THÔNG TIN THƯ MỤC VÀ TỔNG QUAN HỌC THUẬT: GIÁO TRÌNH MÔN HỌC GIÁO DỤC THỂ CHẤT (TRÌNH ĐỘ CAO ĐẲNG)

Cơ quan ban hành: Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội, Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II
Văn bản phê duyệt: Quyết định của Hiệu trưởng Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II
Năm xuất bản: 2020 (TP. Hồ Chí Minh)
Trình độ đào tạo: Cao đẳng

Tổng quan về giáo trình

Giáo trình môn học Giáo dục thể chất trình độ cao đẳng do Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II biên soạn và ban hành năm 2020 là tài liệu giảng dạy chính khóa thuộc khối các môn học chung bắt buộc trong chương trình đào tạo nghề nghiệp. Về mặt pháp lý và cấu trúc đào tạo, môn học đóng vai trò là môn điều kiện tiên quyết, được xây dựng theo định hướng chuẩn hóa căn cứ trên các quy định hiện hành của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.

Mục tiêu học tập của giáo trình được xác lập thành ba nhóm chuẩn đầu ra:

  1. Kiến thức: Trang bị hệ thống hiểu biết về tác dụng sinh học của vận động, nguyên lý kỹ thuật động tác và các điều luật thi đấu cơ bản của từng môn thể thao nhằm phục vụ việc rèn luyện sức khỏe và phát triển thể lực chung.
  2. Kỹ năng: Hình thành năng lực thực hiện chuẩn xác các kỹ thuật vận động từ cơ bản đến nâng cao; khả năng tự tổ chức và điều chỉnh quy trình tập luyện theo đúng phương pháp khoa học.
  3. Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Xây dựng ý thức tự giác và thói quen duy trì tập luyện thể dục thể thao định kỳ, bảo đảm nền tảng thể lực phục vụ học tập chuyên môn và hoạt động nghề nghiệp.

Cấu trúc giáo trình gồm Bài mở đầu và hai chương chuyên môn: Chương I tập trung vào các nội dung giáo dục thể chất chung mang tính nền tảng; Chương II thiết kế sáu chuyên đề thể thao tự chọn. Cách tiếp cận của tài liệu đi từ chuẩn hóa biên độ chuyển động, phân tích cơ sinh học của kỹ thuật đến việc cập nhật hệ thống luật thi đấu chính thức, tạo sự liên kết giữa lý thuyết chuyển động và thực hành vận động.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương và chủ đề chính

Giáo trình phân chia nội dung theo cấu trúc tuần tự từ rèn luyện thể lực phổ quát đến chuyên môn hóa môn thể thao tự chọn:

  • Bài mở đầu: Xác định vị trí, tính chất môn học điều kiện; công bố mục tiêu ba thành tố (kiến thức, kỹ năng, tự chủ - trách nhiệm); quy định phương pháp tổ chức giảng dạy (tập luyện đồng loạt, lần lượt, theo nhóm, cá nhân) và phương thức đánh giá kết quả theo Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH.
  • Chương I – Bài 1: Thể dục cơ bản: Cung cấp lý thuyết về phân loại thể dục và hệ thống hai bài tập định hình:
    • Bài thể dục tay không liên hoàn (32 động tác): Phối hợp các chuyển động tay, chân, lườn, thân mình và động tác chống đẩy nhằm phát triển các nhóm cơ ngực, vai và chi trên.
    • Bài thể dục với dụng cụ đơn giản (40 động tác với gậy thể dục): Tác động đến độ cân đối cơ thể, rèn luyện tư thế và khả năng định hướng không gian.
  • Chương I – Bài 2: Điền kinh: Phân tích kỹ thuật và luật thi đấu của bốn phân môn:
    • Chạy cự ly ngắn (100m): Bao gồm bốn giai đoạn (xuất phát, chạy lao sau xuất phát 10–15m, chạy giữa quãng, về đích 15–20m) và ba phương pháp đóng bàn đạp (phổ thông, xa, gần).
    • Chạy cự ly trung bình (800m nữ, 1500m nam): Kỹ thuật xuất phát cao, kỹ thuật chạy đường vòng ngả thân chống lực ly tâm, tần số bước 70–72 bước/phút, độ dài bước 160–215cm.
    • Nhảy cao: Bốn giai đoạn (chạy đà, giậm nhảy, bay trên không, rơi xuống đất); phân tích góc độ giậm nhảy và quỹ đạo quán tính.
    • Nhảy xa (kiểu ngồi): Bốn giai đoạn vận động; chỉ số lực giậm nhảy phân bổ 87% theo phương ngang và 13% theo phương thẳng đứng.
  • Chương II: Chuyên đề thể dục thể thao tự chọn: Cung cấp sáu học phần tự chọn gồm:
    • Chuyên đề 1: Môn bơi lội: Kỹ thuật bơi trườn sấp, bơi ếch (phân tích kỹ thuật chân, tay, thở, xuất phát bục, quay vòng 180°), làm quen với nước và Luật Bơi.
    • Chuyên đề 2: Môn cầu lông: Tác dụng và các quy định luật thi đấu.
    • Chuyên đề 3: Môn bóng chuyền: Kỹ thuật cơ bản và luật thi đấu.
    • Chuyên đề 4: Môn bóng rổ: Kỹ thuật chuyên môn và luật thi đấu.
    • Chuyên đề 5: Môn bóng đá: Động tác kỹ thuật và luật thi đấu.
    • Chuyên đề 6: Môn bóng bàn: Kỹ thuật đánh bóng và luật thi đấu.

Progression logic của tài liệu đi từ việc chuẩn hóa tư thế, rèn luyện các tố chất vận động cơ bản (nhanh, mạnh, bền, khéo léo) ở Chương I, sau đó phát triển kỹ năng ứng dụng đối kháng và phối hợp đồng đội ở Chương II.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Lý thuyết vận động: Cung cấp cơ chế sinh lý học thể dục thể thao về việc phát triển các tố chất thể lực (sức mạnh tốc độ trong chạy ngắn, sức bền ưa khí trong chạy cự ly trung bình, độ linh hoạt khớp và sức bật trong các môn nhảy).
  • Nguyên lý cơ học vận động: Phân tích các thông số định lượng cụ thể:
    • Góc nghiêng mặt bàn đạp trước (45°–50°) và bàn đạp sau (60°–80°) trong xuất phát thấp; góc mở khớp gối chân trước (92°–105°) và chân sau (115°–138°) ở lệnh "Sẵn sàng".
    • Góc đạp sau trong chạy trung bình (50°–55°); độ nghiêng thân người không quá 4°–5°.
    • Biên độ đập chân bơi trườn sấp (30–40cm); góc co khớp gối (150°); góc tỳ nước (40°) và góc quạt nước ra sau vai (15°–20°); góc mở hai cánh tay khi quạt nước bơi ếch (120°).
  • Khung quy chuẩn pháp lý thể thao: Tích hợp trực tiếp các điều luật thi đấu ban hành bởi cơ quan quản lý nhà nước như Quyết định số 224/QĐ-UBTDTT (Luật Điền kinh) và Quyết định số 1706/QĐ-UBTDTT (Luật Bơi).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật (Technical skills): Thực hiện chính xác chuỗi liên hoàn động tác tay không và động tác với dụng cụ gậy; kỹ thuật xuất phát thấp với bàn đạp; kỹ thuật đánh đích bằng ngực hoặc vai; chu kỳ phối hợp tay – chân – thở trong bơi trườn sấp và bơi ếch; kỹ thuật quay vòng chạm thành bể 180°.
  • Kỹ năng phân tích (Analytical skills): Khả năng tự đo đà, xác định vạch báo hiệu đà nhảy xa (18–24 bước nam, 16–24 bước nữ), tính toán nhịp điệu 3–4 bước cuối trước khi giậm nhảy; nhận biết và khắc phục các lỗi kỹ thuật (phạm quy xuất phát, sốc trọng lực khi dừng đột ngột sau chạy).
  • Kỹ năng thực hành và thích ứng (Practical competencies): Tự điều chỉnh lượng vận động phù hợp với thể trạng cá nhân, kỹ thuật hít thở sâu theo nhịp bước chạy; kỹ năng thích nghi và xử lý an toàn trong môi trường nước (thở nước, thả nổi ôm gối).

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình quy định cụ thể định hướng sư phạm và phương thức tổ chức dạy – học:

[Mô Hình Tổ Chức Dạy Học]
  • Phương pháp giảng dạy: Giảng viên áp dụng phương pháp dạy học tích cực, đóng vai trò hướng dẫn, gợi mở và cố vấn kỹ thuật; kết hợp giữa giảng dạy kỹ thuật động tác với các hoạt động thi đấu thực tế nhằm hình thành phản xạ vận động đúng.
  • Hình thức tổ chức học tập: Được bố trí linh hoạt theo bốn hình thức:
    1. Tập luyện đồng loạt: Áp dụng trong các bài tập thể dục tay không 32 động tác, bài tập gậy 40 động tác và các bài tập khởi động chung.
    2. Tập luyện lần lượt: Sử dụng khi thực hiện các kỹ thuật đòi hỏi đường chạy và trang thiết bị đơn chiếc như đóng bàn đạp xuất phát thấp 100m, giậm nhảy xa vào hố cát, nhảy cao qua xà, xuất phát từ bục bơi.
    3. Tập luyện theo nhóm: Chia nhóm sinh viên theo chuyên đề tự chọn (Bơi lội, Cầu lông, Bóng chuyền, Bóng rổ, Bóng đá, Bóng bàn) hoặc nhóm cùng trình độ thể lực.
    4. Tập luyện cá nhân: Tự rèn luyện các động tác bổ trợ, chỉnh sửa bước đà và bài tập thả nổi.
  • Quy trình đánh giá: Căn cứ theo Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26/9/2018 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành chương trình môn học Giáo dục thể chất thuộc khối các môn học chung trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng. Đánh giá dựa trên mức độ hoàn thiện kỹ thuật động tác và kết quả thành tích định lượng theo chuẩn quy định.
  • Hướng dẫn tự học: Sinh viên sử dụng tài liệu để tự ôn luyện các bài tập định hình, nắm vững thứ tự chuyển động của từng khớp cơ, tự kiểm soát chu kỳ hít thở và các điều luật thi đấu để tránh phạm quy khi kiểm tra.

Điểm nổi bật và cập nhật

  • Căn cứ pháp lý và tính chuẩn hóa hệ thống: Giáo trình được xây dựng trực tiếp trên cơ sở Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH. Các nội dung chuyên môn dẫn chiếu trực tiếp đến các văn bản quản lý nhà nước về luật thể thao gồm Quyết định số 224/QĐ-UBTDTT (Luật Điền kinh) và Quyết định số 1706/QĐ-UBTDTT (Luật Bơi).
  • Cập nhật quy chuẩn kỹ thuật quốc tế: Nội dung thi đấu tích hợp các quy định theo chuẩn Liên đoàn Thể thao dưới nước Quốc tế (FINA) và Thế vận hội Olympic:
    • Quy chuẩn lệnh xuất phát quốc tế ("Take your marks") qua hệ thống âm thanh bục bơi.
    • Quy định đo lường thời gian bằng thiết bị tự động với độ chính xác đến 1/100 giây.
    • Quy định xác định vị trí cán đích trong điền kinh (bộ phận thân trên chạm mặt phẳng thẳng đứng của vạch đích, trừ đầu, cổ, tay, chân).
  • Tính ứng dụng thực tiễn trong đào tạo nghề nghiệp: Giáo trình phục vụ trực tiếp cho đối tượng sinh viên cao đẳng kỹ thuật tại Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II. Các bài tập được chọn lọc nhằm gia tăng sức bền, sức mạnh chi trên và tính linh hoạt của các khớp, hỗ trợ giảm thiểu sự mệt mỏi và phòng tránh tai nạn trong môi trường lao động công nghiệp sau này.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Sinh viên đào tạo trình độ cao đẳng: Sinh viên chính quy năm thứ nhất hoặc năm thứ hai thuộc tất cả các ngành đào tạo kỹ thuật, công nghệ và dịch vụ tại Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II cũng như các cơ sở giáo dục nghề nghiệp có chương trình tương đương.
  • Yêu cầu điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Người học cần đáp ứng tiêu chuẩn sức khỏe học tập theo quy định tuyển sinh giáo dục nghề nghiệp, không mắc các bệnh lý tim mạch, hô hấp hoặc vận động chống chỉ định tập luyện cường độ cao; có các kỹ năng vận động nền tảng ở bậc trung học phổ thông.
  • Giảng viên chuyên trách: Sử dụng tài liệu làm căn cứ biên soạn đề cương chi tiết, giáo án thực hành trên sân bãi, phân phối khối lượng vận động theo từng buổi học và thiết lập bảng tiêu chí đánh giá kỹ thuật – thể lực cho người học.
  • Tự học và tra cứu học thuật: Tài liệu cung cấp danh mục tham khảo từ các giáo trình chuyên ngành chính thống:
    • Tài liệu giảng dạy Thể dục thể thao (Bộ Giáo dục và Đào tạo, NXB Giáo dục, 1997).
    • Giáo trình Thể dục cơ bản (Phan Thế Nguyên, Lê Thị Thanh Thủy, Trần Thị Thu, NXB Thể dục thể thao, 2005).
    • Giáo trình Thể dục cơ bản (Trường ĐH Sư phạm TDTT TP.HCM, NXB Thể dục thể thao, 2005).
    • Giáo trình Điền kinh (Trường ĐH Sư phạm TP.HCM, NXB ĐH Sư phạm TP.HCM, 2016).
    • Giáo trình Bơi lội (Nguyễn Văn Trạch, NXB Thể dục thể thao, 2006).

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này áp dụng cho đối tượng cụ thể nào?

Tài liệu được ban hành chính thức cho người học trình độ cao đẳng tại Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II, thuộc khối các môn học chung bắt buộc theo quy định của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội.

2. Sinh viên chưa biết bơi có thể chọn Chuyên đề Bơi lội không?

Có. Giáo trình thiết kế phần kỹ thuật nhập môn bao gồm phương pháp làm quen với môi trường nước, kỹ thuật thở nước (thở ra bằng miệng/mũi dưới nước, hít vào bằng miệng khi nhô đầu) và phương pháp thả nổi ôm gối trước khi bước vào tập luyện động tác kỹ thuật bơi ếch hoặc bơi trườn sấp.

3. Giáo trình phân bổ cấu trúc giữa nội dung bắt buộc và tự chọn như thế nào?

Giáo trình gồm hai phần: phần bắt buộc (Chương I) bao gồm Thể dục cơ bản (32 động tác tay không, 40 động tác với gậy) và Điền kinh (chạy 100m, chạy 800m/1500m, nhảy cao, nhảy xa); phần tự chọn (Chương II) cho phép sinh viên chọn một trong sáu chuyên đề môn thể thao: Bơi lội, Cầu lông, Bóng chuyền, Bóng rổ, Bóng đá hoặc Bóng bàn.

4. Quy tắc xác định phạm quy trong xuất phát chạy cự ly ngắn (100m) được quy định như thế nào?

Theo Luật Điền kinh dẫn chiếu trong giáo trình (Quyết định số 224/QĐ-UBTDTT), vận động viên sau khi vào tư thế sẵn sàng nếu có hành động xuất phát trước khi có tiếng súng hoặc thiết bị phát lệnh sẽ bị coi là phạm lỗi xuất phát. Vận động viên bị cảnh cáo ở lần vi phạm đầu tiên; bất kỳ vận động viên nào vi phạm lần thứ hai trong đợt chạy sẽ bị loại khỏi cuộc thi.

5. Việc đánh giá kết quả học tập môn học căn cứ vào văn bản pháp lý nào?

Kết quả học tập môn học được đánh giá theo Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26/9/2018 của Bộ trưởng Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội ban hành chương trình môn học Giáo dục thể chất thuộc khối các môn học chung trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng.

Kết luận

Giáo trình môn học Giáo dục thể chất trình độ cao đẳng do Trường Cao đẳng Kỹ nghệ II ban hành năm 2020 cung cấp hệ thống kiến thức vận động chuẩn mực, kết hợp chặt chẽ giữa giải phẫu cơ sinh học động tác và các văn bản quy phạm pháp luật thể thao chính thức (Quyết định 224/QĐ-UBTDTT, Quyết định 1706/QĐ-UBTDTT, Thông tư 12/2018/TT-BLĐTBXH).

Lộ trình học tập được thiết lập theo trật tự logic: từ hoàn thiện hình thái tư thế chuyển động ở Bài 1 (Thể dục cơ bản), phát triển tố chất sức nhanh, sức mạnh và sức bền ở Bài 2 (Điền kinh), đến chuyên môn hóa kỹ năng vận động thực hành tại sáu chuyên đề thể thao tự chọn ở Chương II. Người học có thể mở rộng kiến thức thông qua các tài liệu tham khảo chuyên khảo của Nhà xuất bản Thể dục thể thao, Nhà xuất bản Giáo dục và Nhà xuất bản Đại học Sư phạm TP. Hồ Chí Minh được dẫn chiếu trong tài liệu.