Tổng quan về giáo trình

Tài liệu "Hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán Mô đun 4: Xây dựng kế hoạch dạy học và giáo dục theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trung học phổ thông môn Giáo dục thể chất" do Trường Đại học Sư phạm – Đại học Đà Nẵng biên soạn năm 2021, nằm trong khuôn khổ Chương trình Phát triển các trường sư phạm để nâng cao năng lực đội ngũ giáo viên và cán bộ quản lý cơ sở giáo dục phổ thông (ETEP) của Bộ Giáo dục và Đào tạo. Công trình được chủ biên bởi TS. Đào Thị Thanh Hà cùng nhóm tác giả chuyên trách thuộc khoa Giáo dục Thể chất của Đại học Đà Nẵng, Đại học Sư phạm Hà Nội, Đại học Huế và Đại học Sư phạm Thái Nguyên.

Về vị trí trong chương trình bồi dưỡng thường xuyên giáo viên ban hành theo Quyết định 4660/QĐ-BGDĐT ngày 04/12/2019, Mô đun 4 giữ vai trò vận dụng tổng hợp kết quả của ba mô đun trước đó: Mô đun 1 (Chương trình GDPT 2018), Mô đun 2 (Phương pháp dạy học và giáo dục) và Mô đun 3 (Kiểm tra, đánh giá kết quả học tập).

Mục tiêu đào tạo (learning outcomes) của tài liệu tập trung hình thành và chuẩn hóa năng lực cho giáo viên trong việc:

  • Phân tích và hệ thống hóa những vấn đề chung về kế hoạch giáo dục nhà trường cấp trung học phổ thông (THPT).
  • Thiết kế kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn môn Giáo dục thể chất (GDTC) gồm kế hoạch dạy học môn học và kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục.
  • Xây dựng kế hoạch giáo dục cá nhân của giáo viên trong năm học.
  • Thiết kế và đánh giá kế hoạch bài dạy (giáo án) môn GDTC theo định hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh.
  • Xây dựng kế hoạch tự học và kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp đại trà dành cho đội ngũ giáo viên phổ thông cốt cán (GVPTCC).

Tài liệu được cấu trúc theo định hướng gắn kết lý thuyết quản lý giáo dục với thực hành nghiệp vụ sư phạm, lấy các văn bản chỉ đạo của Bộ Giáo dục và Đào tạo (Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT, Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT, Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH và Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH) làm khung quy chiếu học thuật và pháp lý.

Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Tài liệu gồm 5 nội dung học tập chính cùng hệ thống phụ lục văn bản hướng dẫn:

  • Nội dung 1: Những vấn đề chung về xây dựng kế hoạch giáo dục của nhà trường theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực học sinh ở trường trung học phổ thông.
    Phần này phân tích các cấp độ của chương trình giáo dục (cấp quốc gia, nhà trường, môn học, bài dạy); khung thời lượng giáo dục môn GDTC cấp THPT (70 tiết/năm); vai trò tự chủ của cơ sở giáo dục; các nguyên tắc pháp lý, sư phạm và quy trình 6 bước xây dựng kế hoạch giáo dục nhà trường.

  • Nội dung 2: Xây dựng kế hoạch giáo dục của tổ chuyên môn GDTC ở trường trung học phổ thông.
    Nội dung này hướng dẫn cấu trúc và quy trình lập kế hoạch của tổ chuyên môn theo hướng dẫn của Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH, gồm hai hợp phần: Kế hoạch dạy học môn học (Phụ lục 1) và Kế hoạch tổ chức các hoạt động giáo dục (Phụ lục 2), kèm theo bộ tiêu chí phân tích, đánh giá kế hoạch chuyên môn.

  • Nội dung 3: Xây dựng kế hoạch giáo dục của giáo viên trong năm học.
    Chủ đề làm rõ quan niệm, vai trò, nguyên tắc và cấu trúc của kế hoạch giáo dục cá nhân (Phụ lục 3 – Công văn 5512). Nội dung hướng dẫn giáo viên cụ thể hóa nhiệm vụ giảng dạy các khối lớp được phân công, các hoạt động kiêm nhiệm và kế hoạch phối hợp giáo dục trong năm học.

  • Nội dung 4: Xây dựng kế hoạch bài dạy môn Giáo dục thể chất.
    Tập trung vào cấu trúc kế hoạch bài dạy (Phụ lục 4 – Công văn 5512) theo chuỗi các hoạt động học: Mở đầu (Khởi động, nhận thức nhiệm vụ), Hình thành kiến thức mới, Luyện tập, Vận dụng. Đồng thời, tài liệu cung cấp khung tiêu chí phân tích, đánh giá kế hoạch bài dạy theo Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH và phân tích tình huống sinh hoạt chuyên môn qua video.

  • Nội dung 5: Xây dựng kế hoạch tự học và hỗ trợ đồng nghiệp của giáo viên cốt cán.
    Hướng dẫn quy trình khảo sát nhu cầu bồi dưỡng của giáo viên đại trà, xác định mục tiêu, phương tiện, phương pháp hỗ trợ trực tiếp và trực tuyến qua hệ thống LMS, cũng như lập kế hoạch tự học phát triển chuyên môn liên tục của cá nhân giáo viên cốt cán.

Tiến trình phát triển logic của nội dung:
[CTGDPT 2018 & KHGD Nhà trường] (Vĩ mô)
[KHGD Tổ chuyên môn GDTC - PL1, PL2] (Trung mô)
[Kế hoạch giáo dục của Giáo viên - PL3] (Cá nhân)
[Kế hoạch bài dạy GDTC - PL4 & Đánh giá CV 5555] (Vi mô/Thực thi)
[Kế hoạch Tự học & Hỗ trợ đồng nghiệp đại trà] (Phát triển bền vững)

Kiến thức nền tảng được xây dựng

  1. Lý luận về phát triển chương trình giáo dục nhà trường: Cung cấp cơ sở khoa học về phân cấp quản lý giáo dục, trao quyền tự chủ chuyên môn cho nhà trường theo hướng mở và phân hóa, tích hợp nội dung giáo dục địa phương (35 tiết/năm) và cụm chuyên đề lựa chọn.
  2. Khung quản lý và lập kế hoạch 5W1H2C5M: Hướng dẫn phân tích mục tiêu (Why), nội dung (What), không gian - thời gian - nhân lực (Where, When, Who), phương thức (How), kiểm soát - kiểm tra (Control, Check), và huy động 5 nguồn lực (Man, Money, Material, Machine, Method).
  3. Nguyên tắc xác lập mục tiêu sư phạm theo SMART: Thiết kế yêu cầu cần đạt (YCCĐ) về phẩm chất và năng lực thể chất có thể đo lường, quan sát và đánh giá được thông qua hành vi vận động cụ thể của học sinh.
  4. Mô hình tiếp cận kế hoạch: Phân tích ưu - nhược điểm của ba phương thức tiếp cận: Từ trên xuống (Top-down), Từ dưới lên (Bottom-up), và Tiếp cận có sự tham gia (Participatory approach).

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng phân tích sư phạm: Phân tích bối cảnh nhà trường, năng lực nhận thức và thể lực của học sinh THPT, điều kiện cơ sở vật chất, sân bãi, trang thiết bị dụng cụ thể dục thể thao.
  • Kỹ năng thiết kế văn bản chuyên môn: Soạn thảo đồng bộ 4 loại kế hoạch theo quy chuẩn tại Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH (Kế hoạch dạy học tổ bộ môn, Kế hoạch hoạt động giáo dục, Kế hoạch cá nhân, Kế hoạch bài dạy).
  • Kỹ năng đánh giá học thuật: Vận dụng 12 tiêu chí đánh giá kế hoạch và tài liệu dạy học theo Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH để nhận xét, phản biện bài dạy minh họa môn GDTC.
  • Kỹ năng sư phạm tương tác và hướng dẫn: Lập bảng khảo sát nhu cầu, xây dựng môi trường học tập cộng tác và điều hành sinh hoạt tổ chuyên môn dựa trên nghiên cứu bài học.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Mô hình bồi dưỡng kết hợp (Blended Learning)

Tài liệu được thiết kế vận hành theo công thức bồi dưỡng chuẩn hóa 7:2:7:

  1. Giai đoạn 1 – Bồi dưỡng qua mạng lần 1 (7 ngày): Học viên đăng nhập hệ thống quản lý học tập (LMS), nghiên cứu tài liệu đọc, đồ họa thông tin (Infographic), xem video bài giảng tương tác, hoàn thành các câu hỏi trắc nghiệm khách quan và bài tập tự luận theo từng hoạt động học tập (từ Hoạt động 1.1 đến Hoạt động 5.2).
  2. Giai đoạn 2 – Bồi dưỡng trực tiếp (2 ngày): Tập trung thảo luận nhóm, giải đáp vướng mắc học thuật, phân tích tình huống thực tiễn (case studies), phân tích video sinh hoạt chuyên môn, thực hành thiết kế các bản kế hoạch trên giấy A0 hoặc file trình chiếu và báo cáo trước lớp.
  3. Giai đoạn 3 – Bồi dưỡng qua mạng lần 2 (7 ngày): Học viên chỉnh sửa, hoàn thiện hệ thống sản phẩm cuối khóa dựa trên góp ý của giảng viên sư phạm chủ chốt và nộp lên hệ thống LMS.
Mô hình quy trình học tập 7:2:7:

Phương pháp kiểm tra, đánh giá

Hệ thống đánh giá kết quả học tập sử dụng thang điểm 100 với các yêu cầu cụ thể:

  • Câu hỏi trắc nghiệm (Hệ số 0,2): Đạt từ 80/100 điểm trở lên trước khi tham gia bồi dưỡng trực tiếp (gồm 30 câu hỏi trắc nghiệm kiểm tra kiến thức tổng hợp).
  • Sản phẩm 1 – Kế hoạch dạy học và giáo dục môn học của tổ chuyên môn (Hệ số 0,3): Chấm theo rubric tiêu chí, yêu cầu đạt từ 70/100 điểm trở lên.
  • Sản phẩm 2 – Kế hoạch bài dạy môn GDTC (Hệ số 0,3): Chấm theo rubric tiêu chí của Công văn 5555, yêu cầu đạt từ 70/100 điểm trở lên.
  • Sản phẩm 3 – Kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp đại trà (Dành cho GVPTCC): Đánh giá theo mức Đạt/Không đạt.
  • Điều kiện hoàn thành khóa học: Điểm trung bình toàn khóa đạt trên 75/100 điểm, đồng thời tất cả các tiêu chí thành phần đều phải đạt yêu cầu quy định và hoàn thành phiếu khảo sát cuối khóa.

Điểm nổi bật và cập nhật

  1. Chuẩn hóa khung văn bản chỉ đạo mới của ngành giáo dục:
    Toàn bộ nội dung bồi dưỡng được xây dựng dựa trên việc tích hợp các văn bản pháp quy cốt lõi ban hành cho Chương trình GDPT 2018: Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT, Điều lệ trường trung học (Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT), Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH về hệ thống biểu mẫu kế hoạch giáo dục, và Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH về định hướng phân tích hoạt động giảng dạy.

  2. Chuyển dịch cách tiếp cận từ nội dung sang phát triển phẩm chất, năng lực:
    Khác với các tài liệu hướng dẫn phân phối chương trình truyền thống vốn ấn định cơ học số tiết cho từng kỹ thuật động tác, tài liệu Mô đun 4 trao quyền cho tổ chuyên môn xây dựng cấu trúc chủ đề dạy học linh hoạt, không bắt buộc phải chia đều số tiết/tuần, tạo điều kiện tổ chức dạy học theo hướng phân hóa và phù hợp cơ sở vật chất sân bãi của từng địa phương.

  3. Tích hợp học liệu số và nghiên cứu thực tiễn qua video:
    Tài liệu kết hợp chặt chẽ giữa văn bản in với học liệu số trên LMS, bao gồm các bài giảng đa phương tiện, đồ họa thông tin (Infographic) tóm tắt quy trình, và các video ghi hình thực tế buổi sinh hoạt chuyên môn tại trường phổ thông để học viên phân tích tiêu chí đánh giá giờ dạy trực quan.

  4. Xây dựng cấu trúc kế hoạch bài dạy theo tiến trình nhận thức và rèn luyện thể chất:
    Kế hoạch bài dạy môn GDTC được định hình cụ thể qua 4 pha hoạt động (Mở đầu – Hình thành kiến thức mới – Luyện tập – Vận dụng), xác định rõ từng hành động học tập của học sinh, phương thức giao nhiệm vụ, phương tiện thiết bị dạy học và phương pháp đánh giá mức độ đạt chuẩn động tác.

Đối tượng sử dụng giáo trình

  1. Giáo viên phổ thông cốt cán môn Giáo dục thể chất cấp THPT:
    Là đối tượng chính tham gia hệ thống bồi dưỡng theo Đề án ETEP, sử dụng tài liệu để hoàn thiện sản phẩm bồi dưỡng và thực hiện nhiệm vụ hỗ trợ, tư vấn chuyên môn cho giáo viên đại trà tại địa phương.

  2. Cán bộ quản lý giáo dục (Hiệu trưởng, Phó Hiệu trưởng, Tổ trưởng bộ môn):
    Sử dụng tài liệu làm căn cứ lý luận và kỹ thuật để chỉ đạo việc xây dựng khung kế hoạch giáo dục nhà trường, phân phối chương trình môn học, duyệt kế hoạch bài dạy và tổ chức sinh hoạt tổ chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học.

  3. Giáo viên môn Giáo dục thể chất cấp THPT đại trà:
    Sử dụng làm tài liệu tự học, tra cứu các khung mẫu kế hoạch bài dạy (Phụ lục 4) và kế hoạch cá nhân (Phụ lục 3) nhằm thực hiện nhiệm vụ giảng dạy theo Chương trình GDPT 2018.

  4. Giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm Giáo dục Thể chất:
    Tài liệu dùng trong học phần Phương pháp dạy học môn Giáo dục thể chất, Phát triển chương trình nhà trường, và Thực tập sư phạm tại các trường đại học sư phạm, cao đẳng sư phạm.

  5. Điều kiện tiên quyết (Prerequisites):
    Người học cần nắm vững nội dung tổng quan về Chương trình GDPT 2018 môn GDTC (Mô đun 1), Phương pháp và kỹ thuật dạy học môn GDTC (Mô đun 2), cùng Phương pháp kiểm tra đánh giá phẩm chất, năng lực môn GDTC (Mô đun 3).

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với ai?

Tài liệu được thiết kế chuyên biệt cho giáo viên phổ thông cốt cán môn Giáo dục thể chất cấp THPT, cán bộ quản lý phụ trách chuyên môn tại các trường trung học, giáo viên GDTC đại trà cần tài liệu chuẩn hóa nghiệp vụ lập kế hoạch, cùng giảng viên và sinh viên ngành Sư phạm GDTC.

2. Cần kiến thức nền nào để tiếp thu tốt giáo trình?

Học viên cần hoàn thành các học phần hoặc mô đun bồi dưỡng trước đó về: Quan điểm và mục tiêu của Chương trình GDPT 2018 môn GDTC, các phương pháp tổ chức luyện tập thể dục thể thao tích cực, và nguyên tắc kiểm tra đánh giá năng lực thể chất học sinh THPT.

3. Điểm khác biệt giữa tài liệu Mô đun 4 này với các tài liệu soạn giáo án trước đây là gì?

Tài liệu tích hợp toàn diện khung cấu trúc phân cấp quản lý từ cấp nhà trường, tổ chuyên môn đến kế hoạch cá nhân và kế hoạch bài dạy theo đúng chuẩn Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH. Kế hoạch bài dạy không viết theo tiến trình một chiều của giáo viên mà mô tả chi tiết chuỗi 4 hoạt động học tập chủ động của học sinh, kèm tiêu chuẩn phân tích giờ dạy theo Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH.

4. Quy trình tự học và hoàn thành các sản phẩm bồi dưỡng được thực hiện như thế nào?

Người học thực hiện theo mô hình 7:2:7: tự học 7 ngày trên LMS (xem video, đọc tài liệu, đạt >80/100 điểm bài trắc nghiệm), tham gia 2 ngày bồi dưỡng trực tiếp (thảo luận nhóm, thực hành lập kế hoạch), và hoàn thiện nộp 3 sản phẩm chính (Kế hoạch giáo dục tổ chuyên môn, Kế hoạch bài dạy, Kế hoạch hỗ trợ đồng nghiệp) trong 7 ngày tiếp theo để giảng viên chấm điểm.

5. Những văn bản quy phạm pháp luật và tài liệu bổ trợ nào đi kèm với giáo trình?

Hệ thống tài liệu tham chiếu trực tiếp bao gồm: Luật Giáo dục 2019; Thông tư 32/2018/TT-BGDĐT; Thông tư 32/2020/TT-BGDĐT; Công văn 5512/BGDĐT-GDTrH; Công văn 5555/BGDĐT-GDTrH; cùng hệ thống học liệu số gồm video bài giảng và video sinh hoạt tổ chuyên môn thực nghiệm được tích hợp trên nền tảng LMS.

Kết luận

Tài liệu bồi dưỡng Mô đun 4 môn Giáo dục thể chất THPT là văn bản nghiệp vụ sư phạm cung cấp khung phương pháp luận và kỹ thuật soạn thảo các cấp độ kế hoạch giáo dục theo chuẩn Chương trình GDPT 2018. Thông qua cấu trúc 5 nội dung cốt lõi và lộ trình đào tạo kết hợp 7:2:7, tài liệu định hình chuẩn mực triển khai chuyên môn từ cấp độ quản lý nhà trường đến từng giờ học thể chất cụ thể. Nguồn tài nguyên đi kèm gồm các khung biểu mẫu phân tích, video thực nghiệm và hệ thống học liệu số trên LMS đóng vai trò công cụ đối chiếu, phục vụ công tác giảng dạy, quản lý chuyên môn và tự bồi dưỡng thường xuyên của đội ngũ giáo viên thể chất cấp THPT.