Giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh ngân hàng

Chuyên khảo phân tích Giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Vũ Duy Hòa
• Người hướng dẫn: PGS. TS Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Trường Đại học Ngoại Thương
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Giải Pháp Tăng Thu Nhập Ngoài Lãi Trong Hoạt Động Kinh Doanh Tại Ngân Hàng TMCP Ngoại Thương Việt Nam – Chi Nhánh Sở Giao Dịch
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN MỞ ĐẦU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Phương pháp nghiên cứu
• 1.5. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn đề tài nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu của luận văn
• 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THU NHẬP NGOÀI LÃI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 2.1. Tổng quan nghiên cứu
• 2.2. Các nghiên cứu nước ngoài
• 2.3. Các nghiên cứu trong nước
• 2.4. Khoảng trống nghiên cứu
• 2.5. Khái niệm
• 3. TÌNH HÌNH THỰC TRẠNG VỀ THU NHẬP NGOÀI LÃI TẠI VIETCOMBANK – CHI NHÁNH SỞ GIAO DỊCH TRONG GIAI ĐOẠN 2019 – 2021
• 3.1. Tổng quan về Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Sở giao dịch
• 3.2. Quá trình hình thành và phát triển
• 3.3. Các hoạt động kinh doanh chủ yếu
• 3.4. Cơ cấu tổ chức
• 3.5. Tình hình kết quả hoạt động kinh doanh giai đoạn 2019 – 2021
• 3.6. Thực trạng thu nhập ngoài lãi tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam – Chi nhánh Sở giao dịch giai đoạn 2019 – 2021
• 3.7. Cơ cấu thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank Sở giao dịch
• 3.8. Các tiêu chí đánh giá sự gia tăng thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank Sở giao dịch
• 3.9. Đánh giá chung
• 3.10. Những kết quả đạt được
• 3.11. Hạn chế và nguyên nhân
• 4. CÁC GIẢI PHÁP TĂNG THU NHẬP NGOÀI LÃI TẠI VIETCOMBANK – CHI NHÁNH SỞ GIAO DỊCH
• 4.1. Định hướng phát triển đến năm 2025 và sự cần thiết của giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi đối với chi nhánh Sở giao dịch
• 4.2. Định hướng phát triển của Vietcombank và Vietcombank Sở giao dịch
• 4.3. Sự cần thiết của việc tăng thu nhập ngoài lãi đối với Vietcombank Sở giao dịch
• 4.4. Giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh tại Vietcombank Sở giao dịch
• 4.4.1. Hoàn thiện các hoạt động cung cấp dịch vụ phi tín dụng hiện có và phát triển các dịch vụ Ngân hàng mới triển khai
• 4.4.2. Tăng cường bán chéo sản phẩm dịch vụ
• 4.4.3. Tăng sự hài lòng của khách hàng về dịch vụ phi tín dụng
• 4.4.4. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực
• 4.4.5. Một số kiến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi cho ngân hàng

Giải pháp tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi cho ngân hàng đang trở thành một chủ đề nóng trong ngành tài chính. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc tìm kiếm các nguồn thu nhập ngoài lãi là rất cần thiết. Ngân hàng cần phải đa dạng hóa các dịch vụ và sản phẩm để tăng trưởng bền vững. Việc này không chỉ giúp gia tăng doanh thu mà còn giảm thiểu rủi ro tài chính.

1.1. Định nghĩa và vai trò của thu nhập ngoài lãi

Thu nhập ngoài lãi (TNNL) là khoản thu nhập từ các dịch vụ không liên quan đến hoạt động cho vay. TNNL đóng vai trò quan trọng trong việc đa dạng hóa nguồn thu và giảm thiểu rủi ro cho ngân hàng.

1.2. Tình hình thu nhập ngoài lãi tại các ngân hàng Việt Nam

Tình hình thu nhập ngoài lãi tại các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay cho thấy sự gia tăng đáng kể. Tuy nhiên, tỷ trọng thu nhập ngoài lãi vẫn chưa đạt yêu cầu đề ra trong chiến lược phát triển.

II. Vấn đề và thách thức trong tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi

Mặc dù có nhiều cơ hội, nhưng ngân hàng vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức trong việc tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi. Các vấn đề như cạnh tranh khốc liệt, thay đổi nhu cầu của khách hàng và rủi ro pháp lý là những yếu tố cần được xem xét.

2.1. Cạnh tranh từ các ngân hàng khác

Cạnh tranh giữa các ngân hàng thương mại ngày càng gia tăng, đòi hỏi ngân hàng phải cải tiến dịch vụ và sản phẩm để thu hút khách hàng.

2.2. Thay đổi nhu cầu của khách hàng

Khách hàng ngày càng có yêu cầu cao hơn về chất lượng dịch vụ. Ngân hàng cần phải nắm bắt xu hướng và điều chỉnh dịch vụ cho phù hợp.

III. Phương pháp tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi hiệu quả

Để tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi, ngân hàng cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc phát triển dịch vụ phi tín dụng và tăng cường bán chéo sản phẩm là những giải pháp quan trọng.

3.1. Phát triển dịch vụ phi tín dụng

Ngân hàng cần mở rộng các dịch vụ phi tín dụng như bảo hiểm, tư vấn tài chính để gia tăng thu nhập ngoài lãi.

3.2. Tăng cường bán chéo sản phẩm

Bán chéo sản phẩm giữa các dịch vụ ngân hàng có thể giúp tăng cường sự hài lòng của khách hàng và gia tăng doanh thu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thu nhập ngoài lãi

Nghiên cứu cho thấy rằng việc tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi không chỉ giúp ngân hàng tăng trưởng mà còn cải thiện hiệu quả hoạt động. Các ngân hàng đã áp dụng nhiều giải pháp và đạt được kết quả tích cực.

4.1. Kết quả từ các ngân hàng điển hình

Nhiều ngân hàng đã thành công trong việc tăng thu nhập ngoài lãi thông qua việc cải tiến dịch vụ và phát triển sản phẩm mới.

4.2. Bài học từ các ngân hàng quốc tế

Các ngân hàng quốc tế đã áp dụng nhiều chiến lược hiệu quả trong việc tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi, từ đó rút ra bài học cho ngân hàng Việt Nam.

V. Kết luận và tương lai của thu nhập ngoài lãi trong ngân hàng

Tương lai của thu nhập ngoài lãi trong ngân hàng Việt Nam rất hứa hẹn. Với sự phát triển của công nghệ và nhu cầu ngày càng cao của khách hàng, ngân hàng cần tiếp tục đổi mới và tối ưu hóa các dịch vụ để đáp ứng yêu cầu thị trường.

5.1. Xu hướng phát triển thu nhập ngoài lãi

Dự báo rằng thu nhập ngoài lãi sẽ tiếp tục gia tăng trong những năm tới, nhờ vào sự phát triển của công nghệ và dịch vụ ngân hàng.

5.2. Định hướng chiến lược cho ngân hàng

Ngân hàng cần xây dựng chiến lược rõ ràng để tối ưu hóa thu nhập ngoài lãi, từ đó nâng cao hiệu quả kinh doanh và giảm thiểu rủi ro.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chiến lược phát triển ngành Ngân hàng Việt Nam đến năm 2025 đặt mục tiêu nâng tỷ trọng thu nhập từ dịch vụ phi tín dụng lên mức 16% đến 17% trong tổng thu nhập của các ngân hàng thương mại. Trong bối cảnh biên lãi thuần chịu áp lực thu hẹp, chuyển dịch mô hình kinh doanh sang tăng thu ngoài lãi trở thành yêu cầu sống còn. Toàn hệ thống Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam năm 2021 ghi nhận quy mô thu dịch vụ phi tín dụng đạt 14.324 tỷ đồng, tăng trưởng 12,11% so với năm 2020. Tuy nhiên, tại Chi nhánh Sở giao dịch – đơn vị có quy mô lớn nhất miền Bắc và lớn thứ hai toàn hệ thống với hơn 600 nhân sự cùng tổng tài sản quản lý trên 125.000 tỷ đồng – kết quả thu nhập ngoài lãi năm 2021 chỉ đạt 68,43% kế hoạch được giao. Tỷ trọng đóng góp của nguồn thu ngoài lãi trong tổng thu nhập thuần của chi nhánh giảm mạnh từ mức 23,84% năm 2020 xuống còn 19,70% năm 2021.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện các rào cản nội tại và sự suy giảm cấu phần thu dịch vụ tại chi nhánh. Mục tiêu nghiên cứu tập trung đánh giá thực trạng thu ngoài lãi giai đoạn 2019 – 2021, từ đó xây dựng hệ thống giải pháp gia tăng thu nhập ngoài lãi cho Vietcombank Sở giao dịch đến năm 2025. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu tài chính tại 14 phòng ban nghiệp vụ và 10 phòng giao dịch trực thuộc trên địa bàn Hà Nội. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và định hướng chiến lược giúp đơn vị cải thiện tỷ suất sinh lời, kiểm soát rủi ro tín dụng và tái lập vị thế dẫn đầu trong mảng ngân hàng bán lẻ lẫn dịch vụ tài chính hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết đa dạng hóa thu nhập ngân hàng của Ron J. Feldman và Jason Schmidt (1999) cùng mô hình tác động của DeYoung và Rice (2004), khẳng định việc mở rộng thu nhập ngoài lãi giúp phân tán rủi ro tín dụng, tối ưu hóa chi phí hạ tầng và nâng cao hiệu quả sinh lời trên vốn chủ sở hữu ROE. Cấu trúc thu nhập phi tín dụng được chuẩn hóa theo khung phân tích của Ngân hàng Thế giới và Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB, 2000), phân định rõ giữa thu nhập từ lãi và thu nhập ngoài lãi. Bên cạnh đó, nghiên cứu tích hợp mô hình đánh giá mức độ an toàn tài chính CAMELS, trong đó thu nhập ngoài lãi tác động trực tiếp lên chỉ số năng lực sinh lời (E - Earnings) và tính nhạy cảm thị trường (S - Sensitivity). Các khái niệm then chốt bao gồm: Thu nhập ngoài lãi (Net Non-Interest Income - NNII), Tỷ số thu nhập lãi trên thu nhập ngoài lãi (NII/NNII), Lãi thuần từ hoạt động dịch vụ và Tốc độ tăng trưởng ròng khách hàng phi tín dụng. Theo các chuẩn mực thực nghiệm quốc tế, các định chế tài chính duy trì tỷ lệ thu ngoài lãi từ 25% đến 40% trong tổng doanh thu thường đạt mức độ ổn định tài chính và sức chống chịu rủi ro cao hơn đáng kể.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp định tính kết hợp phân tích tài chính định lượng trên nguồn dữ liệu thứ cấp. Cỡ mẫu nghiên cứu bao trùm 100% dữ liệu báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh định kỳ từ 14 phòng nghiệp vụ chuyên môn và 10 phòng giao dịch trực thuộc Vietcombank Sở giao dịch, phản ánh hoạt động của hơn 600 cán bộ nhân viên trong giai đoạn 2019 – 2021. Phương pháp chọn mẫu toàn bộ thứ cấp được áp dụng vì tính chất đại diện quy mô đặc biệt của chi nhánh cấp 1 đầu ngành trong hệ thống. Luận văn lựa chọn phương pháp phân tích so sánh chuỗi thời gian, thống kê mô tả và phân tích cơ cấu tỷ trọng nhằm bóc tách biến động từng cấu phần dịch vụ, đối chiếu với mục tiêu chiến lược của hệ thống Vietcombank và số liệu thực tế tại các đối thủ cạnh tranh như Techcombank chi nhánh Hồ Chí Minh (tỷ trọng thu ngoài lãi 25% - 30%) và HSBC Việt Nam (tỷ trọng 35% - 40%). Timeline nghiên cứu được phân kỳ thành hai giai đoạn: đánh giá hiện trạng tài chính 2019 – 2021 và xây dựng lộ trình thực thi giải pháp tầm nhìn 2022 – 2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, tổng thu nhập từ hoạt động dịch vụ tại Vietcombank Sở giao dịch sụt giảm liên tục qua 3 năm: từ 763,1 tỷ đồng năm 2019 giảm 17% xuống còn 635,5 tỷ đồng năm 2020, và tiếp tục giảm mạnh 27% xuống 464,7 tỷ đồng năm 2021.

Thứ hai, lãi thuần từ hoạt động thẻ – nguồn thu chủ lực – lao dốc nghiêm trọng. Năm 2019, thu từ thẻ đạt 373,0 tỷ đồng, chiếm 72% tổng thu dịch vụ; đến năm 2020 giảm 26% xuống 276,5 tỷ đồng (chiếm 65%) và năm 2021 giảm sâu 51% chỉ còn 136,3 tỷ đồng (chiếm 45%). Tỷ lệ hoàn thành kế hoạch mảng thẻ năm 2021 chỉ đạt 50,53%.

Thứ ba, cơ cấu thu nhập dịch vụ ghi nhận sự chuyển dịch mạnh mẽ sang phân khúc khách hàng bán lẻ. Tỷ trọng đóng góp của khách hàng bán lẻ tăng đều đặn từ 64% năm 2019 lên 69% năm 2020 và chạm mốc 73% năm 2021. Ngược lại, nhóm khách hàng bán buôn giảm tương ứng từ 36% xuống 27% trong cùng giai đoạn.

Thứ tư, nguồn thu từ kinh doanh ngoại hối và bảo lãnh có sự phân hóa rõ nét. Lãi thuần ngoại hối sau khi tăng vọt 65% trong năm 2020 (đạt 157,7 tỷ đồng) đã sụt giảm 28% trong năm 2021 (còn 113,0 tỷ đồng, hoàn thành 67,58% kế hoạch). Trong khi đó, thu từ hoạt động bảo lãnh phục hồi tích cực lên 30,8 tỷ đồng vào năm 2021, tăng 18% so với năm 2020 và hoàn thành 110% chỉ tiêu kế hoạch.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân trực tiếp của đà suy giảm thu ngoài lãi bắt nguồn từ tác động kép của đại dịch Covid-19 và biến động nội bộ. Dịch bệnh làm tê liệt doanh số thanh toán qua máy POS tại các khách hàng doanh nghiệp vận tải hàng không lớn và hệ thống khách sạn cao cấp trên địa bàn Hà Nội. Việc di dời trụ sở từ số 31 - 33 Ngô Quyền về số 11 Láng Hạ vào tháng 05/2020 cũng tạo gián đoạn tạm thời đối với lượng khách hàng giao dịch vãng lai. Đồng thời, sự cạnh tranh gay gắt từ các ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân với chính sách miễn toàn bộ phí giao dịch điện tử đã khiến mảng ngân hàng số của chi nhánh chỉ hoàn thành 70,52% chỉ tiêu năm 2021.

Dữ liệu nghiên cứu phản ánh trực quan qua biểu đồ cơ cấu thu nhập dạng cột chồng và bảng cân đối dịch vụ: tỷ trọng mảng thẻ thu hẹp nhanh chóng từ 72% xuống 45%, nhường chỗ cho sự gia tăng của cấu phần dịch vụ ngân hàng điện tử (đạt 23% năm 2021) và hoa hồng phân phối bảo hiểm độc quyền FWD. Khi đối chiếu với các mô hình chuẩn mực như Techcombank Hồ Chí Minh hay HSBC, tỷ trọng thu ngoài lãi 19,70% của chi nhánh còn khoảng cách khá xa so với mức chuẩn 30% đến 40%. Điều này chỉ ra dư địa rất lớn để chi nhánh khai thác phân khúc bán chéo bảo hiểm, quản lý gia sản và tài trợ chuỗi cung ứng.

Đề xuất và khuyến nghị

Một là, tái cơ cấu sản phẩm thẻ và thúc đẩy dịch vụ bảo hiểm liên kết: Thiết kế gói giải pháp thẻ tín dụng cao cấp tích hợp hoàn tiền thông minh, đàm phán lại mạng lưới POS với các đối tác thương mại điện tử; đồng thời đẩy mạnh bán chéo bảo hiểm nhân thọ FWD nhằm đưa doanh thu phí hoa hồng đạt mục tiêu trên 100 tỷ đồng vào năm 2025. Chủ thể thực hiện là Khối Khách hàng Bán lẻ phối hợp cùng Phòng Kế toán trong giai đoạn 2023 – 2025.

Hai là, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao tỷ lệ kích hoạt tài khoản: Tối ưu hóa tính năng ứng dụng VCB Digibank, triển khai chiến dịch định danh điện tử eKYC thông suốt, hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ kích hoạt sử dụng thường xuyên lên trên 85% tổng khách hàng đăng ký mới từ quý 1/2023 đến hết năm 2024. Chủ thể thực hiện là Phòng Tin học và Khối Bán lẻ.

Ba là, tối ưu hóa mạng lưới 10 phòng giao dịch và mô hình không gian số: Rà soát hiệu quả vận hành của từng phòng giao dịch trên địa bàn Hà Nội, chuyển đổi các quầy truyền thống sang mô hình quầy giao dịch số thông minh nhằm rút ngắn 40% thời gian tác nghiệp, đặt chỉ tiêu tăng trưởng doanh thu phí dịch vụ thanh toán tại quầy đạt tối thiểu 12%/năm giai đoạn 2023 – 2025. Chủ thể thực hiện là Ban Giám đốc cùng các Trưởng phòng giao dịch.

Bốn là, chuẩn hóa năng lực tư vấn tài chính cho nguồn nhân lực: Tổ chức định kỳ các khóa đào tạo kỹ năng bán hàng và thẩm định nghiệp vụ phi tín dụng cho 600 cán bộ nhân viên, cam kết 100% chuyên viên quan hệ khách hàng đạt chứng chỉ tư vấn bảo hiểm và chứng chỉ tài chính quốc tế trong lộ trình 12 tháng. Chủ thể điều phối là Phòng Quản lý nhân sự và các Khối nghiệp vụ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, Ban Giám đốc và các nhà hoạch định chiến lược tại các ngân hàng thương mại: Cung cấp bài học thực tiễn sâu sắc về quản trị danh mục thu nhập ngoài lãi, hỗ trợ xây dựng chính sách giá phí cạnh tranh và định hướng chuyển dịch mô hình doanh thu vượt ngưỡng 25% thu ngoài lãi trong giai đoạn tái cơ cấu hệ thống.

Thứ hai, Giám đốc chi nhánh và đội ngũ quản lý khối khách hàng bán buôn, bán lẻ: Luận văn đóng vai trò tài liệu tham khảo chi tiết để triển khai mô hình bán chéo sản phẩm tại mạng lưới 10 đến 20 phòng giao dịch, tối ưu hóa hiệu suất làm việc của đội ngũ hơn 600 nhân sự và cải thiện tỷ lệ hoàn thành KPI thu phí dịch vụ.

Thứ ba, Chuyên viên phân tích tài chính và quản trị rủi ro ngân hàng: Nắm bắt phương pháp phân tích chỉ số CAMELS, đánh giá tương quan giữa rủi ro tín dụng và thu nhập dịch vụ phi tín dụng dựa trên chuỗi dữ liệu 3 năm thực tế (2019 – 2021).

Thứ tư, Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính – Ngân hàng: Sử dụng luận văn làm nguồn học liệu chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu định tính, kế thừa khung lý thuyết thu ngoài lãi và dữ liệu thực chứng tin cậy từ ngân hàng thương mại cổ phần hàng đầu Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank Chi nhánh Sở giao dịch gồm những cấu phần nào?
Thu nhập ngoài lãi của chi nhánh bao gồm 3 mảng chính: Lãi thuần từ hoạt động dịch vụ ngân hàng (dịch vụ thẻ, ngân hàng điện tử, thanh toán trong nước, bảo lãnh, thu hoa hồng bảo hiểm), Lãi thuần từ kinh doanh ngoại tệ và Lãi thuần từ tài trợ thương mại. Năm 2021, hoạt động dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất với 65% cơ cấu thu ngoài lãi.

Tại sao doanh thu từ mảng thẻ của chi nhánh sụt giảm hơn 51% trong năm 2021?
Nguyên nhân chính là tác động của dịch bệnh khiến doanh số thanh toán thẻ qua máy POS tại các đối tác lớn như hàng không, du lịch và nhà hàng bị đình trệ. Ngoài ra, sự cạnh tranh chính sách ưu đãi mở thẻ từ các ngân hàng đối thủ làm thị phần thanh toán của chi nhánh suy giảm, khiến thu từ thẻ giảm còn 136,3 tỷ đồng.

Khách hàng cá nhân đóng vai trò thế nào trong cơ cấu thu nhập dịch vụ của chi nhánh?
Phân khúc khách hàng bán lẻ đóng vai trò động lực tăng trưởng cốt lõi, tăng tỷ trọng đóng góp từ 64% năm 2019 lên 73% năm 2021 trong tổng lãi thuần dịch vụ. Điều này chứng minh xu hướng bán lẻ hóa là định hướng đúng đắn nhằm đa dạng hóa nguồn thu và giảm thiểu rủi ro biến động từ khách hàng doanh nghiệp.

Chính sách miễn phí dịch vụ ngân hàng số ảnh hưởng ra sao đến nguồn thu của đơn vị?
Từ đầu năm 2022, Vietcombank áp dụng chính sách miễn phí toàn bộ giao dịch trên ngân hàng số, khiến doanh thu phí giao dịch trực tiếp sụt giảm trong ngắn hạn. Tuy nhiên, chiến lược này đóng vai trò mở rộng tệp người dùng, nâng tỷ trọng đóng góp của kênh số lên 23% và tạo nền tảng bán chéo các sản phẩm bảo hiểm, quản lý tài sản.

Mô hình của Techcombank và HSBC mang lại bài học kinh nghiệm gì cho Vietcombank Sở giao dịch?
Hai mô hình trên cung cấp bài học về việc duy trì tỷ trọng thu ngoài lãi từ 25% đến 40% thông qua việc đóng gói giải pháp tài chính toàn diện, đẩy mạnh hoa hồng phân phối bảo hiểm Bancassurance và đơn giản hóa quy trình thanh toán quốc tế nhằm gia tăng mức độ gắn kết bền vững của khách hàng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về thu nhập ngoài lãi và vai trò sống còn của dịch vụ phi tín dụng đối với sự phát triển bền vững của ngân hàng thương mại.
• Bóc tách bức tranh tài chính giai đoạn 2019 – 2021 tại Vietcombank Sở giao dịch, chỉ ra mức sụt giảm thu ngoài lãi xuống còn 19,70% tổng doanh thu và tỷ lệ hoàn thành kế hoạch năm 2021 chỉ đạt 68,43%.
• Nhận diện chính xác các nguyên nhân cốt lõi từ suy giảm doanh số mảng thẻ (giảm 51% năm 2021), áp lực cạnh tranh số hóa đến quá trình dịch chuyển trụ sở làm việc.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp đột phá gắn liền với mục tiêu nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho 600 nhân viên, tối ưu mạng lưới 10 phòng giao dịch và nâng tỷ trọng thu ngoài lãi lên mức 25% đến 30% vào năm 2025.
• Đóng góp khung giải pháp quản trị thực tiễn giúp ngân hàng đáp ứng định hướng chiến lược quốc gia đạt 16% đến 17% thu dịch vụ phi tín dụng.

Lộ trình hành động tiếp theo giai đoạn 2023 – 2025 đòi hỏi đơn vị tập trung triển khai ngay các gói giải pháp số hóa quy trình và bán chéo bảo hiểm. Các nhà quản trị ngân hàng và chuyên gia tài chính hãy chủ động tham khảo công trình nghiên cứu này để tối ưu hóa chiến lược chuyển đổi mô hình lợi nhuận và gia tăng năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên số.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý thuyết về thu nhập ngoài lãi trong hoạt động kinh doanh của Ngân hàng thương mại. Chương 2: Tình hình thực trạng thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank – CN Sở giao dịch. Chương 3: Các giải pháp tăng thu nhập ngoài lãi tại Vietcombank – CN Sở giao dịch. Tai lieu, luan van15 of 109.

TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ THU NHẬP NGOÀI LÃI TRONG HOẠT ĐỘNG KINH DOANH CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Tổng quan nghiên ``cứu 1. Các nghiên cứu nước ngoài Theo nghiên cứu của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế thì thu nhập thuần của một số khoản mục thu nhập và chi phí (ngoài thu nhập và chi phí Lãi) của một số hoạt động như sau: Hoạt động dịch vụ thanh toán, hoạt động giao dịch chứng khoán và dịch vụ liên quan (phát hành mới, giao dịch, quản lý danh mục đầu tư, lưu ký) và hoạt động ngoại hối của chính ngân hàng. Thu nhập từ các giao dịch đặc biệt không thường xuyên cũng được đưa vào thu nhập ngoài lãi.Feldman và Jason Schmidt (1999), bất kể thu nhập nào mà các ngân hàng thu được mà không phải từ các nghiệp vụ kinh doanh lõi (tiền gửi và tiền vay) hoặc từ các khoản đầu tư được phân loại là Thu nhập ngoài lãi.

Nghiên cứu đánh giá rằng “việc gia tăng thu nhập ngoài lãi giúp các ngân hàng giảm rủi ro và đa dạng hóa nguồn thu. Thu nhập ngoài lãi giúp ngân hàng tận dụng những thay đổi về chính sách cũng như tiến bộ về công nghệ. Ngoài ra thu nhập ngoài lãi đóng góp tích cực vào thu nhập của ngân hàng” Khi phát triển các hoạt động tạo ra TNNL thì các Ngân hàng sẽ tận dụng được tối đa, triệt để các nguồn lực về hạ tầng kỹ thuật, nguồn lực nhân sự. Từ đó, Ngân hàng giảm được các chi phí hoạt động, chi phí quản lý, giúp gia tăng lợi nhuận.

Mở rộng các hoạt động ngoài lãi còn giúp ngân hàng phân tán rủi ro và giảm thiểu rủi ro, đặc biệt là rủi ro tín dụng. Về mặt lý thuyết, đa dạng hóa thu nhập, tăng tỷ lệ TNNL có thể tạo ra nguồn thu nhập hoạt động ổn định hơn cho ngân hàng, từ đó cải thiện hiệu quả kinh doanh có điều chỉnh rủi ro (Odesanmi và Wolfe, 2007). Hay theo nghiên cứu của Chiorazzo và cộng sự (2008), Baele cùng cộng sự (2007) và Deyoung & Rice (2004) cũng cho rằng “tăng nguồn TNNL sẽ làm tăng hiệu quả hoạt động đối document 15 of 109. Tai lieu, luan van16 of 109.

5 với các ngân hàng, đặc biệt là các ngân hàng có tổng quy mô lớn thì sự tác động càng mạnh mẽ” 1. Các nghiên cứu trong nước “Đối với các NHTM Việt Nam, kết quả nghiên cứu của Lê Long Hậu và Phạm Xuân Quỳnh (2016) đã cho thấy đa dạng hóa thu nhập, tăng tỷ lệ TNNL là rất tốt cho các NHTM Việt Nam vì giúp tăng khả năng sinh lời cũng như tăng hiệu quả kinh doanh có điều chỉnh rủi ro cho ngân hàng. Tuy nhiên, cho đến nay, vẫn chưa có nghiên cứu thực nghiệm nào cho thấy tác động cụ thể của từng nguồn TNNL đến hiệu quả kinh doanh của các NHTM Việt Nam. Nghiên cứu “Thu nhập ngoài lãi và hiệu quả tài chính tại các ngân hàng thương mại Việt Nam” của Nguyễn Thị Diễm Hiền và Nguyễn Hồng Mạt (2015) cho thấy thu nhập ngoài lãi đóng vai trò tích cực làm tăng hiệu quả tài chính đồng thời ổn định hiệu quả tài chính của các ngân hàng.

Khoảng trống nghiên cứu Qua các nghiên cứu trong và ngoài nước, người viết có nhận định chung rằng TNNL đang dần trở thành động lực tăng trưởng của các NHTM trong thời gian tới, đặc biệt là trong bối cảnh toàn cầu hóa, hiện đại hóa hiện nay. Tại Việt Nam, các Ngân hàng thương mại cũng đã bắt đầu chuyển dịch cơ cấu sang chú trọng phát triển các dịch vụ thu ngoài lãi trong 10 năm trở lại đây, ngoài các dịch vụ truyền thống là tiền gửi và tiền vay. Gia tăng tỷ trọng thu ngoài lãi vừa giúp các Ngân hàng đa dạng hóa được cơ cấu thu nhập, tăng trưởng một cách ổn định và bền vững khi hiện nay khoảng cách về chênh lệch giá/phí của các dịch vụ truyền thống là tiền gửi và tiền vay giữa các Ngân hàng ngày càng thu hẹp. Đồng thời tăng trưởng thu nhập từ TNNL cũng giúp các NHTM giảm thiểu được rủi ro, gia tăng sử dụng hiệu quả tài sản.

Qua đó có thể thấy tầm quan trọng và xu hướng gia tăng TNNL tại các NHTM Việt Nam là hoàn toàn đúng đắn. Tuy nhiên, hiện nay trong nước vẫn chưa có nghiên cứu thực nghiệm nào để định lượng mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố bên trong và nhân tố document 16 of 109. Tai lieu, luan van17 of 109. 6 bên ngoài ảnh hưởng như thế nào đến TNNL của các NHTM nói chung và của từng NHTM nói riêng.

Trong khuôn khổ bài nghiên cứu, người viết cũng chỉ đưa ra thực trạng của một trong những chi nhánh lớn thứ hai của một NHTM lớn nhất về quy mô lợi nhuận hiện nay để từ đó phân tích cấu phần và đưa ra các một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả tài chính của đơn vị này về TNNL. Vietcombank là một trong những NHTM vốn nhà nước được cổ phần hóa sớm nhất, trong 05 năm trở lại đây Ngân hàng đang nỗ lực thay đổi, đổi mới các nguồn lực về con người, công nghệ, hệ thống và đề ra động lực tăng trưởng với 03 trụ cột là Đầu tư, Bán lẻ và Thu dịch vụ với mục tiêu phấn đấu trở thành một trong 300 tập đoàn tài chính ngân hàng lớn nhất thế giới, một trong 1.000 doanh nghiệp niêm yết lớn nhất toàn cầu có đóng góp lớn vào sự phát triển của Việt Nam. Khái niệm “Hiện nay, hệ thống ngân hàng trong nước cung cấp khoảng 300 dịch vụ, trong khi một ngân hàng lớn trên thế giới có đến hàng nghìn dịch vụ. Nguồn thu ngoài lãi bao gồm các khoản thu khác ngoài những khoản thu từ hoạt động cho vay và chứng khoán được gọi là khoản thu ngoài lãi, như: Thu phí từ hoạt động cung cấp các dịch vụ nhận tiền gửi, dịch vụ thanh toán không dùng tiền mặt và các dịch vụ khác của ngân hàng.

Theo Brunnermeier, Dong, Palia (2012), thu nhập ngoài lãi (TNNL) bao gồm các hoạt động như: Thu nhập từ kinh doanh chứng khoán, đầu tư và phí tư vấn, phí hoa hồng môi giới và thu nhập ủy thác” Theo Luật Các Tổ chức tín dụng hợp nhất (2017) của Việt Nam, quy định: Ngân hàng là loại hình TCTD có thể được thực hiện tất cả các hoạt động ngân hàng theo quy định của Luật Các Tổ chức tín dụng. Hoạt động ngân hàng là cung ứng thường xuyên một số các nghiệp vụ sau đây: nhận tiền gửi; cấp tín dụng; dịch vụ thanh toán qua tài khoản. Như vậy có thể hiểu: “NHTM là một trong những định chế tài chính mà đặc trưng là cung cấp đa dạng các dịch vụ tài chính với nghiệp vụ cơ bản là nhận tiền document 17 of 109. Tai lieu, luan van18 of 109.

7 gửi, cho vay và cung ứng các dịch vụ thanh toán. Ngoài ra, NHTM còn cung cấp nhiều dịch vụ khác nhằm thoả mãn tối đa nhu cầu về sản phẩm dịch vụ của xã hội” Căn cứ vào các hoạt động chính của Ngân hàng thì Thu nhập bao gồm các loại sau: - Thu thuần từ hoạt động Tín dụng (thu thuần lãi cho vay, thu từ chiết khấu, phí cho thuê tài chính, phí bảo lãnh…). - Thu từ hoạt động huy động vốn - Lãi thuần từ dịch vụ thanh toán và dịch vụ ngân quỹ. - Thu từ các hoạt động khác.

Căn cứ vào đặc điểm tính chất nguồn thu, thu nhập ngân hàng cũng được phân thành 2 loại: Thu nhập lãi và Thu nhập ngoài lãi. Trong đó: + Thu nhập lãi: Thu nhập từ lãi dựa trên chênh lệch giữa lãi suất huy động vốn và lãi suất cho vay và là nguồn thu chủ yếu chiếm tỷ trọng lớn nhất trong tổng nguồn thu của các NHTM (Hoàng Ngọc Tiến và Võ Thị Hiền (2010) Đây là nguồn thu nhập chiếm tỷ trọng lớn trong cơ cấu thu nhập của các ngân hàng thương mại. Tuy nhiên nguồn thu nhập này có tính chất biến động phụ thuộc vào chu kỳ phát triển kinh tế, tình hình tài chính kinh doanh, thiện chí trả nợ của khách hàng và biến động lãi suất trên thị trường. + Thu nhập ngoài lãi: Thu nhập ngoài lãi (TNNL) là khoản thu nhập của NHTM được hình thành từ chênh lệch giữa các khoản thu do cung ứng các sản phẩm DV khác ngoài hoạt động tín dụng, thực hiện hoạt động kinh doanh, đầu tư và chi phí bỏ ra để thực hiện các sản phẩm, DV cũng như các hoạt động kinh doanh, đầu tư.

Tỷ lệ TNNL càng lớn thể hiện mức độ đa dạng hóa các sản phẩm dịch vụ khác ngoài tín dụng cũng như hiệu quả của các sản phẩm dịch vụ này. Nó cũng đồng nghĩa với việc phân tán rủi ro trong hoạt động kinh doanh giữa các sản phẩm dịch vụ ngân hàng (Hoàng Ngọc Tiến và Võ Thị Hiền, 2010). Tai lieu, luan van19 of 109. 8 Như vậy, căn cứ vào những định nghĩa ở trên, có thể đưa ra khái niệm chung về thu nhập ngoài lãi như sau: Thu nhập ngoài lãi của NHTM là tất cả các khoản thu nhập thuần được hình thành từ chênh lệch giữa các khoản thu của những hoạt động kinh doanh, đầu từ khác ngoài hoạt động kinh doanh trung gian (tín dụng và huy động vốn) và chi phí bỏ ra để thực hiện các sản phẩm, DV cũng như các hoạt động kinh doanh, đầu tư đó.

Đặc điểm của thu nhập ngoài lãi tại NHTM Theo nghiên cứu EU Banks’ Income Structure (2000) của Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB), thu nhập ngoài lãi có những đặc điểm như sau: * Mức độ thay thế của thu nhập ngoài lãi đối với thu nhập lãi Trong cơ cấu thu nhập của các ngân hàng đương đại, thu nhập ngoài lãi ngày càng đóng góp lớn hơn. Tuy nhiên, thu nhập ngoài lãi tăng không đủ bù đắp cho thu nhập lãi từ hoạt động ngân hàng sụt giảm. Nói cách khác, thu nhập ngoài lãi tăng hoặc thu nhập ngoài lãi giảm đều không dẫn đến thay đổi tương ứng trong số thu nhập từ lãi. * Thu nhập ngoài lãi có liên hệ đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng Ngay cả khi thu nhập ngoài lãi tăng cũng không thể bù đắp hoàn toàn nếu thu nhập lãi giảm, tuy nhiên thu nhập ngoài lãi vẫn giúp củng cố lợi nhuận chung của ngân hàng.