CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC QUẢN TRỊ NGUYÊN VẬT LIỆU ĐẦU VÀO.1 Các khái niệm cơ bản của công tác quản trị nguyên vật liệu đầu vào.1 Khái niệm Trong mỗi doanh nghiệp sản xuất, yếu tố NVL là một trong những thành phần tất yếu để tạo nên sản phẩm của doanh nghiệp. Vì vậy, nhiều tác giả đã đưa ra những khái niệm và định nghĩa khác nhau về nguyên vật liệu như sau: Theo Đoàn Xuân Tiến Học viện Tài Chính 2009: “NVL là đối tượng lao động được thể hiện dưới dạng vật hóa, là một trong ba yếu tố cơ bản của quá trình SXKD. Nó là thành phần chủ yếu cấu tạo nên thành phẩm, là đầu vào của quá trình sản xuất và thường gắn liền với các doanh nghiệp sản xuất”. Theo Nguyễn Thị Đông (2007): “Nguyên vật liệu là cơ sở vật chất cấu thành nên thực thể của sản phẩm trực tiếp tham gia vào quá trình sản xuất tạo nên sản phẩm, vật liệu chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất và bị tiêu hao toàn bộ giá trị được chuyển dịch giá trị một lần vào chi phí sản xuất kinh doanh trong kỳ”.
Theo Chuẩn mực kế toán Việt Nam số 02 Hàng tồn kho: “Nguyên vật liệu là một bộ phận của hàng tồn kho, sử dụng trong quá trình sản xuất, kinh doanh hoặc cung cấp dịch vụ, nó bao gồm cả vật liệu tồn kho, vật liệu gửi đi gia công chế biến và hàng mua đi đường”. Như vậy, nguyên vật liệu là đối tượng lao động để sản xuất sản phẩm, được thể hiện dưới dạng vật hóa, chỉ tham gia vào một chu trình sản xuất kinh doanh nhất định và toàn bộ giá trị hiện vật được chuyển hết một lần vào chi phí kinh doanh trong kỳ. Trong quá trình tham gia vào hoạt động sản xuất, dưới tác động của lao động, nguyên vật liệu bị tiêu hao toàn bộ hoặc bị thay đổi hình thái vật chất ban đầu.2 Đặc điểm Trong các doanh nghiệp sản xuất, NVL là tài sản dự trữ sản xuất thuộc nhóm hàng tồn kho, nhưng NVL có những đặc điểm riêng khác với các loại tải sản khác của doanh nghiệp là chỉ tham gia vào một chu kỳ sản xuất nhất định và khi tham gia vào quá trình sản xuất, dưới tác động của lao động chúng bị tiêu hao toàn bộ hoặc thay đổi hình thái vật chất 3 ban đầu để tạo thành vật chất của sản phẩm, chúng bị tiêu hao toàn bộ, không giữ nguyên hình thái vật chất ban đầu và chuyển toàn bộ giá trị một lần vào chi phí kinh doanh trong kỳ. Tuy nhiên giá trị chuyển dịch lớn hay nhỏ của NVL tùy thuộc vào từng loại hình doanh nghiệp sản xuất tạo ra giá trị sản phẩm.
Trong doanh nghiệp sản xuất NVL là đối tượng lao động, là vật chất để cấu thành nên thực thể sản phẩm, do đó nó mang các đặc điểm sau: - NVL là một trong ba yếu tố cơ bản của quá trình sản xuất, là cơ sở vật chất cấu thành nên thực thể sản phẩm, NVL có những điểm khác biệt với các loại tài sản khác - NVL là một bộ phận của vốn kinh doanh. Giá trị NVL dược chuyển dịch toàn bộ và chuyển dịch một lần vào giá trị sản phẩm sản xuất ra, NVL không hao mòn như tài sản cố định. Toàn bộ giá trị NVL được chuyển trực tiếp vào sản phẩm, là căn cứ để tính giá thành sản phẩm. - NVL chiếm tỷ trọng lớn trong toàn bộ chi phí sản xuất và giá thành sản phẩm.
Do vậy tăng cường công tác quản lý và hạch toán NVL tốt sẽ đảm bảo sử dụng có hiệu quả tiết kiệm được nguyên vật liệu nhằm hạ thấp chi phí sản xuất kinh doanh và hạ giá thành sản phẩm. - NVL tồn tại dưới nhiều hình thái vật chất khác nhau, có thể ở thể rắn như sắt, thép, ở thể lỏng như xăng dầu, sơn, ở dạng tinh thể như cát,vôi… tùy theo từng loại hình sản xuất mà NVL có những hình thái khác nhau. - NVL có thể tồn tại ở các dạng sau: + NVL ở dạng ban đầu chưa chịu tác động của bất kỳ chu kỳ sản xuất nào. + NVL ở các giai đoạn khác: NVL là sản phẩm dở dang, bán thành phẩm để tiếp tục đưa vào sản xuất, chế tạo thành thực thể của sản phẩm.
- NVL và các yếu tố như vốn, lao động, công nghệ là các yếu tố đầu vào cần thiết để tạo ra sản phẩm vật chất - Việc cung ứng NVL đúng chất lượng, đúng chủng loại và đúng lúc sẽ đáp ứng được yêu cầu sản xuất của doanh nghiệp, sản phẩm đạt đúng yêu cầu về kỹ thuật, chất lượng, giao đúng tiến độ trong hợp đồng như vậy sẽ tạo vị thế cạnh tranh cho doanh nghiệp. - Về mặt kỹ thuật NVL là những vật liệu có hình thái khác nhau, tồn tại dưới nhiều mặt và phức tạp về đời sống lý hóa. Nên dễ bị tác động của thời tiết, khí hậu và môi trường xung quanh. 4 Từ những đặc điểm trên đã tạo thành những điểm riêng trong công tác hạch toán NVL từ khâu tính giá, đến hạch toán chi tiết, hạch toán tổng hợp NVL và sử dụng quản lý tốt NVL.
Trong các donah nghiệp sản xuất kinh doanh, nguyên vật liệu chiếm tỷ trọng cao trong tài sản lưu động và tổng chi phí sản xuất, bên cạnh đo nguyên vật liệu còn chiếm một tỷ lệ đáng kể trong giá thành sản phẩm. Tóm lại, nguyên vật liệu có đảm bảo chất ượng, đúng quy cách, đúng chủng lọa thì sản phẩm mới được đảm bảo, phục vụ tốt nhu cầu tiêu dùng của xã hội cũng như đam rbảo dơn điều kiện cạnh tranh cho doanh nghiệp trong cơ chế thị trường. Do vậy các nhà quản trị doanh nghệp cần phải có nững nhìn nhận sâu sắc về công tác quan rtrị nguyên vật liệu nhằm sử dụng vốn hiệu quả nhất.3 Vai trò của NVL Trong hoạt động sản xuất và kinh doanh của doanh nghiệp, NVL giữ một vị trí, vai trò rất quan trọng: NVL là một trong ba yếu tố của quá trình sản xuất kinh doanh, NVL tham gia vào quá trình đầu của quá trình sản xuất kinh doanh và để bắt đầu của quá trình hình thành nên sản phẩm mới. Chính vì vậy để tiến hành sản xuất vật chất thì NVL là một yếu tố không thể thiếu và có ảnh hưởng quyết định đến các hoạt động trên.
Để sản xuất ra những sản phẩm có chất lượng tốt, đảm bảo về số lượng, đúng yêu cầu thiết kế kỹ thuật, ngoài các yếu tố về trình độ kỹ thuật của người lao động và sự hiện đại của máy móc thiết bị thì yếu tố về quy cách phẩm chất của NVL cũng góp một phần đáng kể trong việc tạo ra các sản phẩm đạt chất lượng, đáp ứng yêu cầu tiêu dùng xã hội. Ngoài ra chi phí NVL còn chiếm tỷ trọng lớn trong tổng chi phí sản xuất ra sản phẩm cho nên vệc cung cấp NVL có đầy đủ, kịp thời có đảm bảo yêu cầu kỹ thuật, việc sử dụng NVL tiết kiệm hay lãng phí đều ảnh hưởng đến tình hình sản xuất của doanh nghiệp, ảnh hưởng đến gia thành sản phẩm và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp. Đảm bảo NVL trong sản xuất là vấn đề quan trọng để đưa ra các mặt quản lý khác đi vào nề nếp và đạt hiệu quả cao như quản lý lao động, định mức, quỹ lương, thiết bị, vốn…Đảm bảo sản xuất kinh doanh thu lợi, tăng khả năng sinh lời vốn, phát triển mở rộng sản xuất. Tóm lại, công tác quản lý và đảm bảo NVL trong sản xuất có vai trò hết sức quan trọng trong quá trình sản xuất kinh doanh.
Việc này ảnh hưởng tới năng suất của 5 doanh nghiệp, tới chất lượng sản phẩm, tới tình hình tài chính , kết quả sản xuất kinh doanh và sự tồn tại, phát triển của doanh nghiệp. Vì thế các nhà quản trị cần phải có những nhìn nhận sâu sắc về công tác quản lý NVL nhằm sử dụng vốn hiệu quả. Đánh giá nguyên vật liệu Nguyên vật liệu là bộ phận của tài sản lưu động được phản ánh trong sổ kế toán và trên báo cáo tài chính theo giá trị vốn thực tế. Đánh giá NVL là việc xác định gia strij của NVL ở những thời điểm nhất định đảm bảo yêu cầu chân thực và thống nhất.
Dưới tác động của quy luật thị trường, trị giá bằng tiền của NVL thay đổi liên tục. Đặc biệt trong doanh nghiệp sản xuất, chi phí NVL chiếm một tỷ trọng khá lớn trong tổng chi phí sản xuất và ảnh hưởng trực tiếp đến lợi nhuận cuối cùng của doanh nghiệp. Vì vậy, bên cạnh việc quản lý về số lượng, doanh nghiệp cần quan tâm quản lý cả về mặt giá trị của NVL. Việc đánh giá NVL trong doanh nghiệp sẽ giúp doanh nghiệp theo dõi được giá trị của số NVL nhập –xuất – tồn, làm cơ sở cho việc ra quyết định trong sản xuất.4 Phân loại và tính giá NVL a)Phân loại Trong các doanh nghiệp sản xuất kinh doanh nguyên vật liệu bao gồm rất nhiều loại khác nhau.
Để có thể quản lý chặt chẽ và hạch toán chi tiết tới từng loại NVL phục vụ cho kế hoạch quản trị cần thiết phải tiến hành phân loại NVL. Theo thông tư 200/2014/TT-BTC ban hành ngày 22/12/2014, nguyên vật liệu được phân loại theo những cách sau: Căn cứ vào công dụng, nguyên vật liệu: Nguyên vật liệu chính: Là những loại nguyên liệu và vật liệu khi tham gia vào quá trình sản xuất cấu thành thực thể vật chất, thực thể chính của sản phẩm. Nguyên liệu, vật liệu chính cũng bao gồm cả nửa thành phẩm mua ngoài với mục đích tiếp tục quá trình sản xuất, chế tạo ra sản phẩm. Nguyên vật liệu phụ: Là những loại vật liệu khi tham gia vào quá trình sản xuất không cấu thành thực thể vật chất chính của sản phẩm nhưng có thể kết hợp với vật liệu chính làm thay đổi màu sắc, mùi vị, hình dáng bên ngoài, tăng chất lượng của sản phẩm hoặc tạo điều kiện cho quá trình chế tạo sản phẩm được thực hiện bình thường, hoặc phục vụ cho nhu cầu công nghệ, kỹ thuật, bảo quản đóng gói, phục vụ cho quá trình lao động.
6 Nhiên liệu: Là những loại có tác dụng cung cấp nhiệt lượng trong quá trình sản xuất kinh doanh tạo điều kiện cho quá trình chế tạo sản phẩm diễn ra bình thường. Nhiên liệu có thể tồn tại ở thể rắn, thể lỏng và thể khí. Phụ tùng thay thế: Là những vật tư dùng để thay thế, sửa chữa máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, công cụ, dụng cụ sản xuất… Thiết bị xây dựng cơ bản: Là những loại vật liệu và thiết bị được sử dụng cho công việc XDCB.