CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CHUNG VỀ CÔNG TÁC TUYỂN DỤNG NHÂN LỰC TRONG DOANH NGHIỆP 1.Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm về nguồn nhân lực Nguồn nhân lực của một tổ chức, doanh nghiệp bao gồm tất cả những người lao động tham gia vào quá trình hoạt động của doanh nghiệp nhằm đạt được thành quả của tổ chức, doanh nghiệp đó đề ra. Nhân lực của tổ chức chính là nguồn lực mà bao gồm cả thể lực và trí lực. Thể lực là sức khỏe của người lao động phụ thuộc vào sức vóc, tình trạng sức khỏe, mức sống, thu nhập, chế độ làm việc….
Còn trí lực là sức suy nghĩ, hiểu biết, sự tiếp thu kiến thức, tài năng, năng khiếu cũng như lòng tin, quan điểm hay nhân cách của con người… 1. Khái niệm về tuyển dụng nhân lực Trên thực tế có rất nhiều khái niệm khác nhau về tuyển dụng nhân lực: Theo Nguyễn Thanh Hội, “Tuyển dụng là quá trình tìm kiếm và lựa chọn đúng người để thỏa mãn các nhu cầu lao động và bổ sung cho lực lượng lao động hiện có.” [4;tr 11] Hay theo Nguyễn Ngọc Quân, Nguyễn Văn Điền thì “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và tuyển chọn từ những nguồn khác nhau những nhân viên đủ khả năng đảm nhiệm những vị trí mà doanh nghiệp cần tuyển.” [4;tr 11] Theo Bùi Văn Danh, Nguyễn Văn Dung, Lê Quang Khôi (2011) thì “Tuyển dụng là quá trình lựa chọn các cá nhân có đủ điều kiện cần thiết để đảm nhận các công việc trong tổ chức.” [4;tr 11] Với Vũ Thùy Dung, Hoàng Văn Hải cho rằng “Tuyển dụng nhân lực là quá trình tìm kiếm, thu hút và lựa chọn nhân lực để thỏa mãn nhu cầu sử dụng và bổ sung lực lượng lao động cần thiết nhằm thực hiện mục tiêu của doanh nghiệp.” [4;tr 12] Các tác giả mặc dù tiếp cận ở những góc độ khác nhau nhưng chúng đều xuất phát từ điểm chung là tìm kiếm, thu hút và tuyển chọn những nguồn nhân lực có đủ khả năng. Với tôi, tôi tiếp cận khái niệm tuyển dụng nhân lực của Mai Thanh Loan 7 cho rằng tuyển dụng nhân lực là một quá trình bao gồm hai hoạt động cơ bản là tìm kiếm, thu hút và lựa chọn nhân lực, còn được gọi là tuyển mộ và tuyển chọn nguồn nhân lực. Để thực hiện tốt được các hoạt động này cần phải xác định rõ mục tiêu tuyển dụng cũng như các biện pháp thực hiện mục tiêu này và đánh giá được kết quả tuyển dụng.
Khái niệm về tuyển mộ nhân lực Đây là giai đoạn đầu tiên của quá trình tuyển dụng nhân lực. Khái niệm tuyển mộ nhân lực cũng được nhiều tác giả nghiên cứu và đưa ra: Theo Mai Thanh Loan, “Tuyển mộ nhân lực, còn được gọi là tìm kiếm và thu hút ứng viên, được thực hiện nhằm có một lực lượng ứng viên phù hợp với nhu cầu tuyển dụng nộp đơn ứng tuyển để doanh nghiệp lựa chọn.” [4;tr 12] Với Nguyễn Ngọc Quân, Nguyễn Vân Điềm (2014) cho rằng “Tuyển mộ nhân lực là quá trình thu hút những người xin việc có trình độ từ lực lượng lao động xã hội và lực lượng lao động bên trong tổ chức. Mọi tổ chức phải có đầy đủ khả năng để thu hút đủ số lượng và chất lượng lao động để nhằm đạt được các mục tiêu của mình.” [3;tr 93] Quá trình tuyển mộ sẽ ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả của quá trình tuyển chọn nhân lực. Công tác tuyển mộ cũng ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng nguồn nhân lực trong tổ chức.
Công tác tuyển mộ nhân lực không chỉ ảnh hưởng quan trọng đến tuyển chọn nhân lực mà còn ảnh hưởng đến các chức năng khác trong quản trị nhân lực. Khái niệm về tuyển chọn nhân lực “Quá trình tuyển chọn nhân lực là quá trình đánh giá các ứng viên theo nhiều khía cạnh khác nhau dựa vào các yêu cầu của công việc, đề tìm được những người phù hợp với các yêu cầu của công việc, để tìm được những người phù hợp với các yêu cầu đặt ra trong số những người đã thu hút được trong quá trình tuyển mộ.” [3;tr 105] Quá trình tuyển chọn sẽ gắn liền với việc đánh giá năng lực ứng viên nhằm chọn được những ứng viên phù hợp nhất với nhu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp. Nếu quá trình tuyển mộ chỉ dừng lại ở việc tìm kiếm, thu hút để tập trung 8 các ứng viên tham gia tuyển dụng của doanh nghiệp thì quá trình tuyển chọn là việc phải lựa chọn để quyết định xem ứng viên nào phù hợp với công việc và vị trí nào mà doanh nghiệp đang cần tuyển dụng. Quá trình tuyển chọn phần nào sẽ quyết định được chất lượng nguồn nhân lực bởi nó là quá trình quyết định cho cả khâu tuyển dụng nhân lực trong doanh nghiệp đó.
Quyết định tuyển chọn có ý nghĩa rất quan trọng đối với chiến lược kinh doanh và đối với các tổ chức bởi quá trình tuyển chọn tốt sẽ giúp cho các tổ chức có được nguồn lực có kĩ năng phù hợp với sự phát triển của tổ chức đó trong tương lai. Khâu tuyển chọn tốt cũng sẽ giúp cho tổ chức đó giảm được chi phí đào tạo lại hay như giảm được chi phí tuyển chọn lại và những rủi ro trong quá trình thực hiện công việc. Vai trò của tuyển dụng nhân lực trong doanh nghiệp 1. Vai trò đối với doanh nghiệp Tuyển dụng nhân lực đóng vai trò quan trọng đối với việc tạo yếu tố đầu vào cho doanh nghiệp – yếu tố nguồn nhân lực, giúp bổ sung lực lượng lao động cần thiết.
Tuyển dụng được thực hiện tốt tạo tiền đề quan trọng cho việc thực hiện các nội dung khác của quản trị nhân lực. Tuyển dụng nhân lực giúp nâng cao năng lực cạnh tranh cốt lõi và bền vững của doanh nghiệp - cạnh tranh thông qua yếu tố con người. Thực tế con người luôn được coi là yếu tố đóng vai trò quyết định đối với sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Tuyển dụng nhân lực góp phần vào quá trình “thay máu” cho tổ chức, ảnh hưởng lớn đến mục tiêu, văn hóa chính sách của tổ chức.
Tuyển dụng tốt sẽ giúp cho tổ chức đó ổn định và phát triển bền vững hơn. Tuyển dụng nhân lực giúp doanh nghiệp tiết kiệm được chi phí và sử dụng hiệu quả các nguồn lực khác của doanh nghiệp, đồng thời tạo điều kiện nâng cao chất lượng sản phẩm dịch vụ của doanh nghiệp. Tuyển dụng được nhân lực phù hợp sẽ tiết kiệm chi phí đào tạo, nâng cao hiệu quả sử dụng nhân lực, …Với vai trò là chủ thể của các hoạt động, con người là người sử dụng vốn, máy móc, thiết bị, cơ sở vật chất kĩ thuật,…Khi tuyển được người phù hợp sẽ giúp nâng cao hiệu quả công 9 việc của tổ chức và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Làm tốt công tác tuyển dụng nhân lực sẽ góp phần giảm gánh nặng chi phí kinh doanh và sử dụng có hiệu quả các nguồn lực khác như tài chính, cơ sở, vật chất.
Tuyển dụng nhân lực với trường hợp tuyển ứng viên từ nguồn bên trong sẽ giúp tạo bầu không khí thi đua, cạnh tranh lành mạnh giữa những người lao động trong doanh nghiệp. Tuyển dụng nhân lực giúp cải thiện bầu không khí làm việc, môi trường làm việc, thúc đẩy phát triển văn hóa doanh nghiệp theo hướng có lợi đối với hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Tuyển dụng được những người lao động được coi là “ nhân tố mới” có thể giúp tác động đến cách thức làm việc, cách thức giao tiếp, nghệ thuật ứng xử…trong doanh nghiệp theo hướng tích cực. Như vậy, tuyển dụng nhân lực có tầm quan trọng rất lớn đối với doanh nghiệp, nó quyết định đến sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp.
Một doanh nghiệp tuyển dụng nhân lực không đủ năng lực cần thiết để đáp ứng theo đúng yêu cầu của doanh nghiệp dẫn đến doanh nghiệp đó sẽ không có kết quả tốt, dễ chao đảo .Từ đó, dẫn đến tình trạng không ổn định về mặt tổ chức thậm chí gây mất đoàn kết, chia rẽ nội bộ gây xáo trộn trong doanh nghiệp, gây ra lãng phí chi phí kinh doanh….Tuyển dụng nhân lực không phù hợp sau đó lại sa thải họ không những gây tốn kém trong doanh nghiệp mà còn gây tâm lý bất an cho các nhân viên khác. Vai trò đối với người lao động Tuyển dụng nhân lực của doanh nghiệp giúp người lao động có việc làm, có cơ hội thăng tiến, nâng cao thu nhập. Tuyển dụng nhân lực của doanh nghiệp giúp người lao động có cơ hội đánh giá về bản thân, từ đó có nhận thức về phát triển năng lực cá nhân. Tuyển dụng nhân lực là động lực giúp người lao động tự đào tạo, nâng cao kiến thức, kỹ năng, kinh nghiệm…đồng thời qua tuyển dụng, khi người lao động được doanh nghiệp đánh giá, thừa nhận năng lực cá nhân.
Họ sẽ cố gắng hơn trong nâng cao năng lực để được gắn bó với doanh nghiệp. Quá trình tuyển dụng nhân lực được tiến hành một cách khoa học và hiệu 10 quả sẽ là cơ hội giúp người lao động lựa chọn được công việc phù hợp với năng lực và nguyên vọng của bản thân. Quá trình tuyển dụng sẽ tạo điều kiện cho người lao động hiểu sâu sắc hơn về ngành nghề, chuyên môn, được đào tạo để từ đó có định hướng tự đào tạo phù hợp giúp cho người lao động trong doanh nghiệp hiểu rõ hơn về triết lý, quan điểm của nhà quản trị, từ đó sẽ hướng họ theo những hướng đó. Vai trò đối với xã hội Tuyển dụng nhân lực của doanh nghiệp giúp nâng cao tỷ lệ dân cư có việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp nâng cao mức sống của một phận dân cư, góp phần làm giảm các tệ nạn xã hội và sử dụng các nguồn năng lực xã hội một cách hữu ích nhất.
Đồng thời thông qua tuyển dụng nhân lực của các doanh nghiệp sẽ hình thành nên nhu cầu của xã hội, giúp định hướng cho việc quy hoạch hệ thống đào tạo, hệ thống hướng nghiệp,… của xã hội. Tuyển dụng nhân lực góp phần vào việc điều tiết nguồn nhân lực trong các ngành nghề kinh tế khác nhau, các địa phương khác nhau. Thông qua vấn đề tuyển dụng nguồn nhân lực của doanh nghiệp sẽ giúp hình thành nên nhu cầu của xã hội, giúp doanh nghiệp có thể định hướng cho việc đào tạo, hướng nghiệp cho người lao động của xã hội. Tóm lại, tuyển dụng nhân lực là một công việc rất quan trọng và là một nhà quản trị giỏi cần phải theo dõi và thực hiện những công đoạn quan trọng trong quy trình tuyển dụng nguồn nhân lực.
