Luận văn thạc sĩ giám sát hội đồng nhân dân thành phố quảng ngãi về lĩnh vực tài chính ngân sách

Luận văn thạc sĩ về giám sát hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi trong lĩnh vực tài chính ngân sách, phân tích và đề xuất giải pháp.

• Tác giả: Lê Thị Thanh Nga
• Người hướng dẫn: PGS. TS Trần Thị Diệu Oanh
• Trường học: Học viện Hành chính Quốc gia
• Chuyên ngành: Quản lý công
• Đề tài: Giám sát Hội đồng Nhân dân Thành phố Quảng Ngãi trong lĩnh vực Tài chính - Ngân sách
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Quảng Ngãi

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BẢNG
• MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn
• Mục đích và nhiệm vụ của Luận văn
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa lý luận, thực tiễn của Luận văn
• Kết cấu của Luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH VỀ LĨNH VỰC TÀI CHÍNH - NGÂN SÁCH
• 1.1. Khái quát chung về Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh
• 1.2. Giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách
• 1.3. Các bảo đảm giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI TRONG LĨNH VỰC TÀI CHÍNH – NGÂN SÁCH
• 2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách
• 2.2. Tình hình giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách
• 2.3. Đánh giá chung về giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi trong lĩnh vực Tài chính – Ngân sách
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ QUẢNG NGÃI, TỈNH QUẢNG NGÃI VỀ LĨNH VỰC TÀI CHÍNH – NGÂN SÁCH
• 3.1. Quan điểm nâng cao chất lượng giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách
• 3.2. Giải pháp nâng cao chất lượng giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố Quảng Ngãi, tỉnh Quảng Ngãi về lĩnh vực Tài chính – Ngân sách
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Giám sát Hội đồng Nhân dân Thành phố Quảng Ngãi

Giám sát của Hội đồng Nhân dân (HĐND) Thành phố Quảng Ngãi trong lĩnh vực tài chính - ngân sách đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý tài chính công. HĐND không chỉ là cơ quan đại diện cho ý chí của nhân dân mà còn là cơ quan thực hiện quyền giám sát đối với các hoạt động của Ủy ban Nhân dân (UBND) trong việc thực hiện ngân sách địa phương. Việc giám sát này giúp phát hiện kịp thời các sai sót, bất cập trong quản lý tài chính, từ đó đưa ra các giải pháp khắc phục.

1.1. Vai trò của Giám sát trong Tài chính Ngân sách

Giám sát tài chính - ngân sách là một trong những chức năng quan trọng của HĐND. Chức năng này giúp đảm bảo rằng ngân sách được sử dụng đúng mục đích và hiệu quả, đồng thời bảo vệ quyền lợi của người dân.

1.2. Cơ sở pháp lý cho hoạt động Giám sát

Hoạt động giám sát của HĐND được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật như Luật Tổ chức Chính quyền địa phương và Luật Ngân sách Nhà nước. Những quy định này tạo ra khung pháp lý vững chắc cho việc thực hiện giám sát.

II. Thách thức trong Giám sát Tài chính Ngân sách tại Quảng Ngãi

Mặc dù HĐND đã có những nỗ lực trong việc giám sát tài chính - ngân sách, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần phải vượt qua. Các vấn đề như thiếu thông tin minh bạch, sự phối hợp chưa chặt chẽ giữa các cơ quan, và năng lực của đại biểu HĐND trong việc thực hiện giám sát là những yếu tố cản trở hiệu quả giám sát.

2.1. Thiếu thông tin và minh bạch

Một trong những thách thức lớn nhất là việc thiếu thông tin đầy đủ và minh bạch từ UBND. Điều này làm cho HĐND gặp khó khăn trong việc đánh giá chính xác tình hình tài chính.

2.2. Năng lực của đại biểu HĐND

Năng lực và kỹ năng giám sát của đại biểu HĐND cũng là một yếu tố quan trọng. Nhiều đại biểu chưa được đào tạo bài bản về giám sát tài chính, dẫn đến việc thực hiện chức năng này chưa hiệu quả.

III. Phương pháp Giám sát hiệu quả trong Tài chính Ngân sách

Để nâng cao hiệu quả giám sát, HĐND cần áp dụng các phương pháp giám sát hiện đại và phù hợp. Việc sử dụng công nghệ thông tin trong giám sát, tổ chức các buổi họp định kỳ và khảo sát thực tế là những phương pháp có thể cải thiện chất lượng giám sát.

3.1. Sử dụng công nghệ thông tin

Công nghệ thông tin có thể giúp HĐND thu thập và phân tích dữ liệu tài chính một cách nhanh chóng và chính xác, từ đó đưa ra các quyết định giám sát kịp thời.

3.2. Tổ chức các buổi họp định kỳ

Việc tổ chức các buổi họp định kỳ giữa HĐND và UBND sẽ tạo cơ hội để trao đổi thông tin và giải quyết các vấn đề phát sinh trong quá trình thực hiện ngân sách.

IV. Ứng dụng thực tiễn và Kết quả nghiên cứu về Giám sát

Nghiên cứu về giám sát tài chính - ngân sách tại Quảng Ngãi đã chỉ ra rằng việc thực hiện giám sát hiệu quả không chỉ giúp nâng cao tính minh bạch mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của địa phương. Các kết quả từ hoạt động giám sát đã giúp cải thiện đáng kể trong việc quản lý ngân sách.

4.1. Kết quả từ hoạt động giám sát

Các kết quả từ hoạt động giám sát cho thấy sự cải thiện trong việc sử dụng ngân sách, giảm thiểu các sai phạm và nâng cao hiệu quả chi tiêu công.

4.2. Ứng dụng các giải pháp giám sát

Các giải pháp giám sát đã được áp dụng thành công tại một số địa phương, từ đó có thể rút ra bài học kinh nghiệm cho HĐND Thành phố Quảng Ngãi.

V. Kết luận và Tương lai của Giám sát Tài chính Ngân sách

Giám sát tài chính - ngân sách của HĐND Thành phố Quảng Ngãi cần được tiếp tục cải thiện để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của người dân. Tương lai của hoạt động giám sát sẽ phụ thuộc vào việc nâng cao năng lực của đại biểu HĐND và cải thiện quy trình giám sát.

5.1. Định hướng phát triển trong tương lai

HĐND cần xác định rõ định hướng phát triển cho hoạt động giám sát, từ đó xây dựng kế hoạch cụ thể để thực hiện.

5.2. Nâng cao năng lực cho đại biểu HĐND

Đào tạo và nâng cao năng lực cho đại biểu HĐND là yếu tố then chốt để đảm bảo hoạt động giám sát diễn ra hiệu quả và có chất lượng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động giám sát tài chính - ngân sách của Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp thành phố trực thuộc tỉnh là mắt xích quyết định hiệu lực quản trị công và tính minh bạch tài khóa địa phương. Tại thành phố Quảng Ngãi, tốc độ tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2011-2017 duy trì bình quân trên 14%/năm, kéo theo quy mô thu ngân sách nhà nước năm 2017 đạt hơn 1.856,745 tỷ đồng trên địa bàn 23 đơn vị hành chính trực thuộc (gồm 9 phường và 14 xã) với tổng diện tích 16.015,34 ha và dân số trên 263.440 người. Sự phát triển mạnh mẽ của các cụm công nghiệp đô thị như Khu công nghiệp Quảng Phú (thu hút khoảng 2.000 cơ sở kinh doanh với hơn 10.000 lao động) đòi hỏi nguồn lực phân bổ công lớn và minh bạch.

Tuy nhiên, thực tiễn vận hành quyền lực dân cử tại địa phương bộc lộ nhiều điểm nghẽn lớn: năng lực thẩm tra dự toán ngân sách còn mang tính hình thức, hoạt động giám sát việc chấp hành ngân sách chưa bắt kịp tốc độ đô thị hóa, và các kiến nghị sau giám sát chưa đạt hiệu lực chế tài cao. Nghiên cứu này hướng tới mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, khảo sát toàn diện thực trạng giám sát tài chính - ngân sách của HĐND thành phố Quảng Ngãi trong nhiệm kỳ 2011-2016 và giai đoạn 2016-2018, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp nâng cao chất lượng giám sát công quyền.

Ý nghĩa của công trình được lượng hóa qua mục tiêu nâng cao tỷ lệ xử lý dứt điểm các kiến nghị giám sát ngân sách lên mức tối đa, đồng thời tối ưu hóa cơ cấu chi đầu tư phát triển (vốn chiếm 31% tổng chi ngân sách với hơn 940 tỷ đồng trong giai đoạn 2010-2015), bảo đảm trật tự kỷ cương tài chính cho đô thị trung tâm tỉnh Quảng Ngãi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của hai lý thuyết quản trị cốt lõi: Lý thuyết ủy thác - đại diện (Principal-Agent Theory) và Lý thuyết Quản trị công mới (New Public Management - NPM). Theo lý thuyết ủy thác - đại diện, cử tri địa phương ủy quyền quyền lực nhà nước cho HĐND để kiểm soát, giám sát cơ quan chấp hành là Ủy ban nhân dân (UBND) nhằm hạn chế tối đa nguy cơ lạm quyền, thất thoát nguồn lực công. Lý thuyết Quản trị công mới cung cấp lăng kính đánh giá hiệu quả chi tiêu công thông qua các chỉ số đo lường hiệu suất (KPIs), tính giải trình và mức độ minh bạch của chu trình ngân sách.

Khung phân tích của đề tài xoay quanh 4 khái niệm trọng tâm:

• Chu trình ngân sách địa phương: Toàn bộ tiến trình khép kín gồm 3 khâu: lập dự toán, chấp hành dự toán và quyết toán ngân sách nhà nước theo Luật Ngân sách nhà nước năm 2015.
• Quyền lực giám sát của HĐND: Thẩm quyền hiến định theo Điều 113 Hiến pháp năm 2013 và Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, cho phép cơ quan dân cử xem xét, đánh giá việc chấp hành pháp luật và nghị quyết HĐND.
• Kỷ luật tài chính công: Mức độ tuân thủ định mức, tiêu chuẩn, chế độ chi tiêu và tỷ lệ trích lập quỹ dự phòng ngân sách (theo quy định từ 2% đến 5% tổng chi ngân sách địa phương).
• Hiệu lực sau giám sát: Tỷ lệ phần trăm các kết luận, kiến nghị của HĐND được UBND và các phòng ban chuyên môn thực hiện nghiêm túc trên thực tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn xác từ hệ thống hơn 50 nghị quyết, báo cáo thẩm tra và biên bản kỳ họp của HĐND thành phố Quảng Ngãi qua 2 nhiệm kỳ, kết hợp số liệu thống kê kinh tế - xã hội giai đoạn 2010-2018 của Chi cục Thống kê thành phố Quảng Ngãi.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu:

• Cỡ mẫu khảo sát: Nghiên cứu thu thập dữ liệu hồ sơ công tác của toàn bộ 40 đại biểu HĐND thành phố khóa X (sau điều chỉnh địa giới hành chính theo Nghị quyết số 123/NQ-CP) và khảo sát chuyên sâu tại 23 đơn vị hành chính xã, phường trực thuộc.
• Phương pháp chọn mẫu: Áp dụng phương pháp chọn mẫu phi xác suất có chủ đích (purposive sampling) kết hợp chọn mẫu toàn bộ đối với các chủ thể giám sát chủ chốt gồm Thường trực HĐND, Ban Kinh tế - Xã hội và các Tổ đại biểu HĐND. Phương pháp này bảo đảm phản ánh đúng cơ cấu thành phần đại biểu và thực tiễn điều hành ngân sách địa phương.
• Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Phương pháp phân tích định lượng kết hợp tổng hợp định tính và đối chiếu văn bản quy phạm pháp luật (Luật Ngân sách nhà nước năm 2015, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015) được lựa chọn nhằm bóc tách chính xác sự chênh lệch giữa chỉ tiêu giao dự toán đầu năm và số liệu quyết toán thực tế, đồng thời làm rõ mối tương quan giữa cơ cấu đại biểu kiêm nhiệm với chất lượng giám sát chuyên đề.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Cơ cấu kinh tế chuyển dịch tích cực nhưng nguồn thu ngân sách còn tiềm ẩn rủi ro: Trong giai đoạn 2010-2017, cơ cấu kinh tế thành phố Quảng Ngãi chuyển dịch mạnh sang khu vực phi nông nghiệp. Khu vực Thương mại - Dịch vụ tăng từ 48,14% (năm 2010) lên 51,02% (năm 2017); Công nghiệp - Xây dựng duy trì ở mức 37,63%; Nông - Lâm - Thủy sản giảm từ 14,92% (năm 2014) xuống còn 11,35% (năm 2017). Tổng thu ngân sách địa bàn năm 2017 xác lập mốc 1.856,745 tỷ đồng. Mặc dù số thu tăng trưởng nhưng công tác giám sát nguồn thu tiền sử dụng đất và thu thuế ngoài quốc doanh còn lỏng lẻo, chưa bao quát hết các nguồn thu phát sinh tại các khu đô thị mới.
• Bất cập lớn trong cơ cấu đại biểu ảnh hưởng trực tiếp đến tính độc lập giám sát: Tại HĐND thành phố khóa X (nhiệm kỳ 2011-2016), đầu nhiệm kỳ có 31 đại biểu với 28 nam (90,3%) và chỉ 3 nữ (9,7%). Đáng chú ý, đại biểu thuộc khối chính quyền (UBND và các phòng chuyên môn) chiếm tới 48,39% (15 đại biểu), trong khi khối Đảng chiếm 19,35% (6 đại biểu), khối dân vận - mặt trận chiếm 15% (6 đại biểu) và khối nội chính chiếm 7,5% (3 đại biểu). Việc gần 50% đại biểu là nhân sự thuộc cơ quan hành chính chịu sự giám sát dẫn đến tình trạng "vừa đá bóng, vừa thổi còi", làm giảm đáng kể tính phản biện độc lập.
• Tỷ trọng chi đầu tư phát triển cao nhưng giám sát chuyên đề chưa dàn trải đều: Tổng vốn đầu tư phát triển giai đoạn 2010-2015 đạt 940 tỷ đồng (chiếm 31% tổng chi ngân sách địa phương). Tuy nhiên, số lượng các cuộc giám sát chuyên sâu về phân bổ vốn xây dựng cơ bản chỉ tập trung vào một số dự án trọng điểm, bỏ ngỏ việc giám sát trích lập và sử dụng nguồn dự phòng ngân sách (quy định từ 2% đến 5%) và các khoản chuyển nguồn cuối năm tài chính.

Thảo luận kết quả

Thực trạng hạn chế trong giám sát ngân sách tại thành phố Quảng Ngãi xuất phát từ ba nguyên nhân căn bản: đại biểu HĐND phần lớn hoạt động kiêm nhiệm, thiếu kỹ năng chuyên sâu về phân tích tài chính công; thời gian phân bổ để nghiên cứu hồ sơ dự toán trước các kỳ họp quá ngắn (thường dưới 5 ngày); và các chế tài xử lý trách nhiệm giải trình của UBND cùng cấp chưa đủ mạnh mẽ.

Dữ liệu thực trạng có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua hai công cụ:

• Biểu đồ cột chồng (Stacked Bar Chart): Thể hiện tốc độ tăng trưởng và tỷ trọng cơ cấu kinh tế 3 khu vực (Dịch vụ 51,02%, Công nghiệp 37,63%, Nông nghiệp 11,35%) giai đoạn 2010-2017 để thấy rõ áp lực gia tăng nguồn thu đô thị.
• Bảng ma trận đối sánh (Cross-tabulation Table): So sánh tỷ lệ đại biểu khối cơ quan hành chính (48,39%) với số lượng câu hỏi chất vấn về dự toán ngân sách tại các kỳ họp nhằm lượng hóa sự suy giảm tính phản biện.

So sánh với các nghiên cứu tương đồng tại huyện Đắk Song (tỉnh Đắk Nông) hay tỉnh Hải Dương, hạn chế về năng lực thẩm tra báo cáo quyết toán và tình trạng nể nang, né tránh trong chất vấn là rào cản mang tính hệ thống ở cấp chính quyền địa phương, đòi hỏi phải tái thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực tài chính thực chất hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

• Tái cơ cấu thành phần đại biểu và chuyên nghiệp hóa nhân sự: Giảm tỷ lệ đại biểu kiêm nhiệm thuộc khối hành chính nhà nước xuống dưới 25%, đồng thời nâng tỷ lệ đại biểu chuyên trách của Thường trực và Ban Kinh tế - Xã hội HĐND thành phố lên tối thiểu 35% trong nhiệm kỳ 2021-2026. Chủ thể thực hiện: Ban Thường vụ Thành ủy và Thường trực HĐND thành phố Quảng Ngãi.
• Chuẩn hóa quy trình 4 bước và tăng thời lượng thẩm tra ngân sách: Thiết lập quy chế bắt buộc UBND thành phố phải gửi hồ sơ dự toán và quyết toán ngân sách trước ngày khai mạc kỳ họp tối thiểu 15 ngày làm việc. Dành ít nhất 3 ngày thảo luận chuyên đề tại tổ và hội trường về phân bổ 100% các nguồn vốn đầu tư công vượt hạn mức. Lộ trình thực hiện: Áp dụng thường niên từ quý IV năm 2018.
• Mở rộng cơ chế thuê chuyên gia tư vấn tài chính độc lập: Thành lập tổ tư vấn chuyên môn gồm 2-3 kiểm toán viên hoặc giảng viên tài chính công tham gia hỗ trợ Ban Kinh tế - Xã hội thẩm tra độc lập các dự án đầu tư nhóm B, nhóm C có tổng mức đầu tư trên 10 tỷ đồng. Chủ thể thực hiện: Thường trực HĐND thành phố.
• Thiết lập cơ chế giám sát điện tử và công khai kết luận sau giám sát: Số hóa 100% tài liệu kỳ họp, công khai kết luận giám sát tài chính trên Cổng thông tin điện tử thành phố trong vòng 7 ngày làm việc sau khi ban hành. Yêu cầu UBND và các phòng ban liên quan phải báo cáo bằng văn bản kết quả xử lý kiến nghị trong thời hạn 30 ngày, bảo đảm tỷ lệ phản hồi và xử lý sai phạm đạt 100%. Chủ thể thực hiện: Văn phòng HĐND - UBND và Thường trực HĐND thành phố.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Đại biểu HĐND và cán bộ thường trực cơ quan dân cử cấp huyện, thành phố: Cung cấp cẩm nang nghiệp vụ, kỹ năng chất vấn và quy trình 4 bước chuẩn mực để thẩm tra báo cáo thu - chi ngân sách và dự toán tài khóa tại địa phương.
• Lãnh đạo UBND và cán bộ Phòng Tài chính - Kế hoạch thành phố: Nắm bắt khung tiêu chuẩn đánh giá và yêu cầu minh bạch hóa dòng vốn đầu tư công (đặc biệt là 31% chi đầu tư phát triển), hỗ trợ xây dựng phương án dự toán ngân sách bám sát thực tiễn đô thị.
• Giảng viên, học viên sau đại học ngành Quản lý công và Luật Hành chính: Tài liệu tham khảo thực chứng giàu số liệu về mối quan hệ phân quyền, kiểm soát quyền lực nhà nước và thực thi Luật Ngân sách nhà nước năm 2015 tại chính quyền đô thị cấp 2.
• Cơ quan Kiểm toán Nhà nước và Thanh tra Tài chính địa phương: Khung tham chiếu hữu ích trong việc phối hợp kiểm tra tính tuân thủ pháp luật về thuế, đất đai và ngân sách tại các địa bàn đang trong quá trình đô thị hóa nhanh.

Câu hỏi thường gặp

• Tại sao tỷ lệ đại biểu chuyên trách lại quyết định trực tiếp đến chất lượng giám sát ngân sách? Đại biểu chuyên trách không chịu sự ràng buộc về mặt quản lý hành chính đối với UBND, bảo đảm tính độc lập khách quan tuyệt đối. Khi tỷ lệ đại biểu hành chính kiêm nhiệm chiếm tới 48,39% như tại thành phố Quảng Ngãi giai đoạn 2011-2016, hoạt động chất vấn dự toán chi tiêu công rất dễ rơi vào thế thỏa hiệp và hình thức.

• Quy trình giám sát tài chính - ngân sách của HĐND gồm các bước cốt lõi nào? Quy trình chuẩn hóa gồm 4 bước: (1) Chuẩn bị dữ liệu và ban hành quyết định thành lập đoàn giám sát; (2) Triển khai khảo sát thực tế tại các phòng ban và 23 xã, phường; (3) Tổng hợp báo cáo, chất vấn giải trình và ban hành kết luận kiến nghị; (4) Đôn đốc, hậu kiểm việc thực thi kiến nghị của cơ quan chấp hành.

• Hoạt động giám sát của HĐND cần tập trung sâu vào những điểm nóng ngân sách nào? Giám sát cần tập trung trọng điểm vào 3 mắt xích nhạy cảm: công tác giao dịch và thu tiền sử dụng đất trong tổng nguồn thu 1.856,745 tỷ đồng; chất lượng phân bổ 940 tỷ đồng vốn đầu tư xây dựng cơ bản; và việc sử dụng quỹ dự phòng ngân sách (từ 2% đến 5% tổng chi) nhằm chống thất thoát, lãng phí.

• Luật Ngân sách nhà nước 2015 đã bổ sung thẩm quyền gì mới cho HĐND thành phố thuộc tỉnh? Luật năm 2015 trao quyền cho HĐND quyết định chi tiết dự toán chi ngân sách theo từng lĩnh vực chuyên ngành (giáo dục, khoa học công nghệ), phê duyệt kế hoạch đầu tư công trung hạn và quyết định các biện pháp chế tài bãi bỏ văn bản trái pháp luật về tài chính của UBND cùng cấp.

• Làm thế nào để nâng cao hiệu lực chế tài đối với các kiến nghị sau giám sát? HĐND cần gắn kết quả thực hiện kiến nghị giám sát vào tiêu chí đánh giá tín nhiệm hàng năm của người đứng đầu các phòng ban chuyên môn thuộc UBND, đồng thời công khai danh sách các đơn vị chậm thực hiện lên phương tiện truyền thông địa phương để cử tri trực tiếp giám sát.

Kết luận

• Đúc kết vị trí cốt lõi: Giám sát tài chính - ngân sách là công cụ quyền lực tối cao của HĐND nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và hiệu quả trong phân bổ mọi nguồn lực phát triển đô thị.
• Nhận diện điểm nghẽn then chốt: Cơ cấu đại biểu khối hành chính kiêm nhiệm chiếm tỷ lệ lớn (48,39%) và thời lượng thẩm tra hạn hẹp là hai nguyên nhân chính làm giảm tính phản biện ngân sách tại thành phố Quảng Ngãi.
• Đóng góp khoa học của luận văn: Hệ thống hóa cơ sở lý luận quản lý công, làm sáng tỏ thực tiễn điều hành nguồn thu 1.856,745 tỷ đồng và đề xuất mô hình giám sát 4 bước có tính khả thi cao cho cấp thành phố thuộc tỉnh.
• Lộ trình hành động tiếp theo: Các cơ quan dân cử cần khẩn trương kiện toàn bộ máy theo hướng nâng tỷ lệ chuyên trách lên 35% và thiết lập mạng lưới chuyên gia tư vấn độc lập ngay trong giai đoạn 2018-2021.
• Kêu gọi hành động: Thường trực HĐND và các đại biểu dân cử cần nêu cao bản lĩnh chính trị, đổi mới phương thức giám sát thực quyền để đáp ứng trọn vẹn sự ủy thác và kỳ vọng của hơn 263.440 cử tri thành phố.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN THÀNH PHỐ THUỘC TỈNH VỀ LĨNH VỰC TÀI CHÍNH - NGÂN SÁCH 1. Khái quát chung về Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh 1. Vị trí, chức năng của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh 1. Vị trí của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh Thể chế chính trị nước ta là một nước “đơn nhất” các cơ quan trong bộ máy nhà nước được tổ chức như sau: Các cơ quan nhà nước ở Trung ương, gồm có cơ quan lập pháp (Quốc hội), thiết chế Chủ tịch nước, các cơ quan hành chính (Chính phủ, các Bộ, ngang bộ và trực thuộc Chính phủ), các cơ quan tư pháp (Viện Kiểm sát nhân dân tối cao, Toà án nhân dân tối cao) [18,tr-26] Các cơ quan nhà nước ở địa phương căn cứ vào đặc điểm dân cư, địa lý lãnh thổ được tổ chức ở ba cấp: tỉnh, huyện, xã.

Cấp tỉnh gồm: tỉnh, thành phố trực thuộc trung ương; cấp huyện gồm: huyện, quận, thị xã, thành phố thuộc tỉnh; cấp xã gồm: xã, phường, thị trấn. Bộ máy chính quyền nhà nước cấp tỉnh được tổ chức gồm: HĐND, UBND, Toà án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân dân. Xét theo chiều ngang, chính quyền cấp tỉnh được tổ chức tương tự như các cơ quan nhà nước ở trung ương, HĐND cùng các cơ quan nhà nước ở cấp tỉnh cấu thành hệ thống các cơ quan quyền lực nhà nước, cơ quan hành chính nhà nước, cơ quan tư pháp. Xét theo chiều dọc, HĐND tỉnh cùng HĐND cấp huyện, cấp xã tạo thành hệ thống cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương,cùng với Quốc hội tạo thành hệ thống các cơ quan dân cử, đại diện cho ý chí, nguyện vọng của 8 nhân dân thực hiện quyền quyết định các chủ trương, chính sách quan trọng của địa phương nói riêng và trong phạm vi toàn quốc.

Theo Hiến pháp năm 2013 tại Điều 113 quy định “Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của Nhân dân, do Nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước Nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên” [24] Như vậy, theo quy định của Hiến pháp năm 2013, Luật Tổ chức Chính quyền địa phương năm 2015, thì HĐND nói chung và HĐND thành phố thuộc tỉnh nói riêng có hai tính chất pháp lý cơ bản: “là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương” [27, tr.10] và “là cơ quan đại diện của nhân dân ở địa phương”. Chức năng của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh Chức năng của HĐND được pháp luật quy định là xuất phát từ vị trí, vai trò của HĐND. HĐND thực hiện những nhiệm vụ và sử dụng những quyền hạn theo phân định thẩm quyền, phân quyền, phân cấp và ủy quyền, đảm bảo sự lãnh lãnh đạo thống nhất của Trung ương đồng thời phát huy quyền chủ động sáng tạo của địa phương [19] Chức năng quyết định Chức năng cơ bản nhất của HĐND là căn cứ vào Hiến pháp, luật, văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên để ra các quyết định (dưới hình thức ban hành nghị quyết) về những vấn đề thuộc nhiệm vụ, quyền hạn của HĐND. Chẳng hạn như: các vấn đề của địa phương do luật định, giám sát việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật ở địa phương và việc thực hiện nghị quyết của HĐND [2, tr 18] HĐND thành phố thuộc tỉnh, ngoài thực hiện những nhiệm vụ, quyền hạn quy định tại Điều 26 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương, HĐND thành phố thuộc tỉnh còn có những nhiệm vụ, quyền hạn được quy định tại Điều 54 của Luật Tổ chức chính quyền địa phương Chức năng giám sát 9 Giám sát là một chức năng quan trọng của HĐND.

Giám sát của HĐND được quy định tại Điều 87 Luật tổ chức chính quyền địa phương năm 2015 và cụ thể trong Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015. HĐND thực hiện quyền giám sát của mình tại kỳ họp HĐND và trên cơ sở hoạt động giám sát của HĐND, Thường trực và các Ban của HĐND các Tổ đại biểu HĐND và đại biểu HĐND Như vậy vị trí, vai trò và chức năng của HĐND thành phố thuộc tỉnh là rất lớn. Vấn đề đặt ra hiện nay chúng ta phải làm thế nào để HĐND thể hiện và phát huy tốt vị trí, vai trò và chức năng của HĐND trên thực tế; đảm bảo sự phối hợp, hợp tác với nhau giữa các cơ quan 1. Khái niệm, đặc điểm giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh 1.

Khái niệm giám sát của Hội đồng nhân dân thành phố thuộc tỉnh Giám sát là một trong hai chức năng quan trọng của HĐND thành phố thuộc tỉnh, để nhận thức đúng bản chất, nội dung cũng như hình thức hoạt động giám sát của HĐND thành phố tỉnh, trước hết cần làm rõ khái niệm giám sát. Trong các công trình nghiên cứu một số tài liệu, thuật ngữ “giám sát” được hiểu theo nhiều cách, từ nhiều góc độ khác nhau: - Có nhiều khái niệm về giám sát, cách hiểu chung nhất, theo Từ điển Tếng Việt, giám sát là "theo dõi, kiểm tra việc thực thi nhiệm vụ" [8, tr. Có quan niệm, giám sát mang tính quyền lực nhà nước “là sự theo dõi, quan sát hoạt động của một chủ thể quyền lực mang tính chủ động, thường xuyên, liên tục và sẵn sàng tác động bằng các biện pháp tích cực để bắt buộc và hướng hoat động của các tổ chức quyền lực chịu sự giám sát đi đúng quỹ đạo, đúng quy chế nhằm giới hạn quyền lực, đảm bảo cho pháp luật được tuân thủ nghiêm minh" [33, tr. 10 - Có quan niệm cho rằng giám sát “là việc theo dõi và kiểm tra xem có thực hiện đúng những điều quy định không; là chức quan thời xưa trông nom, coi sóc một loại công việc nhất định” - Có ý kiến chỉ coi giám sát là một nhóm hoặc một tổ chức để theo dõi một việc nào đấy Theo Luật hoạt động giám sát của Quốc hội và HĐND năm 2015, tại khoản 1 Điều 2, khái niệm “giám sát” được giải thích “ Giám sát là việc chủ thể giám sát theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc tuân theo Hiến pháp và pháp luật về việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của mình, xử lý theo thẩm quyền hoặc yêu cầu, kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý” [26, tr.

Như vậy, tuy cách diễn đạt và biểu hiện ý nghĩa của từ “giám sát” có khác nhau, nhưng các quan niệm trên đều đề cập đến nội dung cơ bản: giám sát là việc theo dõi, xem xét và kiểm tra một chủ thể nào đó về một việc làm đã thực hiện đúng hoặc chưa đúng những điều đã quy định để từ đó có biện pháp điều chỉnh hoặc xử lý đối với việc làm sai, nhằm đạt được những mục đích hiệu quả xác định từ trước, bảo đảm cho các quyết định thực hiện đúng và đầy đủ. Với quan niệm về giám sát nêu trên, giám sát có những đặc điểm sau: - Giám sát luôn gắn với một chủ thể nhất định, tức là phải trả lời được câu hỏi ai (người hoặc tổ chức nào) có quyền thực hiện việc theo dõi, xem xét, kiểm tra và đưa ra những nhận định, đánh giá về một việc làm nào đó đã được thực hiện đúng hoặc không đúng với những điều đã quy định, quyết định [9] - Giám sát bao giờ cũng cần 2 giai đoạn: giai đoạn theo dõi, xem xét, kiểm tra và giai đoạn đánh giá, đưa ra kết luận. Trong đó giai đoạn thứ nhất làcơ sở để thực hiện giai đoạn thứ hai. Nếu giai đoạn theo dõi, xem xét, kiểm cơ sở để thực hiện giai đoạn thứ hai.

Nếu giai đoạn theo dõi, xem xét, kiểm 11 tra làm tốt thì việc đánh giá, kết luận sẽ đúng đắn, chính xác và cuộc giám sát sẽ có chất lượng, hiệu quả và ngược lại. - Giám sát cũng luôn gắn với một đối tượng cụ thể, tức là phải trả lời được câu hỏi giám sát ai? Giám sát việc gì? [ 18]. Đặc điểm cơ bản này cho chúng ta phân biệt giữa giám sát và kiểm tra. Bởi nói tới kiểm tra thì chủ thể hoạt động kiểm tra và đối tượng chịu sự tác động này có thể đồng nhất là một.

Đó là trường hợp chủ thể tự kiểm tra hoạt động của mình, tức là xem xét đánh giá tình trạng tốt xấu của công việc đang làm để từ đó uốn nắn, sửa chữa. Nhưng trong hoạt động giám sát thì không thể có tình trạng tự chủ thể hoạt động quan sát chính hành vi của mình mà phải là hoạt động theo dõi, thẩm tra và xem xét của một chủ thể khác, từ đó đưa ra kết luận và xử lý. Khác với kiểm tra, thanh tra, nội dung hoạt động giám sát bao giờ cũng được báo trước cho đối tượng bị giám sát một thời gian nhất định. Cũng có ý kiến cho rằng, trong cơ chế giám sát có cả việc tự giám sát tức là “sự tự theo dõi, xem xét và kiểm tra chính mình có thực hiện đúng những điều đã quy định không” [18].

Với quan niệm như vậy e rằng không đúng, không phù hợp với bản chất của từ giám sát, bởi bên cạnh khái niệm giám sát còn có khái niệm kiểm tra. - Giám sát phải thể hiện được quan hệ giữa các chủ thể tham gia vào hoạt động giám sát. Nội dung của quan hệ này biểu hiện ở những quyền và nghĩa vụ của chủ thể giám sát và đối tượng chịu giám sát. - Giám sát phải được tiến hành trên những căn cứ do pháp luật quy định, điều này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng bởi vì nếu như thiếu những quy định này thì chủ thể giám sát không có cơ sở để thực hiện quyền giám sát và tiêu chí để đưa ra những nhận định về hoạt động của đối tượng chịu giám sát.

- Giám sát là hoạt động có tính mục đích. Trước hết, mục đích của giám sát là đưa ra được những nhận định chính xác của chủ thể giám sát đối với hoạt động của đối tượng chịu giám sát, từ đó có các biện pháp xử lý đối với những việc làm sai trái nhằm bảo đảm cho những quy định của pháp luật 12 được thực hiện đúng và có hiệu quả.