Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Công tác tư tưởng (mã số 9310201) của tác giả Phạm Thúy Quỳnh Nga, thực hiện tại Học viện Báo chí và Tuyên truyền thuộc Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh năm 2022, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Phạm Minh Sơn và TS. Lương Ngọc Vĩnh, có đề tài: “Giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay”.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Đấu tranh tư tưởng, lý luận là hình thức đấu tranh giai cấp trên lĩnh vực hình thái ý thức xã hội, diễn ra giữa tư tưởng vô sản và tư tưởng phi vô sản. Trong bối cảnh kỷ nguyên số và hội nhập quốc tế, mạng xã hội (MXH) trở thành nền tảng truyền thông trực tuyến không bị cản trở bởi khoảng cách địa lý. Các thế lực thù địch lợi dụng đặc tính này để phát tán thông tin xấu độc, chống phá cách mạng, mưu toan xóa bỏ chủ nghĩa xã hội, phủ định chủ nghĩa Mác - Lênin và tư tưởng Hồ Chí Minh, nhằm thủ tiêu vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam.

Sinh viên là lực lượng đông đảo, sử dụng mạng xã hội thường xuyên nhưng dễ bị tác động tâm lý và lôi kéo tư tưởng. Thành phố Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hóa, giáo dục của cả nước, tập trung số lượng lớn sinh viên đại học. Thực tế công tác giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên tại các trường đại học ở Hà Nội vẫn còn bộc lộ những hạn chế: nội dung và phương thức chưa tạo được sức hút mạnh mẽ, đội ngũ làm công tác giáo dục còn mỏng và chưa được đầu tư đồng bộ. Khoảng trống nghiên cứu đặt ra là chưa có công trình nào khảo sát, đánh giá toàn diện và có hệ thống về thực trạng này dưới góc độ chuyên ngành khoa học công tác tư tưởng để đưa ra hệ thống giải pháp khả thi đến năm 2030.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích nghiên cứu của luận án là trên cơ sở phân tích lý luận và làm rõ thực trạng, đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm tăng cường giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay.

Để đạt được mục đích trên, luận án giải quyết bốn nhiệm vụ cụ thể:

  1. Tổng quan các công trình khoa học trong và ngoài nước liên quan đến đề tài, từ đó xác định hướng tiếp cận của luận án.
  2. Hệ thống hóa và phân tích, làm rõ một số vấn đề lý luận của công tác giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học.
  3. Đánh giá thực trạng, vấn đề đặt ra trong giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay, chỉ ra những kết quả đạt được, hạn chế và nguyên nhân.
  4. Đề xuất quan điểm và các giải pháp nhằm tăng cường giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học.
  • Phạm vi nội dung: Hoạt động giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên trường đại học dưới góc độ khoa học công tác tư tưởng.
  • Phạm vi chủ thể: Giới hạn trong phạm vi các chủ thể thuộc các trường đại học, học viện trên địa bàn thành phố Hà Nội.
  • Phạm vi không gian: Khảo sát sinh viên hệ chính quy tại 6 cơ sở giáo dục đại học đại diện cho các khối ngành đào tạo khác nhau tại Hà Nội:
    1. Trường Đại học Bách khoa Hà Nội (khối ngành kỹ thuật).
    2. Học viện Kỹ thuật Quân sự (khối ngành quân sự).
    3. Trường Đại học Ngoại thương (khối ngành kinh tế).
    4. Trường Đại học Sư phạm Hà Nội (khối ngành sư phạm).
    5. Học viện Báo chí và Tuyên truyền (khối ngành lý luận, truyền thông).
    6. Trường Đại học Nội vụ Hà Nội (khối ngành khoa học xã hội và nhân văn, quản lý nhà nước).
  • Phạm vi thời gian: Khảo sát thực trạng giai đoạn 2016 - 2021; các quan điểm và giải pháp đề xuất có giá trị ứng dụng định hướng đến năm 2030.
Tiêu chí Nội dung xác định trong văn bản luận án
Cơ sở đào tạo Học viện Báo chí và Tuyên truyền – Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Chuyên ngành & Mã số Công tác tư tưởng – Mã số: 9310201
Tác giả & Năm hoàn thành Phạm Thúy Quỳnh Nga – Năm 2022
Người hướng dẫn 1. PGS.TS. Phạm Minh Sơn; 2. TS. Lương Ngọc Vĩnh
Khách thể khảo sát Sinh viên chính quy tại 6 trường đại học, học viện trên địa bàn Hà Nội
Mốc thời gian nghiên cứu Khảo sát thực tế: 2016 – 2021; Tầm nhìn giải pháp: Đến năm 2030

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án phân loại và hệ thống hóa các tài liệu nghiên cứu đã công bố theo ba nhóm nội dung chính:

1. Nhóm nghiên cứu về đấu tranh phản bác các quan điểm sai trái, thù địch

  • Tài liệu nước ngoài: Công trình luận án tiến sĩ của Khăm Pheng Nan Tha Vông (1991) và Bun Đuông Cay Xơn (2005) về công tác tư tưởng, xây dựng tổ chức cơ sở Đảng và ngăn chặn “tự diễn biến”, “tự chuyển hóa” tại Lào; sách tham khảo của Nhà xuất bản Đại học Công an nhân dân Trung Quốc (1993) về chống chiến lược “diễn biến hòa bình”; tác phẩm dịch của Jacques Derrida (Giắc-cơ Đê-ri-đa, 1994) do Nhà xuất bản Chính trị quốc gia và Tổng cục II phát hành khẳng định giá trị bền vững của di sản Karl Marx.
  • Tài liệu trong nước: Kỷ yếu Hội thảo của Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương (2005); các ấn phẩm của Hội đồng Lý luận Trung ương (2002, 2019); tài liệu của Ban Tuyên giáo Thành ủy Hà Nội (2002); các công trình nghiên cứu của Hồng Vinh (2005), Trần Hữu Tuyên (2012), Nguyễn Mạnh Hưởng (2013), Vũ Văn Phúc (2013), Nguyễn Chí Thảo (2013), Nguyễn Bá Dương và Trần Hoài Trung (2015), Nguyễn Bá Dương (2016), Phạm Văn Phong (2019), Ban Tuyên giáo Trung ương (2020), Mai Yến Nga (2020), Vũ Văn Hiền (2020), Đào Văn Mạc (2021), Kỷ yếu Hội thảo khoa học cấp quốc gia do Bộ Công an phối hợp tổ chức (2020), Kỷ yếu Hội thảo của Học viện Báo chí và Tuyên truyền (2022). Các nghiên cứu này làm rõ nội dung, phương thức, thủ đoạn chống phá của các thế lực thù địch và tầm quan trọng của việc bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

2. Nhóm nghiên cứu về giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch

  • Tài liệu nước ngoài: Liu Yong Zhi (2017) nghiên cứu sự thẩm thấu tư tưởng phương Tây qua Internet tại Trung Quốc; Jan và cộng sự (2019) nghiên cứu mối quan hệ giữa năng lực thông tin (information literacy) và khả năng nhận biết tin giả; Zheng Zhi Chao (2019) đề xuất giải pháp ứng phó với sự xâm nhập mạng của phương Tây thông qua giáo dục lý luận Mác-xít.
  • Tài liệu trong nước: Lê Minh Vụ (2011) về xây dựng ý thức bảo vệ Tổ quốc; Phạm Thành Trung (2021) về định hướng tư tưởng bộ đội; Lê Văn Thắng và Nguyễn Đức Hà về vai trò của lực lượng Công an nhân dân; Vũ Văn Phúc và Ngô Văn Thạo (2013), Cao Văn Thống (2016) về phòng, chống suy thoái tư tưởng chính trị; Dương Quang Tùng (2016), Vũ Thị Thanh Tâm (2016) về giáo dục ý thức trên báo mạng điện tử; Phạm Văn Giang (2017), Nguyễn Thị Thu Hà (2019), Trần Thị Anh Đào (2020), Phạm Thị Hoa (2020), Tô Duy Ánh (2021), Trần Tiến Duẩn (2021), Bùi Đình Bôn (2022) về nhận diện và đấu tranh trên không gian mạng.

3. Nhóm nghiên cứu về giáo dục ý thức đấu tranh phản bác trên mạng xã hội cho sinh viên

  • Tài liệu nước ngoài: Isak Ladegaard (2012), Sophie Tan - Ehrhardt (2013), David Kirkpatrick (2016) về hành vi sử dụng mạng xã hội của giới trẻ; tài liệu của Ban Tuyên truyền Trung ương Đảng Cộng sản Trung Quốc (2018); Ross và cộng sự (2018) về kiểm soát thông tin sai lệch; Sina (2019) về mức độ ảnh hưởng của Weibo trong trường đại học; John Henley (2020) về kinh nghiệm chống tin giả qua giáo dục tại Phần Lan.
  • Tài liệu trong nước: Trần Thị Anh Đào (2010), Lê Hữu Ái và Lâm Bá Hòa (2010), Lê Hải (2011), Lương Ngọc Vĩnh (2012), Nguyễn Quang Hùng (2012), Nguyễn Đình Đức (2013), Phạm Đình Khuê (2016), Trần Thanh Giang (2017), Mai Đức Ngọc (2021). Các tác giả khảo sát nhận thức chính trị, niềm tin chính trị, tâm lý tiếp nhận truyền thông xã hội của thanh niên và sinh viên Việt Nam.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Các công trình đi trước phần lớn tiếp cận đối tượng chung (cán bộ, đảng viên, lực lượng vũ trang) hoặc phân tích ý thức chính trị của sinh viên dưới góc độ triết học, đạo đức học. Chưa có công trình nào nghiên cứu chuyên sâu, toàn diện và có hệ thống về hoạt động giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở Hà Nội dưới góc độ khoa học công tác tư tưởng. Luận án giải quyết khoảng trống này qua việc xác lập khung lý luận, đánh giá thực trạng trên mẫu khảo sát đa ngành và đề xuất giải pháp đồng bộ.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận và các khái niệm công cụ

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, nghị quyết của Đảng Cộng sản Việt Nam về công tác tư tưởng và bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.

Hệ thống khái niệm công cụ được xác lập và vận dụng trong luận án gồm:

  • Quan điểm sai trái, thù địch: Quan điểm sai trái là ý kiến không phù hợp với lẽ phải, phản khoa học, phi thực tiễn. Quan điểm thù địch là quan điểm đối lập về lập trường giai cấp và lợi ích dân tộc. Thuật ngữ kép “quan điểm sai trái, thù địch” chỉ những quan điểm đi ngược lại lợi ích của giai cấp công nhân và nhân dân lao động, đối lập với nền tảng tư tưởng của Đảng Cộng sản Việt Nam và Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam, thể hiện qua việc tuyên truyền, xuyên tạc, phát tán thông tin xấu độc, sai sự thật.
  • Mạng xã hội: Được xác định theo Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng.
  • Quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội: Những quan điểm nhận thức sai lệch đi ngược lại nền tảng tư tưởng, đường lối của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước được đăng tải trên không gian mạng nhằm gây nhiễu loạn thông tin, gây mất ổn định an ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội.
  • Ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch: Là hình thái ý thức xã hội cấu thành từ ba yếu tố biện chứng:
    1. Nhận thức: Sự hiểu biết về chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước, thành tựu đổi mới, cùng việc nhận diện bản chất, thủ đoạn của các thế lực thù địch.
    2. Thái độ, niềm tin: Tình cảm, sự tin tưởng vào sự lãnh đạo của Đảng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội; thái độ không đồng tình, phê phán luận điệu sai trái.
    3. Ý chí: Tinh thần quyết tâm, sự sẵn sàng sử dụng lý lẽ khoa học để bác bỏ quan điểm thù địch và hành động bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng.
  • Giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên: Quá trình tác động có mục đích của chủ thể giáo dục (trong nhà trường) bằng nội dung, phương pháp, hình thức phù hợp nhằm trang bị tri thức, bồi dưỡng tình cảm, củng cố niềm tin và rèn luyện ý chí, hành động đấu tranh phản bác thông tin xấu độc trên mạng xã hội cho sinh viên.

Phương pháp nghiên cứu

  • Phương pháp luận: Vận dụng phép biện chứng duy vật và chủ nghĩa duy vật lịch sử; tuân thủ các nguyên tắc khách quan, nguyên tắc đề cao tính năng động chủ quan của ý thức, quan điểm toàn diện, quan điểm phát triển, quan điểm lịch sử - cụ thể, nguyên tắc lý luận gắn liền với thực tiễn.
  • Phương pháp nghiên cứu cụ thể:
    • Phương pháp lịch sử và lôgic: Khái quát hóa tiến trình nghiên cứu trong và ngoài nước, rút ra các nội dung lý luận nền tảng.
    • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Làm rõ cấu trúc, đặc điểm và các mối liên hệ bản chất của hoạt động giáo dục ý thức đấu tranh tư tưởng.
    • Phương pháp thống kê, nghiên cứu tài liệu: Thu thập, phân loại các văn kiện, báo cáo tổng kết, văn bản quy phạm pháp luật và tư liệu khoa học.
    • Phương pháp điều tra xã hội học: Xây dựng phiếu hỏi, tiến hành chọn mẫu khảo sát sinh viên hệ chính quy và giảng viên tại 6 trường đại học trên địa bàn Hà Nội, xử lý và phân tích số liệu thực tế.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các công trình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học theo ba cụm vấn đề: nghiên cứu về đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch; nghiên cứu về giáo dục ý thức đấu tranh phản bác; nghiên cứu về giáo dục ý thức đấu tranh phản bác trên mạng xã hội cho sinh viên. Chương này phân tích những kết quả đạt được của các học giả đi trước, đồng thời xác định bốn vấn đề trọng tâm mà luận án cần tiếp tục giải quyết dưới góc độ chuyên ngành Công tác tư tưởng.

Chương 2: Giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên - Một số vấn đề lý luận

Chương 2 làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng gồm ba nội dung lớn:

  1. Đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch và giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên: Phân tích bản chất của quan điểm sai trái, thù địch; phương thức lợi dụng mạng xã hội của các thế lực chống phá; xác lập khái niệm và cấu trúc của ý thức đấu tranh (nhận thức, thái độ/niềm tin, ý chí).
  2. Các yếu tố cấu thành hoạt động giáo dục ý thức: Phân tích chủ thể giáo dục (cấp ủy, ban giám hiệu, giảng viên lý luận chính trị, tổ chức Đoàn - Hội), đối tượng giáo dục (sinh viên đại học), mục tiêu giáo dục, nội dung giáo dục (tri thức chính trị, kỹ năng nhận diện, phương pháp phản bác), phương pháp giáo dục (thuyết phục, nêu gương, tổ chức hoạt động thực tiễn) và phương tiện giáo dục (các kênh mạng xã hội, diễn đàn trực tuyến).
  3. Những yếu tố ảnh hưởng: Các yếu tố khách quan (bối cảnh quốc tế, mặt trái kinh tế thị trường, sự phát triển công nghệ mạng xã hội, âm mưu chống phá) và các yếu tố chủ quan (nhận thức của chủ thể giáo dục, đặc điểm tâm lý và trình độ của sinh viên).

Chương 3: Giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay - Thực trạng và vấn đề đặt ra

Chương 3 trình bày các kết quả khảo sát thực tế và phân tích thực trạng:

  • Đặc điểm sinh viên Hà Nội: Khái quát cơ cấu, lối sống, nhu cầu sử dụng Internet và mạng xã hội của sinh viên tại các cơ sở giáo dục đại học trên địa bàn Thủ đô.
  • Kết quả đạt được: Đa số sinh viên có nhận thức đúng đắn về vai trò của nền tảng tư tưởng Đảng, thể hiện niềm tin vào sự nghiệp đổi mới và nhận thức được sự cần thiết phải đấu tranh với các thông tin sai trái trên mạng xã hội. Các trường đại học đã từng bước đổi mới việc giảng dạy các môn lý luận chính trị, tổ chức các diễn đàn trực tuyến, fanpage định hướng dư luận.
  • Hạn chế và tồn tại: Một bộ phận sinh viên còn thờ ơ, thiếu bản lĩnh chính trị khi tiếp cận thông tin đa chiều; kỹ năng nhận diện thủ đoạn tinh vi của thế lực thù địch chưa cao; hành động phản bác còn thụ động hoặc né tránh. Phương thức tuyên truyền của các tổ chức Đoàn - Hội tại một số trường còn mang tính hình thức, chưa bắt kịp thị hiếu tiếp nhận thông tin của giới trẻ.
  • Hệ thống dữ liệu khảo sát: Được lượng hóa qua danh mục các bảng và biểu đồ trong văn bản:
    • Bảng số liệu: Ý kiến giảng viên về hành động bảo vệ lợi ích tập thể; mức độ quan tâm của sinh viên đối với các phương pháp giáo dục ý thức; nhận thức của sinh viên về sự cần thiết của giáo dục ý thức; hành động của sinh viên đối với luận điệu sai trái; hành động tích cực trong ngăn chặn thông tin xấu độc (%); các phong trào thực tế đã tham gia; ý kiến về biểu hiện lo ngại trong lối sống; nhận xét của sinh viên đối với các học phần lý luận chính trị.
    • Biểu đồ khảo sát: Thái độ của sinh viên với phương pháp giáo dục; nhận thức về tính cần thiết của giáo dục ý thức trên mạng xã hội; mức độ tin tưởng vào sự nghiệp đổi mới; thái độ khi gặp quan điểm sai trái trên mạng xã hội; các trang mạng xã hội sinh viên thường dùng; vấn đề sinh viên quan tâm nhất hiện nay; lý do tham gia phong trào tình nguyện.
  • Vấn đề đặt ra: Yêu cầu giải quyết mâu thuẫn giữa tốc độ lan truyền nhanh chóng của thông tin xấu độc trên mạng xã hội với năng lực tự đề kháng, phản bác của sinh viên; nâng cao chất lượng đội ngũ giảng dạy lý luận chính trị và cán bộ Đoàn - Hội.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp tăng cường giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở thành phố Hà Nội hiện nay

Chương 4 đề xuất định hướng và giải pháp can thiệp:

  • Hệ thống quan điểm định hướng:
    1. Bảo đảm sự lãnh đạo tuyệt đối, trực tiếp của các cấp ủy Đảng đối với công tác giáo dục chính trị tư tưởng trong trường đại học.
    2. Kết hợp chặt chẽ giữa “xây” và “chống”, trong đó “xây” là nhiệm vụ cơ bản, lâu dài, “chống” là nhiệm vụ cấp bách, quyết liệt.
    3. Phát huy vai trò tự giáo dục, tự rèn luyện và tính chủ động của sinh viên trong môi trường số.
    4. Đổi mới đồng bộ nội dung, hình thức và phương pháp giáo dục phù hợp với đặc thù mạng xã hội và tâm lý giới trẻ.
  • Nhóm giải pháp chủ yếu:
    1. Nâng cao nhận thức, trách nhiệm của các chủ thể giáo dục: Tăng cường sự lãnh đạo của Đảng ủy, Ban Giám hiệu; bồi dưỡng bản lĩnh và phương pháp cho giảng viên lý luận chính trị và cán bộ quản lý giáo dục.
    2. Đổi mới nội dung giáo dục: Tích hợp nội dung nhận diện âm mưu, thủ đoạn chống phá trên mạng xã hội vào chương trình giảng dạy các môn lý luận chính trị (Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam) và tuần sinh hoạt công dân - sinh viên.
    3. Đa dạng hóa phương thức giáo dục: Sử dụng chính các nền tảng mạng xã hội (Facebook, fanpage, diễn đàn sinh viên) để đăng tải thông tin chính thống, các bài viết phản bác ngắn gọn, trực quan, dễ tiếp cận; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu, diễn đàn trực tuyến.
    4. Phát huy vai trò của tổ chức Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên: Xây dựng lực lượng nòng cốt (câu lạc bộ lý luận trẻ, cộng tác viên dư luận xã hội) để kịp thời nắm bắt tư tưởng, định hướng luồng ý kiến và trực tiếp tham gia phản bác thông tin xấu độc.
    5. Tăng cường cơ sở vật chất, kỹ thuật và cơ chế phối hợp: Xây dựng quy chế phối hợp giữa nhà trường, gia đình và các cơ quan chức năng (công an, cơ quan tuyên giáo) trong việc quản lý, giám sát không gian mạng và xử lý vi phạm.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp mới về mặt lý luận

  1. Hệ thống hóa và hoàn thiện nội hàm các khái niệm công cụ: quan điểm sai trái, thù địch; quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội; ý thức đấu tranh phản bác; giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên dưới góc độ chuyên ngành Công tác tư tưởng.
  2. Luận giải rõ cấu trúc ba thành tố biện chứng của ý thức đấu tranh (nhận thức, thái độ/niềm tin, ý chí hành động) và xác định các yếu tố cấu thành cùng những nhân tố tác động đến hoạt động giáo dục này trong môi trường mạng xã hội.

Đóng góp mới về mặt thực tiễn

  1. Cung cấp bức tranh thực trạng toàn diện, khách quan về nhận thức, thái độ và hành vi của sinh viên 6 trường đại học đại diện tại Hà Nội đối với thông tin sai trái trên mạng xã hội giai đoạn 2016 - 2021.
  2. Chỉ ra những hạn chế, nguyên nhân xuất phát từ chủ thể và phương pháp giáo dục; xác định những vấn đề cấp bách cần giải quyết trong công tác tư tưởng tại các trường đại học.
  3. Đề xuất hệ thống quan điểm chỉ đạo và 5 nhóm giải pháp cụ thể, mang tính ứng dụng thực tiễn cho cấp ủy, ban giám hiệu và tổ chức Đoàn - Hội các trường đại học tại Hà Nội đến năm 2030.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế: Phạm vi khảo sát thực tiễn của đề tài tập trung vào chủ thể trong các trường đại học, học viện trên địa bàn thành phố Hà Nội giai đoạn 2016 - 2021; chưa bao quát toàn diện các chủ thể ngoài nhà trường trong hệ thống chính trị xã hội hoặc các địa bàn ngoài Hà Nội.
  • Hướng nghiên cứu tiếp:
    1. Mở rộng phạm vi khảo sát sang các cơ sở giáo dục đại học tại các vùng, miền khác trong cả nước để so sánh tính đặc thù.
    2. Nghiên cứu sâu cơ chế phối hợp liên ngành giữa nhà trường, cơ quan an ninh mạng và doanh nghiệp cung cấp nền tảng số trong việc ngăn chặn thông tin xấu độc.

Giá trị tham khảo

  • Đối với giảng viên và nghiên cứu sinh: Cung cấp tài liệu tham khảo cho việc giảng dạy, học tập và nghiên cứu các môn khoa học chính trị, công tác tư tưởng, cũng như các học phần Lý luận chính trị (Triết học Mác - Lênin, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa học, Tư tưởng Hồ Chí Minh, Lịch sử Đảng Cộng sản Việt Nam).
  • Đối với cán bộ quản lý giáo dục và cấp ủy đảng trường đại học: Là căn cứ thực tiễn để xây dựng chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 35-NQ/TW của Bộ Chính trị về bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường giáo dục đại học.
  • Đối với tổ chức Đoàn Thanh niên và Hội Sinh viên: Gợi ý phương thức tổ chức hoạt động truyền thông trên không gian mạng, thành lập các câu lạc bộ Lý luận trẻ và xây dựng mạng lưới cộng tác viên dư luận xã hội trong sinh viên.

Câu hỏi thường gặp

1. Khái niệm “ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch” theo luận án gồm những thành tố nào? Ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch được cấu thành từ ba yếu tố có quan hệ biện chứng: (1) Nhận thức về các nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, đường lối chính sách của Đảng, Nhà nước và nhận diện âm mưu của thế lực thù địch; (2) Thái độ, niềm tin đối với sự lãnh đạo của Đảng và công cuộc đổi mới; (3) Ý chí sẵn sàng và quyết tâm sử dụng luận cứ khoa học để phản bác, bác bỏ các thông tin sai trái, độc hại.

2. Khảo sát thực tế của luận án được tiến hành tại những trường đại học nào? Khảo sát được thực hiện trên mẫu sinh viên hệ chính quy tại 6 trường đại học trên địa bàn Hà Nội đại diện cho các khối ngành đào tạo: Đại học Bách khoa Hà Nội (kỹ thuật), Học viện Kỹ thuật Quân sự (quân sự), Đại học Ngoại thương (kinh tế), Đại học Sư phạm Hà Nội (sư phạm), Học viện Báo chí và Tuyên truyền (truyền thông, lý luận), và Đại học Nội vụ Hà Nội (khoa học xã hội, nhân văn, quản lý nhà nước).

3. Khái niệm “mạng xã hội” trong luận án được tiếp cận theo căn cứ pháp lý nào? Mạng xã hội được luận án định nghĩa dựa trên góc độ quản lý nhà nước tại Nghị định số 72/2013/NĐ-CP ngày 15/7/2013 của Chính phủ về quản lý, cung cấp, sử dụng dịch vụ Internet và thông tin trên mạng.

4. Nội dung chống phá chủ yếu của các thế lực thù địch trên mạng xã hội được luận án nhận diện gồm những điểm nào? Văn bản luận án phân tích 6 nội dung chống phá trọng tâm: (1) Tấn công chủ nghĩa Mác - Lênin nhằm làm lung lay nền tảng tư tưởng; (2) Phủ định tư tưởng Hồ Chí Minh; (3) Tấn công đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước; (4) Tấn công vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam và thành quả cách mạng; (5) Phủ nhận mục tiêu, lý tưởng và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội; (6) Chống phá trên các vấn đề nhân quyền, dân chủ, dân tộc, tôn giáo.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp cơ bản nào để tăng cường giáo dục ý thức cho sinh viên? Luận án đề xuất 5 nhóm giải pháp: Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của các chủ thể giáo dục; đổi mới nội dung giáo dục lồng ghép qua các môn lý luận chính trị và sinh hoạt công dân; đa dạng hóa phương thức giáo dục thông qua các kênh truyền thông trực tuyến; phát huy vai trò xung kích của Đoàn Thanh niên, Hội Sinh viên và các câu lạc bộ lý luận trẻ; tăng cường cơ sở vật chất, kỹ thuật và xây dựng quy chế phối hợp đa lực lượng.

Kết luận

Luận án của tác giả Phạm Thúy Quỳnh Nga đã giải quyết toàn diện vấn đề giáo dục ý thức đấu tranh phản bác quan điểm sai trái, thù địch trên mạng xã hội cho sinh viên các trường đại học ở Hà Nội dưới góc độ khoa học công tác tư tưởng. Công trình xác lập hệ thống cơ sở lý luận vững chắc, phản ánh trung thực thực trạng nhận thức và hành động của sinh viên thông qua số liệu điều tra xã hội học giai đoạn 2016 - 2021 tại 6 cơ sở đào tạo đại diện. Hệ thống quan điểm và giải pháp do luận án đề xuất có tính đồng bộ, gắn lý luận với thực tiễn, đóng góp thiết thực cho công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng trong môi trường giáo dục đại học đến năm 2030.