Tổng quan về giáo trình

Giáo trình "Tài liệu dạy học môn Giáo dục thể chất trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp" được ban hành kèm theo Công văn số 147/TCGDNN-ĐTCQ ngày 22 tháng 01 năm 2020 của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (thuộc Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội). Trong cấu trúc chương trình đào tạo nghề nghiệp trình độ trung cấp, Giáo dục thể chất là môn học điều kiện, thuộc khối các môn học chung bắt buộc đối với toàn bộ người học.

Mục tiêu học tập (learning outcomes) của giáo trình được xác định trên ba phương diện cụ thể:

  • Về kiến thức: Người học trình bày được tác dụng, các kỹ thuật cơ bản và hệ thống quy định của luật thể dục, thể thao đối với từng môn học nhằm rèn luyện sức khỏe và phát triển thể lực chung.
  • Về kỹ năng: Tự thực hiện tập luyện và rèn luyện đúng các yêu cầu kỹ thuật, tuân thủ quy chuẩn của môn thể dục, thể thao được học.
  • Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Hình thành ý thức tự giác, duy trì thói quen tập luyện thể thao hàng ngày nhằm đáp ứng yêu cầu thể lực cho học tập, lao động nghề nghiệp và các hoạt động thể chất khác.

Cấu trúc giáo trình bao gồm Bài mở đầu và 02 chương nội dung: Chương I (Giáo dục thể chất chung) và Chương II (Chuyên đề thể dục thể thao tự chọn). Cách tiếp cận của tài liệu được thiết kế theo hướng phân tách rõ ràng giữa phần kiến thức nền tảng phát triển thể lực tổng quát và phần kiến thức chuyên sâu của các môn thể thao tự chọn ứng dụng, kết hợp chặt chẽ giữa lý thuyết phân tích sinh cơ động tác với điều luật thi đấu hiện hành.


Nội dung kiến thức cốt lõi

Các chương/chủ đề chính

Cấu trúc học phần được tổ chức theo hệ thống bài giảng và chuyên đề chi tiết:

  • Bài mở đầu: Xác định vị trí, tính chất, mục tiêu môn học, cấu trúc nội dung, hình thức tổ chức dạy học và phương pháp đánh giá kết quả theo quy chế chuyên môn.
  • Chương I - Giáo dục thể chất chung:
    • Bài 1: Thể dục cơ bản: Trình bày lý luận về thể dục cơ bản và hướng dẫn kỹ thuật bài thể dục tay không liên hoàn gồm 32 động tác chuẩn hóa, tác động trực tiếp lên hệ cơ vai, ngực, thân mình và chi trên.
    • Bài 2: Điền kinh: Bao gồm hai nội dung chính:
      • Chạy cự ly ngắn (100m): Phân tích 4 giai đoạn kỹ thuật gồm Xuất phát (kỹ thuật xuất phát thấp, 3 cách đóng bàn đạp: phổ thông, kéo xa, dồn gần với các góc độ bàn đạp 45°–50° cho chân trước và 60°–80° cho chân sau), Chạy lao sau xuất phát (10–15m), Chạy giữa quãng (khâu đạp sau và chống chuyển), và Về đích (kỹ thuật đánh đích bằng ngực hoặc bằng vai).
      • Chạy cự ly trung bình (800m đối với nữ, 1500m đối với nam): Phân tích kỹ thuật xuất phát cao, chạy giữa quãng (tần số bước 70–72 bước/phút, độ dài bước 160–215 cm, góc đạp sau 50°–55°), chạy đường vòng chống lực ly tâm và kỹ thuật về đích.
  • Chương II - Chuyên đề thể dục thể thao tự chọn (Lựa chọn 01 trong 06 môn):
    • Chuyên đề 1: Môn Bơi lội: Kỹ thuật bơi trườn sấp và bơi ếch; phương pháp làm quen với nước, tập thở và thả nổi; chu kỳ hoạt động của chân, tay, kỹ thuật tì nước, quạt nước, thu tay, duỗi tay và phối hợp tay - chân - thở.
    • Chuyên đề 2: Môn Cầu lông: Kỹ thuật cầm vợt (thuận tay, trái tay, cắt cầu sát lưới); kỹ thuật di chuyển bước chân (bước đơn, bước đa bước/kép, bước đệm, bật nhảy trên không); kỹ thuật đánh cầu cao tay (thuận tay, trái tay, trên đỉnh đầu), thấp tay (hất cầu), đánh cầu sát lưới/bỏ nhỏ và phát cầu (thấp gần, cao sâu, cao nhanh, lao nhanh).
    • Chuyên đề 3: Môn Bóng chuyền: Tư thế cơ bản, các bước di chuyển, kỹ thuật chuyền bóng thấp tay cơ bản (chuyền bước 1), kỹ thuật phát bóng thấp tay và cao tay trước mặt.
    • Chuyên đề 4: Môn Bóng rổ: Cách cầm bóng, tư thế chuẩn bị, kỹ thuật dẫn bóng, kỹ thuật chuyền và bắt bóng hai tay trước ngực, kỹ thuật ném rổ một tay trên vai, kỹ thuật hai bước ném rổ.
    • Chuyên đề 5: Môn Bóng đá: Kỹ thuật di chuyển, dẫn bóng, khống chế bóng, đá bóng bằng lòng bàn chân, đá biên và ném biên.
    • Chuyên đề 6: Môn Bóng bàn: Cách cầm vợt, tư thế chuẩn bị, di chuyển, kỹ thuật giao bóng thuận tay/trái tay, kỹ thuật líp bóng và gò bóng thuận tay/trái tay.
       CẤU TRÚC GIÁO TRÌNH GIÁO DỤC THỂ CHẤT TCGDNN
  Chương I: GDTC CHUNG           Chương II: TỰ CHỌN

Kiến thức nền tảng được xây dựng

Giáo trình xây dựng cơ sở lý thuyết vận động thông qua các nguyên lý:

  • Cơ sở chuyển động cơ học và giải phẫu: Giải thích động học của các khớp cổ chân, gối, hông và trục vai khi thực hiện các bài tập chạy, bơi và thao tác đánh/ném bóng; các góc độ cơ thể trong tư thế sẵn sàng xuất phát (góc chân sau 115°–138°, chân trước 92°–105°).
  • Động lực học chất lỏng trong bơi lội: Hợp lực ba hướng (về trước, xuống dưới, ra ngoài) tạo lực nâng và lực tiến trong pha tì nước, quạt nước của bơi ếch và trườn sấp.
  • Hệ thống điều luật thể thao chuẩn tắc: Trích dẫn các quy định chuyên ngành từ Quyết định số 224/QĐ-UBTDTT (Luật Điền kinh), Quyết định số 1706/QĐ-UBTDTT (Luật Bơi) cùng luật thi đấu quốc gia về Cầu lông, Bóng đá, Bóng rổ, Bóng chuyền, Bóng bàn.

Kỹ năng phát triển

  • Kỹ năng kỹ thuật động tác: Thực hiện chuẩn xác các động tác định hình tư thế (32 động tác liên hoàn), kỹ thuật chân - tay trong bơi lội và thao tác điều khiển dụng cụ (vợt cầu lông, bóng bàn, các loại bóng).
  • Kỹ năng phối hợp vận động và phản xạ: Rèn luyện sự linh hoạt của cổ tay, điều chỉnh góc đón bóng/cầu, phản xạ xuất phát theo hiệu lệnh và kiểm soát lực đẩy quán tính.
  • Năng lực vận dụng luật và tổ chức tập luyện: Khả năng tham gia thi đấu đúng luật, nhận biết các lỗi xuất phát, phạm quy đường bơi, lỗi tiếp xúc bóng và xử lý tình huống thực tế trên sân bãi.

Phương pháp giảng dạy và học tập

Giáo trình định hướng phương pháp giảng dạy tích cực, lấy người học làm trung tâm với sự hướng dẫn, gợi mở và cố vấn của giảng viên. Quá trình tổ chức thực hành trên lớp được thực hiện thông qua bốn hình thức cơ bản:

  1. Tập luyện đồng loạt: Áp dụng trong các nội dung khởi động, bài thể dục tay không 32 động tác, hoặc làm quen kỹ thuật cơ bản.
  2. Tập luyện lần lượt: Áp dụng cho các bài tập kỹ thuật có cự ly như xuất phát thấp với bàn đạp, chạy lao sau xuất phát, hoặc thực hiện kỹ thuật bơi theo lượt đường bơi.
  3. Tập luyện theo nhóm: Tổ chức phân chia nhóm để tập luyện kỹ thuật chuyền - bắt bóng, phát cầu, đối kháng bóng bàn hoặc chia đội hình chiến thuật bóng chuyền, bóng rổ, bóng đá.
  4. Tập luyện cá nhân: Dành cho việc tự chỉnh sửa chi tiết kỹ thuật như góc cầm vợt, bước di chuyển đơn/kép hoặc thả nổi trong nước.

Về phương pháp đánh giá, giáo trình quy định thực hiện theo Thông tư số 12/2018/TT-BLĐTBXH ngày 26/9/2018 của Bộ trưởng Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội ban hành chương trình môn học Giáo dục thể chất trong chương trình đào tạo trình độ trung cấp, trình độ cao đẳng. Đánh giá kết quả bao gồm: kiểm tra lý thuyết (hiểu biết tác dụng, kỹ thuật, quy tắc thi đấu) và kiểm tra thực hành (đánh giá mức độ chuẩn xác của động tác kỹ thuật và thành tích vận động đạt được theo quy chuẩn môn học).


Điểm nổi bật và cập nhật

  • Tính pháp lý và tiêu chuẩn hóa cao: Nội dung được biên soạn theo khung pháp lý của Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội (Thông tư 12/2018/TT-BLĐTBXH) và hướng dẫn triển khai của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp (Công văn 147/TCGDNN-ĐTCQ), đảm bảo tính thống nhất trên toàn hệ thống các trường trung cấp nghề.
  • Cấu trúc dữ liệu kỹ thuật chi tiết: Giáo trình cung cấp các thông số góc độ, cự ly và bước chuyển động chính xác (ví dụ: góc bàn đạp xuất phát 45°–50° và 60°–80°, khoảng cách đóng bàn đạp theo 3 cách; các pha quạt nước tay bơi góc 40°, 120°, 150°).
  • Tích hợp tài liệu tham khảo chuyên ngành chính thống: Tài liệu kế thừa các công trình nghiên cứu giảng dạy thể thao tiêu biểu tại Việt Nam:
    • Giáo trình Điền kinh và các tài liệu giảng dạy của Bộ Giáo dục và Đào tạo (1997).
    • Giáo trình Thể dục cơ bản (Phan Tại Nguyên, Vũ Thanh Thủy, 2003).
    • Giáo trình Bơi lội (PGS. Nguyễn Văn Trạch, Nhà xuất bản Thể dục Thể thao, 2006).
    • Giáo trình Cầu lông (Huỳnh Trọng Khải, Trường Cao đẳng Sư phạm Thể dục Thể thao Trung ương 2, 2004).

Đối tượng sử dụng giáo trình

  • Học sinh/Sinh viên trình độ Trung cấp: Là tài liệu học tập chính thức bắt buộc cho tất cả các ngành nghề đào tạo trong hệ thống giáo dục nghề nghiệp. Người học hệ Cao đẳng có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo nền tảng theo quy định môn học chung.
  • Yêu cầu tiên quyết (Prerequisites): Người học cần đáp ứng các tiêu chuẩn sức khỏe tổng quát theo quy định phân loại thể lực đầu khóa, không mắc các bệnh lý tim mạch, hô hấp hoặc vận động thuộc diện chống chỉ định hoạt động thể lực nặng.
  • Giảng viên Giáo dục thể chất: Sử dụng làm căn cứ chuẩn để soạn giáo án, thiết kế tiến trình giảng dạy lý thuyết, phân bổ thời lượng thực hành trên sân bãi/bể bơi và lập tiêu chí kiểm tra, đánh giá thành tích học phần.

Câu hỏi thường gặp

1. Giáo trình này phù hợp với đối tượng nào?

Tài liệu được biên soạn phục vụ trực tiếp cho người học trình độ trung cấp trong các cơ sở giáo dục nghề nghiệp trên toàn quốc, đồng thời là giáo trình chuẩn để giảng viên thể chất tổ chức giảng dạy môn học chung bắt buộc này.

2. Người học cần chuẩn bị kiến thức nền tảng nào trước khi tiếp cận?

Môn học không yêu cầu kỹ năng thể thao chuyên sâu từ trước. Người học chỉ cần các kỹ năng vận động tự nhiên cơ bản (đi, chạy, nhảy, vận động tay chân) và tình trạng sức khỏe đáp ứng được các bài tập thể lực thông thường.

3. Giáo trình này có điểm gì khác biệt trong cách phân bổ nội dung?

Tài liệu kết hợp giữa 02 bài học thể chất chung bắt buộc (Thể dục cơ bản 32 động tác và Điền kinh) với hệ thống 06 chuyên đề thể thao tự chọn (Bơi lội, Cầu lông, Bóng chuyền, Bóng rổ, Bóng đá, Bóng bàn). Cơ sở đào tạo có thể căn cứ điều kiện cơ sở vật chất để bố trí chuyên đề phù hợp.

4. Phương pháp tự học và rèn luyện môn học này như thế nào để đạt hiệu quả?

Người học cần đối chiếu kỹ thuật từng động tác qua mô tả chi tiết và hình vẽ minh họa, ghi nhớ các thông số về tư thế, nhịp thở, thứ tự dùng sức cơ thể; chủ động duy trì tập luyện lặp lại cá nhân hoặc theo nhóm ngoài giờ lên lớp.

5. Những văn bản quy định và tài liệu bổ trợ nào được tích hợp kèm theo giáo trình?

Giáo trình tích hợp hệ thống điều luật thể thao do Ủy ban Thể dục Thể thao ban hành (Luật Điền kinh theo Quyết định 224/QĐ-UBTDTT, Luật Bơi theo Quyết định 1706/QĐ-UBTDTT) và các giáo trình chuyên ngành bơi lội, cầu lông, thể dục cơ bản của các tác giả chuyên môn.


Kết luận

Tài liệu dạy học môn Giáo dục thể chất của Tổng cục Giáo dục nghề nghiệp là văn bản giảng dạy chuẩn hóa, cung cấp hệ thống kiến thức toàn diện từ thể dục phát triển chung, kỹ thuật điền kinh đến các môn thể thao ứng dụng tự chọn. Lộ trình học tập được thiết kế tuần tự từ việc định hình tư thế qua bài thể dục 32 động tác, phát triển sức nhanh - sức bền qua điền kinh, đến việc hoàn thiện kỹ năng chuyên môn ở một môn thể thao tự chọn cụ thể và nắm vững luật thi đấu liên quan.