CHƯƠNG 1: KẾ TOÁN TIỀN LƯƠNG VÀ CÁC KHOẢN TRÍCH THEO LƯƠNG TRONG DOANH NGHIỆP 1. Các phương pháp phân loại lao động và các hình thức trả lương cho người lao động trong doanh nghiệp 1. Các phương pháp phân loại lao động trong doanh nghiệp Trong các doanh nghiệp thuộc các lĩnh vực kinh doanh khác nhau thì việc phân loại lao động không giống nhau, tùy thuộc vào yêu cầu quản lý lao động trong điều kiện cụ thể của từng doanh nghiệp. Nhìn chung các doanh nghiệp có thể phân loại lao động như sau: Lao động trực tiếp: Gồm những người trực tiếp tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh tạo ra sản phẩm hay trực tiếp thực hiện các công việc dịch vụ nhất định.
Theo nội dung công việc mà người lao động thực hiện, loại lao động trực tiếp được chia thành: Lao động sản xuất kinh doanh chính, lao động sản xuất kinh doanh phụ trợ, lao động của các hoạt động khác. Theo năng lực và trình độ chuyên môn, lao động trực tiếp được phân thành các loại: Lao động tay nghề cao: Gồm những người đã qua đào tạo chuyên môn và có nhiều kinh nghiệm trong công việc thực tế, có khả năng đảm nhận các công việc phức tạp đòi hỏi trình độ cao. Lao động có tay nghề trung bình: Gồm những người đã qua đào tạo chuyên môn, nhưng thời gian công tác thực tế chưa nhiều hoặc những người chưa được đào tạo qua trường lớp chuyên môn nhưng có thời gian làm việc thực tế tương đối lâu được trưởng thành do học hỏi từ thực tế. Lao động gián tiếp: Là bộ phận lao động tham gia một cách gián tiếp vào quá trình sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp.
Lao động gián tiếp gồm những người chỉ đạo, phục vụ và quản lý kinh doanh trong doanh nghiệp Theo nội dung công việc và nghề nghiệp chuyên môn, loại lao động này được chia thành: Nhân viên kỹ thuật, nhân viên quản lý kinh tế, nhân viên quản lý hành chính. Theo năng lực và trình độ chuyên môn, lao động gián tiếp được phân thành các loại: chuyên viên chính, chuyên viên và nhân viên. 1 Chuyên viên chính: Là những người có trình dộ từ đại học trở lên, có trình độ chuyên môn cao, có khả năng giải quyết các công việc mang tính tổng hợp phức tạp. Chuyên viên: Cũng là những người lao động đã tốt nghiệp đại học trở lên, có thời gian công tác tương đối lâu, trình độ chuyên môn tương đối cao.
Nhân viên: Là người lao động gián tiếp với trình độ chuyên môn thấp, có thể đã qua đào tạo các trường lớp chuyên môn, nghiệp vụ, hoặc chưa qua đào tạo. Việc phân loại sử dụng lao động hợp lý, hạch toán tốt lao động đúng, thanh toán kịp thời tiền lương và các khoản liên quan đến lương. Từ đó kích thích người lao động quan tâm đến thời gian, kết quả lao động, nâng cao năng suất lao động góp phần tiết kiệm chi phí lao động sống, hạ giá thành sản phẩm, tăng lợi nhuận, tạo điều kiện nâng cao đời sống tinh thần, vật chất cho người lao động. Mặt khác, thông qua phân loại lao động trong toàn doanh nghiệp và từng bộ phận giúp cho việc lập dự toán chi phí nhân công trong chi phí sản xuất kinh doanh, lập kế hoạch quỹ lương và thuận lợi cho việc kiểm tra tình hình thực hiện các kế hoạch và dự toán này.
Các hình thức trả lương và phương pháp tính lương cho người lao động trong doanh nghiệp Hiện nay, các doanh nghiệp nước ta chủ yếu áp dụng các hình thức trả lương cho người lao động như trả lương theo thời gian, theo sản phẩm, theo doanh số hoặc trả lương khoán. Doanh nghiệp có quyền lựa chọn hình thức trả lương sao cho phù hợp với tính chất công việc của doanh nghiệp mình. Dưới đây là các hình thức trả lương trong doanh nghiệp: 1. Hình thức trả lương theo thời gian Lương theo thời gian là tiền lương trả cho người lao động tính theo thời gian làm việc, lương cấp bậc để tính lương cho công nhân viên.
Hình thức này áp dụng chủ yếu cho cán bộ công nhân viên chức, quản lý, y tế giáo dục, sản xuất trên dây chuyền tự động. Để áp dụng được hình thức trả lương theo thời gian, doanh nghiệp cần có sự theo dõi tỉ mỉ về thời gian làm việc và mức lương được thỏa thuận. 2 Ưu điểm: Hình thức trả lương đơn giản dễ tính toán phản ánh được trình độ kĩ thuật và điều kiện làm của từng lao động làm cho thu nhập có tính ổn định hơn. Nhược điểm: Hình thức trả lương này là chưa gắn được tiền lương với kết quả và chất lượng lao động do đó chưa kích thích được người lao động tận dụng thời gian lao động nâng cao năng suất lao động.
Việc trả lương theo thời gian có thể thực hiện bằng hai cách trả lương theo thời gian giản đơn và trả lương theo thời gian có thưởng. Lương thời gian giản đơn được chia thành: Lương tháng: Tiền lương trả cho người lao động theo thang bậc lương quy định gồm tiền lương cấp bậc và các khoản phụ cấp (nếu có). Lương tháng thường được áp dụng trả lương nhân viên làm công tác quản lý hành chính, quản lý kinh tế và các nhân viên thuộc các ngành hoạt động không có tính chất sản xuất. Lương tối thiểu x Hệ số Số ngày Phụ cấp Lương phải lương làm việc trả trong = x + ( nếu thực tế tháng Số ngày làm việc theo chế độ có ) trong tháng Tiền lương tuần: là tiền lương tính cho người lao động theo mức lương tuần và số ngày làm việc trong tháng Tiền lương tháng x 12 tháng Tiền lương tuần = 52 tuần Lương ngày: Được tính bằng cách lấy lương tháng chia cho số ngày làm việc theo chế độ.
Lương ngày làm căn cứ để tính trợ cấp BHXH phải trả CNV, tính trả lương cho CNV trong những ngày hội họp, học tập, trả lương theo hợp đồng. Tiền lương cơ bản của tháng Tiền lương ngày = Số ngày làm việc theo quy định của 1 tháng 3 Lương giờ: Tiền lương giờ là tiền lương trả cho 1 giờ làm việc. Lương giờ được áp dụng để trả lương cho người lao động trực tiếp trong thời gian làm việc không hưởng lương theo sản phẩm. Tiền lương giờ = Tiền lương ngày 8 tiếng làm việc trong 1 ngày Mức lương giờ được xác định: Mức 150% áp dụng đối với làm thêm giờ trong ngày làm việc.
Mức 200% áp dụng đối với làm thêm giờ vào ngày nghỉ hàng tuần. Mức 300% áp dụng đối với làm thêm giờ vào các ngày lễ hoặc ngày được nghỉ bù nếu ngày lễ trùng vào ngày nghỉ hàng tuần, ngày nghỉ có hưởng lương. Ví dụ: Lương 1 ngày của anh Nguyễn Văn Minh là 250.000đ nếu anh Minh làm thêm 3 tiếng. Vậy anh Minh được hưởng thêm mức lương là : 250.750 đồng 8 Nếu làm thêm ngày bình thường mức lương được hưởng thêm là: 93.625 đồng Nếu làm thêm giờ vào ngày nghỉ hàng tuần thì lương hưởng thêm là: 93.500 đồng Lương thời gian có thưởng: là hình thức tiền lương thời gian giản đơn kết hợp với chế độ tiền thưởng trong sản xuất.
Tiền lương thời có thưởng = Tiền lương thời gian giản đơn + Tiền thưởng Hình thức tiền lương thời gian mặc dù đã tính đến thời gian làm việc thực tế, bảo đảm cho người lao động một khoản thu nhập nhất định, tuy nhiên nó vẫn còn hạn chế nhất định đó là chưa gắn tiền lương với chất lượng và kết quả lao động, vì vậy các doanh nghiệp cần kết hợp với các biện pháp khuyến khích vật chất, kiểm tra chấp hành kỷ luật lao động nhằm tạo cho người lao động tự giác làm việc, làm việc có kỷ luật và năng suất cao. Hình thức trả lương theo sản phẩm Hình thức lương theo sản phẩm là tiền lương trả cho người lao động được tính theo số lượng, chất lượng của sản phẩm hoàn thành hoặc khối lượng công việc đã làm xong được nghiệm thu. Để tiến hành trả lương theo sản phẩm cần phải xây dựng được định mức lao động, đơn giá lương hợp lý trả cho từng loại sản phẩm, công việc được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt, phải kiểm trả, nghiệm thu sản phẩm chặt chẽ. Tổng tiền lương = đơn giá tiền lương x số lượng sản phẩm hoàn thành Theo sản phẩm trực tiếp: Là hình thức tiền lương trả cho người lao động được tính theo số lượng sản lượng hoàn thành đúng quy cách, phẩm chất và đơn giá lương sản phẩm.
Đây là hình thức được các doanh nghiệp sử dụng phổ biến để tính lương phải trả cho công nhân viên trực tiếp sản xuất hàng loạt sản phẩm. Tổng tiền lương = đơn giá tiền lương x số lượng sản phẩm thực tế hoàn thành Trả lương theo sản phẩm có thưởng: Là kết hợp trả lưong theo sản phẩm trực tiếp hoặc gián tiếp và chế độ tiền thưởng trong sản xuất ( thưởng tiết kiệm vật tư, thưởng tăng suất lao động, năng cao chất lượng sản phẩm ). Trả lương theo sản phẩm luỹ tiến: Theo hình thức này tiền lương trả cho người lao động gồm tiền lương tính theo sản phẩm trực tiếp và tiền lương tính theo tỷ lệ luỹ tiến căn cứ vào mức độ vượt định mức lao động của họ. Hình thức này nên áp dụng ở những khâu sản xuất quan trọng, cần thiết phải đẩy nhanh tiến độ sản xuất hoặc cần động viên công nhân phát huy sáng kiến phá vỡ định mức lao động.
Theo sản phẩm gián tiếp: Được áp dụng để trả lương cho công nhân làm các công việc phục vụ sản xuất ở các bộ phận sản xuất như: công nhân vận chuyển nguyên vật liệu, thành phẩm, bảo dưỡng máy móc thiết bị. Trong trường hợp này căn cứ vào kết quả sản xuất của lao động trực tiếp để tính lương cho lao động phục vụ sản xuất. Trả lương/thưởng theo doanh thu: Là hình thức trả lương/ thưởng mà thu nhập người lao động phụ thuộc vào doanh số đạt được theo mục tiêu doanh số và chính sách 5 lương/ thưởng doanh số của công ty. Thường áp dụng cho nhân viên kinh doanh, nhân viên bán hàng….hưởng lương theo doanh thu.
Các hình thức lương/ thưởng theo doanh thu: Lương/ thưởng doanh số cá nhân, lương/ thưởng doanh số nhóm, các hình thức thưởng kinh doanh khác: công nợ, phát triển thị trường,… 1. Hình thức trả lương khoán Tiền lương khoán được trả cho người lao động hưởng lương khoán, căn cứ vào khối lượng, chất lượng công việc và thời gian phải hoàn thành. Có 2 phương pháp khoán Khoán công việc Theo hình thức này, doanh nghiệp quy định mức tiền lương cho mỗi công việc hoặc khối lượng sản phẩm hoàn thành.