Tổng quan về giáo trình
Tài liệu dạy học môn Giáo dục thể chất trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng được ban hành kèm theo Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ ngày 22 tháng 01 năm 2020 của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp thuộc Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội. Đây là tài liệu giảng dạy chuẩn hóa, đóng vai trò định hướng chuyên môn cho môn học Giáo dục thể chất – một môn học điều kiện, bắt buộc thuộc khối các môn học chung trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng của hệ thống giáo dục nghề nghiệp tại Việt Nam.
Mục tiêu học tập của tài liệu được xác định trên ba phương diện cụ thể:
- Về kiến thức: Cung cấp cho người học hiểu biết về tác dụng sinh lý của vận động, các kỹ thuật động tác cơ bản và hệ thống điều luật thi đấu của các môn thể dục, thể thao quy định trong chương trình.
- Về kỹ năng: Hình thành năng lực tự thực hành, rèn luyện đúng quy trình kỹ thuật và tuân thủ các quy định thi đấu thực tế.
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Xây dựng ý thức tự giác rèn luyện thân thể định kỳ, hình thành nề nếp tập luyện thể chất nhằm phục vụ quá trình học tập và lao động nghề nghiệp.
Cấu trúc tài liệu được thiết kế thành hai phần chính: Chương I tập trung vào các nội dung giáo dục thể chất chung mang tính nền tảng (Thể dục cơ bản và Điền kinh), trong khi Chương II mở rộng thành 6 chuyên đề môn thể thao tự chọn (Bơi lội, Cầu lông, Bóng chuyền, Bóng rổ, Bóng đá, Bóng bàn). Cách tiếp cận này đảm bảo tính thống nhất về mặt thể lực chung, đồng thời tạo điều kiện cho các cơ sở đào tạo linh hoạt lựa chọn môn thể thao phù hợp với điều kiện cơ sở vật chất thực tế.
Nội dung kiến thức cốt lõi
TÀI LIỆU DẠY HỌC GDTC CAO ĐẲNG
Chương I: GDTC CHUNG Chương II: MÔN TỰ CHỌN (1/6)
Các chương và chủ đề chính
Tài liệu bao gồm Bài mở đầu và 2 chương chuyên môn với sự phân chia mạch lạc:
- Bài mở đầu: Xác định vị trí, tính chất môn học điều kiện, chuẩn đầu ra kiến thức - kỹ năng, nguyên tắc tổ chức lớp học và căn cứ kiểm tra đánh giá.
- Chương I – Giáo dục thể chất chung:
- Bài 1: Thể dục cơ bản: Trình bày lý luận chung về thể dục phát triển chung; hướng dẫn kỹ thuật chi tiết của Bài thể dục tay không liên hoàn gồm 32 động tác và Bài thể dục phát triển chung với dụng cụ đơn giản gồm 40 động tác với gậy thể dục.
- Bài 2: Điền kinh: Phân tích cấu trúc kỹ thuật và phương pháp tập luyện cho 4 nội dung: Chạy cự ly ngắn (trọng tâm 100m với 4 giai đoạn: xuất phát thấp sử dụng bàn đạp, chạy lao sau xuất phát, chạy giữa quãng, về đích); Chạy cự ly trung bình (800m đối với nữ, 1500m đối với nam với kỹ thuật xuất phát cao và phân phối sức); Nhảy cao (4 giai đoạn: chạy đà, giậm nhảy, bay trên không, rơi xuống đất); Nhảy xa (kỹ thuật nhảy xa kiểu "ngồi" qua 4 giai đoạn: chạy đà, giậm nhảy, bay trên không, rơi xuống cát). Kèm theo mỗi nội dung là các trích dẫn quy định trong Luật Điền kinh ban hành theo Quyết định số 224/QĐ-UBTDTT.
- Chương II – Chuyên đề thể dục thể thao tự chọn: Cung cấp tài liệu giảng dạy cho 6 bộ môn thể thao (người học chọn 1 trong 6 chuyên đề):
- Chuyên đề 1 - Bơi lội: Kỹ thuật bơi trườn sấp và bơi ếch; các bước làm quen nước, phương pháp thở nước, thả nổi; kỹ thuật phối hợp tay - chân - thở; kỹ thuật xuất phát bục, quay vòng 180° và về đích; các quy định của Luật Bơi theo Quyết định số 1706/QĐ-UBTDTT.
- Chuyên đề 2 - Cầu lông: Tư thế cơ bản, cách cầm vợt, di chuyển bước đơn/kép/đệm, kỹ thuật đánh cầu cao/thấp tay, bỏ nhỏ, phát cầu, đập cầu, chiến thuật thi đấu và luật thi đấu.
- Chuyên đề 3 - Bóng chuyền: Tư thế cơ bản, chuyền bóng cao tay (bước 2), chuyền bóng thấp tay (bước 1), phát bóng thấp/cao tay trước mặt, chắn bóng, đập bóng lấy đà và luật thi đấu.
- Chuyên đề 4 - Bóng rổ: Kỹ thuật di chuyển, dẫn bóng, chuyền/bắt bóng hai tay trước ngực, bắt bóng một tay/hai tay, ném rổ một tay trên vai, ném rổ hai tay trước ngực, kỹ thuật hai bước ném rổ và luật thi đấu.
- Chuyên đề 5 - Bóng đá: Kỹ thuật di chuyển không bóng, dẫn bóng, giữ/khống chế bóng, đá bóng bằng lòng bàn chân, mu trong, mu giữa bàn chân, kỹ thuật ném biên/đá biên và luật thi đấu.
- Chuyên đề 6 - Bóng bàn: Kỹ thuật cầm vợt, giao bóng, đỡ giao bóng, líp bóng, bạt bóng, gò bóng thuận/trái tay, kỹ thuật tấn công/phòng thủ và luật thi đấu.
Kiến thức nền tảng được xây dựng
Tài liệu thiết lập hệ thống tri thức dựa trên các nguyên lý khoa học thể dục thể thao:
- Cơ học vận động và sinh học thể thao: Phân tích góc độ cơ thể trong các chuyển động (như góc nâng gối 115°–138° của chân sau và 92°–105° của chân trước khi ở tư thế "Sẵn sàng" xuất phát thấp; góc quạt tay 120° trong bơi ếch; góc nghiêng thân người 4°–5° trong chạy giữa quãng cự ly trung bình; tỷ lệ lực giậm nhảy xa gồm 87% lực nằm ngang và 13% lực thẳng đứng).
- Nguyên lý phân kỳ kỹ thuật động tác: Chuẩn hóa cấu trúc bài tập thành các giai đoạn nối tiếp nhau có quy luật (chuẩn bị, tích lũy tốc độ, tạo lực phát động, duy trì tốc độ và hoãn xung kết thúc).
- Hệ thống văn bản quy phạm kỹ thuật: Toàn bộ nội dung gắn liền với các điều luật thi đấu do Ủy ban Thể dục Thể thao (nay là Cục Thể dục Thể thao) ban hành.
Kỹ năng phát triển
- Kỹ năng chuyên môn kỹ thuật: Nắm vững và thực hiện đúng định hình động tác từ các bài thể dục định hình tư thế (32 nhịp tay không, 40 nhịp gậy), kỹ thuật điền kinh chu kỳ và không chu kỳ, đến kỹ năng phối hợp vận động phức tạp trong các môn chuyên đề thể thao.
- Kỹ năng phân tích và nhận định: Khả năng nhận diện lỗi sai trong kỹ thuật xuất phát, góc đạp sau, nhịp thở bơi lội, vị trí đặt chân trên ván giậm nhảy xa hoặc vùng hợp lệ của xà nhảy cao; khả năng đọc hiểu và áp dụng điều luật thi đấu vào thực tế.
- Năng lực vận động thực tiễn: Nâng cao các tố chất thể lực chung bao gồm sức nhanh, sức mạnh, sức bền, sự khéo léo và khả năng giữ thăng bằng.
Phương pháp giảng dạy và học tập
HÌNH THỨC TỔ CHỨC TẬP LUYỆN
Đồng loạt Lần lượt Theo nhóm Cá nhân
(Thể dục chung, (Xuất phát, (Kỹ thuật bóng, (Chỉnh sửa lỗi,
khởi động) nhảy cao/xa) chiến thuật) thở nước)
Tài liệu định hướng áp dụng phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm dưới sự hướng dẫn, gợi mở và cố vấn của giảng viên. Cấu trúc giảng dạy kết hợp giữa thuyết trình nguyên lý kỹ thuật, thị phạm động tác mẫu, phân tích hình ảnh minh họa và tổ chức thực hành trên sân bãi.
Quá trình tổ chức tập luyện được phân chia thành 4 hình thức cụ thể:
- Tập luyện đồng loạt: Áp dụng trong các nội dung khởi động, học bài thể dục tay không liên hoàn 32 động tác và bài thể dục với gậy 40 động tác.
- Tập luyện lần lượt: Áp dụng cho các nội dung đòi hỏi trang thiết bị đơn chiếc hoặc đường chạy riêng biệt như thực hành xuất phát bàn đạp 100m, chạy đà giậm nhảy cao, nhảy xa hố cát, xuất phát bơi trên bục.
- Tập luyện theo nhóm: Áp dụng khi phân chia các trạm tập bổ trợ, phối hợp chuyền - bắt bóng rổ/bóng chuyền, tập chiến thuật đôi cầu lông hoặc đá bóng theo cặp.
- Tập luyện cá nhân: Áp dụng trong giai đoạn hoàn thiện kỹ năng, tự rèn luyện phương pháp thở nước, điều chỉnh bước đà nhảy xa/nhảy cao hoặc tự sửa tư thế cầm vợt.
Phương pháp đánh giá kết quả học tập tuân thủ theo quy định tại Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26/9/2018 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội. Quy trình đánh giá kết hợp kiểm tra lý thuyết (tác dụng bài tập, nhận thức luật) và kiểm tra thực hành (mức độ chuẩn xác của kỹ thuật động tác, thành tích định lượng về thời gian, chiều cao, khoảng cách).
Đối với công tác tự học, tài liệu cung cấp hệ thống câu hỏi kiểm tra ở cuối mỗi bài học (ví dụ: yêu cầu phân tích sự khác nhau về tư thế thân người giữa chạy cự ly ngắn và chạy cự ly trung bình; phương pháp tính chân bắt đầu khi chạy đà lẻ trong nhảy cao/nhảy xa), giúp người học có cơ sở tự ôn tập ngoài giờ học chính khóa.
Điểm nổi bật và cập nhật
- Tính pháp lý và đồng bộ hệ thống: Tài liệu được chuẩn hóa theo chương trình khung môn học Giáo dục thể chất trình độ cao đẳng, ban hành trực tiếp qua Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ, đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp theo Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH.
- Kế thừa các tài liệu chuyên ngành uy tín: Nội dung giáo trình trích dẫn và tổng hợp từ nhiều nguồn học liệu chính thống:
- Tài liệu giảng dạy Thể dục thể thao (Bộ Giáo dục và Đào tạo, NXB Giáo dục, 1997).
- Giáo trình Thể dục cơ bản (Phan Thế Nguyên, Lê Thị Thanh Thủy, Trần Thị Thu, NXB Thể dục thể thao, 2005).
- Giáo trình Thể dục cơ bản (Trường Đại học Sư phạm TDTT TP. Hồ Chí Minh, NXB Thể dục thể thao, 2005).
- Giáo trình Điền kinh (Trường Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh, NXB ĐH Sư phạm TP.HCM, 2016).
- Giáo trình Bơi lội (Nguyễn Văn Trạch, NXB Thể dục thể thao, 2006).
- Mô tả kỹ thuật định lượng chi tiết: Các động tác kỹ thuật không dừng lại ở mô tả định tính mà đi sâu vào các thông số cơ học cụ thể (ví dụ: độ dài chạy đà nhảy xa nam 18–24 bước tương đương 38–48m, nữ 16–24 bước tương đương 32–42m; tần số bước chạy cự ly trung bình 70–72 bước/phút; góc nghiêng bàn đạp xuất phát 45°–50° cho chân trước và 60°–80° cho chân sau).
- Tích hợp toàn diện luật thi đấu: Mỗi phân môn đều kèm theo các trích đoạn quy định luật thi đấu chính thức (Luật Điền kinh - Quyết định 224/QĐ-UBTDTT; Luật Bơi - Quyết định 1706/QĐ-UBTDTT), giúp người học nắm bắt đầy đủ tiêu chuẩn thi đấu hiện hành.
Đối tượng sử dụng giáo trình
- Sinh viên trình độ cao đẳng: Tài liệu là giáo trình học tập bắt buộc cho toàn bộ sinh viên đang theo học các ngành, nghề đào tạo ở trình độ cao đẳng thuộc hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Môn học là điều kiện tiên quyết bắt buộc để hoàn thành chương trình đào tạo và xét tốt nghiệp.
- Yêu cầu đầu vào đối với người học: Sinh viên cần đáp ứng các tiêu chuẩn sức khỏe học đường theo quy định phân loại sức khỏe hiện hành; không đòi hỏi kiến thức chuyên môn nâng cao trước đó vì giáo trình xây dựng từ kỹ thuật cơ bản.
- Giảng viên giáo dục thể chất: Sử dụng tài liệu làm căn cứ pháp lý và học thuật để xây dựng đề cương bài giảng, kế hoạch giảng dạy môn học, biên soạn giáo án thực hành, bố trí trạm tập luyện và lập barem đánh giá kiểm tra định kỳ/kết thúc học phần.
- Cán bộ quản lý đào tạo và nghiên cứu: Phục vụ công tác quy hoạch sân bãi, đầu tư trang thiết bị dạy học thể chất tại các trường cao đẳng và làm tài liệu tham khảo cho việc xây dựng chương trình thể dục thể thao ngoại khóa.
Câu hỏi thường gặp
1. Giáo trình này áp dụng cho đối tượng đào tạo nào?
Tài liệu được biên soạn và ban hành chuyên biệt cho người học đang theo học chương trình đào tạo trình độ cao đẳng trong hệ thống cơ sở giáo dục nghề nghiệp theo quy định của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp - Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.
2. Cần điều kiện gì để học tập môn học này?
Môn học không yêu cầu người học phải có nền tảng thể thao thành tích cao từ trước. Người học chỉ cần đáp ứng tiêu chuẩn sức khỏe thông thường của học sinh, sinh viên theo quy định y tế để tham gia các hoạt động vận động thể chất từ mức độ cơ bản đến nâng cao dần.
3. Cấu trúc môn học được phân chia bắt buộc và tự chọn như thế nào?
Chương trình gồm hai phần: Phần kiến thức chung bắt buộc bao gồm Thể dục cơ bản (bài tập tay không và bài tập gậy) và Điền kinh (chạy cự ly ngắn, chạy cự ly trung bình, nhảy cao, nhảy xa). Phần chuyên đề thể thao tự chọn cho phép nhà trường hoặc người học lựa chọn 1 trong 6 môn: Bơi lội, Cầu lông, Bóng chuyền, Bóng rổ, Bóng đá, Bóng bàn.
4. Người học có thể tự ôn luyện các bài tập dựa trên giáo trình không?
Có. Giáo trình phân tích cụ thể từng nhịp cử động (như bài 32 nhịp thể dục tay không, bài 40 nhịp gậy), từng pha kỹ thuật có hình ảnh minh họa chi tiết kèm theo hệ thống câu hỏi lý thuyết cuối bài, hỗ trợ việc tự kiểm tra và rèn luyện cá nhân.
5. Việc kiểm tra và đánh giá môn học căn cứ vào văn bản quy phạm nào?
Việc tổ chức dạy học và đánh giá kết quả học tập được thực hiện thống nhất theo Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26/9/2018 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội và các quy định chuyên môn trích xuất từ luật thi đấu thể thao hiện hành.
Kết luận
Tài liệu dạy học môn Giáo dục thể chất trong chương trình đào tạo trình độ cao đẳng (ban hành theo Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ) là tài liệu chuẩn mực về mặt pháp lý và chuyên môn sư phạm thể dục thể thao trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Giáo trình thiết lập một lộ trình học tập khoa học: đi từ củng cố thể lực chung thông qua thể dục cơ bản và điền kinh, đến trang bị kỹ năng vận động chuyên sâu qua các môn thể thao tự chọn. Nguồn dữ liệu kỹ thuật và phương pháp luận trong tài liệu được xây dựng trên cơ sở kế thừa có chọn lọc các giáo trình chuyên ngành từ các trường đại học sư phạm thể dục thể thao trọng điểm và các quyết định ban hành luật thi đấu chính thức.
