CHƯƠNG 1 1. Trình bày các đặc điểm của bệnh truyền nhiễm. Thế nào là hiện tượng nhiễm trùng & miễn dịch. Các yếu tố ảnh hưởng đến quá trình sinh dịch.
Trình bày các thời kỳ phát triển của bệnh truyền nhiễm. Nêu các biện pháp phòng, chống bệnh truyền nhiễm trên gia súc, gia cầm. 12 CHƯƠNG 2 BỆNH TRUYỀN NHIỄM CHUNG MH41-02 Giới thiệu: Bệnh truyền nhiễm chung là bệnh truyền nhiễm có thể lây từ động vật sang người và ngược lại. Nắm được cách chẩn đoán phân biệt những điểm giống và khác nhau của các bệnh truyền nhiễm chung lây bệnh cho người và các loài động vật.
Từ đó có biện pháp phòng chống và điều trị tốt hơn về các bệnh này. Trong bài này chúng tôi giới thiệu các bệnh: Mục tiêu: - Kiến thức: Có kiến thức về đặc điểm triệu chứng, bệnh tích, chẩn đoán phân biệt từng bệnh truyền nhiễm chung. - Kỹ năng: Phân biệt được các bệnh truyền nhiễm lây cho người và động vật.Thực hiện biện pháp phòng trị bệnh hiệu quả - Năng lực tự chủ và trách nhiệm: Tự tin, có trách nhiệm với công việc, thái độ học tập đúng đắn; có ý thức tự học hỏi nâng cao trình độ. BỆNH DẠI (Rabies) Bệnh truyền nhiễm cấp tính chung cho nhiều loài động vật và người, do một loại virus có tính hướng thần kinh.
Gây rối loạn thần kinh bắt đầu từ não và tuỷ sống. Lịch sử và phân bố bệnh lý Bệnh dại là bệnh có sớm nhất trong lịch sử được ghi nhận khoảng 500 năm trước Công nguyên. Ngày xưa người ta cho rằng nguyên nhân gây bệnh là do ăn thức ăn nóng, thiếu nước, thời tiết nắng nóng, thần kinh bị kích thích. Năm 1804, Zinke chứng minh độc lực của nước bọt của chó mắc bệnh dại bằng cách dùng nước bọt tiêm truyền gây bệnh.
Từ năm 1881 – 1889, Pasteur chứng minh tính hướng thần kinh của virus, Ông và Galtier nghiên cứu sản xuất thành công vaccine phòng bệnh dại. Bệnh dại phân bố ở hầu hết các nước trên thế giới (trừ 3 nước: Nhật, Úc, New Zealand), bệnh xảy ra rải rác quanh năm, nhưng tập trung vào các tháng nóng ẩm từ mùa hè đến mùa thu. Về cơ bản thì ở nước ta, bệnh dại đã được thanh toán từ năm 2004. Nguyên nhân gây bệnh Virus dại thuộc họ Rhabdovirideae, nhóm Rhabdovirus, là loại virus thần kinh có tính chất kháng nguyên đồng nhất, có tính hướng thần kinh, virion có 13 hình giống như viên đạn.
Virus dạng ARN, dấu hiệu nhận biết đặc thù của bệnh dại khi nhuộm giemsa, sellers là thể Nêgri. Sức đề kháng: Virus dại có sức đề kháng yếu với nhiệt độ, tia tử ngoại và thuốc sát trùng. Ở 50oC virus chết sau 1 giờ, Ở 60oC virus bị diệt sau 5 – 10 phút, Ở 70oC chết ngay. Ánh sáng trực tiếp của mặt trời diệt virus sau 15 – 20 phút.
Trong điều kiện lạnh và khô virus sống lâu, trong não ướp lạnh virus có thể tồn tại trong 2 năm. Truyền nhiễm học Loài mắc bệnh: Trong thiên nhiên tất cả các loài máu nóng đều cảm thụ với bệnh, chủ yếu là loài có vú (đặc biệt loài ăn thịt). Mắc bệnh nhiều nhất là khoảng 3 – 12 tháng tuổi. Ở chó, con trưởng thành và con đực thường mắc bệnh và thường mắc bệnh vào mùa giao phối, mùa xuân, mùa thu.
Trong phòng thí nghiệm thỏ, chuột lang và chuột bạch thường được dùng làm động vật thí nghiệm. Cơ chế sinh bệnh: Virus sau khi xâm nhập vào cơ thể, nhanh chóng theo dây thần kinh vào thần kinh trung ương. Từ đó theo dây thần kinh ra tuyến nước bọt, do vậy ở nước bọt chó có virus trước khi có triệu chứng dại từ 2 – 14 ngày và sau khi khỏi bệnh 7 ngày. Một con chó chỉ được coi là an toàn khi nhốt riêng theo dõi 15 ngày không có triệu chứng và 7 ngày sau khi khỏi bệnh.
Đường xâm nhập: Bệnh lây chủ yếu qua các vết cắn của con vật bị dại (chó), cũng có thể lây qua vết thương, qua niêm mạc mắt, qua núm nhao…khi có cơ hội nhiễm virus vào đây. Thời kỳ nung bệnh cũng phụ thuộc vào vị trí vết cắn, vết cắn càng gần đầu thời kỳ nung bệnh càng ngắn. Trong thời kỳ nung bệnh, virus dại sẽ di chuyển từ vết cắn về thần kinh trung ương. Triệu chứng Bệnh biểu hiện 2 thể là thể điên cuồng và thể bại liệt.
Thể dại điên cuồng: có 3 thời kỳ - Thời kỳ mở đầu: Trong thời kỳ nung bệnh con vật có các hành động khác thường, chó trở nên bứt rứt, giận dữ, có con lại vui vẻ, quấn quít lấy chủ, tai vểnh lên, mắt sáng tinh nhanh. Có con lại tỏ vẻ buồn rầu, mắt lờ đờ lơ đểnh. Chó đực thường cường dương. Trong thời kỳ này trong nước bọt con vật bệnh đã có chứa virus.
- Thời kỳ kích thích: Chó có biểu hiện hung dữ, chạy lung tung, hoảng loạn, vồ bóng của chính nó. Vết thương ngứa, tiếng kiêu, tiếng sủa khản đặc. Kêu 14 róng, trễ hàm, lưỡi thè dài, chảy nước dãi. Mắt đỏ, đuôi cụp, bụng thóp lại (do không ăn).
Sợ nước, sợ gió, bỏ nhà đi lung tung. Nuốt các vật lạ. Các cơn điên như trên, gián đoạn hay liên tục diễn ra cho đến khi chuyển sang bại liệt. - Thời kỳ bại liệt: Con vật lả đi, bại liệt, nằm một chổ, trễ hàm, mắt sâu, đờ đẩn, bụng thóp lại, suy kiệt dần hôn mê và chết.
Bệnh tiến triển trong khoảng 4 – 5 ngày. Thể bại liệt: (thể dại câm) Ngay từ đầu, chó chỉ nằm im lặng, buồn rầu. Thích nằm trong xó tối, trễ hàm lưỡi thè dài. Nhiều nước dãi chảy ra, chó không kêu sủa được (thể dại câm).
Chó bị liệt ½ phần cơ thể, nhất là hai chân sau. Chó lịm dần rồi chết. Phần lớn chó bị bệnh dại chỉ thấy thể hiện triệu chứng của thời kỳ đầu và thời kỳ bại liệt. Các động vật khác như mèo, ngựa, bò mắc bệnh cũng có các triệu chứng trên nhưng mức độ và diễn biến cơn điên có phần dữ dội hơn.
Bệnh tích Không có bệnh tích đại thể đặc trưng. Xác chết thường gầy vì con vật không ăn và năng lượng tiêu tốn nhiều bởi các cơn co giật, điên loạn. Mổ khám: thấy họng sưng, dạ dày tụ máu và có các vật lạ trong đó (cỏ, gỗ, mảnh vỡ…). Não ứ máu và thuỷ thủng.
Tuyến ức sưng to. Chẩn đoán phân biệt Chẩn đoán lâm sàng Dựa vào đặc điểm dịch tể và các triệu chứng rối loạn thần kinh, thay đổi thói quen, trễ hàm, sợ nước, sợ ánh sáng, sợ gió, tấn công người. Ở chó chú ý phân biệt bệnh dại với bệnh giả dại (Aujeski) với ngộ độc do đánh bả. - Bệnh giả dại (Aujeski): Bệnh này làm cho chó ngứa ngáy dữ dội, chó chạy lung tung hay cắn vào chổ ngứa.
Con vật không bị trễ hàm, không sợ gió, không sợ nước, không hung hăng cắn người hoặc cắn con vật khác. Không có thể Negri trong não. - Ngộ độc: Chó lên cơn co giật, tiến triển nhanh, dãn đồng tử, chết nhanh. Phòng bệnh và điều trị Phòng bệnh: Hàng năm phải tiêm vaccine phòng dại cho chó.
15 - Vaccine phòng dại vô hoạt: dùng tiêm cho chó từ 2 tháng tuổi trở lên, khoẻ mạnh. Lần 1, tiêm dưới da 2ml/con. Sau 6 tháng tiêm lần 2, sau đó cứ mỗi năm tiêm lại 1 lần. vaccine bảo quản từ 4oC đến 10oC, không để ở nhiệt độ âm, không để ở nơi nóng, ẩm.
- Vaccine phòng dại Rabisin (nhập ngoại) tiêm cho chó từ 2 tháng tuổi trở lên, tiêm dưới da 1ml/con. Miễn dịch kéo dài 3 năm. Vaccine bảo quản từ 4oC đến 10oC, thời hạn bảo quản 12 tháng. Điều trị: - Không có thuốc điều trị đặc hiệu.
- Huyết thanh chống bệnh dại: tiêm sớm, ngay sau khi chó dại cắn, không để muộn quá 72 giờ. Chỉ dùng điều trị cho người. BỆNH DO XOẮN KHUẨN LEPTOSPIRA (Leptospirosis) Bệnh xoắn khuẩn leptospira là bệnh truyền nhiễm của nhiều gia súc kể cả người, đặc trưng bởi hiện tượng vàng da nước tiểu có máu, viêm gan thận, sảy thai. Lịch sử và phân bố bệnh lý Leptospirosis là bệnh chung nguy hiểm lây truyền giữa động vật và người, bệnh xuất hiện đầu tiên năm 1883.
Bệnh hiện diện ở hầu hết các quốc gia trên thế giới, nhiều nhất là các quốc gia kém phát triển. Hiện nay bệnh đã giảm ở một số quốc gia. Ở nước ta bệnh xảy ra vào khoảng năm 1960, bệnh có ở nhiều nơi và đã phân lập nhiều serotype gây bệnh trên người và động vật. Nguyên nhân gây bệnh Bệnh do xoắn khuẩn leptospiria gây ra, có nhiều serotype, hiện nay người ta đã phát hiện trên 200 serotype.
Mầm bệnh có sức đề kháng khá cao ở điều kiện pH trung tính và kiềm. Ở những vùng đất ẩm, pH kiềm thiếu ánh sáng mặt trời vi khuẩn có thể tồn tại lâu. Mầm bệnh có thể bị tiêu diệt nhanh bởi nhiệt độ và chất sát trùng. Truyền nhiễm học Loài mắc bệnh: tất cả các loài động vật dê, cừu, trâu, bò, heo, chó, thú rừng, động vật gặm nhấm, kể cả con người đều mắc bệnh.
Nhiều loài côn trùng, chim, chuột mang mầm bệnh. Đường lây truyền: Ở động vật đường tiêu hoá do thức ăn và nước uống, đường sinh dục, vết thương, niêm mạc. Ở người, thường bị nhiễm qua da trầy 16 xước, qua niêm mạc mắt, mũi do tiếp xúc với máu, dịch tiết của động vật mắc bệnh hay vô tình nuốt phải nước có nhiễm leptospira (vận động viên bơi lội, công nhân lò mổ, công nhân các trại chăn nuôi…). Cơ chế sinh bệnh: Xoắn khuẩn xâm nhập vào cơ thể nhanh chóng đi vào máu gây hiện tượng sốt, sau đó vào gan, thận, tử cung… Trong máu, một số mầm bệnh có độc tố phá vỡ hồng cầu gây thiếu máu, vàng da, nước tiểu có huyết sắc tố.
Triệu chứng Thời gian nung bệnh trung bình trên gia súc là 10 – 20 ngày.Sau khi khỏi bệnh con vật miễn dịch nhưng chỉ miễn dịch với type gây bệnh. Ở trâu, bò: Thời gian nung bệnh từ 2 – 10 ngày, bệnh biểu hiện các thể Thể quá cấp: ít gặp, thường xảy ra ở con cái mang thai. Con vật sốt cao, nhu động dạ cỏ và nhu động ruột ngừng hẳn, cho sữa giảm, gia súc táo bón, mệt mỏi, trâu bò chửa bị xảy thai, niêm mạc và da vàng sẫm, nước tiểu vàng hay có màu huyết sắc tố hoặc có máu, vào thời gian cuối ure tăng cao. Bê mắc bệnh có thể chết sau 3 - 7 ngày.
Thể cấp tính: thường gặp ở bê, với triệu chứng sốt, phù thũng ở mí mắt và hạch dưới hàm, bỏ ăn, tiêu chảy, nước tiểu màu vàng hay nâ , có huyết sắc tố hoặc lẫn máu, niêm mạc vàng hay nhợt nhạt do thiếu máu.