Luận văn thạc sĩ hay giám sát sự lưu hành của virus cúm a h5n6 trên đàn gia cầm sống tại một số chợ của tỉnh quảng ninh và ứng dụng phương pháp real time rt pcr trong chẩn đoán bệnh

Luận văn thạc sĩ phân tích hay giám sát sự lưu hành của virus cúm a h5n6 trên đàn gia cầm sống tại một số chợ của tỉnh quảng, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Trầm Thị Thanh Vân
• Người hướng dẫn: Ts. La Văn Công
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Giám sát sự lưu hành của virus cúm A/H5N6 trên đàn gia cầm sống tại một số chợ của tỉnh Quảng Ninh và ứng dụng phương pháp Real time RT – PCR trong chẩn đoán bệnh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của vấn đề nghiên cứu
• 1.1.1. Khái niệm bệnh cúm gia cầm
• 1.1.2. Lịch sử bệnh cúm gia cầm
• 1.1.3. Đặc điểm sinh học của virus cúm type A
• 1.1.4. Dịch tễ học bệnh cúm gia cầm
• 1.1.5. Triệu chứng, bệnh tích của bệnh cúm gia cầm
• 1.1.6. Hoạt động giám sát cúm gia cầm tại Việt Nam
• 1.1.7. Nguyên lí phản ứng Real time PCR
• 1.1.8. Tổng quan kết quả nghiên cứu trên thế giới
• 1.1.9. Tổng quan kết quả nghiên cứu ở việt nam
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015 – 6/2020
• 2.4. Tình hình tiêm vacxin cúm A/H5N1 của tỉnh Quảng Ninh
• 2.5. Nghiên cứu lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ gia cầm sống
• 2.6. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp điều tra dịch tễ học
• 2.6.2. Phương pháp phân tích dịch tễ học
• 2.6.3. Phương pháp lấy mẫu và bảo quản
• 2.6.4. Phương pháp nghiên cứu lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ gia cầm sống và kỹ thuật chẩn đoán bệnh cúm gia cầm trong phòng thí nghiệm bằng kỹ thuật PCR (Polymerase Chain Reaction)
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh cúm gia cầm ở tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015 – 6/2020
• 3.2. Sự phân bố bệnh cúm gia cầm và type/subtype gây bệnh tại các huyện, thành, thị của tỉnh Quảng Ninh từ năm 2015 - 6/2020
• 3.3. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Quảng Ninh giai đoạn 2015 – 6/2020
• 3.4. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo mùa
• 3.5. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo loại gia cầm
• 3.6. Tỷ lệ mắc bệnh cúm gia cầm theo phương thức chăn nuôi
• 3.7. Tình hình tiêm vacxin cúm A/H5N1 của tỉnh Quảng Ninh
• 3.8. Kết quả tiêm phòng vacxin cúm cho đàn gia cầm của tỉnh Quảng Ninh năm 2019
• 3.9. Kết quả tiêm phòng vacxin cúm cho đàn gia cầm của tỉnh Quảng Ninh nửa đầu năm 2020
• 3.10. Tình hình tiêm vacxin cúm A/H5N1 tại một số huyện, thị, thành phố của tỉnh Quảng Ninh
• 3.11. Nghiên cứu lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ gia cầm sống
• 3.12. Kết quả lấy mẫu tại các chợ
• 3.13. Tỷ lệ nhiễm virus cúm type A trong các mẫu giám sát
• 3.14. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype H5 trong các mẫu giám sát
• 3.15. Tỷ lệ nhiễm virus cúm subtype N6 trong các mẫu giám sát
• 3.16. Lưu hành virus cúm A/H5N6 qua các vòng lấy mẫu
• 3.17. Lưu hành virus cúm A/H5N6 tại các chợ lấy mẫu
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giám sát virus cúm A H5N6 tại Quảng Ninh

Virus cúm A/H5N6 là một trong những mối đe dọa lớn đối với ngành chăn nuôi gia cầm tại Việt Nam, đặc biệt là tại tỉnh Quảng Ninh. Việc giám sát sự lưu hành của virus này là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an toàn thực phẩm. Quảng Ninh, với vị trí địa lý đặc biệt, là nơi có nhiều chợ gia cầm sống, nơi mà virus có thể dễ dàng lây lan. Do đó, việc áp dụng các phương pháp giám sát hiệu quả là rất quan trọng.

1.1. Tình hình dịch cúm gia cầm tại Quảng Ninh

Tình hình dịch cúm gia cầm tại Quảng Ninh đã diễn ra phức tạp trong những năm qua. Các ổ dịch nhỏ lẻ thường xuyên xuất hiện, gây thiệt hại cho ngành chăn nuôi và ảnh hưởng đến kinh tế địa phương. Việc giám sát virus cúm A/H5N6 giúp phát hiện sớm và ngăn chặn dịch bệnh lây lan.

1.2. Vai trò của giám sát virus trong phòng ngừa dịch bệnh

Giám sát virus cúm A/H5N6 đóng vai trò quan trọng trong việc phát hiện sớm các ca nhiễm, từ đó có biện pháp phòng ngừa kịp thời. Điều này không chỉ bảo vệ đàn gia cầm mà còn bảo vệ sức khỏe con người, giảm thiểu nguy cơ lây lan dịch bệnh.

II. Thách thức trong giám sát virus cúm A H5N6 tại Quảng Ninh

Mặc dù có nhiều nỗ lực trong việc giám sát virus cúm A/H5N6, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Việc kiểm soát nguồn gia cầm nhập lậu từ Trung Quốc là một trong những vấn đề lớn. Ngoài ra, ý thức của người dân trong việc phòng ngừa dịch bệnh cũng cần được nâng cao.

2.1. Khó khăn trong việc kiểm soát gia cầm nhập lậu

Gia cầm nhập lậu từ Trung Quốc vào Quảng Ninh diễn ra thường xuyên, gây khó khăn trong việc kiểm soát dịch bệnh. Việc này không chỉ làm gia tăng nguy cơ lây nhiễm virus cúm A/H5N6 mà còn ảnh hưởng đến an toàn thực phẩm.

2.2. Ý thức phòng ngừa dịch bệnh của người dân

Người dân tại Quảng Ninh cần nâng cao ý thức trong việc phòng ngừa dịch bệnh. Việc không tuân thủ các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm có thể dẫn đến sự lây lan của virus cúm A/H5N6.

III. Phương pháp RT PCR trong giám sát virus cúm A H5N6

Phương pháp RT-PCR (Real-time Polymerase Chain Reaction) là một trong những công cụ hiệu quả nhất trong việc phát hiện virus cúm A/H5N6. Phương pháp này cho phép phát hiện virus nhanh chóng và chính xác, từ đó hỗ trợ trong việc giám sát và kiểm soát dịch bệnh.

3.1. Nguyên lý hoạt động của phương pháp RT PCR

RT-PCR hoạt động dựa trên nguyên lý khuếch đại DNA, cho phép phát hiện sự hiện diện của virus cúm A/H5N6 trong mẫu bệnh phẩm. Phương pháp này có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, giúp phát hiện virus ngay cả khi nồng độ thấp.

3.2. Ứng dụng thực tiễn của RT PCR trong chẩn đoán

RT-PCR đã được áp dụng rộng rãi trong việc chẩn đoán virus cúm A/H5N6 tại Quảng Ninh. Kết quả từ phương pháp này giúp các cơ quan chức năng có thông tin kịp thời để đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

IV. Kết quả nghiên cứu về virus cúm A H5N6 tại Quảng Ninh

Nghiên cứu về sự lưu hành của virus cúm A/H5N6 tại Quảng Ninh đã cho thấy tỷ lệ nhiễm virus cao trong các mẫu gia cầm. Kết quả này cho thấy sự cần thiết phải tiếp tục giám sát và áp dụng các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

4.1. Tỷ lệ nhiễm virus trong các mẫu gia cầm

Kết quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ nhiễm virus cúm A/H5N6 trong các mẫu gia cầm tại Quảng Ninh là đáng lo ngại. Điều này cho thấy sự cần thiết phải tăng cường giám sát và kiểm soát dịch bệnh.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp phòng ngừa

Các biện pháp phòng ngừa hiện tại cần được đánh giá và cải thiện để đảm bảo hiệu quả trong việc kiểm soát virus cúm A/H5N6. Việc này không chỉ bảo vệ đàn gia cầm mà còn bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

V. Kết luận và hướng đi tương lai trong giám sát virus cúm A H5N6

Giám sát virus cúm A/H5N6 tại Quảng Ninh là một nhiệm vụ quan trọng trong việc bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an toàn thực phẩm. Cần có những biện pháp mạnh mẽ hơn để kiểm soát dịch bệnh và nâng cao ý thức của người dân.

5.1. Tầm quan trọng của giám sát liên tục

Giám sát liên tục virus cúm A/H5N6 là cần thiết để phát hiện sớm các ca nhiễm và ngăn chặn dịch bệnh lây lan. Điều này giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và an toàn thực phẩm.

5.2. Đề xuất các biện pháp cải thiện giám sát

Cần đề xuất các biện pháp cải thiện giám sát virus cúm A/H5N6, bao gồm tăng cường kiểm soát gia cầm nhập lậu và nâng cao ý thức phòng ngừa dịch bệnh trong cộng đồng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch cúm gia cầm độc lực cao là mối đe dọa thường trực đối với ngành chăn nuôi và sức khỏe cộng đồng trên toàn cầu. Theo thống kê của các tổ chức y tế quốc tế, dịch bệnh đã xuất hiện tại hơn 75 quốc gia và vùng lãnh thổ, khiến hàng trăm triệu gia cầm bị tiêu hủy và cướp đi sinh mạng của 455 người do chủng H5N1 cùng hàng trăm ca tử vong do các biến thể khác. Đặc biệt, biến chủng cúm A/H5N6 từ khi được phát hiện tại Tứ Xuyên vào năm 2014 với tỷ lệ tử vong trên người lên đến 60% đã nhanh chóng xâm nhập và lan rộng tại Việt Nam, mang độ tương đồng di truyền lên tới 99% so với chủng gây tử vong ở người.

Tỉnh Quảng Ninh sở hữu vị trí địa chính trị đặc thù với 132,8 km đường biên giới trên đất liền giáp Trung Quốc và 250 km bờ biển. Địa phương này vừa là trung tâm du lịch tiêu thụ lượng thực phẩm lớn, vừa chịu áp lực nặng nề từ hoạt động vận chuyển, buôn bán gia cầm nhập lậu qua biên giới. Trong bối cảnh tổng đàn gia cầm địa phương đạt gần 4 triệu con nhưng chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng nội tỉnh, nguy cơ bùng phát dịch bệnh luôn ở mức báo động.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là xác định quy luật dịch tễ, giám sát sự lưu hành của virus cúm A/H5N6 trên đàn gia cầm sống tại các chợ truyền thống tỉnh Quảng Ninh giai đoạn 2015 đến tháng 6 năm 2020, đồng thời ứng dụng quy trình Real-time RT-PCR nhằm nâng cao độ chính xác trong chẩn đoán. Nghiên cứu cung cấp hệ thống dữ liệu thực chứng từ 40.895 con gia cầm bị tiêu hủy tại 15 xã thuộc 6 huyện trọng điểm, tạo tiền đề khoa học cho công tác kiểm soát dịch tễ vùng biên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết virus học hiện đại về họ Orthomyxoviridae. Virus cúm gia cầm type A có cấu trúc hệ gen gồm 8 phân đoạn phân tử ss(-)RNA với tổng chiều dài xấp xỉ 10.000 nucleotide, bao bọc bởi lớp vỏ lipid kép kích thước 80 đến 120 nm chứa khoảng 500 gai glycoprotein bề mặt. Độc lực và tính kháng nguyên của virus được quyết định bởi 2 kháng nguyên bề mặt gồm 16 phân type Hemagglutinin (từ H1 đến H16) và 9 phân type Neuraminidase (từ N1 đến N9).

Cơ chế xâm nhiễm của virus khởi đầu khi kháng nguyên HA gắn đặc hiệu vào thụ thể chứa acid sialic trên bề mặt biểu mô hô hấp và tiêu hóa của gia cầm. Quá trình nhân lên của RNA diễn ra trực tiếp trong nhân tế bào chủ, sau đó các hạt virus mới được giải phóng ra ngoài nhờ enzyme NA cắt cầu liên kết chỉ trong chu kỳ trung bình 6 giờ. Theo phân loại của Tổ chức Thú y Thế giới, chủng cúm gia cầm độc lực cao có khả năng gây chết từ 75% đến 100% gia cầm cảm nhiễm trong vòng 10 ngày.

Cơ sở pháp lý và kiểm soát dịch bệnh của đề tài dựa trên Thông tư liên tịch số 16/2013/TTLT-BYT-BNNPTNT về phối hợp liên ngành y tế - thú y và Thông tư số 07/2016/TT-BNNPTNT của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định về phòng, chống dịch bệnh động vật trên cạn.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra dịch tễ học hồi cứu kết hợp phân tích dịch tễ học mô tả trên toàn bộ 14 huyện, thị xã, thành phố của tỉnh Quảng Ninh từ năm 2015 đến tháng 6 năm 2020. Dữ liệu thực địa được thu thập có hệ thống từ Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Quảng Ninh cùng Cơ quan Thú y vùng II.

Địa bàn lấy mẫu giám sát chủ động tập trung tại 4 điểm kinh doanh gia cầm sống trọng điểm gồm phường Minh Thành, chợ Rừng, chợ Trung tâm thành phố Cẩm Phả và chợ Ka Long thành phố Móng Cái. Phương pháp chọn mẫu áp dụng kỹ thuật lấy mẫu gộp đại diện: mỗi điểm thu thập 6 mẫu gộp dịch ngoáy hầu họng (mỗi ống chứa tăm bông của 5 cá thể gà hoặc vịt) và 5 mẫu swab phân tươi môi trường tại các quầy bán.

Kỹ thuật chẩn đoán phòng thí nghiệm sử dụng phương pháp Real-time RT-PCR đa mồi với mẫu dò Taqman probe đặc hiệu. Quy trình phân tích gồm 3 bước nối tiếp: sàng lọc virus cúm type A qua gen Matrix, định danh subtype H5 qua gen HA và xác định subtype N6 qua gen NA. Mẫu được kết luận dương tính khi chu kỳ ngưỡng Ct nhỏ hơn hoặc bằng 38 chu kỳ. Phương pháp này được lựa chọn vì mang lại độ nhạy và độ đặc hiệu vượt trội, rút ngắn thời gian chẩn đoán xuống dưới 4 giờ mà không cần bước điện di agarose. Toàn bộ bản đồ phân bố không gian dịch bệnh được số hóa bằng phần mềm ArcGIS 9.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích dịch tễ học giai đoạn 2015 đến tháng 6 năm 2020 tại tỉnh Quảng Ninh ghi nhận 6 đợt dịch cúm gia cầm phát sinh tại 15 xã thuộc 6 trên 14 đơn vị hành chính cấp huyện, dẫn đến tổng số 40.895 con gia cầm ốm chết và buộc phải tiêu hủy.

Thứ nhất, phân bố không gian và chủng virus cho thấy huyện Hải Hà là điểm nóng dịch tễ phức tạp nhất khi xuất hiện dịch liên tiếp trong 4 năm (2015, 2016, 2017 và 2019) với chủng lưu hành duy nhất là A/H5N6. Thị xã Quảng Yên và thành phố Móng Cái ghi nhận sự đồng lưu hành của cả 2 phân type A/H5N1 và A/H5N6, trong đó A/H5N6 chiếm ưu thế áp đảo tại hơn 85% các ổ dịch toàn tỉnh.

Thứ hai, mức độ thiệt hại có sự biến động rõ rệt giữa các năm. Giai đoạn 2016 đến 2018 là thời kỳ cao điểm với 32.340 gia cầm bị tiêu hủy, chiếm 79,08% tổng thiệt hại của cả giai đoạn. Năm 2016 ghi nhận 10.572 con bị tiêu hủy (chiếm 0,31% tổng đàn), năm 2017 là 10.915 con (chiếm 0,31% tổng đàn) và năm 2018 là 10.853 con (chiếm 0,28% tổng đàn). Đến năm 2019 và nửa đầu năm 2020, số gia cầm tiêu hủy giảm mạnh xuống lần lượt là 3.000 con (chiếm 0,08%) và 3.255 con (chiếm 0,09%).

Thứ ba, quy luật phát sinh dịch bệnh thể hiện tính mùa vụ sâu sắc. Số gia cầm mắc bệnh vào mùa đông chiếm tỷ lệ cao nhất với 15.160 con (tương đương 37,07%), tiếp đến là mùa hè với 13.430 con (chiếm 32,84%), mùa xuân ghi nhận 12.305 con (chiếm 30,08%), trong khi mùa thu hoàn toàn không ghi nhận ổ dịch nào phát sinh.

Thảo luận kết quả

Sự tập trung của các ổ dịch cúm A/H5N6 tại các huyện ven biển và biên giới như Hải Hà, Móng Cái, Đầm Hà phản ánh tác động trực tiếp từ hoạt động giao thương và vận chuyển gia cầm không rõ nguồn gốc. Các dữ liệu này khi trực quan hóa qua biểu đồ cột kết hợp bản đồ mật độ không gian ArcGIS đã chỉ ra rõ mối tương quan giữa trục giao thông quốc lộ với tần suất phát dịch.

Nguyên nhân tỷ lệ mắc bệnh đạt đỉnh vào mùa đông và mùa xuân bắt nguồn từ đặc tính sinh học của virus cúm A. Trong điều kiện nhiệt độ thấp từ 0 đến 4 độ C và độ ẩm cao, virus cúm có thể tồn tại tới 30 đến 35 ngày trong chất thải hữu cơ, trong khi ở 20 độ C thời gian này giảm xuống còn 7 ngày. Thời tiết lạnh giá làm suy giảm hàng rào miễn dịch niêm mạc hô hấp của đàn gia cầm, kết hợp với nhu cầu vận chuyển, giết mổ tăng vọt dịp Tết Nguyên đán đã đẩy áp lực truyền lây lên mức tối đa.

Hiện tượng dịch bùng phát trong mùa hè tại các năm 2017 và 2018 với 13.430 con mắc bệnh xuất phát từ thực tế chăn nuôi nông hộ nhỏ lẻ: người dân tái đàn liên tục nhưng không thực hiện tiêm phòng vaccine đầy đủ, khiến đàn mới nuôi không có kháng thể bảo hộ. Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với các công bố dịch tễ học tại Bắc Giang khi tỷ lệ mắc bệnh tập trung chủ yếu vào vụ đông xuân và trên các đàn gia cầm chưa tạo được miễn dịch chủ động.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả giám sát thực địa và đặc điểm lưu hành virus, 4 nhóm giải pháp trọng tâm được đề xuất nhằm kiểm soát triệt để dịch cúm A/H5N6:

1. Thiết lập và siết chặt kiểm soát vận chuyển gia cầm liên tỉnh và qua biên giới: Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh chủ trì, phối hợp với lực lượng Bộ đội Biên phòng và Quản lý thị trường tổ chức chốt chặn 24/7 tại các cửa khẩu, đường mòn lối mở thuộc thành phố Móng Cái và huyện Hải Hà. Mục tiêu kiểm soát và kiểm dịch 100% các lô gia cầm thương phẩm nhập vào tỉnh, xử lý tiêu hủy ngay các trường hợp gia cầm nhập lậu không rõ nguồn gốc. Lộ trình thực hiện liên tục trong giai đoạn 2021 đến 2025.
2. Chuẩn hóa quy trình giám sát chủ động tại các chợ buôn bán gia cầm sống bằng Real-time RT-PCR: Trạm Chẩn đoán xét nghiệm bệnh động thực vật tỉnh định kỳ lấy mẫu giám sát 1 tháng/lần tại 100% các chợ đầu mối như Ka Long, Cẩm Phả, chợ Rừng. Áp dụng quy trình Real-time RT-PCR phát hiện sớm gene H5 và N6 với ngưỡng Ct từ 38 trở xuống để phát hiện mầm bệnh trước khi bùng phát thành ổ dịch lớn. Thời gian triển khai ngay từ quý 1 năm 2021.
3. Mở rộng tỷ lệ bao phủ vaccine phòng bệnh đúng phân nhánh kháng nguyên: Trung tâm Dịch vụ Nông nghiệp các huyện, thị xã tổ chức tiêm phòng bắt buộc 2 đợt chính trong năm (vụ xuân hè và thu đông), đạt tỷ lệ bao phủ tối thiểu trên 80% tổng đàn gia cầm diện tiêm. Ưu tiên sử dụng các dòng vaccine có độ tương thích cao với chủng lưu hành nhánh 2.3.4.4 như Navet-Vifluvac, Re-5 và Re-6.
4. Cải tạo điều kiện vệ sinh thú y và quy hoạch khu giết mổ tập trung: Ban Quản lý các chợ dân sinh và chính quyền địa phương bắt buộc tách biệt khu vực nhốt gia cầm sống và khu giết mổ. Áp dụng quy trình tiêu độc khử trùng 100% diện tích quầy sạp sau mỗi phiên chợ bằng vôi bột hoặc dung dịch hóa chất sát trùng có hoạt tính khử lipid màng virus. Thời gian hoàn thành chuẩn hóa hạ tầng trước năm 2023.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung luận văn mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước và hệ thống Thú y các cấp: Cung cấp cơ sở dữ liệu dịch tễ học thực chứng giai đoạn 2015 đến tháng 6 năm 2020, hỗ trợ Chi cục Chăn nuôi và Thú y các tỉnh biên giới xây dựng bản đồ cảnh báo rủi ro, dự trù ngân sách mua sắm vaccine và hoạch định kế hoạch ứng phó khẩn cấp với cúm A/H5N6.
2. Cán bộ kỹ thuật và chuyên viên phòng thí nghiệm vi sinh - phân tử: Cung cấp quy trình chi tiết về kỹ thuật lấy mẫu gộp 5 cá thể cùng phương pháp phân tích Real-time RT-PCR 3 bước phát hiện type A, subtype H5, subtype N6 với hóa chất Taqman probe đạt độ nhạy tối ưu.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Thú y: Là tài liệu học thuật giá trị phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu về dịch tễ học phân tử, quy luật lây truyền bệnh truyền lây giữa động vật và người, cùng phương pháp ứng dụng GIS trong dịch tễ học thú y.
4. Chủ trang trại chăn nuôi gia cầm và thương nhân kinh doanh gia cầm sống: Cung cấp bức tranh thực tế về các yếu tố nguy cơ lây nhiễm theo mùa vụ và phương thức chăn nuôi, giúp người nuôi nhận thức tầm quan trọng của việc tiêm phòng đủ liều và xây dựng quy trình an toàn sinh học nghiêm ngặt.

Câu hỏi thường gặp

Virus cúm A/H5N6 có mức độ nguy hiểm như thế nào đối với động vật và con người?
Virus cúm A/H5N6 thuộc nhóm virus cúm gia cầm độc lực cao, gây tỷ lệ chết từ 75% đến 100% trên đàn gia cầm mẫn cảm. Đặc biệt, chủng virus này có khả năng lây truyền trực tiếp từ gia cầm sang người với tỷ lệ tử vong ghi nhận tại Trung Quốc lên tới 60% (6 ca tử vong trong 10 ca mắc đầu tiên), dù hiện chưa có bằng chứng lây từ người sang người.

Tại sao tỉnh Quảng Ninh lại có nguy cơ bùng phát dịch cúm gia cầm A/H5N6 ở mức cao?
Quảng Ninh có đường biên giới 132,8 km giáp Trung Quốc cùng hệ thống giao thông mở, dẫn đến nguy cơ xâm lậu gia cầm thải loại giá rẻ. Bên cạnh đó, tổng đàn địa phương gần 4 triệu con chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ thực phẩm du lịch, buộc phải nhập lượng lớn gia cầm từ ngoài tỉnh qua các chợ truyền thống chưa đảm bảo an toàn sinh học.

Ưu điểm vượt trội của phương pháp Real-time RT-PCR so với các phương pháp chẩn đoán truyền thống là gì?
Real-time RT-PCR cho phép phát hiện và định lượng vật chất di truyền RNA của virus ngay trong quá trình phản ứng thông qua tín hiệu huỳnh quang Taqman probe. Phương pháp rút ngắn thời gian chẩn đoán xuống dưới 4 giờ, đạt độ nhạy cực cao với ngưỡng phát hiện Ct từ 38 trở xuống mà không cần nuôi cấy phôi trứng hay điện di gel tốn kém.

Dịch cúm gia cầm tại Quảng Ninh thường bùng phát vào mùa nào và do nguyên nhân gì?
Số liệu nghiên cứu chỉ ra dịch bệnh tập trung cao nhất vào mùa đông (chiếm 37,07%) và mùa xuân (chiếm 30,08%). Nguyên nhân do nhiệt độ thấp giúp virus sống sót 30 đến 35 ngày trong phân, kết hợp thời tiết chuyển mùa làm giảm đề kháng của vật nuôi và nhu cầu buôn bán, giết mổ tăng mạnh trước thềm Tết Nguyên đán.

Các loại vaccine nào hiện có hiệu lực phòng hộ tốt đối với chủng cúm A/H5N6 tại Việt Nam?
Căn cứ kết quả giải trình tự gen virus nhánh 2.3.4.4h, các loại vaccine được Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn khuyến cáo sử dụng gồm Navet-Vifluvac (phòng nhánh 1, nhánh 2.1c và 2.3.2.1c), vaccine H5N1 Re-5 và Re-6 có khả năng tạo miễn dịch chéo bảo hộ vững chắc trước phân type A/H5N6 trên đàn gia cầm nuôi.

Kết luận

1. Nghiên cứu đã hệ thống hóa toàn diện 6 đợt dịch cúm gia cầm tại Quảng Ninh từ năm 2015 đến tháng 6 năm 2020 với 40.895 con gia cầm bị tiêu hủy tại 15 xã thuộc 6 huyện trọng điểm.
2. Xác định chủng cúm A/H5N6 là tác nhân gây bệnh chiếm ưu thế tuyệt đối trên địa bàn tỉnh, tập trung nhiều nhất tại huyện Hải Hà và có sự đồng lưu hành với A/H5N1 tại Móng Cái và Quảng Yên.
3. Chứng minh quy luật phát sinh dịch bệnh gắn liền với tính mùa vụ, trong đó mùa đông và mùa xuân chiếm 67,15% tổng số gia cầm mắc bệnh, chịu tác động trực tiếp từ nhiệt độ môi trường và tập quán giao thương.
4. Chuẩn hóa thành công quy trình Real-time RT-PCR 3 bước sử dụng mẫu dò Taqman probe, mang lại công cụ chẩn đoán nhanh, chính xác phục vụ giám sát chủ động tại các chợ gia cầm sống.
5. Luận văn đóng góp nguồn dữ liệu dịch tễ thực địa quý báu cho công tác thú y dự phòng vùng Đông Bắc. Kế hoạch tiếp theo cần tiếp tục giải trình tự toàn bộ hệ gen các biến chủng mới và triển khai tiêm phòng vaccine định kỳ đạt tỷ lệ trên 80% để bảo vệ an toàn dịch bệnh cho toàn vùng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu bằng sự kết hợp của HA và thị thể thích ứng của nó trên bề mặt các tế bào này, và cuối cùng là giải phóng hệ gen của virus vào trong bào tương của tế bào nhiễm. - Quá trình nhân lên của RNA virus cúm A chỉ xảy ra trong nhân của tế bào, đây là đặc điểm khác biệt so với các virus khác (quá trình này xảy ra trong nguyên sinh chất), và cuối cùng là giải phóng các hạt virus ra khỏi tế bào nhiễm nhờ vai trò của enzyme neuraminidae. Thời gian một chu trình xâm nhiễm và giải phóng các hạt virus mới của virus cúm chỉ khoảng và giờ (trung bình 6h). Sự tạo thành các hạt virus mời không phá tan tế bào nhiễm, nhưng các tế bào này bị rối loạn hệ thống tổng hợp các đại phân tử, và rơi vào quá trình chết theo chương trình (apopyosis) làm tổn thương mô của cơ thể vật chủ (Wanasawaeng và cs., 2009; Tumpey và cs.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 - Sau khi được giải phóng vào trong bào tương tế bào nhiễm, hệ gen củavirus sử dụng bộ máy sinh học của tế bào tổng hợp các protein của virus và các RNA vận chuyển phụ thuộc RNA (RNA-dependent RNA transcription). Phức hợp protein – RNA của virus được vận chuyển vào trong nhân tế bào (Beard, 1998). Mô hình cơ chế xâm nhiễm và nhân lên virus cúm A ở tế bào chủ (Nguồn: Beard, 1998) Trong nhân tế bào các RNA hệ gen của virus tổng hợp các sợi dương từ khuôn là sợi âm của hệ gen virus, từ các sợi dương này chúng tổng hợp nên RNA hệ gen của virus mới nhờ RNA-poymerase. Các sợi này không được Adenine hóa (gắn thêm các Adenine – gắn mũ) ở đầu 5’- và 3’-, chúng kết hợp vớinucleoprotein (NP) tạo thành phức hợp ribonucleoprotein (RNP) hoàn chỉnh và được vận chuyển ra bao tường tế bào.

Đồng thời, các RNA thông tin của virus cũng sao chép nhờ hệ thống enzyme ở từng phân đoạn gen của virus, và được enzyme PB2 gắn thêm 10 – 20 nucleotide Adenin ở đầu 5’-, sau đó được vận chuyển ra bào tương và dich mã tại lưới nội bào có hạt để tổng hợp nên các proteincủa virus. - Các phân tử NA và HA của virus sau khi tổng hợp được vận chuyển gắn lên mặt ngoài của màng tế bào nhiễm nhờ bộ máy Golgi, goi là hiện tượng “nảy chồi” của virus. NP sau khi tổng hợp được vận chuyển trở lại nhân lên tế bào để kết hợp với RNA thành RNP của virus. Sau cùng các RNP của virus được hợp nhất với cùng “nảy chồi”, tạo thành các “chồi” virus gắn chặt vào màng tế bào chủ bởi liên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 kết giữa HA với thụ thể chứa sialic acid.

Các NA phân cắt các liên kết này và giải phòng các hạt virus trưởng thành tiếp tục xâm nhiễm các tế bào khác (Murphy và Webster, 1996; Nayak và cs. Độc lực và khả năng gây bệnh của virus cúm gia cầm Theo quy định của tổ chức y tế thế giới (WHO), tổ chức thú y thế giới (OIE), virus cúm gia cầm chia thành 3 loại: - Loại virus có độc lực cao: Nếu 10 ngày sau tiêm tĩnh mạch cho gà phải làm chết 75 - 100% gà thực nghiệm và phát triển tốt trên tế bào sơ phôi gà và tế bào thận trong môi trường nuôi cấy không có trypsin (Alexander D. - Loại virus có độc lực trung bình: Là những chủng virus gây bệnh trên gà thực nghiệm có triệu chứng lâm sàng rõ rệt nhưng gây chết không quá 20%. - Loại virus có độc lực thấp (nhược độc): Là những virus phát triển tốt trong cơ thể gà, có thể gây ra dịch cúm nhưng không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt và không gây ra bệnh tích đại thể, không làm chết gà (Seo S.

Danh pháp quốc tế Để ký hiệu và lưu trữ một cách khoa học và đầy đủ các chủng virus cúm phân lập được, từ năm 1980 Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã đưa ra một hệ thống phân loại mới, được quy định ký hiệu theo trình tự: Serotype/loài nhiễm/nơi phân lập/số hiệu chủng/thời gian phân lập/loại hình Subtype HA (H) và NA (N). Ví dụ: Virus cúm có ký hiệu A/GS/HK/437/4/99/H5N1, có nguồn thông tin là: Cúm nhóm A; loài nhiễm là ngỗng (GS = goose); nơi phân lập là Hồng Kông (HK); số hiệu 437; thời gian phân lập tháng 4/1999; Subtype H5N1 (Đào Yến Khanh, 2005). Dịch tễ học bệnh cúm gia cầm 1. Phân bố dịch Virus cúm gia cầm phân bố khắp thế giới trong các loài gia cầm, dã cầm, động vật có vú.

Sự phân bố và lưu hành của virus cúm khó xác định chính xác và chịu ảnh hưởng bởi các loài vật nuôi, thú hoang dã, tập quán chăn nuôi gia cầm, đường di trú của dã cầm, mùa vụ và hệ thống báo cáo dịch bệnh, phương pháp nghiên cứu (Cục Thú y, 2004). LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Động vật cảm nhiễm Tất cả các loài gia cầm (gà, vịt, ngan, chim cút, vẹt, bồ câu), chim hoang dã (đặc biệt thủy cầm di trú) đều mẫn cảm với virus. Phần lớn các loài gia cầm non đều mẫn cảm với virus cúm type A.

Ngoài ra, virus cúm type A còn gây bệnh cho nhiều loài động vật có vú như lợn, ngựa, chồn, hải cẩu, thú hoang dã và cả con người. Lợn mắc bệnh cúm thường do phân type H1N1 và H3N2 gây nên. Vịt nuôi bị nhiễm virus nhưng ít phát thành bệnh do vịt có sức đề kháng với virus gây bệnh. Tuy nhiên, năm 1961, ở Nam Phi đã phân lập được virus cúm type A (H5N1) gây bệnh cho cả gà và vịt (Bùi Quang Anh và Văn Đăng Kỳ, 2004; Cục Thú y, 2004).

Động vật mang virus Virus cúm đã phân lập được ở hầu hết các loài chim hoang dã như vịt trời, thiên nga, hải âu, mòng biển, vẹt, vẹt đuôi dài, vẹt mào, chim thuộc họ sẻ, diều hâu. Tần suất và số lượng virus phân lập được ở thủy cầm, đặc biệt vịt trời đều cao hơn các loài khác (Bùi Quang Anh và Văn Đăng Kỳ, 2004). Kết quả điều tra thủy cầm ở Bắc Mỹ cho thấy, trên 60% chim non bị nhiễm virus do tập hợp đàn trước khi di trú. Sự kết hợp các kháng nguyên bề mặt H và N của các phân type virus cúm A diễn ra ở chim hoang dã, virus không gây độc đối với vật chủ, được nhân lên ở đường ruột của chim khiến cho các loài này mang virus và là nguồn gieo rắc virus cho các loài khác, đặc biệt là gia cầm (Alexander D.

Đã có nhiều nghiên cứu phát hiện virus cúm từ những loài vịt đi đầu trong mùa di trú, sau khi xuất hiện đã gây ra dịch ở gà tây. Vịt từ khi bị nhiễm đến khi bắt đầu thải virus trong vòng 30 ngày. Dường như virus được duy trì trong số đông vịt trời cho tới mùa sinh sản tiếp theo lại truyền cho các con non theo đường tiêu hóa, do virus bài thải theo phân, gây ô nhiễm ao, hồ (Bùi Quang Anh và Văn Đăng Kỳ, 2004; Cục Thú y, 2004). Sự truyền lây virus cúm gia cầm Khi gia cầm nhiễm virus cúm, virus được nhân lên trong đường hô hấp và đường tiêu hóa.

Sự truyền lây của bệnh được thực hiện theo 2 phương thức. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 - Lây trực tiếp: Do con vật mẫn cảm tiếp xúc với con vật mắc bệnh thông qua các chất được bài tiết từ đường hô hấp hoặc qua phân, thức ăn, nước uống bị nhiễm virus. - Lây gián tiếp: Qua các hạt khí dung trong không khí với khoảng cách gần hoặc những dụng cụ chăn nuôi, phân, thức ăn, nước uống, quần áo, giầy dép, phương tiện vận chuyển, lồng nhốt, chim, thú, côn trùng có mang mầm bệnh. Như vậy, virus cúm dễ dàng truyền tới vùng khác do con người, phương tiện vận chuyển, dụng cụ và thức ăn chăn nuôi.

Bệnh chủ yếu truyền ngang (do tiếp xúc), chưa có bằng chứng cho thấy bệnh có thể truyền dọc (qua phôi thai) vì những phôi bị nhiễm virus thường chết mà không phát triển được (Lê Văn Năm, 2004). Đối với gia cầm nuôi, nguồn dịch đầu tiên thường thấy là từ các loài gia cầm nuôi khác nhau trong cùng một trang trại hoặc các trang trại khác liền kề; từ gia cầm nhập khẩu; từ chim di trú, đặc biệt thuỷ cầm được coi là đối tượng chính mang và truyền virus vào quần thể đàn gia cầm nuôi. Tỷ lệ lưu hành bệnh cao hơn đối với các đàn gia cầm nằm trên đường di trú của các loài thủy cầm, các đàn gia cầm nuôi nhốt trong các trang trại, vịt được nuôi vỗ béo tại các cánh đồng gần trang trại. Các ổ dịch cúm thường có nguy cơ xuất hiện cao ở các mùa có hoạt động của thủy cầm di trú.

Phần lớn các ổ dịch đều ghi nhận có sự tiếp xúc với thủy cầm tại thời điểm phát dịch đầu tiên. Từ người và các động vật có vú khác, phần lớn các ổ dịch cúm gia cầm gần đây đã có sự lây lan thứ cấp thông qua con người (Bùi Quang Anh và Văn Đăng Kỳ, 2004); (Cục Thú y, 2004). Sức đề kháng của virus cúm Virus không bền vững với nhiệt độ, ở 56 - 600C, chỉ vài phút virus mất độc lực. Trong nước ao hồ, virus vẫn có thể duy trì đặc tính gây bệnh tới 4 ngày ở nhiệt độ 220C và trên 30 ngày ở nhiệt độ 00C (WebsterR.

Tuy nhiên, virus tồn tại khá lâu trong các vật chất hữu cơ như phân gà 30 - 35 ngày ở nhiệt độ 40C, 7 ngày ở nhiệt độ 200C. Trong thức ăn, nước uống bị ô nhiễm virus có khả năng tồn tại hàng tuần. Đây chính là nguồn bệnh nguy hiểm và tiềm tàng để làm lây lan dịch bệnh (Lê Văn Năm, 2004). Do cấu trúc vỏ ngoài của virus là lipit nên chúng mẫn cảm với các chất dung môi và chất tẩy rửa như formalin, axit, ete,  - propiolacton.

Sau khi tẩy vỏ, các hóa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12 chất như phenolic, NH4+, axit loãng, natrihypochlorit và hydroxylanine có thể phá hủy virus cúm gia cầm. Người ta thường dùng các hóa chất này như các chất sát trùng hữu hiệu để tẩy uế chuồng trại, dụng cụ và các thiết bị chăn nuôi (Ilaria Capua và Stefano Marangon, 2004). Triệu chứng, bệnh tích của bệnh cúm gia cầm 1. Triệu chứng lâm sàng của bệnh cúm gia cầm Các biểu hiện triệu chứng lâm sàng của bệnh diễn biến rất đa dạng và phức tạp, phụ thuộc vào nhiều yếu tố như độc lực, số lượng virus, loài nhiễm bệnh, mật độ chăn nuôi, tiểu khí hậu chuồng nuôi.

Thời gian ủ bệnh ngắn thường chỉ vài giờ đến 21 ngày, có thể tới 28 ngày.