Chương 1: Khái quát về giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại tòa án. Chương 2: Thực trạng giải quyết tranh chấp kinh doanh thương mại tại Tòa án nhân dân thành phố Hồ Chí Minh và kiến nghị. - Kết luận 4 HƢƠNG 1 KHÁI QUÁT VỀ GIẢI QUYẾT CÁC TRANH CHẤP TRONG KINH DOANH THƢƠNG MẠI TẠI TÒA ÁN NHÂN DÂN 1. Khái niệm,đặc điểm tranh chấp kinh doanh thƣơng mại vàcác phƣơng thức giải quyết tranh chấp trong kinh doanh thƣơng mại 1.
ác quan điểm về tranh chấp kinh doanh thƣơng mại Hiện nay, khái niệm tranh chấp kinh tế, tranh chấp kinh doanh hay tranh chấp KDTM được sử dụng không nhất quán. Mỗi thuật ngữ có một cách hiểu khác nhau và chủ yếu dựa vào văn bản pháp luật thực định. Về khái niệm tranh chấp kinh tế, từ điển Luật học năm 2006 của Bộ tư pháp trang số 806 chỉ ra rằng tranh chấp kinh tế là:“Mâu thuẫn, xung đột về quyền và nghĩa vụ kinh tế của các chủ thể khi tham gia quan h pháp luật kinh tế.” Cũng trong từ điển này trang 807 diễn giải rằng tranh chấp thương mại là: “Tranh chấp phát sinh do việc không thực hiện hoặc thực hiện không đúng hợp đồng trong hoạt động thương mại.” Xuất phát từ khái niệm kinh doanh theo quy định khoản 16 Điều 4 của Luật doanh nghiệp 2014, “Kinh doanh là việc thực hiện liên tục một, một số hoặc tất cả các công đoạn của quá trình, đầu tư, từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi”. Như vậy, ta hiểu tranh chấp kinh doanh là tranh chấp phát sinh trong lĩnh vực đầu tư, sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm hoặc cung ứng dịch vụ trên thị trường nhằm mục đích sinh lợi.
Đặc điểm của tranh chấp kinh doanh là luôn gắn liền với hoạt động kinh doanh, chủ thể tham gia là các chủ thể kinh doanh và các bên có liên quan, tranh chấp kinh doanh thể hiện ra bên ngoài là xung đột về lợi ích các bên. Với sự ra đời của Luật thương mại, bên cạnh các thuật ngữ tranh chấp kinh tế, tranh chấp kinh doanh còn xuất hiện thêm thuật ngữ tranh chấp thương mại, Điều 238 Luật thương mại 2005 quan niệm “Tranh chấp thương mại là tranh chấp phát sinh do vi c không th c hi n hoặc th c hi n không đúng hợp đồng trong hoạt động thương mại. Tóm lại, cả hai hoạt động kinh doanh và thương mại có cùng nội hàm về việc các chủ thể kinh doanh cùng hoạt động đầu tư, kinh doanh, cung ứng các dịch vụ…nhằm mục đích sinh lợi, do đó hai hoạt động này đã được BLTTDS 2015 gọi chung là hoạt động kinh doanh, thương mại và đưa vào cùng quy trình tố tụng chung để giải quyết tranh chấp. Từ những phân tích trên, có thể hiểu khái niệm tranh chấp KDTM như sau: tranh chấp KDTM là những mâu thuẫn, bất đồng hay 5 xung đột về quyền lợi và nghĩa vụ giữa các chủ thể tham gia các quá trình của hoạt động KDTM.
Đặc điểm của tranh chấp kinh doanh thƣơng mại Các tranh chấp thương mại nhìn chung có những đặc điểm sau đây: Thứ nhất, chủ thể chủ yếu của tranh chấp KDTM là thương nhân Tuy nhiên, trong một số trường hợp, các cá nhân, tổ chức không phải là thương nhân cũng có thể là chủ thể của tranh chấp KDTM. Có quan hệ kinh tế phải được giao kết giữa các thương nhân với nhau; tuy nhiên, cũng có trường được giao kết giữa thương nhân với chủ thể không phải là thương nhân. Dẫn chứng, có quy định về một loại tranh chấp không diễn ra giữa các thương nhân với nhau. Đó là tranh chấp giữa các công ty và thành viên của công ty, giữa các thành viên của công ty với nhau liên quan đến việc thành lập, hoạt động, giải thể, sáp nhập, hợp nhất.[1- trang 25] Thứ hai, căn cứ phát sinh tranh chấp KDTM là hành vi vi phạm hợp đồng hoặc vi phạm pháp luật Trong nhiều trường hợp, tranh chấp KDTM phát sinh do các bên có vi phạm hợp đồng và xâm hại lợi ích của nhau.
Nội dung của tranh chấp nàylà những xung đột về quyền, nghĩa vụ và lợi ích của các bên trong hoạt động KDTM. Các quan hệ này có bản chất là các quan hệ tài sản, nên nội dung tranh chấp thương mại liên quan trực tiếp tới lợi ích kinh tế của các bên. Thứ ba, về các phương thức giải quyết tranh chấp KDTM Tranh chấp KDTM đòi hỏi được giải quyết thỏa đáng nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên nhưng vẫn đảm bảo tính thượng tôn pháp luật, góp phần ngăn ngừa sự vi phạm pháp luật trong hoạt động kinh doanh. Theo quy định của pháp luật nước ta hiện nay có bốn phương thức giải quyết tranh chấp trong KDTM.
Mỗi phương thức có sự khác nhau về tính chất pháp lý, nội dung của thủ tục, trình tự tiến hành. Các bên có quyền tự do lựa chọn phương thức phù hợp, phụ thuộc vào lợi thế mà mỗi phương thức có thể mang lại, mức độ phù hợp của phương thức so với nội dung tính chất của tranh chấp và thiện chí của các bên. ác phƣơng thức giải quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại 1.Phương thức thương lượng Thương lượng là phương thức giải quyết đầu tiên trong quá trình giải quyết tranh chấp, thể hiện ở việc các bên trong tranh chấp chủ động gặp gỡ nhau, bàn bạc, thỏa thuận về quyền lợi cũng như nghĩa vụ của mỗi bên. Pháp luật về giải quyết tranh chấp không có quy định bắt buộc các bên phải tiến hành thương lượng.
Do đó, từ quy trình tổ chức, thực hiện, sự có mặt của các bên, quyền lợi cũng như nghĩa vụ của các chủ thể, kết quả thương lượng không hề có sự điều chỉnh của pháp luật. Tất cả đều phụ thuộc vào thiện chí tự giải quyết của các bên.Phương thức hòa giải Là việc các bên tiến hành thương lượng giải quyết tranh chấp với sự hỗ trợ của bên thứ ba là hòa giải viên, trọng tài viên, thẩm phán. Phương thức hòa giải cũng là một phương thức giải quyết tranh chấp không chịu sự điều chỉnh của pháp luật, được thực hiện hoàn toàn dựa trên thiện chí của các bên. Phương thức trọng tài Giải quyết tranh chấp bằng trọng tài là một hình thức giải quyết tranh chấp không thể thiếu trong quá trình phát triển của các quan hệ kinh tế và được các chủ thể ưa chuộng.
Phương thức trọng tài do chính các bên trong tranh chấp thỏa thuận lựa chọn, nhưng sẽ được tiến hành theo quy trình pháp luật quy định. Trong phương thức trọng tài sẽ có một hội đồng trọng tài hoặc trọng tài viên với tư cách là một bên trung gian, độc lập nhằm giải quyết các mẫu thuẫn, tranh chấp bằng vi c đưa ra phán quyết có giá trị bắt buộc thi hành đối với các bên. Phương thức tòa án Tòa án là phương thức giải quyết tranh chấp truyền thống nhất và cũng hiệu quả nhất. Đây là phương thức có sự tham gia giải quyết của đại diện quyền lực nhà nước là tòa án nhân dân.
Vì vậy quy trình giải quyết tranh chấp phải tuân thủ quy định chặt chẽ của pháp luật tố tụng. Đồng thời, bản án, quyết định của tòa án được đảm bảo thi hành bằng hệ thống cơ quan thi hành án của nhà nước.1Bảng so sánh giữa giải quyết tranh chấp KDTM bằng Tòa án với thƣơng lƣợng, hòa giải và trọng tài Thƣơng lƣợng Hòa giải Trọng tài Tòa án Cách thức giải Thỏa thuận Thông qua Thông qua trọng Thông qua người quyết giữa các bên. người trung tài viên trung gian là thẩm gian là hòa giải phán. viên Đảm bảo tính Tính bí mật Tính bí mật Tính bí mật tương Không giữ được bí mật tuyệt đối mang tính chất đối, bí mật hơn so bí mật, xét xử và tương đối, với phương thức tuyên án công nhưng vẫn bí tòa án khai.
mật hơn so với phương thức tòa án. Kinh phí Ít tốn kém chi Ít tốn kém chi Ít tốn kém chi Tốn kém chi phí phí. hơn các phương thức khác. Khả năng Phụ thuộc vào Phụ thuộc vào Phụ thuộc vào sự Phụ thuộc vào sự thành công sự hợp tác sự hợp tác hợp tác trong mỗi hợp tác trong mỗi trong mỗi bên trong mỗi bên bên tranh chấp bên tranh chấp tranh chấp tranh chấp Khả năng lựa Do 2 bên tự đi Được lựa chọn Được lựa chọn Không được lựa chọn ngƣời đến thỏa thuận người giải người giải quyết chọn người giải giải quyết với nhau.
quyết tranh tranh chấp. quyết tranh chấp tranh chấp chấp Giá trị ràng Mang tính chất Mang tính chất Giá trị pháp lý bắt Giá trị pháp lý bắt buộc của phán khuyến khích khuyến khích buộc, giá trị buộc, bị cưỡng quyết chung thẩm, chế thi hành không thể kháng (trong trường hợp cáo. không tuân thủ, có thể kháng cáo). Khả năng Phụ thuộc vào Phụ thuộc vào Khả năng thực thi Khả năng thực thi 8 thực thi phán sự tự nguyện sự tự nguyện phụ thuộc vào cao.
quyết giải của các bên. Tòa án trong từng quyết tranh trường hợp cụ chấp. thể, thường là không cao. Giải quyết tranh chấp KDTM có nhiều cách thức khác nhau, mọi sự so sánh là không cân xứng trong các trường hợp, bởi mỗi phương thức giải quyết có những ưuvà nhược điểm riêng.
Vì vậy, để lựa chọn được phương thức tối ưu nhất để giải quyết trong từng loại tranh chấp thì các chủ thể tham gia cũng phải xem xét để lựa chọn sao cho phù hợp với loại tranh chấp của mình. Qua đó đảm bảo được quyền và lợi ích của doanh nghiệp khi có tranh chấp xảy ra. Giải quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại tại Tòa án theo pháp luật hiện hành ở Việt Nam 1. Khái niệm, đặc điểm giải quyết tranh chấp kinh doanh thƣơng mại tại tòa án Giải quyết tranh chấp KDTM tại tòa án là một phương thức mang tính quyền lực nhà nước, tòa án nhân danh quyền lực nhà nước để giải quyết tranh chấp trên cơ sở các quy định của pháp luật.
Quyết định của tòa án có hiệu lực bắt buộc các bên phải thực thi và có thể kèm theo các biện pháp cưỡng chế thi hành. Dựa trên khái niệm trên theo tác giả giải quyết tranh chấp trong KDTM có các đặc điểm sau: Thứ nhất, là cơ quan tài phán nhân danh nhà nước để giải quyết tranh chấp. Vì vậy, các phán quyết của tòa án được đảm bảo thi hành bằng sức mạnh cưỡng chế. Thứ hai, là việc giải quyết tranh chấp của tòa án phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định mang tính hình thức cũng như các quy định về thẩm quyền, thủ tục, các nguyên tắc giải quyết tranh chấp KDTMcủa pháp luật tố tụng nhất là các quy định của BLTTDS 2015.