Tổng quan về giáo trình

Tài liệu hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 4: Xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trung học cơ sở môn Giáo dục thể chất được biên soạn năm 2021 bởi Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng trong khuôn khổ Chương trình Phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông (ETEP) của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Công trình do TS. Đào Thị Thanh Hà làm Chủ biên, cùng sự tham gia biên soạn của nhóm tác giả: Trần Lê Nhật Quang, Nguyễn Thị Thủy, Nguyễn Thế Tình, Võ Xuân Thủy, Phan Ngọc Thiết Kế và Phạm Thị Phượng.

Tài liệu là cấu phần thứ tư trong hệ thống 9 mô đun bồi dưỡng thường xuyên theo Quyết định số 4660/QĐ-BGDĐT ngày 04 tháng 12 năm 2019 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo nhằm phục vụ việc triển khai Chương trình giáo dục phổ thông 2018. Về mặt vị trí nghiệp vụ, Mô đun 4 là sự vận dụng và tích hợp kết quả từ các mô đun trước đó, bao gồm: Mô đun 1 (Tìm hiểu Chương trình Giáo dục phổ thông 2018), Mô đun 2 (Phương pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực) và Mô đun 3 (Kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực).

Mục tiêu học tập của tài liệu tập trung vào việc hình thành và hoàn thiện năng lực nghiệp vụ cho học viên:

  • Khái quát các vấn đề lý luận và pháp lý về kế hoạch giáo dục của nhà trường theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh cấp trung học cơ sở (THCS).
  • Xây dựng hoàn chỉnh kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn môn Giáo dục thể chất (gồm kế hoạch dạy học môn học và kế hoạch tổ chức hoạt động giáo dục).
  • Thiết lập kế hoạch giáo dục cá nhân của giáo viên trong năm học.
  • Thiết kế, phân tích và đánh giá kế hoạch bài dạy môn Giáo dục thể chất thông qua các tình huống thực tiễn (case studies).
  • Xây dựng kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp dành cho giáo viên phổ thông cốt cán nhằm chuyển giao năng lực cho đội ngũ giáo viên đại trà.

Cấu trúc tài liệu được tổ chức theo quy trình logic từ cấp độ vĩ mô (kế hoạch nhà trường) đến cấp độ trung gian (kế hoạch tổ chuyên môn) và cấp độ vi mô (kế hoạch cá nhân, kế hoạch bài dạy), gắn kết chặt chẽ với mô hình bồi dưỡng kết hợp (blended learning) theo công thức (7:2:7).


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Nội dung tài liệu được phân định thành 5 khối kiến thức trọng tâm:

  1. Nội dung 1: Những vấn đề chung về xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh ở trường THCS. Trình bày các cấp độ chương trình giáo dục (cấp quốc gia, nhà trường, môn học); khung thời lượng giáo dục cấp THCS theo Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT (trong đó môn Giáo dục thể chất có thời lượng bắt buộc là 70 tiết/năm học cho các lớp 6, 7, 8, 9); 6 ý nghĩa và 6 nguyên tắc xây dựng kế hoạch nhà trường; định hướng cấu trúc 7 phần của kế hoạch giáo dục nhà trường; các cách tiếp cận (Top-down, Bottom-up, Participatory) và quy trình chuẩn hóa 6 bước.
  2. Nội dung 2: Xây dựng kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn GDTC ở trường THCS. Làm rõ khái niệm, ý nghĩa, yêu cầu, vai trò của giáo viên, cấu trúc và quy trình xây dựng kế hoạch tổ chuyên môn. Cung cấp các biểu mẫu và tiêu chí đánh giá cho hai hợp phần: Kế hoạch dạy học môn học (theo Phụ lục I) và Kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục (theo Phụ lục II của Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH).
  3. Nội dung 3: Xây dựng kế hoạch giáo dục của giáo viên trong năm học. Phân tích vai trò, nguyên tắc, cấu trúc định hướng và quy trình xây dựng kế hoạch cá nhân của giáo viên môn Giáo dục thể chất (theo Phụ lục III của Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH), đảm bảo tính đồng bộ với kế hoạch tổ bộ môn và phân phối chương trình của nhà trường.
  4. Nội dung 4: Xây dựng kế hoạch bài dạy môn GDTC. Định vị quan niệm, nguyên tắc, cấu trúc 4 hoạt động của kế hoạch bài dạy (Phụ lục IV - Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH); cung cấp hệ thống tiêu chí phân tích, đánh giá kế hoạch bài dạy căn cứ trên Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH; hướng dẫn quy trình sinh hoạt tổ chuyên môn dựa trên phân tích bài học.
  5. Nội dung 5: Xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp của giáo viên cốt cán trong việc xây dựng và tổ chức thực hiện kế hoạch giáo dục. Hướng dẫn giáo viên cốt cán đánh giá nhu cầu bồi dưỡng, xác định mục tiêu, lựa chọn phương pháp - phương tiện và thiết lập văn bản kế hoạch hỗ trợ giáo viên phổ thông đại trà môn Giáo dục thể chất.

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  • Cơ sở pháp lý của chương trình giáo dục: Thiết lập sự hiểu biết chuẩn xác về Điều 31 Luật Giáo dục 2019, Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, Thông tư số 32/2020/TT-BGDĐT (Điều lệ trường trung học), Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH và Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH.
  • Lý thuyết quản trị và xây dựng chương trình giáo dục nhà trường: Tiếp cận chương trình theo hướng mở, linh hoạt và phân cấp; bản chất của dạy học theo chủ đề trong giáo dục thể chất; tích hợp các nội dung giáo dục địa phương (35 tiết/năm).
  • Mô hình lập kế hoạch 5W1H2C5M: Khung phân tích quản trị ứng dụng trong giáo dục bao gồm xác định mục tiêu (Why - theo chuẩn SMART), nội dung (What), không gian - thời gian - nhân sự (Where, When, Who), cách thức thực hiện (How), cơ chế kiểm soát (Control, Check) và điều phối nguồn lực (Man, Money, Material, Machine, Method).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng phân tích thể chế và đối chiếu văn bản: Khả năng chuyển hóa các quy định từ văn bản quy phạm pháp luật và chương trình môn học thành kế hoạch triển khai thực tế.
  • Kỹ năng thiết kế kế hoạch giáo dục: Năng lực soạn thảo 4 biểu mẫu văn bản sư phạm chuẩn mực theo quy định của Bộ Giáo dục và Đào tạo.
  • Kỹ năng phân tích sư phạm: Năng lực đánh giá, thẩm định kế hoạch bài dạy dựa trên hệ thống tiêu chí định lượng và định tính của Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH.
  • Kỹ năng hướng dẫn và phát triển chuyên môn: Năng lực chẩn đoán nhu cầu học tập của đồng nghiệp, thiết kế khóa hỗ trợ chuyên môn và xây dựng báo cáo kết quả bồi dưỡng.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Mô hình bồi dưỡng của Mô đun 4 được thiết kế theo cấu trúc bồi dưỡng kết hợp (Blended Learning) theo quy trình chuẩn (7:2:7):

Giai đoạn Thời lượng Hình thức Nhiệm vụ học tập và sản phẩm yêu cầu
Giai đoạn 1 7 ngày Trực tuyến qua hệ thống LMS (trước trực tiếp) - Tự nghiên cứu tài liệu đọc, video bài giảng, infographic.
- Hoàn thành các câu hỏi tương tác trắc nghiệm và tự luận ở 5 nội dung.
- Tham gia trò chơi ô chữ ôn tập kiến thức Mô đun 1, 2, 3.
- Hoàn thành 30 câu hỏi trắc nghiệm đánh giá đầu vào.
- Xây dựng dự thảo 4 kế hoạch theo phụ lục Công văn 5512.
Giai đoạn 2 2 ngày Tập trung trực tiếp - Báo cáo tập trung, thảo luận nhóm theo môn học.
- Thiết kế, trình bày sản phẩm trên giấy A0 hoặc tệp trình chiếu.
- Phân tích video sinh hoạt tổ chuyên môn và xử lý tình huống thực tiễn.
- Tiếp nhận phản hồi, giải đáp từ báo cáo viên/giảng viên sư phạm.
Giai đoạn 3 7 ngày Trực tuyến qua hệ thống LMS (sau trực tiếp) - Hoàn thiện các sản phẩm kế hoạch giáo dục theo góp ý.
- Nộp sản phẩm chính thức lên hệ thống LMS.
- Thực hiện khảo sát đánh giá cuối khóa học.

Cơ chế đánh giá kết quả bồi dưỡng

Kết quả khóa học được tính toán dựa trên thang điểm 100 với tỷ trọng các đầu điểm thành phần:

  • Điểm trắc nghiệm trực tuyến (30 câu): Hệ số 0,2 (Yêu cầu đạt $\ge 80$ điểm).
  • Sản phẩm Kế hoạch dạy học và giáo dục môn học: Hệ số 0,3 (Chấm theo tiêu chí, yêu cầu đạt $\ge 70$ điểm).
  • Sản phẩm Kế hoạch bài dạy môn Giáo dục thể chất: Hệ số 0,3 (Chấm theo tiêu chí, yêu cầu đạt $\ge 70$ điểm).
  • Sản phẩm Kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp (dành cho GV cốt cán): Đánh giá ở mức Đạt.
  • Điều kiện công nhận hoàn thành mô đun: Điểm trung bình toàn khóa $\ge 75$ điểm và đạt ở tất cả các tiêu chí thành phần cùng bài khảo sát cuối khóa.

Điểm nổi bật và cập nhật

  1. Thể hiện tính phân cấp và quyền tự chủ của cơ sở giáo dục: Khác với chương trình giáo dục định hướng nội dung trước đây vốn áp đặt phân phối chương trình cố định, tài liệu cung cấp khung phương pháp để nhà trường và tổ chuyên môn chủ động phân chia thời lượng 70 tiết/năm của môn Giáo dục thể chất. Nhà trường không bắt buộc phải chia đều số tiết trên từng tuần hay dạy dàn trải liên tục các tuần, tạo điều kiện tổ chức linh hoạt theo thời tiết, điều kiện sân bãi và mạch nội dung.
  2. Chuẩn hóa hệ thống biểu mẫu văn bản sư phạm: Tài liệu tích hợp toàn diện hướng dẫn kỹ thuật của Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH và tiêu chí thẩm định của Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH vào đặc thù môn Giáo dục thể chất cấp THCS, loại bỏ sự thiếu thống nhất trong quản lý hồ sơ sổ sách chuyên môn.
  3. Gắn kết chặt chẽ giữa thiết kế bài dạy và sinh hoạt chuyên môn: Hoạt động xây dựng kế hoạch bài dạy (Nội dung 4) không dừng lại ở việc soạn giáo án cá nhân mà gắn liền với quy trình sinh hoạt tổ chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học, phân tích việc học của học sinh thông qua video minh họa và hồ sơ học tập.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Giáo viên phổ thông cốt cán môn Giáo dục thể chất cấp THCS: Đối tượng trung tâm sử dụng tài liệu để hoàn thành chương trình bồi dưỡng ETEP và thực hiện nhiệm vụ bồi dưỡng, hỗ trợ giáo viên đại trà tại các địa phương.
  • Giáo viên môn Giáo dục thể chất cấp THCS (đại trà): Nguồn tài liệu học tập, tra cứu để xây dựng kế hoạch dạy học cá nhân, kế hoạch tổ chuyên môn và thiết kế kế hoạch bài dạy theo Chương trình GDPT 2018.
  • Cán bộ quản lý trường THCS (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng chuyên môn): Căn cứ chuyên môn để xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường, phê duyệt kế hoạch tổ bộ môn và chỉ đạo đổi mới sinh hoạt chuyên môn.
  • Giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm Giáo dục thể chất: Tài liệu tham khảo phục vụ giảng dạy học phần Phương pháp dạy học, Phát triển chương trình và Nghiệp vụ sư phạm trong các trường đại học sư phạm.
  • Điều kiện tiên quyết (Prerequisites): Học viên cần có kiến thức nền tảng về Chương trình tổng thể và chương trình môn GDTC 2018 (Mô đun 1), phương pháp dạy học phát triển năng lực (Mô đun 2), kỹ thuật kiểm tra và đánh giá học sinh (Mô đun 3).

Câu hỏi thường gặp

1. Tài liệu này dành riêng cho cấp học nào và môn học nào?
Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho việc xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục môn Giáo dục thể chất ở cấp Trung học cơ sở (lớp 6, lớp 7, lớp 8, lớp 9) theo Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.

2. Người học cần đáp ứng những điều kiện tiên quyết nào trước khi học Mô đun 4?
Người học cần hoàn thành và nắm vững kiến thức thuộc 3 mô đun trước trong hệ thống bồi dưỡng ETEP: Mô đun 1 (Tìm hiểu Chương trình GDPT 2018), Mô đun 2 (Sử dụng phương pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực học sinh) và Mô đun 3 (Kiểm tra, đánh giá học sinh theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực).

3. Sự khác biệt cốt lõi giữa kế hoạch bài dạy trong tài liệu này so với giáo án truyền thống là gì?
Kế hoạch bài dạy theo tài liệu này được cấu trúc hóa thành một chuỗi các hoạt động học tập của học sinh (mở đầu/khởi động, hình thành kiến thức/luyện tập kỹ năng mới, luyện tập, vận dụng) nhằm đạt được các yêu cầu cần đạt cụ thể về phẩm chất và năng lực, thay vì chỉ trình bày các hoạt động truyền thụ kiến thức một chiều của giáo viên.

4. Kế hoạch bồi dưỡng (7:2:7) yêu cầu học viên thực hiện những gì?
Học viên phải thực hiện 7 ngày tự học trực tuyến trên LMS trước khi tập trung, tham gia 2 ngày bồi dưỡng trực tiếp với báo cáo viên để thực hành nhóm và giải đáp vướng mắc, sau đó có 7 ngày tự hoàn thiện sản phẩm chuyên môn để nộp lên LMS chấm điểm.

5. Những sản phẩm bắt buộc phải nộp để được công nhận hoàn thành khóa bồi dưỡng là gì?
Học viên phải hoàn thành: bài kiểm tra 30 câu hỏi trắc nghiệm ($\ge 80$ điểm); bản Kế hoạch dạy học và giáo dục môn học của tổ chuyên môn ($\ge 70$ điểm); bản Kế hoạch bài dạy môn GDTC ($\ge 70$ điểm); bản Kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp (đối với giáo viên cốt cán, mức Đạt); phiếu khảo sát cuối khóa; điểm trung bình toàn diện phải đạt từ 75 điểm trở lên.


Kết luận

Tài liệu hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 4: Xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trung học cơ sở môn Giáo dục thể chất xác lập hệ thống hướng dẫn nghiệp vụ hoàn chỉnh từ cấp độ định hướng chính sách đến thao tác thiết kế sư phạm chi tiết. Thông qua việc tích hợp các quy chuẩn của Công văn số 5512/BGDĐT-GDTrH và Công văn số 5555/BGDĐT-GDTrH, tài liệu cung cấp phương pháp luận và công cụ chuẩn mực cho giáo viên, tổ chuyên môn và cán bộ quản lý trong quá trình triển khai Chương trình Giáo dục phổ thông 2018. Lộ trình học tập kết hợp (7:2:7) cùng hệ thống biểu mẫu minh họa và tiêu chí đánh giá rõ ràng tạo nền tảng vững chắc cho hoạt động tự học cũng như công tác bồi dưỡng đồng nghiệp tại các cơ sở giáo dục trung học cơ sở.