợc hình thái cơ thẻ và khá náng làm việc của cơ báp cho tới khi tuổi cao. Theo số liệu của các nhà khoa học Đức thi các VĐV tập luyện TDTH ờ độ tuổi 50 vẫn duy tri được sức làm việc của cơ bẳp cao hon người không tập luyện ờ lứa tuổi 20, 30. Ở những người tập luyện TDTH thỉ việc cung cấp máu cho cơ bap được tàng cường, hàm lượng các men tham gia quá trinh chuyển hoá năng lượng trong vận động cao hơn người không tham gia tập luyện, làm cho cơ bắp phát triển vững chắc, có tác dụng tăng cường hoạt động của các khớp; duy trì tư thế của cơ thể, đảm bảo cho các cơ quan vận động duy tri và ổn định hoạt động vận động; 62 xương vững chẳc thêm nhờ được tăng cường hàm lượng muối khoáng và tãng độ dày của xương do hoạt động thường xuyên.
- Tập luyện TDTH làm tăng cường hoạt động cùa hệ thống tuần hoàn và hô hấp (khi tập luyện liên tục với thời gian từ 15 đến 30 phút trờ lên). Góp phần cải thiện hoạt động của hệ thong thẩn kinh (nhờ quá trinh phối hợp các bộ phận của hệ thống thẩn kinh trong hoạt động vận động), làm tiêu hao lượng mỡ thừa, làm cơ bắp nờ nang, tạo cho cơ thể có vẻ đẹp hài hoà, cân đối. Làm thoá màn nhu cẩu vươn tới cái đẹp của con người - Tập luyện TDTH bồi dưỡng cho người tập đức tinh tự giác, tích cực, lòng kiên tri khãc phục mpi khó khăn; đoàn kết, thán ái, giúp đỡ lẫn nhau trong quá trình tập luyện. Những kết quả đó là cơ sờ để khẳc phục khó khăn, hoàn thành tốt các yêu cẩu trong đời sống, trong lao động và trong học tập của mỗi cá nhân.
Ngoài ra nó còn là cơ sờ cho các quan hệ xã hội lành mạnh, làm nảy sinh tình cảm thẩm mĩ, lòng yêu thièn nhiên, yêu con người, là cơ sờ cho những hành động hướng thiện và ước mơ xây dựng một xã hội tốt đẹp với những con người khoẻ đẹp và nhân ái. THÊ DỤC T H ựC DỤNG 2. Khái niệm - Thề dục thực dụng (TDTD) là một loại hinh thể dục thuộc nhóm thể dục nhằm mục đích sức khoẻ - văn hoá - xã hôi Muc đích chính cùa loai hình thể dục này là ứng dụng các bài tập thể dục vào đời sống, lao động sản xuất, chiến đấu và phòng chống, chữa một số loại bệnh về cơ khớp và bệnh mãn tính. - Căn cứ vào mục đích ứng dụng người ta phân Thể dục thực dụng thành một số loại sau: Thể dục thực dụng quân sự, Thê dục lao động, Thê dục vệ sinh, Thể dục bổ trợ thể thao, Thể dục chữa bệnh, Thể dục dưỡng sinh.
63 - Nội dung chính của loại hỉnh thể dục này là các bài tập phát triền chung và các bài tập được rút ra từ các môn thể thao khác nhau, được vận dụng một cách khoa học và phù hợp với nhiệm vụ và đối tượng cụ thể Ví dụ: Đối với các chiến sĩ trong lực lượng vũ trang là các bài tập đội hình đội ngũ, các bài tập đi, chạy, nhảy, ném, leo trèo, bò toài, các bài tập vượt chướng ngại vật, các bài tập mang vác và các kĩ năng chiến đấu. Đối với vận động viên là các bài tập nhằm phát triển các các tố chất thể lực, năng lực phối hợp vận động, năng lực mềm dẻo và rèn luyện các phẩm chất tâm lý chuyên môn cần thiết. Ngoài ra nó còn góp phần xúc tiến nhanh quá trình hồi phục cho vận động viên sau các cuộc thi đấu hoặc sau các buổi tập có lượng vận động lớn. Đe phòng và chống cong vẹo cột sống cho học sinh làm các bài tập rèn luyện tư thế đứng, các bài tập gập, duỗi, kéo giãn và thả lỏng cột sống.
Ý nghĩa - Thể dục thực dụng có ý nghĩa xã hội và nhân văn sâu sắc và tính thực tiễn cao. Tập luyện thể dục thực dụng không chỉ có ý nghĩa thực tiễn trực tiếp mà còn là biện pháp rất tốt để phát triển cơ thể toàn diện, rèn luyện tinh thần dũng cảm, ý chí quyết tâm, lòng kiên trì và sáng tạo. - Thể dục thực dụng góp phần tích cực vào việc chuẩn bị nguồn nhân lực cho sự nghiêp công nghiệp hoá, hiện đại hoá và sẵn sàng bảo vệ Tổ quốc. Ngoài ra, Thể dục thực dụng còn là một phưcmg tiện tích cực trong việc phòng và chữa bệnh tật, đặc biệt là các bệnh về vận động và các bệnh mãn tính.
THỂ DỤC ĐÒNG DIỄN 3. Khái niệm - Thể dục đồng diễn (TDĐD) là một loại hinh thể dục mang tính chất biểu diễn tập thể với quy mô từ hàng trăm cho đến hàng nghìn người. Nội 64 dung chính cùa loại hinh thể dục này là các bài tập thề dục cơ bản (tay không hoặc kết hợp với các đạo cụ) có tính thẩm mĩ cao, được lựa chọn và sẳp xếp thực hiện trong các đội hình, đội ngũ phù hợp nhằm thể hiện rõ nét các chủ đề biểu diễn. - Các bài tập đồng diễn được thực hiện trên nền nhạc phù hợp và có sự hỗ trợ cùa các hinh ảnh, chừ xếp trên khán đài.
TDĐD đòi hỏi cao ờ sự phối hợp tập thể, tinh thẩn đồng đội, ý thức tổ chức kì luật. Ý nghĩa - TDĐD có ý nghĩa đặc biệt về mặt văn hoá - xã hội và có ý nghĩa giáo dục tính thẩm mĩ và tính nhân văn cùa TDTT.