Chương 1 Pháp luật quốc tế về biển và đại dương 1. Vai trò của biển cả. Đại dương và biển ngày càng có ý nghĩa sống còn đối với sự tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của các quốc gia. Với những nguồn tài nguyên khổng lồ của mình, biển đang khẳng định vị thế cứu tinh cho nhân loại.
Các chuyên gia về biển ngày nay đều cho rằng thế kỷ XXI sẽ là “Thế kỷ của đại dương”. Biển (Đại dương) là một vùng lớn chứa nước mặn tạo thành thành phần cơ bản của thủy quyển. Khoảng 71% diện tích bề mặt Trái Đất (khoảng 361.000 km2 ) được các đại dương che phủ. “Để dễ hình dung, nếu đem trải 1,5 tỷ km3 nước của các đại dương lên bề mặt trái đất, ta sẽ có được một lớp nước với bề dày trung bình 3 km.
Biển và đại dương hoạt động như là một “cỗ máy điều hoà nhiệt độ” khổng lồ có tác dụng điều chỉnh cân bằng các cực trị nhiệt độ thịnh hành trên trái đất và làm dịu các ảnh hưởng khốc liệt của thời tiết khí hậu như mưa bão, lũ lụt, khô hạn. Nó là nguồn cung cấp hơi nước vô tận cho khí quyển. Hơi nước sinh ra mây và mưa để duy trì cuộc sống của các sinh vật. Không chỉ có vậy, biển còn hấp thụ đến 30% lượng khí CO 2 do loài người thải vào không khí hàng năm.
Tính ra trung bình, mỗi năm biển "giải quyết" khoảng 2,7 tỷ tấn CO 2. Lượng khí này tương đương với 1/3 lượng khí CO 2 do các hoạt động của con người sinh ra trên trái đất. Biển còn là nguồn cung cấp hải sản, thực phẩm hầu như là vô tận để nuôi sống con người, là kho dự trữ tài nguyên khoáng sản phong phú. Người ta ước tính rằng khả năng của đại dương trong việc cung cấp thức ăn cho con người là lớn gấp 1.000 lần so với khối lượng thức ăn được lấy từ đất canh tác của cả thế giới; mức độ cung cấp thuỷ sản hàng năm ít nhất cũng có thể nuôi được 30 tỷ người.
Trên thực tế, những thành phố sầm uất trên thế giới thường là những thành phố ven biển hoặc có đường thuỷ thông ra biển. 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong lòng đất dưới đáy biển và đại dương có đủ các loại khoáng sản như trên lục địa, nhiều loại có trữ lượng lớn hơn các mỏ trên lục địa nhiều lần. Người ta ước tính trữ lượng dầu mỏ ở biển và đại dương khoảng 21 tỉ tấn, khí tự nhiên khoảng 14 nghìn tỉ m3. Các nhà khoa học đánh giá, đáy đại dương và thềm lục địa có tiềm năng dầu khí gấp 2 lần so với trên đất liền.
Thuỷ triều là nguồn năng lượng vô tận của nhiều quốc gia trên thế giới. Công suất lí thuyết của năng lượng thuỷ triều ước tính khoảng 1 tỉ kW. Nhà máy điện thuỷ triều đầu tiên được xây dựng ở cửa sông Răng-xơ (Pháp) vào năm 1967 với công suất thiết kế là 240. Sự chênh lệch nhiệt độ của nước biển trên bề mặt và dưới sâu cũng là nguồn thuỷ điện vô cùng to lớn.
ở vùng nhiệt đới, mức chênh lệch nhiệt độ của nước trên mặt và dưới sâu khoảng 10-150C; dựa vào sự chênh lệch này người ta đã xây dựng những nhà máy thuỷ nhiệt. Nhà máy điện thuỷ nhiệt đầu tiên đang hoạt động ở gần A- bit-gian (Cốt Đi-voa) với công suất 14000 kW. Biển là đường giao thông vận tải hết sức rộng lớn. Hiện nay vận chuyển trên biển đóng vai trò hàng đầu trong buôn bán quốc tế.
Vận tải đường biển chiếm hơn 3/4 khối lượng hàng hoá trao đổi trên thế giới. Điểm mạnh của giao thông đường biển là loại hình tổ chức giao thông có sức chở lớn - Loại hình vận tải duy nhất thực sự siêu trường, siêu trọng; ưu thế tuyệt đối khi vận chuyển khối lượng hàng hoá lớn; giá thành vận chuyển rất thấp, cước phí thường rẻ nhất so với các loại hình giao thông vận tải [ 27, tr. Biển còn có vai trò quan trọng trong chiến lược an ninh quốc phòng của một quốc gia. Sử dụng đường biển sẽ có nhiều thuận lợi trong việc cơ động chuyển quân và tiếp tế hậu cần, sử dụng vũ khí công nghệ cao từ xa, tận dụng được yếu tố bất ngờ.
Đặc biệt ngày nay, với những tàu trang bị đầu đạn hạt nhân được sử dụng làm căn cứ quân sự nổi và ngầm, di động khắp các biển và đại dương, có khả năng tấn công đối phương một cách bất ngờ, hải quân giữ một vai trò quan trọng hàng đầu trong chiến lược quân sự của các cường quốc. Ngoài ra biển còn là nơi nghỉ ngơi, an dưỡng và du lịch hấp dẫn. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trên thế giới ngày nay, dân tộc nào chỉ có quan điểm đất liền, không có nhận thức về biển là dân tộc bảo thủ, không thể thịnh vượng, phát triển. Xu hướng tiến ra biển, làm chủ biển đang là xu hướng của thời đại mới.
Từ xu hướng này rõ ràng đã đặt ra nhu cầu cần phải xây dựng được một trật tự pháp lý công bằng trên biển nhằm điều hoà lợi ích trên biển của các quốc gia. Pháp luật quốc tế về biển. Khái niệm Luật biển quốc tế. Với vai trò trọng yếu của mình, biển đang là mối quan tâm hàng đầu của các quốc gia trong quá trình xây dựng chiến lược phát triển.
Lịch sử đã từng chứng kiến rất nhiều cuộc xung đột quyết liệt giữa các quốc gia nhằm giành giật các vùng biển và tài nguyên thiên nhiên biển. Cho tới tận ngày nay, các tranh chấp về biển vẫn còn đang tiếp diễn, nóng bỏng, phức tạp ở nhiều nơi trên thế giới. Do vậy, việc xây dựng một trật tự pháp lý công bằng, hữu hiệu trên biển nhằm điều hoà lợi ích của các quốc gia có biển là một nhu cầu tất yếu và rất quan trọng. Luật biển là một trong những ngành luật độc lập của Luật quốc tế xuất hiện từ thời xa xưa và có vai trò quan trọng trong đời sống quan hệ quốc tế.
Lúc đầu mới hình thành, Luật biển chỉ tồn tại dưới dạng những tập quán được một số ít quốc gia thừa nhận và vận dụng. Về sau, trải qua thời gian dài hợp tác và đấu tranh giữa các quốc gia, Luật Biển quốc tế ngày càng phát triển và hoàn thiện tạo nên môi trường pháp lý cho cộng đồng quốc tế trong việc quản lý, khai thác và sử dụng biển có hiệu quả. Một cách khái quát, có thể định nghĩa Luật biển là tổng thể các nguyên tắc và quy phạm pháp lý quốc tế được các chủ thể của Luật quốc tế thoả thuận xây dựng nên hoặc thông qua thực tiễn có tính tập quán, nhằm điều chỉnh quy chế pháp lý các vùng biển và các hoạt động sử dụng, khai thác, bảo vệ môi trường biển cũng như quan hệ hợp tác của các quốc gia trong lĩnh vực này. Về cấu trúc và vị trí pháp luật thì Luật Biển quốc tế là ngành luật độc lập thuộc hệ thống luật quốc tế, bao gồm tổng thể các nguyên tắc, quy phạm 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com điều chỉnh quan hệ quốc tế phát sinh trong lĩnh vực sử dụng và khai thác biển vì mục đích hoà bình và lợi ích thiết thực của các chủ thể khác nhau.
Luật biển quốc tế mang đầy đủ đặc điểm của luật quốc tế. Bên cạnh đó, Luật biển quốc tế còn có những đặc điểm riêng của một ngành luật độc lập. Do đặc thù tự nhiên của phạm vi đối tượng chịu sự tác động của Luật Biển quốc tế là môi trường biển, với tính chất là môi trường tự nhiên để duy trì hoạt động của tàu thuyền có quốc tịch khác nhau nên giữa Luật Biển quốc tế đã hình thành một cách biện chứng mối quan hệ với các quy phạm pháp luật liên quan thuộc hệ thống Luật quốc tế và Luật quốc gia. Điều này cho thấy, trong tiến trình hội nhập kinh tế quốc tế và khu vực hiện nay, luật biển quốc tế có tác động tích cực đến quá trình xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật quốc gia về biển.
Luật Biển quốc tế là một trong những đảm bảo pháp lý quan trọng cho quốc gia trong việc thực thi chủ quyền tại các vùng vùng biển, đồng thời bảo đảm tôn trọng trật tự pháp lý quốc tế và quyền lợi của mọi quốc gia trên biển. ở góc độ khoa học quốc tế, Luật Biển quốc tế là môn khoa học pháp lý chuyên ngành, nghiên cứu về các vấn đề lý luận và thực tiễn đặt ra trong quan hệ quốc tế giữa các quốc gia và thực thể khác, liên quan tới việc thiết lập, thực thi chủ quyền, các quyền chủ quyền và hợp tác quốc tế của quốc gia đối với sử dụng và khai thác biển. Tiếp cận hệ thống quy phạm pháp lý quốc tế áp dụng trên biển từ phương diện khoa học cho thấy, sự hình thành và phát triển của hệ thống này chịu sự tác động của nhiều yếu tố tự nhiên và xã hội [ 24, tr. Cùng với sự gia tăng của xu hướng toàn cầu hoá - khu vực hoá, là sự hợp tác giữa các quốc gia ngày càng phát triển, nhu cầu sở hữu quyền lợi biển ngày một mạnh mẽ, kéo theo các yêu cầu bức thiết về một trật tự pháp lý quốc tế trên biển phù hợp hơn với thời đại.
Đây cũng là điểm lý giải thuyết phục về sự phát triển không ngừng của Luật Biển quốc tế hiện đại so với Luật Biển quốc tế truyền thống trong các thế kỷ trước. Trong đời sống quốc gia và quốc tế, trình độ tiến bộ của khoa học kỹ thuật nói chung, quan điểm cũng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com như cách hành xử của quốc gia và cộng đồng quốc tế đối với sử dụng, khai thác, bảo vệ môi trường biển được xem là những yếu tố xã hội quan trọng thúc đẩy hoặc cản trở sự phát triển và hoàn thiện của Luật Biển quốc tế. Luật biển, trước hết mang tính chất chính trị, vì đây chính là cuộc đấu tranh gay gắt để bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, bảo vệ quyền lợi dân tộc [ 33, tr. Vấn đề thực thi Luật biển quốc tế không nằm ngoài cơ chế chung của việc thực thi luật quốc tế.
Thực thi Luật quốc tế (bao gồm cả việc thực thi Luật biển quốc tế) là quá trình các chủ thể Luật biển quốc tế áp dụng cơ chế hợp pháp, phù hợp để đảm bảo các quy định của Luật biển quốc tế được thu hành và được tôn trọng đầy đủ trong đời sống quốc tế.