CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ GIÁM SÁT CỦA HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP HUYỆN ĐỐI VỚI TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI 1. Hội đồng nhân dân cấp huyện 1. Vị trí, vai trò của hội đồng nhân dân cấp huyện Quốc hội (2015) quy định: “Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp huyện là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương (địa bàn huyện/quận) đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên.” Theo quy định của Hiến pháp và pháp luật, HĐND có hai tư cách: Thứ nhất, HĐND là một bộ phận cấu thành thiết chế đại diện của quyền lực Nhà nước, là cơ quan đại diện của nhân dân ở địa phương. Tính đại diện đó thể hiện Thứ hai, với tư cách là cơ quan quyền lực Nhà nước ở địa phương, HĐND có nhiệm vụ chấp hành các quyết định của cơ quan quản lý nhà nước cấp trên, có quyền quyết định các chủ trương và biện pháp triển khai thực thi pháp luật cho phù hợp với điều kiện của địa phương.
* Vai trò của HĐND huyện: - HĐND huyện là thiết chế tiếp nhận quyền lực từ nhân dân địa phương, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương về mọi mặt đời sống của cộng đồng trên lãnh thổ. Quyền lực này lại lệ thuộc, nằm dưới quyền lực nhân dân cả nước. - HĐND huyện thông qua các hoạt động của mình để thực hiện dân chủ đại diện, thể hiện được ý chí, nguyện vọng, lợi ích của nhân dân địa phương. - HĐND là đại diện về quyền làm chủ của nhân dân, là cầu nối giữa Quốc hội, Chính phủ, các Bộ ngành ở Trung ương với chính quyền ở địa phương.
Chức năng của hội đồng nhân dân cấp huyện Quốc hội (2015) quy định chức năng của hội đồng nhân dân cấp huyện gồm: Hội đồng nhân dân là cơ quan quyền lực nhà nước ở địa phương, đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền làm chủ của nhân dân, do nhân dân địa phương bầu ra, chịu trách nhiệm trước nhân dân địa phương và cơ quan nhà nước cấp trên. 7 Hội đồng nhân dân quyết định những chủ trương, biện pháp quan trọng để phát huy tiềm năng của địa phương, xây dựng và phát triển địa phương về kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả nước. Giám sát của hội đồng nhân dân cấp huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội 1. Khái niệm, mục tiêu và nguyên tắc giám sát của hội đồng nhân dân cấp huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội a, Khái niệm Căn cứ vào khái niệm giám sát nói chung, căn cứ vào những quy định của Hiến pháp, Luật Tổ chức chính quyền địa phương năm 2015, Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2015 và các văn bản pháp luật khác, hoạt động giám sát của HĐND cấp huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội được hiểu như sau: “Giám sát của HĐND cấp huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội là tổng thể các hoạt động của HĐND, Thường trực HĐND, các ban của HĐND và các đại biểu HĐND huyện nhằm theo dõi, xem xét, đánh giá hoạt động của các cơ quan tổ chức, cá nhân chịu sự giám sát trong việc thi hành Hiến pháp, luật, pháp lệnh và các văn bản của cơ quan nhà nước cấp trên cũng như nghị quyết của HĐND cùng cấp về tình hình phát triển kinh tế - xã hội; từ đó đưa ra các kết luận và phương án xử lý phù hợp để khắc phục những hạn chế, phát huy mọi tiềm năng, xây dựng và phát triển kinh tế, văn hoá - xã hội; không ngừng cải thiện đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân địa phương, làm tròn nghĩa vụ của địa phương đối với cả nước”.
b, Mục tiêu - Đảm bảo cho HĐND thật sự là cơ quan đại diện của nhân dân, tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân. - Bảo đảm cho Hiến pháp, pháp luật được tuân thủ thống nhất, nghiêm chỉnh trên phạm vi địa phương và bảo đảm việc thực hiện các Nghị quyết của Hội đồng nhân dân. c, Nguyên tắc Quốc hội (2015) quy định: “HĐND tổ chức thực hiện và giám sát thực hiện các quyết định của Hội đồng nhân dân trong phạm vi ở địa phương. Các quyết định của HĐND đều được thể hiện dưới hình thức nghị quyết.
Chức năng giám sát của HĐND 8 bao giờ cũng gắn liền với chức năng quyết định những vấn đề cơ bản về kinh tế, xã hội. Thực hiện tốt chức năng này không những cho phép HĐND kiểm tra, đánh giá hoạt động của các cơ quan nhà nước trong việc tuân thủ Hiến pháp, pháp luật, các nghị quyết của HĐND mà còn cho phép HĐND phát hiện của sự không phù hợp, thiếu thực tế của các nghị quyết do HĐND ban hành để kip thời sửa đổi, bổ sung. Kết quả giám sát sẽ là căn cứ để HĐND thực hiện quyền bãi nhiễm, miễn nhiễm các chức vu ̣ chủ chốt. Bộ máy giám sát của hội đồng nhân dân cấp huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội Quốc hội (2015) quy định như sau: 1.
Hội đồng nhân dân huyện gồm các đại biểu Hội đồng nhân dân do cử tri ở huyện bầu ra. Thường trực Hội đồng nhân dân huyện gồm Chủ tịch Hội đồng nhân dân, một Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân và các Ủy viên là Trưởng ban của Hội đồng nhân dân huyện. Chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện có thể là đại biểu Hội đồng nhân dân hoạt động chuyên trách; Phó Chủ tịch Hội đồng nhân dân huyện là đại biểu Hội đồng nhân dân hoạt động chuyên trách. Hội đồng nhân dân huyện thành lập Ban Pháp chế, Ban Kinh tế - Xã hội; nơi nào có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số thì thành lập Ban Dân tộc.
Các đại biểu Hội đồng nhân dân huyện được bầu ở một hoặc nhiều đơn vị bầu cử hợp thành Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân. Số lượng Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân, Tổ trưởng và Tổ phó của Tổ đại biểu Hội đồng nhân dân do Thường trực Hội đồng nhân dân huyện quyết định. Hình thức, nội dung và quy trình giám sát của hội đồng nhân dân cấp huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội 1. Giám sát tại kỳ họp Hội đồng nhân dân huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội Về hình thức, giám sát tại kỳ họp Hội đồng nhân dân huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội có các hình thức như sau: (1) Giám sát qua việc xem xét báo cáo; (2) Giám sát qua hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn.
Về nội dung và quy trình, giám sát tại kỳ họp Hội đồng nhân dân huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội bao gồm các nội dung như sau: 9 Thứ nhất, đối với việc giám sát qua việc xem xét các báo cáo như sau: Báo cáo công tác trong giai đoạn 6 tháng hoặc hằng năm của Thường trực HĐND, Ban của HĐND, UBND; Các cơ quan chức năng khác như Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân cùng các cơ quan thi hành án dân sự cùng cấp. Là một trong những hoạt động được quan tâm hàng đầu, việc xem xét, đánh giá qua các báo cáo của Thường trực HĐND, Ban của HĐND, UBND, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân thường xuyên được dựa vào để đánh giá. Hoạt động này được thực hiện theo quy trình là gửi báo cáo đến đại biểu HĐND; tại kỳ họp cuối nhiệm kỳ, HĐND xem xét, thảo luận báo cáo công tác cả nhiệm kỳ của các cơ quan chức năng cung cấp. HĐND khi thấy cần thiết có thể yêu cầu báo cáo hoặc khai thác thêm các thông tin cần thiết khác.
Thông qua từng kỳ họp, HĐND thực hiện thảo luận trực tiếp tại hội trường hoặc qua các Tổ đại biểu; Đối với trường hợp có nhiều vấn đề, những vấn đề nào mà đại biểu quan tâm sẽ thảo luận đúng vấn đề đó; Ngoài ra với các nội dung khác nhau, đại biểu có thể xem xét để tham gia vào thảo luận nhiều vấn đề. Đối với các trường hợp này thì chủ tọa kỳ họp thường xem xét cách thức thảo luận riêng, biểu quyết riêng trước khi biểu quyết chung thông qua nghị quyết. Trong một số trường hợp cần thiết khác, HĐND huyện yêu cầu các cơ quan chức năng khác như Thường trực HĐND, UBND, các Ban của HĐND, Tòa án nhân dân, Viện Kiểm sát nhân, Chi cục Thi hành án dân sự huyện báo cáo về những vấn đề đang quan tâm. - Giám sát qua hoạt động chất vấn và trả lời chất vấn: Đóng vai trò là một trong những hoạt động giám sát vô cùng quan trọng, đại biểu HĐND đặt ra những vấn đề cần chất vấn, các nội dung được chất vấn sẽ cần phải trả lời trực tiếp tại kỳ họp.
Qua hoạt động này có thể nhận thấy được trách nhiệm của cơ quan chức năng đối với cử tri. Ngoài ra, nghĩa vụ của những cơ quan chức năng cũng được thể hiện thông qua những hoạt động thường xuyên này. Trong việc phát huy tính dân chủ của HĐND, đây là một hoạt động có ý nghĩa vô cùng quan trọng. Theo quy định, đại biểu HĐND huyện có thẩm quyền và yêu cầu các cơ quan chuyên môn thuôc UBND thực hiện trả lời chất vấn.
Giám sát giữa hai kỳ họp Hội đồng nhân dân huyện về tình hình phát triển kinh tế - xã hội - Giám sát thường xuyên: Thông thường giữa hai kỳ họp, HĐND giám sát một cách thường xuyên các hoạt động của UBND huyện, các cơ quan, tổ chức, đơn vị và UBND các xã, thị trấn đối với các vấn đề liên quan đến việc thi hành Hiến pháp và pháp luật, thực hiện chức năng, những khiếu nại hoặc các trường hợp tố cáo của công dân theo quy định và Nghị quyết của HĐND huyện. Thông qua những hoạt động này và tiếp đón nhân dân, Thường trực Hội đồng nhân dân, các đại biểu HĐND huyện sẽ trực tiếp trao đổi với người dân, giải quyết vấn đề thông qua lắng nghe, sau đó giải thích và hướng dẫn công dân thực hiện quyền khiếu nại để những vấn đề này được giải quyết bởi đúng các cơ quan, tổ chức có thẩm quyền.