MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Hiện nay, việc đổi mới phƣơng pháp dạy học ở nhà trƣờng THPT đang là một nhiệm vụ cấp thiết, đƣợc đặt lên hàng đầu. Cùng với sự bùng nổ thông tin, ngƣời học có điều kiện thuận lợi để tiếp xúc với nhiều nguồn thông tin khác nhau từ sách vở, mạng internet. Cùng với đó, yêu cầu của xã hội với chất lƣợng nguồn nhân lực ngày càng lớn nên yêu cầu đổi mới phƣơng pháp dạy học ngày càng quan trọng.
Vì các loại phƣơng tiện công nghệ mà ngƣời học tiếp xúc hàng ngày chỉ có tác dụng phổ biến kiến thức chứ không thể thay thế vai trò của ngƣời thầy. Ngƣời thầy giáo hiện nay, ngoài việc tổ chức hoạt động học tập cho học sinh, cần định hƣớng cho học sinh chọn lọc thông tin và quan trọng hơn cả là kích thích đƣợc tính tích tích cực, linh hoạt, sáng tạo của ngƣời học trong việc tự học. Với yêu cầu đổi mới nhƣ vậy, từ những phƣơng pháp dạy học truyền thống ngƣời ta đã hình thành nên những phƣơng pháp dạy học tiên tiến. Tuy nhiên để đến đƣợc với những phƣơng pháp tiên tiến này cần có một quá trình thực hiện, và trong quá trình này thì phƣơng pháp dạy học tích cực là phù hợp nhất và dễ thực hiện nhất vì những lý do sau đây: - Phƣơng pháp dạy học tích cực phát huy đƣợc những ƣu điểm của phƣơng pháp dạy học truyền thống.
Trong bản chất của các phƣơng pháp giảng dạy truyền thống đã có nội dung của giảng dạy tích cực đó là : học sinh phát biểu và xây dựng vấn đề, phƣơng pháp hỏi đáp giữa thầy với trò, kiểm tra đánh giá kết quả sau khi kết thức một phần kiến thức. - Phƣơng pháp dạy học tích cực dễ thực hiện: trong dạy học tích cực học sinh đóng vai trò chính trong sáng tạo nên tri thức, ngƣời thầy không phải là ngƣời truyền thụ một chiều mà là ngƣời tổ chức hoạt động để học sinh tự hoạt động và đánh giá kết quả, đƣa ra những điều chỉnh khi cần, qua đó kích thích hứng thú học tập của học sinh. 37 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Phƣơng pháp dạy học tích cực có thể tích hợp đƣợc với các phƣơng pháp dạy học tiên tiến Phƣơng pháp giảng dạy tích cực là một phƣơng pháp có nhiều ƣu điểm vì nó là một chu trình đầy đủ, có tính kế thừa và phát triển trong đó chu trình sau luôn tốt hơn chu trình trƣớc, nhờ nó mà ngƣòi dạy theo thời gian tự hoàn thiện kỹ năng giảng dạy của mình. Trong đó để giảng dạy một nội dung trƣớc tiên phải lên kế hoạch dạy học: cần xác định đƣợc tri thức kỹ năng học sinh cần lĩnh hội, những kinh nghiệm gì học sinh đã có và chƣa có trƣớc bài học, qua đó thiết kế bài giảng cho phù hợp với mục tiêu đó.
Sau khi đã lên kế hoạch cần tổ chức hoạt động, trong đó cần chú ý trong một lớp học thì trình độ học sinh có sai khác, có nhóm học sinh học khá, có nhóm trung bình, có học sinh tích cực linh hoạt và cũng có học sinh thụ động, kém linh hoạt vì vậy cần có nhiều mức độ bài tập cho học sinh, thầy giáo cần quan tâm đến mọi nhóm học sinh và hoạt động cần đạt đƣợc cuẩ mỗi nhóm này. Trong quá trình hoạt động, thầy giáo cần quan sát kết quả hoạt động của học sinh để đánh giá mức độ lĩnh hội của ngƣời học, cũng nhƣ tính hiệu quả của quá trình hoạt động Sau quá trình đánh giá, giáo viên cần chú ý đến ý kiến từ đồng nghiệp và của học sinh, xử lý các thông tin phản hồi, rút kinh nghiệm và đƣa ra những biện pháp chỉnh sửa. Các biện pháp này sẽ giúp quá trình dạy học ngày càng hoàn thiện, có sự kế thừa những mặt tích cực và hoàn thiện những gì chƣa hợp lý. Vì vậy phƣơng pháp dạy học tích cực là một phƣơng pháp hoàn thiện Phƣơng pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn, đƣợc dùng ở nhiều nƣớc để chỉ những phƣơng pháp giáo dục, dạy học theo hƣớng phát huy tính tích cực, chủ động, linh hoạt, sáng tạo của ngƣời học.
Phƣơng pháp dạy học tích cực không phải là tập trung vào phát huy tính tích cực của ngƣời dạy mà nó hƣớng tới việc hoạt động hóa, tích cực hoạt động nhận thức của ngƣời học, nghĩa là tập 38 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trung vào việc phát huy tính tích cực của ngƣời học. Tuy nhiên để dạy học theo phƣơng pháp dạy học tích cực thì giáo viên cần phải có sự nỗ lực, chuẩn bị đầy đủ các hoạt động phù hợp vói từng nhóm học sinh trong lớp, tổ chức để học sinh hoạt động và đồng thời cũng phải đƣa ra nhận xét và chỉnh sửa kết quả hoạt động của ngƣời học. Bài toán cực trị lƣợng giác là một nội dung thƣờng gặp trong các kỳ thi cho học sinh THPT, tuy nhiên nó là nội dung khó với nhiều học sinh, ít có tài liệu tham khảo viết về nội dung này. Kiến thức dùng để giải các bài toán cực trị lƣợng giác không chỉ là các công thức lƣợng giác mà nó còn liên quan đến công cụ đạo hàm, bất đẳng thức đại số, tính đơn điệu của hàm số mũ.
Khi giải các bài toán cực trị lƣợng giác đòi hỏi học sinh phải linh hoạt, sáng tạo. Vì vậy bài toán cực trị lƣợng giác là một nội dung quan trọng trong chƣơng trình toán THPT, nếu giảng dạy có hiệu quả phần này sẽ góp phần quan trọng vào việc hình thành sự linh hoạt, sáng tạo cho học sinh trong việc học và tự tìm tòi. Lịch sử nghiên cứu Chƣa có tài liệu nào về toán THPT ở Việt Nam nghiên cứu về dạy bài toán cực trị lƣợng giác theo phƣơng pháp tích cực 3. Mục tiêu nghiên cứu - Nghiên cứu việc tìm cực trị của hàm lƣợng giác trong chƣơng trình toán THPT - Hệ thống hóa và hoàn thiện quá trình giảng dạy bài toán cực trị lƣợng giác theo hƣớng phát triển sự linh hoạt, năng động sáng tạo của ngƣời học - Nghiên cứu các phƣơng pháp cụ thể rèn kỹ năng của học sinh trong tìm cực trị các hàm lƣợng giác 4.
Phạm vi nghiên cứu Quy trình giảng dạy nội dung bài toán cực trị lƣợng giác cho học sinh THPT 5. Mẫu khảo sát Học sinh THPT 39 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Vấn đề nghiên cứu Xây dựng quy trình giảng dạy nhƣ thế nào vào nội dung “ bài toán cực trị lƣợng giác ” để phát triển sự linh hoạt, năng động, sáng tạo cho học sinh THPT ? 7. Giả thuyết nghiên cứu Nếu có đƣợc một quy trình giảng dạy thích hợp và phƣơng pháp dạy học phù hợp với học sinh thì sẽ hình thành đƣợc kỹ năng giải các bài toán cực trị lƣợng giác của học sinh, qua đó phát triển sự tích cực, linh hoạt của ngƣời học, nâng cao chất lƣợng dạy và học.
Phƣơng pháp nghiên cứu 8. Phương pháp nghiên cứu lý luận Nghiên cứu các tài liệu có sẵn liên quan đến giáo dục: Chƣơng trình đổi mới SGK, đổi mới phƣơng pháp dạy học. Nghiên cứu các tài liệu nhƣ: tâm lý học lứa tuổi, giáo dục học, các tài liệu về lƣợng giác. Nghiên cứu nội dung SGK toán THPT, và các sách tham khảo có liên quan.
Phương pháp điều tra, quan sát Dự giờ, học hỏi kinh nghiệm các đồng nghiệp về các bài giảng có liên quan đến lƣợng giác Tham khảo ý kiến đóng góp của các giáo viên có kinh nghiệm giảng dạy toán THPT Tiếp thu và nghiên cứu những ý kiến của thầy giáo hƣớng dẫn Tìm hiểu tình hình học tập nội dung cực trị lƣợng giác trên thực tế của học sinh trƣớc và sau quá trình dạy học Tìm hiểu thực tiễn dạy học bài toán cực trị lƣợng giác của đồng nghiệp cũng nhƣ của bản thân 8.3 Phương pháp thực nghiệm sư phạm 40 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Dạy thực nghiệm bài toán cực trị lƣợng giác cho học sinh THPT để kiểm tra đánh giá tính khả thi của quy trình dạy học, qua đó rút ra kinh nghiệm để phát huy hoặc đề xuất ý kiến hoàn thiện quá trình giảng dạy 8. Phương pháp thống kê toán học Thu thập, thống kê và xử lý các số liệu sau quá trình dạy học 9. Kết quả đóng góp của luận văn Luận văn trình bày cơ sở lý luận của phƣơng pháp dạy học tích cực Thực hành giảng dạy nội dung bài toán cực trị lƣợng giác cho học sinh THPT theo phƣơng pháp dạy học tích cực là một nội dung đƣợc nhiều giáo viên quan tâm, vận dụng Luận văn đề xuất đƣợc kế hoạch giảng dạy cụ thể, xây dựng đƣợc quy trình của phƣơng pháp dạy học tích cực vận dụng vào bài toán cực trị lƣợng giác cho học sinh THPT 10. Cấu trúc luận văn Chƣơng 1: Cơ sở lý luận Chƣơng 2: Thực hành giảng dạy nội dung “bài toán cực trị lƣợng giác” theo phƣơng pháp dạy học tích cực Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 41 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Một số khái niệm liên quan đến đề tài 1.
Chuẩn quốc tế về giáo dục Nền giáo dục của mỗi quốc gia trên thế giới là khác nhau và phụ thuộc vào đặc điểm xã hội riêng của mỗi nƣớc. Trên thực tế khái niệm chuẩn chỉ mang tính tƣơng đối, nên không thể có một mô hình giáo dục nào hoàn hảo cho tất cả các nƣớc. Từ thế kỷ XX một số quốc gia có nền giáo dục danh tiếng nhƣ Mỹ, Anh, Pháp. đã xây dựng các mô hình giáo dục chuẩn áp dụng cho các nƣớc và đã qua thực tế thử nghiệm.
Các mục tiêu giáo dục cần đạt đƣợc là: “ Học để biết, học để làm việc, học để chung sống với nhau, học để làm ngƣời”. Một số quan điểm mới về mục tiêu giáo dục Thời đại ngày nay UNESCO đã có hai điều chỉnh đáng chú ý là từ “ học để biết ” thành “ học để học cách học” , và điều chỉnh từ “ học để làm ngƣời “ thành “ học để sáng tạo”. Học cách học không phải là học kiến thức hay làm bài tập mà là học để phát triển đầy đủ các loại tƣ duy cho học sinh. Còn học để sáng tạo là một yêu cầu quan trọng vì thời đại phát triển kinh tế hiện nay, sự cạnh tranh là cạnh tranh về những ý tƣởng mới có thể áp dụng vào thực tế.
Mà sự sáng tạo thì ngoài năng khiếu của ngƣời học còn có thể dạy cho họ cách trở nên sáng tạo, qua đó tạo tiền đề chuẩn bị cho ngƣời học bƣớc vào cuộc sống sau này 1.