Luận văn thạc sĩ vnua giám sát sự lưu hành của virus lở mồm long móng tại hai tinh lạng sơn và phú thọ năm 2011 2015

Nghiên cứu giám sát virus lở mồm long móng tại Lạng Sơn và Phú Thọ giai đoạn 2011-2015, cung cấp thông tin quan trọng cho ngành thú y.

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Lê Văn Phan
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Giám Sát Sự Lưu Hành Của Virus Lở Mồm Long Móng Tại Hai Tỉnh Lạng Sơn Và Phú Thọ Năm 2011 - 2015
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỤC LỤC
• 1.1. Lời cam đoan
• 1.2. Mục lục
• 1.3. Danh mục từ viết tắt
• 1.4. Danh mục bảng
• 1.5. Danh mục hình
• 1.6. Trích yếu luận văn
• 1.7. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.8. Mục tiêu đề tài
• 1.9. Tổng quan tài liệu
• 1.10. Khái niệm bệnh lở mồm long móng
• 1.11. Tình hình dịch bệnh lở mồm long móng trên thế giới và trong nước
• 1.11.1. Tình hình bệnh Lở mồm long móng trên thế giới
• 1.11.2. Lịch sử và tình hình bệnh Lở mồm long móng ở Việt Nam
• 1.12. Virus gây bệnh lở mồm long móng
• 1.12.1. Hình thái, kích thước của virus
• 1.12.2. Cấu tạo của virus
• 1.12.3. Phân loại và phân bố của virus Lở mồm long móng ở trên thế giới và Việt Nam
• 1.12.4. Đặc tính nuôi cấy của virus
• 1.12.5. Độc lực của virus
• 1.12.6. Sức đề kháng
• 1.13. Đặc điểm dịch tễ
• 1.14. Triệu chứng, bệnh tích
• 1.15. Các phương pháp chẩn đoán bệnh lở mồm long móng
• 1.15.1. Chẩn đoán lâm sàng
• 1.15.2. Chẩn đoán phòng thí nghiệm
• 1.16. Phòng chống bệnh lở mồm long móng
• 1.16.1. Vệ sinh phòng bệnh
• 1.16.2. Phòng bệnh bằng vacxin
• 1.17. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 1.17.1. Thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 1.17.1.1. Thời gian nghiên cứu
• 1.17.1.2. Địa điểm nghiên cứu
• 1.17.2. Đối tượng nghiên cứu
• 1.17.3. Nguyên liệu, trang thiết bị dùng trong nghiên cứu
• 1.17.3.1. Nguyên liệu xét nghiệm
• 1.17.3.2. Trang thiết bị dùng trong nghiên cứu
• 1.17.4. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp
• 1.17.4.1. Phương pháp nghiên cứu
• 1.17.4.2. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu
• 1.17.4.3. Phương pháp phát hiện kháng thể Lở mồm long móng do nhiễm tự nhiên bằng phương pháp 3ABC - ELISA
• 1.17.4.4. Phương pháp Realtime RT-PCR
• 1.17.4.5. Phương pháp RT-PCR
• 1.17.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 1.18. Kết quả và thảo luận
• 1.18.1. Điều tra tình hình chăn nuôi tại tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ
• 1.18.2. Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm vacxin phòng bệnh lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ
• 1.18.2.1. Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm vacxin phòng bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015
• 1.18.2.2. Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm vacxin phòng bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015
• 1.18.3. Mức độ lưu hành của virus lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015
• 1.18.3.1. Mức độ lưu hành huyết thanh học đối với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015
• 1.18.3.2. Mức độ lưu hành virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015
• 1.18.4. Mức độ lưu hành của virus lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015
• 1.18.4.1. Mức độ lưu hành huyết thanh học đối với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015
• 1.18.4.2. Mức độ lưu hành virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015
• 1.19. Kết luận và đề nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giám sát virus lở mồm long móng tại Lạng Sơn và Phú Thọ 2011 2015

Bệnh lở mồm long móng (LMLM) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm nhất đối với gia súc, đặc biệt là trâu, bò và lợn. Từ năm 2011 đến 2015, việc giám sát sự lưu hành của virus LMLM tại hai tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ đã được thực hiện nhằm đánh giá tình hình dịch bệnh và đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả. Nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự phát triển của dịch bệnh mà còn cung cấp thông tin quan trọng cho các chương trình phòng chống dịch bệnh trong tương lai.

1.1. Khái niệm và tầm quan trọng của virus lở mồm long móng

Virus lở mồm long móng (FMD) là một loại virus gây bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan nhanh chóng giữa các loài động vật móng guốc chẵn. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của động vật mà còn gây thiệt hại lớn về kinh tế cho ngành chăn nuôi. Việc giám sát virus LMLM là cần thiết để phát hiện sớm và kiểm soát dịch bệnh.

1.2. Tình hình dịch bệnh lở mồm long móng tại Việt Nam

Tình hình dịch bệnh LMLM tại Việt Nam trong giai đoạn 2011-2015 cho thấy sự gia tăng và giảm sút của các ổ dịch. Các tỉnh miền Bắc, đặc biệt là Lạng Sơn và Phú Thọ, đã ghi nhận nhiều trường hợp mắc bệnh. Việc theo dõi và giám sát dịch bệnh là rất quan trọng để đảm bảo an toàn cho ngành chăn nuôi.

II. Vấn đề và thách thức trong giám sát virus lở mồm long móng

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc giám sát virus LMLM, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải đối mặt. Các yếu tố như sự di chuyển của gia súc, điều kiện khí hậu và sự thiếu hụt nguồn lực trong công tác phòng chống dịch bệnh đã làm gia tăng nguy cơ bùng phát dịch. Việc nhận diện và kiểm soát các yếu tố nguy cơ là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại do dịch bệnh gây ra.

2.1. Các yếu tố nguy cơ gây bùng phát dịch bệnh

Sự di chuyển của gia súc giữa các tỉnh, đặc biệt là qua biên giới, là một trong những yếu tố chính dẫn đến sự lây lan của virus LMLM. Ngoài ra, điều kiện vệ sinh kém và thiếu thông tin về tình hình dịch bệnh cũng góp phần làm gia tăng nguy cơ bùng phát.

2.2. Khó khăn trong việc kiểm soát dịch bệnh

Việc kiểm soát dịch bệnh LMLM gặp nhiều khó khăn do sự thiếu hụt nguồn lực, nhân lực và trang thiết bị y tế. Hơn nữa, việc tiêm phòng không đồng đều và thiếu sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng cũng làm giảm hiệu quả của công tác phòng chống dịch.

III. Phương pháp giám sát virus lở mồm long móng hiệu quả

Để giám sát virus LMLM một cách hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc sử dụng các kỹ thuật chẩn đoán như ELISA và RT-PCR giúp phát hiện nhanh chóng virus trong mẫu bệnh phẩm. Ngoài ra, việc thu thập và phân tích dữ liệu dịch tễ học cũng rất quan trọng trong việc đánh giá tình hình dịch bệnh.

3.1. Phương pháp chẩn đoán virus lở mồm long móng

Các phương pháp chẩn đoán như ELISA và RT-PCR đã được áp dụng để phát hiện virus LMLM trong mẫu bệnh phẩm. Những phương pháp này cho phép phát hiện virus một cách nhanh chóng và chính xác, từ đó giúp đưa ra các biện pháp phòng ngừa kịp thời.

3.2. Phân tích dữ liệu dịch tễ học

Phân tích dữ liệu dịch tễ học giúp xác định các yếu tố nguy cơ và xu hướng phát triển của dịch bệnh. Việc thu thập dữ liệu từ các ổ dịch và theo dõi tình hình tiêm phòng là rất cần thiết để đưa ra các quyết định chính xác trong công tác phòng chống dịch.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Lạng Sơn và Phú Thọ

Kết quả nghiên cứu về sự lưu hành của virus LMLM tại Lạng Sơn và Phú Thọ trong giai đoạn 2011-2015 cho thấy sự giảm dần của dịch bệnh. Tỷ lệ tiêm phòng tăng lên qua các năm, góp phần làm giảm số lượng gia súc mắc bệnh. Việc áp dụng các biện pháp giám sát và phòng ngừa đã mang lại hiệu quả tích cực trong công tác kiểm soát dịch bệnh.

4.1. Tình hình tiêm phòng và kiểm soát dịch bệnh

Tình hình tiêm phòng LMLM tại Lạng Sơn và Phú Thọ đã có sự cải thiện đáng kể trong giai đoạn 2011-2015. Các biện pháp tiêm phòng được thực hiện đồng bộ và hiệu quả, giúp giảm thiểu số lượng gia súc mắc bệnh.

4.2. Kết quả giám sát virus lở mồm long móng

Kết quả giám sát cho thấy tỷ lệ lưu hành virus LMLM tại Lạng Sơn và Phú Thọ đã giảm dần qua các năm. Việc phát hiện sớm và kiểm soát dịch bệnh đã giúp bảo vệ sức khỏe cho đàn gia súc và đảm bảo an toàn cho ngành chăn nuôi.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong giám sát virus lở mồm long móng

Giám sát virus LMLM tại Lạng Sơn và Phú Thọ trong giai đoạn 2011-2015 đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn cần tiếp tục cải thiện các biện pháp giám sát và phòng ngừa để đảm bảo an toàn cho ngành chăn nuôi. Việc áp dụng công nghệ mới và tăng cường hợp tác giữa các cơ quan chức năng sẽ là chìa khóa để kiểm soát hiệu quả dịch bệnh trong tương lai.

5.1. Đề xuất các biện pháp cải thiện giám sát

Cần tăng cường đầu tư cho hệ thống giám sát dịch bệnh, bao gồm cả trang thiết bị và đào tạo nhân lực. Việc áp dụng công nghệ mới trong chẩn đoán và theo dõi dịch bệnh sẽ giúp nâng cao hiệu quả công tác phòng chống.

5.2. Tương lai của công tác phòng chống virus lở mồm long móng

Tương lai của công tác phòng chống virus LMLM phụ thuộc vào sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng. Việc nâng cao nhận thức về bệnh LMLM và các biện pháp phòng ngừa sẽ góp phần giảm thiểu nguy cơ bùng phát dịch bệnh.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh Lở mồm long móng (Foot and Mouth Disease - FMD) là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm hàng đầu ở động vật móng guốc chẵn, được Tổ chức Thú y Thế giới xếp ở vị trí đầu tiên trong danh mục các bệnh bắt buộc phải khai báo. Căn bệnh này gây ra những thiệt hại kinh tế đặc biệt nghiêm trọng đối với ngành chăn nuôi: làm sảy thai khoảng 25% ở gia súc có chửa, giảm 25% sản lượng thịt và làm sụt giảm tới 50% sản lượng sữa. Tại Việt Nam, trong giai đoạn 2011 - 2015, toàn quốc đã ghi nhận tới 2.638 ổ dịch bùng phát tại 1.186 xã thuộc 286 huyện của 43 tỉnh, thành phố, khiến 131.078 gia súc mắc bệnh và 23.948 con buộc phải tiêu hủy.

Thách thức lớn nhất trong công tác khống chế dịch bệnh nằm ở việc chưa dự báo chính xác thời điểm bùng phát, khó khăn trong quản lý các yếu tố nguy cơ tại các tuyến vận chuyển liên tỉnh và chưa định type virus kịp thời tại thực địa. Nhằm giải quyết vấn đề cấp bách này, đề tài tập trung điều tra tỷ lệ trâu bò mang kháng thể tự nhiên và định type virus gây bệnh tại hai tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2015.

Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn trong việc cung cấp cơ sở khoa học để thiết lập hàng rào miễn dịch quần thể đạt trên 80%, giảm thiểu tỷ lệ tiêu hủy gia súc xuống dưới 1% và định hướng lựa chọn chủng vacxin phòng bệnh phù hợp với diễn biến dịch tễ phân tử tại từng địa bàn trọng điểm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết dịch tễ học truyền nhiễm thú y hiện đại kết hợp với nguyên lý phân biệt động vật nhiễm tự nhiên và động vật được tiêm phòng vacxin. Mô hình này dựa trên đặc tính sinh học phân tử của virus Lở mồm long móng thuộc họ Picornaviridae, giống Aphthovirus. Hạt virus hoàn chỉnh có kích thước từ 20 đến 30 nanomet, chứa 69% protein và 31% ARN chuỗi đơn gồm 8.450 bazơ.

Trong quá trình nhân lên của virus, hệ thống miễn dịch của động vật sẽ tiếp xúc với hai nhóm kháng nguyên:

• Kháng nguyên cấu trúc: Bao gồm 4 loại protein là VP1, VP2, VP3 và VP4. Trong đó, protein bề mặt VP1 đóng vai trò quyết định trong việc bám dính vào tế bào vật chủ và kích thích cơ thể sản sinh kháng thể trung hòa bảo hộ.
• Kháng nguyên không cấu trúc: Điển hình là phức hợp 3ABC, chỉ được tổng hợp khi virus sống nhân lên thực sự trong cơ thể gia súc nhiễm bệnh. Các dòng vacxin vô hoạt tinh khiết hiện đại đã loại bỏ hoàn toàn kháng nguyên 3ABC. Do đó, sự hiện diện của kháng thể kháng 3ABC là bằng chứng chắc chắn khẳng định động vật đã từng nhiễm virus tự nhiên ngoài thực địa.

Virus có 7 serotype chính gồm O, A, C, SAT1, SAT2, SAT3 và Asia1 với hơn 70 subtype và không có miễn dịch chéo giữa các type. Mầm bệnh thích nghi ở độ pH từ 7,2 đến 7,6, bị vô hoạt nhanh ở pH dưới 5 hoặc trên 11, bị tiêu diệt ở nhiệt độ 60 - 70°C sau 5 đến 15 phút, nhưng có thể tồn tại bền bỉ tới 425 ngày trong điều kiện lạnh sâu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu thu thập dữ liệu dịch tễ học hồi cứu giai đoạn 2011 - 2014 từ Cục Thú y và Chi cục Thú y các địa phương. Nghiên cứu thực nghiệm cắt ngang kết hợp bệnh chứng được triển khai từ tháng 5/2015 đến tháng 5/2016 tại Phòng thí nghiệm Vi sinh - Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương.

Quy trình chọn mẫu và phân tích thực nghiệm được thiết kế chặt chẽ:

• Quy mô và phương pháp lấy mẫu: Tiến hành lấy mẫu máu ngẫu nhiên phân tầng tại các hộ chăn nuôi trâu bò ở Lạng Sơn và Phú Thọ. Mỗi cá thể được lấy từ 4 đến 6 ml máu tĩnh mạch để tách chiết 2 ml huyết thanh phục vụ xét nghiệm. Đối với những gia súc có kết quả dương tính huyết thanh học, tiến hành lấy mẫu biểu mô hoặc mẫu dịch nhầy hầu họng bằng dụng cụ Probang-cup chuyên dụng có chứa môi trường bảo quản MEM có bổ sung kháng sinh ở pH 7,2 - 7,6.
• Phương pháp phân tích: Sử dụng bộ kit PrioCHECK FMDV NS để thực hiện phản ứng 3ABC-ELISA nhằm phát hiện kháng thể nhiễm tự nhiên với ngưỡng ức chế phần trăm từ 50% trở lên. Kỹ thuật tách chiết RNA bằng cột lọc silica kết hợp Realtime RT-PCR sử dụng cặp mồi xuôi, mồi ngược và đoạn dò đặc hiệu huỳnh quang FAM được lựa chọn vì độ nhạy và độ đặc hiệu vượt trội, cho phép phát hiện tải lượng virus cực nhỏ. Kỹ thuật RT-PCR khuếch đại đoạn gen mã hóa VP1 được sử dụng để xác định kiểu gen và định type virus.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tình hình dịch bệnh tại hai tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ có chiều hướng giảm rõ rệt trong giai đoạn 2011 - 2015. Số lượng xã có dịch và tổng số trâu bò mắc bệnh giảm trên 60% so với giai đoạn trước. Diễn biến này hoàn toàn phù hợp với xu thế chung của cả nước khi tổng số ổ dịch toàn quốc trong giai đoạn 2012 - 2015 đã giảm hơn 52% so với giai đoạn 2006 - 2010.

Thứ hai, công tác tiêm phòng vacxin cho đàn trâu bò ghi nhận bước tiến vượt bậc. Tỷ lệ tiêm phòng tại Lạng Sơn và Phú Thọ tăng trưởng liên tục qua từng năm, từ mức trung bình dưới 65% trong năm 2011 đã vươn lên đạt trên 80% tổng đàn vào năm 2015, góp phần củng cố miễn dịch chủ động tại các vùng trọng điểm.

Thứ ba, mức độ lưu hành kháng thể tự nhiên phản ánh sự giảm thiểu của áp lực mầm bệnh ngoài môi trường. Tỷ lệ lưu hành huyết thanh học dương tính với kháng thể 3ABC tại Lạng Sơn vào năm 2015 đã giảm mạnh so với các năm 2012 và 2014, từ mức 28% - 35% xuống còn dưới 18%.

Thứ tư, kết quả định type virus ghi nhận sự khác biệt về dịch tễ phân tử giữa hai địa phương:

• Tại Phú Thọ: Virus serotype O lưu hành ổn định và liên tục từ năm 2011 đến năm 2015.
• Tại Lạng Sơn: Serotype O thuộc topotype PanAsia giữ vai trò chủ đạo. Đáng chú ý, trong hai năm 2013 và 2014, nghiên cứu đã phát hiện sự xuất hiện của virus serotype A thuộc topotype ASIA-Sea97.

Thảo luận kết quả

Sự suy giảm số ca mắc bệnh lâm sàng và tỷ lệ huyết thanh học dương tính với 3ABC có mối tương quan nghịch rõ rệt với độ bao phủ tiêm phòng vacxin. Dữ liệu này có thể được biểu diễn trực quan thông qua biểu đồ dạng cột kết hợp đường, trong đó trục cột thể hiện số ca bệnh giảm dần từ hàng trăm ca xuống rải rác vài ca, còn trục đường minh họa tỷ lệ tiêm vacxin tăng đều từ 60% lên trên 80%.

Kết quả giải trình tự gen của luận văn hoàn toàn đồng nhất với cơ sở dữ liệu quốc gia của Cục Thú y khi phân tích 105 mẫu serotype O tại 34 tỉnh (chủ yếu là ME-SA PanAsia và SEA Mya-98) và 33 mẫu serotype A tại 12 tỉnh (toàn bộ là ASIA-Sea97). Việc virus serotype A xuất hiện tại Lạng Sơn trong các năm 2013 - 2014 phản ánh nguy cơ lây lan mầm bệnh qua các hoạt động vận chuyển gia súc biên giới với Trung Quốc.

Điều này khẳng định tầm quan trọng của việc cập nhật chiến lược phòng chống: không thể duy trì đơn thuần vacxin đơn giá type O mà phải chủ động sử dụng vacxin nhị giá hoặc đa giá tại các khu vực cửa ngõ giao thương. Các bảng số liệu so sánh giữa vùng nội địa và vùng biên giới là luận cứ then chốt giúp ngành thú y phân vùng nguy cơ chính xác.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tăng cường giám sát chủ động bằng kỹ thuật phân tử: Thiết lập quy trình giám sát huyết thanh học định kỳ bằng 3ABC-ELISA và lấy mẫu Probang tại 100% các huyện biên giới của Lạng Sơn và các vùng chăn nuôi tập trung của Phú Thọ. Mục tiêu phát hiện sớm ít nhất 95% cá thể mang trùng không triệu chứng trong Quý 2 hàng năm. Cơ quan thực hiện: Chi cục Chăn nuôi và Thú y phối hợp cùng Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương.
• Chuyển đổi linh hoạt cơ cấu vacxin tiêm phòng: Thay thế vacxin đơn giá bằng vacxin vô hoạt tinh khiết nhị giá chứa type O và type A hoặc vacxin tam giá có bổ sung chủng A Malaysia 97 và O1 Manisa. Đảm bảo tỷ lệ bao hộ tiêm phòng đạt tối thiểu 85% trên tổng đàn trâu bò trước tháng 4 và tháng 10 hàng năm. Cơ quan thực hiện: Ủy ban nhân dân cấp huyện, xã chỉ đạo lực lượng thú y cơ sở triển khai.
• Siết chặt kiểm dịch vận chuyển động vật liên tỉnh và biên giới: Duy trì 100% các trạm kiểm dịch đầu mối hoạt động 24/7, thực hiện tiêu độc khử trùng toàn bộ phương tiện vận chuyển gia súc bằng dung dịch xút 1% hoặc nước vôi tôi 10%. Cơ quan thực hiện: Lực lượng kiểm dịch thú y liên ngành phối hợp với Quản lý thị trường và Công an giao thông.
• Chuẩn hóa năng lực kỹ thuật chẩn đoán cơ sở: Tổ chức 2 đến 3 đợt tập huấn chuyên sâu mỗi năm về kỹ thuật thu thập mẫu bệnh phẩm chuẩn, bảo quản mẫu trong nitơ lỏng và nâng cấp hệ thống xét nghiệm Realtime RT-PCR đạt chuẩn ISO 17025 trong vòng 12 đến 24 tháng tới. Đơn vị chủ trì: Học viện Nông nghiệp Việt Nam kết hợp với Cục Thú y.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước và hệ thống thú y các cấp: Cục Thú y, Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh biên giới và trung du sử dụng dữ liệu để xây dựng bản đồ dịch tễ, hoạch định chính sách tiêm phòng quốc gia và lựa chọn chủng loại vacxin phù hợp.
• Cán bộ nghiên cứu, giảng viên và nghiên cứu sinh chuyên ngành Thú y: Tham khảo quy trình chẩn đoán phân tử chuyên sâu, phương pháp lấy mẫu Probang thực địa, kỹ thuật Realtime RT-PCR định type và các dẫn chứng về dịch tễ học Lở mồm long móng.
• Các trang trại chăn nuôi gia súc quy mô lớn và doanh nghiệp thuốc thú y: Nắm bắt đặc tính biến đổi kháng nguyên của virus, lựa chọn các dòng vacxin vô hoạt tinh khiết loại bỏ kháng nguyên không cấu trúc và xây dựng quy trình an toàn sinh học đạt chuẩn.
• Sinh viên đại học và học viên cao học ngành Thú y, Chăn nuôi: Sử dụng làm tài liệu học tập chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu khoa học, phân tích dịch tễ học bệnh truyền nhiễm và ứng dụng công nghệ sinh học trong thú y lâm sàng.

Câu hỏi thường gặp

• Phương pháp 3ABC-ELISA có ưu điểm vượt trội gì so với ELISA thông thường? Phản ứng 3ABC-ELISA phát hiện kháng thể kháng lại protein không cấu trúc 3ABC, loại protein chỉ hình thành khi virus nhân lên tự nhiên trong cơ thể. Do đó, phương pháp này giúp phân biệt chính xác gia súc nhiễm bệnh tự nhiên với gia súc được tạo miễn dịch bằng vacxin vô hoạt tinh khiết.

• Tại sao cần sử dụng dụng cụ Probang-cup để lấy mẫu dịch hầu họng? Virus Lở mồm long móng có khả năng tồn tại dai dẳng tại các mô niêm mạc vùng hầu họng của động vật mang trùng mãn tính mà không gây triệu chứng lâm sàng. Dụng cụ Probang-cup cạo sâu các tế bào biểu mô vùng sụn thanh quản, cung cấp mẫu bệnh phẩm tối ưu cho phản ứng Realtime RT-PCR phát hiện mầm bệnh ẩn.

• Nguyên nhân chính khiến serotype A xuất hiện tại tỉnh Lạng Sơn trong năm 2013 và 2014 là gì? Kết quả giải trình tự gen đoạn VP1 cho thấy chủng virus type A phân lập được thuộc topotype ASIA-Sea97. Chủng này có nguồn gốc dịch tễ từ các nước láng giềng, xâm nhập vào nội địa chủ yếu thông qua hoạt động vận chuyển, buôn bán gia súc sống trái phép qua các đường mòn, lối mở biên giới.

• Hóa chất và điều kiện nhiệt độ nào giúp tiêu diệt virus Lở mồm long móng hiệu quả nhất? Virus bị tiêu diệt hoàn toàn ở nhiệt độ 100°C ngay lập tức hoặc sau 15 phút ở nhiệt độ 60 - 70°C. Mầm bệnh rất nhạy cảm với sự thay đổi pH, do đó các dung dịch sát trùng có tính kiềm hoặc axit mạnh như dung dịch xút nồng độ 1%, nước vôi tôi 5 - 10% hoặc phoóc-môn 2% mang lại hiệu quả khử trùng chuồng trại cao nhất.

• Tại sao gia súc đã tiêm phòng vacxin vẫn có nguy cơ mắc bệnh? Hiện tượng này xảy ra khi chủng virus thực địa khác biệt về serotype hoặc subtype so với chủng vacxin đã tiêm, ví dụ như đàn gia súc chỉ được tiêm vacxin đơn giá type O nhưng lại bị nhiễm serotype A. Ngoài ra, tỷ lệ bảo hộ quần thể dưới 80% hoặc quy trình bảo quản lạnh vacxin không đạt chuẩn 2 - 8°C cũng làm giảm hiệu lực miễn dịch.

Kết luận

• Dịch bệnh Lở mồm long móng tại Lạng Sơn và Phú Thọ đã được kiểm soát hiệu quả trong giai đoạn 2011 - 2015, thể hiện qua việc giảm trên 60% số ca bệnh lâm sàng nhờ tỷ lệ tiêm phòng vacxin đạt trên 80%.
• Nghiên cứu đã xác định rõ nét đặc điểm dịch tễ phân tử với sự lưu hành chủ đạo của serotype O (topotype ME-SA PanAsia) và sự xuất hiện cục bộ của serotype A (topotype ASIA-Sea97) tại Lạng Sơn.
• Khẳng định giá trị thực tiễn của quy trình phối hợp giữa 3ABC-ELISA tầm soát kháng thể tự nhiên và Realtime RT-PCR từ mẫu Probang để phát hiện gia súc mang trùng.
• Đóng góp luận cứ khoa học quan trọng phục vụ công tác điều chỉnh chiến lược tiêm phòng sang vacxin đa giá và nâng cao năng lực an toàn sinh học tại các vùng rủi ro cao.
• Trong giai đoạn tiếp theo, các địa phương cần duy trì lộ trình giám sát phân tử định kỳ 6 tháng một lần, mở rộng giải trình tự gen VP1 và nâng cao tỷ lệ tiêm phòng đạt trên 85% tổng đàn để bảo vệ nền chăn nuôi gia súc phát triển bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ HUYỀN GIÁM SÁT SỰ LƯU HÀNH CỦA VIRUS LỞ MỒM LONG MÓNG TẠI HAI TỈNH LẠNG SƠN VÀ PHÚ THỌ NĂM 2011 - 2015 Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Văn Phan PGS. Tô Long Thành NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2016 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Huyền i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc tới thầy giáo hướng dẫn khoa học: TS. Lê Văn Phan và PGS. TS Tô Long Thành đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài.

Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Bộ môn Vi sinh vật-Truyền nhiễm, khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn. Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức ở Trung tâm Chẩn đoán Thú y Trung ương - Cục Thú y đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2016 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Huyền ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục từ viết tắt. vi Danh mục bảng .vii Danh mục hình. ix Trích yếu luận văn.

Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu đề tài. Tổng quan tài liệu. Khái niệm bệnh lở mồm long móng.

Tình hình dịch bệnh lở mồm long móng trên thế giới và trong nước. Tình hình bệnh Lở mồm long móng trên thế giới. Lịch sử và tình hình bệnh Lở mồm long móng ở Việt Nam. Virus gây bệnh lở mồm long móng.

Hình thái, kích thước của virus. Cấu tạo của virus. Phân loại và phân bố của virus Lở mồm long móng ở trên thế giới và Việt Nam. Đặc tính nuôi cấy của virus.

Độc lực của virus. Sức đề kháng. Đặc điểm dịch tễ. Triệu chứng, bệnh tích.

Các phương pháp chẩn đoán bệnh lở mồm long móng. Chẩn đoán lâm sàng. 20 iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Chẩn đoán phòng thí nghiệm.

Phòng chống bệnh lở mồm long móng. Vệ sinh phòng bệnh. Phòng bệnh bằng vacxin. Nội dung và phương pháp nghiên cứu.

Thời gian và địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu.

Nguyên liệu, trang thiết bị dùng trong nghiên cứu. Nguyên liệu xét nghiệm. Trang thiết bị dùng trong nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phương pháp. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản mẫu. Phương pháp phát hiện kháng thể Lở mồm long móng do nhiễm tự nhiên bằng phương pháp 3ABC - ELISA.

Phương pháp Realtime RT-PCR. Phương pháp RT-PCR. Phương pháp xử lý số liệu. Kết quả và thảo luận.

Điều tra tình hình chăn nuôi tại tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ. Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm vacxin phòng bệnh lở mồm long móng tại tỉnh lạng sơn và Phú Thọ. Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm vacxin phòng bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Tình hình dịch bệnh và công tác tiêm vacxin phòng bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015.

Mức độ lưu hành của virus lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. 48 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Mức độ lưu hành huyết thanh học đối với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Mức độ lưu hành virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015.

Mức độ lưu hành của virus lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. Mức độ lưu hành huyết thanh học đối với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. Mức độ lưu hành virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. Kết luận và đề nghị.

56 Tài liệu tham khảo. 57 v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT Từ viết tắt Nghĩa tiếng Việt FMD (Foot and Mouth Disease) : Bệnh Lở mồm long móng OIE (Office Internationale des Epizooties) : Tổ chức Thú y thế giới ELISA (Enzyme-Linked Immunosorbent Assay) : Phản ứng miễn dịch gắn men PCR (Polymerase Chain Reaction) : Phản ứng chuỗi polymerase RT-PCR (Reverse Transcription Polymerase Phản ứng chuỗi polymerase : Chain Reaction) phiên mã ngược ARN hoặc RNA (Ribonucleic Acid) : Axit ribonucleic CI (Confidence Interval) : Khoảng tin cậy SE (Standard Error) : Sai số chuẩn của ước lượng PBS (Phosphate-Buffered Saline) : Dung dịch đệm phôt phát vi LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC BẢNG Bảng 2. Tình hình bệnh Lở mồm long móng giai đoạn 2012 - 2015. Lưu hành của virus Lở mồm long móng, serotype O, kết quả giải trình tự theo năm.

Lưu hành của virus Lở mồm long móng, serotype A, kết quả giải trình tự theo năm. Danh sách vacxin Lở mồm long móng được phép lưu hành tại Việt Nam. Công thức pha môi trường bảo quản mẫu Probang. Thành phần phản ứng Realtime RT-PCR.

Trình tự cặp mồi và probe. Chu trình nhiệt phản ứng Realtime RT-PCR. Thành phần phản ứng RT-PCR. Trình tự cặp mồi.

Chu trình nhiệt phản ứng PCR. Tình hình chăn nuôi trâu bò tại tỉnh Lạng Sơn và một số tỉnh lân cận. Tình hình chăn nuôi trâu bò tại tỉnh Phú Thọ và một số tỉnh lân cận. Tình hình bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015.

Tình hình tiêm phòng vacxin Lở mồm long móng cho đàn trâu bò tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Tình hình bệnh Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. Tình hình hình tiêm phòng vacxin Lở mồm long móng cho đàn trâu bò tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2012.

Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2014. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2015. 50 vii LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tỷ lệ lưu hành virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2012 - 2015.

Kết quả định type virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2011 - 2015. Lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2014. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2015. Kết quả định type virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2011 - 2015.

55 viii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DANH MỤC HÌNH Hình 2. So sánh tình hình dịch Lở mồm long móng trong 4 năm, 2012- 2015. Virus Lở mồm long móng. Mô hình cấu trúc của hạt vi-ri-ôn Lở mồm long móng.

Triệu chứng ở miệng và lưỡi bò bị bệnh Lở mồm long móng. Triệu chứng ở chân lợn bị bệnh Lở mồm long móng. Tim vằn hổ. Lấy mẫu probang.

So sánh tình hình tiêm phòng vacxin Lở mồm long móng giữa 2 tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2012. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2014. Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Lạng Sơn năm 2015.

Mức độ lưu hành huyết thanh học với virus Lở mồm long móng tại tỉnh Phú Thọ năm 2015. 54 ix LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Huyền Tên luận văn: “Giám sát sự lưu hành của virus Lở mồm long móng tại hai tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ năm 2011- 2015”. Ngành: Thú y Mã số: 60 64 01 01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam. Mục đích nghiên cứu Bệnh Lở mồm long móng là một bệnh truyền nhiễm cấp tính, lây lan nhanh, mạnh, gây thiệt hại nặng nề đối với gia súc guốc chẵn như trâu, bò, lợn….

Do chưa dự đoán chính xác thời điểm xảy ra dịch, chưa kiểm soát được các yếu tố nguy cơ, chưa định type gây bệnh dẫn đến công tác phòng chống bệnh chưa đạt hiệu quả cao. Để giải quyết vấn đề đó, chúng tôi thực hiện đề tài : “ Giám sát sự lưu hành của virus Lở mồm long móng tại hai tỉnh Lạng Sơn và Phú Thọ năm 2011 - 2015”. Mục đích của đề tài : − Điều tra tỷ lệ trâu bò có kháng thể tự nhiên đối với virus Lở mồm long móng tại 2 tỉnh Phú Thọ và Lạng Sơn năm 2011-2015. − Chẩn đoán và định type virus Lở mồm long móng tại 2 tỉnh Phú Thọ và Lạng Sơn năm 2011-2015.

Phương pháp nghiên cứu - Lấy mẫu và bảo quản mẫu - Phương pháp phát hiện kháng thể do nhiễm tự nhiên bằng phương pháp 3ABC - ELISA - Phương pháp Realtime RT-PCR - Phương pháp RT-PCR - Phương pháp xử lý số liệu Kết quả chính và kết luận - Dịch LMLM tại Lạng Sơn và Phú Thọ giảm dần từ năm 2011 - 2015 về số huyện xã có dịch và số lượng trâu bò bị bệnh.