đặt vấn đề về giáo dục pháp luật, bởi vì bản thân pháp luật sẽ tự thực hiện chức năng của mình bằng các qui định về quyền và nghĩa vụ thông qua các chế tài đối với những người tham gia vào các quan hệ xã hội do pháp luật điều chỉnh. + Mặt khác cũng có người coi giáo dục pháo luật đồng nhất với việc tuyên truyền, phổ biến, giới thiệu pháp luật bằng các biện pháp khác nhau để mọi người tuân thủ làm theo pháp luật. + Ngoài quan điểm trên, một số tác giả còn cho rằng chính điều kiện kinh tế kém, lạc hậu, kỷ cương pháp luật bị buông lỏng, đặc điểm lối sống trong xã hội chạy theo xu hướng “đồng tiền” như hiện nay khiến cho giáo dục pháp luật trở nên khó khăn và không đạt được mục đích ban đầu của nó. Các quan niệm trên đều mang tính phiến diện, chưa thấy hết được tác 7 z động, vai trò của giáo dục pháp luật nên đã hạ thấp vai trò, giá trị của giáo dục pháp luật và có tác động không nhỏ đến việc triển khai và nâng cao hiệu quả công tác giáo dục pháp luật.
Để xác định được đầy đủ và đúng đắn khái niệm giáo dục pháp luật, trước hết cần phải xem xét dưới góc độ của khoa học sư phạm: nghiên cứu các tài liệu hiện hành cho thấy, giáo dục trong khoa học sư phạm được tiếp cận dưới hai nghĩa khác nhau: + Nghĩa rộng, giáo dục là quá trình ảnh hưởng của nhiều điều kiện khách quan như: trình độ phát triển kinh tế, văn hóa, phong tục tập quán, chế độ xã hội… và sự tác động của nhân tố chủ quan của ý thức, mục đích, kế hoạch và định hướng của con người lên việc hình thành những phẩm chất kỹ năng nhất định của đối tượng giáo dục. + Theo nghĩa hẹp, giáo dục là hoạt động có ý thức, có mục đích, có kế hoạch của chủ thể giáo dục, tác động lên khách thể giáo dục nhằm đạt được mục tiêu nhất định. Trên cơ sở khái niệm giáo dục trong khoa học sư phạm, kết hợp với thực tiễn, thì giáo dục pháp luật vẫn luôn là một hoạt động mang đầy đủ những tính chất chung của giáo dục, song nó vẫn có một số điểm khác biệt tương đối với các dạng giáo dục khác đó là: + Giáo dục pháp luật có mục đích riêng của mình, giáo dục pháp luật nhằm hình thành tri thức và tình cảm, thói quen ứng xử của con người phù hợp với quy định của pháp luật. + Nội dung của giáo dục pháp luật là truyền tải tri thức của nhân loại nói chung, của Nhà nước nói riêng về hai hiện tượng Nhà nước và pháp luật.
+ Các yếu tố chủ thể, khách thể, đối tượng, hình thức của giáo dục pháp luật cũng có những đặc thù cơ bản. Tóm lại: khái niệm giáo dục pháp luật dù được tiếp cận dưới góc độ 8 z nào thì trong khoa học pháp lý, giáo dục pháp luật được hiểu theo nghĩa hẹp của khái niệm giáo dục, theo đó, giáo dục pháp luật trong khoa học pháp lý được xem là hoạt động có tính định hướng của các cơ quan Đảng, Nhà nước và các tổ chức xã hội, trong đó người giáo dục và người được giáo dục luôn tác động qua lại lẫn nhau, thiết lập những hành vi xử sự phù hợp với các quy phạm pháp luật. Hoạt động của giáo dục pháp luật nhằm hình thành ở con người thói quen xử sự phù hợp với đòi hỏi của pháp luật. Giáo dục pháp luật là quá trình tác động có tính liên tục lâu dài, thường xuyên.
Vì thế, giáo dục pháp luật phải thông qua nhiều cơ quan, tổ chức chính trị xã hội, nhưng cần phải có sự phối hợp chặt chẽ với các ban ngành liên quan nhằm mục đích hướng dẫn hành vi của con người xử sự phù hợp với các quy định pháp luật. Ở Việt Nam, thực tế gần đây cho thấy sự coi nhẹ và thiếu năng động trong công tác phổ biến giáo dục pháp luật là nguyên nhân quan trọng dẫn đến tình trạng ý thức pháp luật của nhân dân cũng như học sinh, sinh viên còn thấp, vì vậy việc trang bị tri thức pháp luật, xây dựng tình cảm và thói quen pháp luật cho mọi công dân là trách nhiệm của cơ quan Nhà nước, tổ chức chính trị, chính trị xã hội. Đối với sinh viên trách nhiệm của nhà trường lại càng quan trọng, giáo dục pháp luật cho nhân dân nói chung và sinh viên nói riêng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong việc xây dựng Nhà nước pháp quyền Xã Hội Chủ Nghĩa trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đồng thời có ý mang lại hiệu quả trong việc tăng cường pháp chế Xã Hội Chủ Nghĩa, chính giáo dục pháp luật tạo nên ý thức tôn trọng, tuân thủ pháp luật cho công dân, nhằm phát huy vai trò và hiệu lực của pháp luật trong công cuộc xây dựng và bảo vệ tổ quốc. Điều đó cho chúng ta thấy sự cần thiết và ý nghĩa mang tầm chiến lược của công tác giáo dục pháp luật trong suốt cả quá trình xây dựng nhà nước pháp quyền của dân, do dân, vì dân, đặt biệt là đối với sinh viên, những “chủ nhân” tương lai của đất nước.
9 z Nhìn chung chúng ta có thể đưa ra khái niệm về giáo dục pháp luật như sau: Giáo dục pháp luật là hoạt động có định hướng, có tổ chức, có chủ định của chủ thể giáo dục, tác động lên đối tượng giáo dục nhằm hình thành ở họ tri thức pháp luật, tình cảm và hành vi xử sự phù hợp với các quy định của pháp luật hiện hành. Mục đích của giáo dục pháp luật Để xác định được mục đích của giáo dục pháp luật cho sinh viên, trước hết chúng ta cần tìm hiểu về mục đích chung của giáo dục pháp luật. Theo quan điểm chung của các nhà khoa học, giáo dục pháp luật bao gồm những mục đích sau: - Mục đích nhận thức: tri thức pháp luật có vai trò quan trọng đối với việc hình thành tình cảm, lòng tin và thái độ đúng đắn đối với pháp luật. Tri thức pháp luật còn giúp con người tổ chức một cách có ý thức hành động của mình và tự đánh giá kiểm tra, đối chiếu hành vi với các chuẩn mực pháp luật.
- Mục đích cảm xúc: đây là mục đích quan trọng của giáo dục pháp luật, vì mục đích này mang lại tình cảm lòng tin và thái độ đúng đắn đối với pháp luật. Nội hàm của mục đích cảm xúc chính là giáo dục tình cảm,công bằng, ý thức, biết tuân thủ các tiêu chuẩn công bằng của pháp luật. Đồng thời phải biết ủng hộ, tích cực tham gia bảo vệ sự nghiêm minh của pháp luật, bài trừ thái độ coi thường, không tuân thủ pháp luật. Niềm tin pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng hành vi.
Lòng tin vững chắc vào pháp luật là cơ sở để hình thành động cơ của hành vi hợp pháp. Có lòng tin vào pháp luật, con người sẽ có hành vi phù hợp với các đòi hỏi của pháp luật một cách tự nguyện. Lòng tin đối với pháp luật được xây dựng trên cơ sở: Giáo dục tình cảm công bằng là giáo dục cho con người biết cách đánh giá các quy phạm pháp luật, biết cách xác định, đánh giá các tiêu chuẩn về tính công bằng của pháp luật để tự đánh giá về hành vi của mình, biết quan hệ với người khác và với chính mình bằng các quy phạm pháp luật 10 z Giáo dục tình cảm trách nhiệm là giáo dục ý thức về nghĩa vụ pháp lý. Giáo dục ý thức đấu tranh không khoan nhượng đối với những biểu hiện vi phạm pháp luật, chống đối pháp luật, đấu tranh với những hành vi vi phạm pháp luật và tội phạm.
- Mục đích hành vi: động cơ và hành vi hợp pháp là kết quả cuối cùng của hành động giáo dục pháp luật. Thói quen xử sự hợp pháp chính là tuân thủ và thực hiện một cách đúng đắn, tận tâm đối với các quy định của pháp luật. Chính giáo dục pháp luật là phương tiện, công cụ cung cấp những tri thức pháp luật, giáo dục lòng tin sâu sắc, dẫn tới sự tuân theo pháp luật một cách tự nguyện tạo nên động cơ, hành vi và thói quen xử sự theo pháp luật. Mục tiêu của giáo dục đại học chính là tạo ra những con người phát triển toàn diện, nhiều người lao động có tri thức, có trí tuệ, có khả năng thích ứng nhanh với sự thay đổi nhanh chóng của khoa học công nghệ, có đủ sức mạnh để cạnh tranh trong quá trình phân công lao động.
Mục tiêu quan trọng hàng đầu của giáo dục sinh viên đại học nói chung và sinh viên cao đẳng nghề nói riêng là giáo dục nhân cách, phát huy và phát triển hệ thống giá trị của dân tộc, nâng cao dân trí làm cơ sở để đào tạo nhân lực và là nguồn gốc để đạo tạo, bồi dưỡng nhân tài trên nền tảng nhân cách tốt đẹp. Mục tiêu chung của giáo dục đại học được quy định chung trong luật giáo dục 2005 là “đào tạo người học có phẩm chất chính trị, đạo đức, có ý thức phục vụ nhân dân, có kiến thức và năng lực thực hành nghề nghiệp tương xứng với trình độ đào tạo, có sức khỏe, đáp ứng yêu cầu xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” [21]. Vai trò của giáo dục pháp luật - Giáo dục pháp luật góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, quản lý xã hội. Một trong những vai trò cơ bản của pháp luật trong đời sống Nhà nước, đời sống xã hội là cơ sở để thiết lập, củng cố và tăng cường quyền lực của Nhà nước.
Nhà nước không thể tồn tại nếu thiếu 11 z pháp luật và pháp luật không thể phát huy hiệu lực của mình nếu không có sức mạnh của bộ máy Nhà nước. Thông qua quyền lực Nhà nước, pháp luật mới có thể phát huy tác dụng trong đời sống xã hội, phát huy vai trò quản lý Nhà nước, quản lý xã hội. Hệ thống pháp luật là “con đường” là cái “khung pháp lý” do Nhà nước đặt ra để mọi tổ chức, mọi công dân dựa vào đó mà tổ chức, dựa vào đó để phát triển. Giáo dục pháp luật góp phần đem lại cho con người có tri thức pháp luật, xây dựng tình cảm pháp luật đúng đắn và có hành vi hợp pháp, biết sử dụng pháp luật làm phương tiện để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình, tạo điều kiện cho quá trình quản lý Nhà nước, quản lý xã hội.