Giáo Trình Dẫn Luận Ngôn Ngữ - Tài Liệu Học Tập Hiệu Quả

Tài liệu giảng dạy Dẫn luận ngôn ngữ: hướng dẫn toàn diện cho người học hệ thống hóa kiến thức từ cơ bản đến nâng cao ngành hiện nay

• Tác giả: Ts. Hồ Thị Kim Ánh
• Trường học: Đại học Hải Phòng
• Chuyên ngành: Ngôn ngữ học
• Đề tài: Giáo Trình Dẫn Luận Ngôn Ngữ: Hướng Dẫn Toàn Diện Cho Người Học
• Loại tài liệu: giáo trình
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hải Phòng

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NGÔN NGỮ
• 1.1. Bản chất của ngôn ngữ
• 1.1.1. Chức năng của ngôn ngữ
• 1.1.2. Tính hệ thống của ngôn ngữ
• 1.1.3. Nguồn gốc và sự phát triển của ngôn ngữ
• 1.1.4. Phân loại ngôn ngữ
• 1.1.5. BẢN CHẤT CỦA NGÔN NGỮ
• 1.1.5.1. Bản chất xã hội của ngôn ngữ
• 1.1.5.1.a. Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội
• 1.1.6. Bản chất tín hiệu của ngôn ngữ
• 3. CHƯƠNG 3: TỪ VỰNG HỌC
• 3.1. CÁC ĐƠN VỊ TỪ VỰNG
• 3.1.1. Khái niệm từ vựng học
• 3.1.2. Từ là đơn vị cơ bản của ngôn ngữ
• 3.1.3. Từ vị và các biến thể
• 3.1.4. Cấu tạo từ
• 3.1.5. Cụm từ cố định (Ngữ cố định)
• 3.2. NGHĨA CỦA TỪ
• 3.2.1. Khái niệm nghĩa của từ
• 3.2.2. Các thành phần ý nghĩa của từ
• 3.3. SỰ CHUYỂN BIẾN Ý NGHĨA CỦA TỪ
• 3.3.1. Những hiện tượng biến đổi ý nghĩa từ
• 3.4. KẾT CẤU Ý NGHĨA CỦA TỪ
• 3.4.1. Kết cấu ý nghĩa của từ đa (nhiều) nghĩa
• 3.4.2. Nghĩa vị và nghĩa tố
• 3.5. HIỆN TƯỢNG ĐỒNG ÂM, ĐỒNG NGHĨA, TRÁI NGHĨA, TRƯỜNG NGHĨA
• 3.5.1. Trường nghĩa
• 3.6. CÁC LỚP TỪ TRONG TỪ VỰNG
• 3.6.1. Các lớp từ phân loại theo nguồn gốc
• 3.6.2. Các lớp từ phân loại theo phạm vi sử dụng
• 3.6.3. Các lớp từ phân loại theo phong cách sử dụng
• 4. CHƯƠNG 4: NGỮ PHÁP HỌC
• 4.1. Ý NGHĨA NGỮ PHÁP
• 4.1.1. Ý nghĩa từ vựng và ý nghĩa ngữ pháp
• 4.1.2. Các loại ý nghĩa ngữ pháp
• 4.2. PHƯƠNG THỨC NGỮ PHÁP
• 4.2.1. Các phương thức ngữ pháp phổ biến
• 4.2.2. Phân loại các ngôn ngữ dựa vào việc sử dụng các phương thức ngữ pháp
• 4.3. PHẠM TRÙ NGỮ PHÁP
• 4.3.1. Các phạm trù ngữ pháp phổ biến
• 4.4. QUAN HỆ NGỮ PHÁP
• 4.4.1. Các kiểu quan hệ ngữ pháp
• 4.5. ĐƠN VỊ NGỮ PHÁP
• 4.5.1. Các đơn vị ngữ pháp
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giáo trình dẫn luận ngôn ngữ

Giáo trình dẫn luận ngôn ngữ là một tài liệu học tập quan trọng dành cho sinh viên ngành Ngoại ngữ tại Trường Đại học Hải Phòng. Tài liệu này được biên soạn bởi nhóm tác giả gồm TS. Hồ Thị Kim Ánh (chủ biên) cùng các cộng sự. Giáo trình được thiết kế nhằm cung cấp kiến thức cơ bản và nâng cao về ngôn ngữ học, giúp người học tiếp cận một cách hệ thống và toàn diện. Nội dung giáo trình bao gồm bốn chương chính, tập trung vào các khía cạnh như bản chất ngôn ngữ, ngữ âm học, từ vựng học và ngữ pháp học. Mục tiêu chính của giáo trình là nâng cao chất lượng đào tạo và tỷ lệ đầu ra cho sinh viên.

1.1. Hướng dẫn toàn diện

Hướng dẫn toàn diện trong giáo trình này không chỉ dừng lại ở việc cung cấp lý thuyết mà còn hướng dẫn người học cách áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Giáo trình giúp sinh viên hiểu rõ bản chất của ngôn ngữ, từ đó phát triển kỹ năng sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và hiệu quả. Các chương được sắp xếp logic, từ tổng quan về ngôn ngữ đến các khía cạnh cụ thể như ngữ âm, từ vựng và ngữ pháp, tạo điều kiện thuận lợi cho người học tiếp cận và lĩnh hội kiến thức.

1.2. Người học ngôn ngữ

Người học ngôn ngữ là đối tượng trung tâm của giáo trình này. Giáo trình được thiết kế để đáp ứng nhu cầu của sinh viên ngành Ngoại ngữ, giúp họ nắm vững các khái niệm cơ bản và quan trọng trong ngôn ngữ học. Thông qua việc học tập và nghiên cứu, người học sẽ phát triển kỹ năng phân tích và ứng dụng ngôn ngữ trong các tình huống thực tế. Giáo trình cũng khuyến khích người học tự nghiên cứu và mở rộng kiến thức thông qua các tài liệu tham khảo được liệt kê.

II. Lý thuyết ngôn ngữ

Lý thuyết ngôn ngữ là nền tảng quan trọng được trình bày trong giáo trình. Chương đầu tiên tập trung vào việc giải thích bản chất của ngôn ngữ, bao gồm bản chất xã hội và tín hiệu của ngôn ngữ. Giáo trình nhấn mạnh rằng ngôn ngữ không phải là hiện tượng tự nhiên hay sinh vật mà là sản phẩm của xã hội loài người. Ngôn ngữ được hình thành và phát triển thông qua quá trình học hỏi và giao tiếp, không phải do bẩm sinh hay di truyền. Điều này được minh chứng qua các ví dụ thực tế và nghiên cứu khoa học.

2.1. Phương pháp học ngôn ngữ

Phương pháp học ngôn ngữ được đề cập trong giáo trình bao gồm việc nắm vững các khái niệm cơ bản và áp dụng chúng vào thực tiễn. Giáo trình khuyến khích người học sử dụng các phương pháp phân tích và so sánh để hiểu sâu hơn về cấu trúc và chức năng của ngôn ngữ. Các bài tập và ví dụ minh họa giúp người học củng cố kiến thức và phát triển kỹ năng ngôn ngữ một cách hiệu quả.

2.2. Tài liệu ngôn ngữ học

Tài liệu ngôn ngữ học được sử dụng trong giáo trình bao gồm các nghiên cứu và tài liệu tham khảo từ nhiều nguồn khác nhau. Giáo trình cung cấp danh mục tài liệu tham khảo chi tiết, giúp người học có thể mở rộng kiến thức và nghiên cứu sâu hơn về các chủ đề liên quan. Điều này không chỉ hỗ trợ việc học tập mà còn khuyến khích tinh thần tự nghiên cứu và phát triển chuyên môn.

III. Kiến thức ngôn ngữ cơ bản

Kiến thức ngôn ngữ cơ bản là phần không thể thiếu trong giáo trình. Chương 2 tập trung vào ngữ âm học, giải thích các khái niệm như âm vị, âm tố và các biến thể của âm vị. Giáo trình cũng đề cập đến các hiện tượng ngôn điệu và sự biến đổi ngữ âm trong lời nói. Những kiến thức này giúp người học hiểu rõ hơn về cấu trúc và cách thức hoạt động của ngôn ngữ, từ đó nâng cao kỹ năng phát âm và giao tiếp.

3.1. Ngữ âm học

Ngữ âm học là một phần quan trọng trong giáo trình, tập trung vào việc phân tích các yếu tố âm thanh trong ngôn ngữ. Giáo trình giải thích các khái niệm như nguyên âm, phụ âm và các hiện tượng ngôn điệu. Những kiến thức này giúp người học hiểu rõ hơn về cách thức phát âm và biến đổi âm thanh trong quá trình giao tiếp.

3.2. Ngữ pháp học

Ngữ pháp học được trình bày trong Chương 4 của giáo trình, tập trung vào các khái niệm như ý nghĩa ngữ pháp, phương thức ngữ pháp và phạm trù ngữ pháp. Giáo trình giúp người học hiểu rõ hơn về cấu trúc và quy tắc của ngôn ngữ, từ đó nâng cao kỹ năng sử dụng ngôn ngữ một cách chính xác và hiệu quả.

IV. Ứng dụng ngôn ngữ học

Ứng dụng ngôn ngữ học là mục tiêu cuối cùng của giáo trình. Giáo trình không chỉ cung cấp kiến thức lý thuyết mà còn hướng dẫn người học cách áp dụng những kiến thức này vào thực tiễn. Các ví dụ và bài tập thực hành giúp người học phát triển kỹ năng phân tích và sử dụng ngôn ngữ trong các tình huống thực tế. Giáo trình cũng đề cập đến các vấn đề như giáo dục tiếng mẹ đẻ, dịch thuật và xây dựng thuật ngữ khoa học, góp phần vào việc giải quyết các nhiệm vụ thực tiễn của ngôn ngữ học.

4.1. Kỹ năng ngôn ngữ

Kỹ năng ngôn ngữ được phát triển thông qua việc học tập và thực hành các kiến thức trong giáo trình. Giáo trình khuyến khích người học áp dụng những kiến thức đã học vào các tình huống giao tiếp thực tế, từ đó nâng cao kỹ năng sử dụng ngôn ngữ một cách linh hoạt và hiệu quả.

4.2. Nghiên cứu ngôn ngữ

Nghiên cứu ngôn ngữ là một phần quan trọng trong giáo trình, giúp người học hiểu sâu hơn về các vấn đề liên quan đến ngôn ngữ học. Giáo trình cung cấp các phương pháp và công cụ nghiên cứu, khuyến khích người học tự nghiên cứu và phát triển chuyên môn trong lĩnh vực ngôn ngữ học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TÔNG QUAN VỀ NGÔN NGỮ 1. Bản chất của ngôn ngữ 1. Chức năng của ngôn ngữ 1. Tính hệ thống của ngôn ngữ 1.

Nguồn gốc và sự phát triển của ngôn ngữ 1. Phân loại ngôn ngữ 1. BAN CHAT CUA NGON NGU 1. Ban chat xa hội của ngôn ngữ 1.

Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội a. Ngôn ngữ không phải là hiện tượng tự nhiên Hiện tượng tự nhiên, ví dụ: Mưa, bão, động đất, sóng thần, cầu vồng, núi lửa. Các hiện tượng tự nhiên nảy sinh, tồn tại, phát triển và tiêu hủy tự nhiên, không phụ thuộc vào con người. Ngôn ngữ do con người quy ước, nó không tự nảy sinh, phát triển như hiện tượng tự nhiên, nó phụ thuộc vào ý thức của con người.

Ngôn ngữ không phải hiện tượng sinh vật Do những thành tựu của khoa học sinh vật học, đặc biệt là học thuyết tiến hóa của Đac - Uyn, một số người đã giải thích ngôn ngữ như một cơ thê sinh vật, tồn tại và phát triển hoàn toàn theo quy luật tự nhiên. Nghĩa là, tiếng nói của con người ở mọi nơi, mọi lúc đều phải tuần tự trải qua một quá trình phát sinh, trưởng thành, thịnh vượng, suy tan va mat di. Sự thật, trong mỗi ngôn ngữ, theo thời gian, những yếu tố cũ mất đi (các từ, hình thái hoặc một vài âm) và những yếu tố mới nảy sinh. Thậm chí cũng có những ngôn ngữ ngày nay không được dùng nữa mà ta thường gọi là các tử ngữ như tiếng Tiên Ly (Trung Quốc), tiếng La tỉnh, tiếng Phạn (Sanscrít).

Nhưng ngôn ngữ luôn luôn kế thừa và phát triển, không bao giờ bị hủy diệt hoàn toàn. Những thứ tiếng được coi là tử ngữ, dù không được dùng nữa nhưng còn để lại 8 9 nhiều dấu tích trong các ngôn ngữ hiện dai (chang han, cach phát âm tiếng Việt cổ, các ngôn ngữ tiền thân. Ngôn ngữ không mang tính bẩm sinh Một số nhà nghiên cứu khác thì lại coi ngôn ngữ như các thuộc tính bản năng sinh vật ở con người. Tất cá đều hình thành một cách tự nhiên, theo những qui luật giống nhau.

Đứa trẻ ra đời cứ theo năm tháng mà biết ăn, biết khóc cười, biết chạy nhảy và biết nói. Mọi đứa trẻ trên thế giới khi cất tiếng nói chào đời đều là những âm giống nhau (oa.oa đến ma ma, pa pa. Thực ra, những thuộc tính bản năng sinh vật như: khóc, cười, chạy. có thể nảy sinh và phát triển ở bên ngoài xã hội, ở trạng thái đơn lập, tách khỏi thế giới loài người.

Nhưng ngôn ngữ hoàn toàn không thể có được trong những điều kiện như vậy. Ngôn ngữ chỉ sinh ra và phát triển trong xã hội loài người, do ý muốn và nhu cầu: con người muốn sống, tần tại và phát triển cần phải có sư liên hệ giao tiếp. Ngôn ngữ là kết quả của sự học hỏi, bắt chước, tiếp xúc xã hội với mọi người xung quanh. Nếu ta thử tách đứa bé sơ sinh đem nuôi ở một nơi cách li với môi trường con người thì đứa trẻ có thé sẽ lớn lên biết ăn, cười, khóc, chạy.

nhưng tuyệt nhiên sẽ không biết nói. Điều này đã được chứng minh bằng nhiều câu chuyện có thực trong thực tế. Trong " Hòn đảo bí mật", Juylơ Vác nơ đã kể câu chuyện về chàng Ac-tông bị bỏ rơi ở hoang đảo để trừng phat vì phạm tội. Do cách li khỏi xã hội nhiều năm, chàng Ac-tông không giống như người nữa.

Chàng mắt hết khả năng tư duy và không nói được. Nhưng khi được các kiều dân tìm thấy, được trở về với xã hội loài người thì khả năng tư duy và khả năng nói dần dần phục hồi trở lại. Câu chuyện về hai em bé gái Ấn Độ được RiđôXing phát hiện trong một hang sói vào năm 1920 cũng chứng minh điều đó. Vì bị rơi vào đời sống thú vật, hai em đã tiếp thu những thói quen đời sống của loài sói và mất đi những khả năng của con người, đặc biệt không biết nói mà chỉ biết kêu rỗng mà thôi.

Bằng thực nghiệm: theo nhà sử học Hêđôrôt, hoàng đế Zêlan Utdin Acba đã cho bắt cóc một số trẻ em sơ sinh thuộc nhiều dân tộc, tôn giáo khác nhau, rồi đem nuôi thoát lý xã hội loài người trong một tháp kín, không ai được đến gần, cho ăn qua 10 một đường dây. 12 năm sau, khi mở tháp, những đứa trẻ lớn lên bình thường nhưng chúng không có biểu hiện gì về ngôn ngữ, tôn giáo và tín ngưỡng. Hiện tượng đồng nhất âm thanh của trẻ em trên thế giới cũng không chứng minh được ngôn ngữ là một hiện tượng sinh vật. Bởi vì, những âm thanh của trẻ em ban đầu tập nói chưa phải là ngôn ngữ mà chỉ là những âm thanh vô nghĩa.

Chúng chỉ trở thành ngôn ngữ khi được liên hệ với một ý nghĩa nào đó. Đến khi đó, các âm giống nhau trong các ngôn ngữ lại mang những ý nghĩa khác nhau (các từ khac nhau). Chang hạn, từ “ma ma” có trong tiếng Nga có nghĩa là “mẹ” trong tiếng Grudi lại có nghĩa là “bố”. Từ “ba ba” trong tiếng Nga là “bà”, trong tiếng Việt là “bố”, nhưng trong tiếng Thổ Nhĩ Kỳ lại là “cô gái”.

và lúc bấy giờ, cái gọi là đồng nhất âm thanh không còn nữa. Sở dĩ trẻ em tập nói đều phải phát âm những âm thanh như trên là vì đó là những âm môi, dễ phát âm đối với trẻ nhỏ. Như vậy, ngôn ngữ hình thành và tồn tại trong ý thức của con người không phải do bằm sinh như các thuộc tính bản năng khác mà do từ bên ngoài vào, do cộng đồng những người nói ngôn ngữ đó và cá nhân nói ngôn ngữ đó từ thuở nhỏ. Ngôn ngữ không mang tính di truyền Còn có cách giải thích bản chất sinh vật của ngôn ngữ dựa vào sự tương quan giữa các đặc trưng chủng tộc vả ngôn ngữ.

Nói cách khác, người ta còn đồng nhất ngôn ngữ với các đặc trưng chủng tộc. Trên thực tế thì giữa các đặc trưng chủng tộc và ngôn ngữ không có mối liên hệ bên trong nào. Các đặc trưng chủng tộc như màu da, kích thước thân thể, màu mắt. là có tính di truyền.

Nhưng ngôn ngữ không mang tính di truyền. Mặt khác, giữa ranh giới các chủng tộc và ranh giới các ngôn ngữ cũng không trùng nhau. Một chủng tộc có thê có nhiều thứ tiếng khác nhau như trường hợp chủng tộc sống ở bờ bắc Địa Trung Hải (Hy Lạp, An-ba-ni, Xéc-bi. nói các thứ tiếng khác nhau).

Hoặc ngược lại, có khi nhiều chủng tộc khác nhau lại có thể nói cùng một ngôn ngữ như ở Hoa Ky chang han. Ngôn ngữ không đồng nhất với tiếng kêu của động vật 10 11 Động vật dùng tiếng kêu để thông báo theo bầy đàn báo hiệu sự nguy hiểm hay gọi nhau như: tiếng gà mẹ kêu cục cục gọi đàn con, tiếng gáy của gà là đặc trưng của nó, tiếng chó sủa. Để chứng minh bản chất sinh vật của ngôn ngữ, người ta còn liên hệ và đồng nhất ngôn ngữ với tiếng kêu các loài vật. Họ không nhìn thấy sự khác biệt về chất giữa hai hiện tượng trên.

Họ cho rằng nhiều động vật có khả năng hiểu được tiếng nói của con người. Về sự khác biệt giữa ngôn ngữ của loài người và âm thanh của động vật, học thuyết về hệ thống tín hiệu I. Páp - lốp đã chứng minh. Ông khẳng định rằng những biểu hiện âm thanh của các loài vật chỉ là những hiện tượng thuần túy sinh vật học.

Đó chỉ là những phản xạ có điều kiện hoặc không điều kiện mà thôi và ông gọi đó là hệ thống tín hiệu thứ nhất. Hệ thống này là chung cả ở người và động vật. Nhưng tiếng nói của con người thì thuộc hệ thống tín hiệu thứ hai. Hệ thống này gắn liền với tư duy trừu tượng, với việc tạo ra các khái niệm và các từ, với việc các tín hiệu âm thanh mang nghĩa.

Cái gọi là "năng lực ngôn ngữ" chỉ có ở con người và không thể có ở các loài động vật. Ngôn ngữ không mang tính cá nhân Trong khi phê phán quan điểm sinh vật học đối với ngôn ngữ, một số nhà bác học vẫn coi ngôn ngữ chỉ là hiện tượng cá nhân. Viện sĩ Sakhmatop đã khắng định rằng chỉ có ngôn ngữ của mỗi cá nhân mới tồn tại hiện thực, còn ngôn ngữ của làng xóm, thành phố, dân tộc là những giả định khoa học, là kết luận trung tín từ một số ngôn ngữ cá nhân nhất định. Thực ra, cái gọi là "ngôn ngữ cá nhân" chỉ là lời nói ở từng cá nhân riêng biệt.

Ngôn ngữ là cái chung của xã hội, là của cả cộng đồng người nói. Mặc đù cá nhân có thể có phong cách ngôn ngữ riêng trên cơ sở tuân thủ những quy ước chung của xã hội, ví dụ: phong cách ngôn ngữ của nhà thơ Tố Hữu, phong cách ngôn ngữ của nhà thơ Nguyễn Du. nhưng cá nhân không thể tự mình thay đổi ngôn ngữ của xã hội. Từ những vấn đề trên có thể kết luận rằng: 11 12 - Ngôn ngữ không phải là một hiện tượng tự nhiên, không phải là một cơ thể sinh vật.

Sự tồn tại và phát triển của ngôn ngữ không chịu ảnh hưởng của quy luật tự nhiên mà trực tiếp chịu sự tác động của các quy luật xã hội. - Các đặc trưng chủng tộc của con người không có quan hệ gì đến ngôn ngữ. - Ngôn ngữ chỉ có ở con người, đó là hệ thống tín hiệu thứ hai, loài vật không thể có ngôn ngữ. - Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội, là sản phẩm chung của xã hội.

Sự ton tại và phát triển của ngôn ngữ gắn liền với sự tồn tại và phát triển của xã hội. Trong quá trình phát triển, cùng với những biến đổi của xã hội, ngôn ngữ có sự chuyển hóa và biến đôi tiếp thu cái mới như: từ mới, nghĩa mới để hoàn thiện hơn. Mối quan hệ giữa ngôn ngữ và xã hội là mối quan hệ qua lại. Xã hội phát triển và tồn tại nhờ ngôn ngữ và ngược lại.

Nhờ ngôn ngữ, con người giao lưu và tự hoàn thiện bản thân. Vậy, ngôn ngữ không thể tồn tại ngoài xã hội. Ngôn ngữ là một hiện tượng xã hội đặc biệt a. Chủ nghĩa Mác đã phân chia hình thái kinh tế xã hội thành hai bộ phận: kiến trúc thượng tang va co so ha tang.

Cơ sở hạ tang la toan b6 quan hé san xuất của xã hội ở một giai đoạn phát triển lịch sử nhất định. Kiến trúc thượng tầng là toàn bộ những quan điểm chính trị, pháp luật, văn hóa, nghệ thuật, tôn giáo. của xã hội và các thiết chế tương ứng.